حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ ابْنِ عَجْلَانَ وَقُرِئَ عَلَى سُفْيَانَ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ قَالَ سُفْيَانُ الَّذِي سَمِعْنَاهُ مِنْهُ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ لَا أَدْرِي عَمَّنْ سُئِلَ سُفْيَانُ عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ أُثَالٍ فَقَالَكَانَ الْمُسْلِمُونَ أَسَرُوهُ أَخَذُوهُ فَكَانَ إِذَا مَرَّ بِهِ قَالَ مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ قَالَ إِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ تُرِدْ مَالًا تُعْطَ مَالًا قَالَ فَكَانَ إِذَا مَرَّ بِهِ قَالَ مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ قَالَ إِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ تُرِدْ الْمَالَ تُعْطَ الْمَالَ قَالَ فَبَدَا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَطْلَقَهