حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أَبَا إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيَّ، عَائِذَ اللَّهِ أَخْبَرَهُ أَنَّ يَزِيدَ بْنَ عُمَيْرَةَ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ أَخْبَرَهُ قَالَ كَانَ لاَ يَجْلِسُ مَجْلِسًا لِلذِّكْرِ حِينَ يَجْلِسُ إِلاَّ قَالَ اللَّهُ حَكَمٌ قِسْطٌ هَلَكَ الْمُرْتَابُونَ فَقَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ يَوْمًا إِنَّ مِنْ وَرَائِكُمْ فِتَنًا يَكْثُرُ فِيهَا الْمَالُ وَيُفْتَحُ فِيهَا الْقُرْآنُ حَتَّى يَأْخُذَهُ الْمُؤْمِنُ وَالْمُنَافِقُ وَالرَّجُلُ وَالْمَرْأَةُ وَالصَّغِيرُ وَالْكَبِيرُ وَالْعَبْدُ وَالْحُرُّ فَيُوشِكُ قَائِلٌ أَنْ يَقُولَ مَا لِلنَّاسِ لاَ يَتَّبِعُونِي وَقَدْ قَرَأْتُ الْقُرْآنَ مَا هُمْ بِمُتَّبِعِيَّ حَتَّى أَبْتَدِعَ لَهُمْ غَيْرَهُ فَإِيَّاكُمْ وَمَا ابْتُدِعَ فَإِنَّ مَا ابْتُدِعَ ضَلاَلَةٌ وَأُحَذِّرُكُمْ زَيْغَةَ الْحَكِيمِ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ قَدْ يَقُولُ كَلِمَةَ الضَّلاَلَةِ عَلَى لِسَانِ الْحَكِيمِ وَقَدْ يَقُولُ الْمُنَافِقُ كَلِمَةَ الْحَقِّ . قَالَ قُلْتُ لِمُعَاذٍ مَا يُدْرِينِي رَحِمَكَ اللَّهُ أَنَّ الْحَكِيمَ قَدْ يَقُولُ كَلِمَةَ الضَّلاَلَةِ وَأَنَّ الْمُنَافِقَ قَدْ يَقُولُ كَلِمَةَ الْحَقِّ قَالَ بَلَى اجْتَنِبْ مِنْ كَلاَمِ الْحَكِيمِ الْمُشْتَهِرَاتِ الَّتِي يُقَالُ لَهَا مَا هَذِهِ وَلاَ يُثْنِيَنَّكَ ذَلِكَ عَنْهُ فَإِنَّهُ لَعَلَّهُ أَنْ يُرَاجِعَ وَتَلَقَّ الْحَقَّ إِذَا سَمِعْتَهُ فَإِنَّ عَلَى الْحَقِّ نُورًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ فِي هَذَا وَلاَ يُنْئِيَنَّكَ ذَلِكَ عَنْهُ مَكَانَ يُثْنِيَنَّكَ . وَقَالَ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ عَنِ الزُّهْرِيِّ فِي هَذَا الْمُشَبَّهَاتِ مَكَانَ الْمُشْتَهِرَاتِ وَقَالَ لاَ يُثْنِيَنَّكَ كَمَا قَالَ عُقَيْلٌ . وَقَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ بَلَى مَا تَشَابَهَ عَلَيْكَ مِنْ قَوْلِ الْحَكِيمِ حَتَّى تَقُولَ مَا أَرَادَ بِهَذِهِ الْكَلِمَةِ .
Yazid ibn Xolid ibn Abdulloh ibn Mavhab al-Hamdoniy bizga, Lays Uqayldan, u Ibn Shihobdan (rivoyat qilib aytdiki): Abu Idris al-Xavloniy — Oizulloh — unga xabar berishicha, Yazid ibn Umayra — u Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)ning sheriklaridan edi — unga xabar berib aytdi: «(Muoz roziyallohu anhu) zikr majlisida oʻtirsa, har gal: ‹Alloh adolatli hakamdir; shubha qiluvchilar halok boʻldilar›, deb aytar edi. Bir kuni Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu): ‹Albatta, sizlardan keyin fitnalar boʻladiki, ularda mol koʻpayadi va ularda Qurʼon ochiladi — hatto uni moʻmin ham, munofiq ham, erkak ham, ayol ham, kichik ham, katta ham, qul ham, ozod ham olib (oʻqiydi). Shunda bir soʻzlovchi: ‹Men Qurʼon oʻqiganim holda, odamlarga nima boʻldiki, menga ergashmaydilar?› deyishi yaqindir. ‹Men ularga undan boshqa bir narsani bidʼat qilib chiqarmagunimcha ular menga ergashuvchi emaslar›. Bas, bidʼat qilib chiqarilgan narsadan hazir boʻlinglar, chunki bidʼat qilib chiqarilgan narsa zalolatdir. Men sizlarni hakimning (haqdan) ogʻishidan ogohlantiraman, zero shayton baʼzan hakimning tili orqali zalolat soʻzini aytadi, munofiq esa baʼzan haq soʻzni aytadi›, dedi›, dedi. (Yazid) aytdi: ‹Men Muozga: ‹Alloh sizga rahm qilsin, hakim baʼzan zalolat soʻzini aytishini va munofiq baʼzan haq soʻzni aytishini menga nima bildiradi (qanday bilaman)?› dedim. U: ‹Ha, hakimning soʻzidan ‹Bu nima?› deyiladigan mashhur (gʻalati) soʻzlaridan saqlangin, lekin bu seni undan (uning ilmidan) qaytarmasin, chunki shoyad u (oʻsha soʻzidan) qaytsa ajab emas. Haqni eshitganingda uni qabul qilgin, zero haqning ustida nur boʻladi›, dedi›. Abu Dovud aytdi: Maʼmar bu hadisda az-Zuhriydan ‹yusniyannaka› oʻrniga ‹yunʼiyannaka› deb aytdi (maʼnosi bir — ‹seni qaytarmasin›). Solih ibn Kayson az-Zuhriydan bu hadisda ‹al-mushtaharot› oʻrniga ‹al-mushabbahot› (shubhali narsalar) deb aytdi va Uqayl aytganidek ‹la yusniyannaka› dedi. Ibn Ishoq az-Zuhriydan: ‹Ha, hakimning soʻzidan senga shubhali boʻlgan narsadan — ‹U bu soʻz bilan nimani iroda qildi?› deguningcha (saqlangin)›, deb aytdi.Язид ибн Холид ибн Абдуллоҳ ибн Мавҳаб ал-Ҳамдоний бизга, Лайс Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилиб айтдики): Абу Идрис ал-Хавлоний — Оизуллоҳ — унга хабар беришича, Язид ибн Умайра — у Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)нинг шерикларидан эди — унга хабар бериб айтди: «(Муоз розияллоҳу анҳу) зикр мажлисида ўтирса, ҳар гал: ‹Аллоҳ адолатли ҳакамдир; шубҳа қилувчилар ҳалок бўлдилар›, деб айтар эди. Бир куни Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу): ‹Албатта, сизлардан кейин фитналар бўладики, уларда мол кўпаяди ва уларда Қуръон очилади — ҳатто уни мўмин ҳам, мунофиқ ҳам, эркак ҳам, аёл ҳам, кичик ҳам, катта ҳам, қул ҳам, озод ҳам олиб (ўқийди). Шунда бир сўзловчи: ‹Мен Қуръон ўқиганим ҳолда, одамларга нима бўлдики, менга эргашмайдилар?› дейиши яқиндир. ‹Мен уларга ундан бошқа бир нарсани бидъат қилиб чиқармагунимча улар менга эргашувчи эмаслар›. Бас, бидъат қилиб чиқарилган нарсадан ҳазир бўлинглар, чунки бидъат қилиб чиқарилган нарса залолатдир. Мен сизларни ҳакимнинг (ҳақдан) оғишидан огоҳлантираман, зеро шайтон баъзан ҳакимнинг тили орқали залолат сўзини айтади, мунофиқ эса баъзан ҳақ сўзни айтади›, деди›, деди. (Язид) айтди: ‹Мен Муозга: ‹Аллоҳ сизга раҳм қилсин, ҳаким баъзан залолат сўзини айтишини ва мунофиқ баъзан ҳақ сўзни айтишини менга нима билдиради (қандай биламан)?› дедим. У: ‹Ҳа, ҳакимнинг сўзидан ‹Бу нима?› дейиладиган машҳур (ғалати) сўзларидан сақлангин, лекин бу сени ундан (унинг илмидан) қайтармасин, чунки шояд у (ўша сўзидан) қайтса ажаб эмас. Ҳақни эшитганингда уни қабул қилгин, зеро ҳақнинг устида нур бўлади›, деди›. Абу Довуд айтди: Маъмар бу ҳадисда аз-Зуҳрийдан ‹юснияннака› ўрнига ‹юнъияннака› деб айтди (маъноси бир — ‹сени қайтармасин›). Солиҳ ибн Кайсон аз-Зуҳрийдан бу ҳадисда ‹ал-муштаҳарот› ўрнига ‹ал-мушаббаҳот› (шубҳали нарсалар) деб айтди ва Уқайл айтганидек ‹ла юснияннака› деди. Ибн Ишоқ аз-Зуҳрийдан: ‹Ҳа, ҳакимнинг сўзидан сенга шубҳали бўлган нарсадан — ‹У бу сўз билан нимани ирода қилди?› дегунингча (сақлангин)›, деб айтди.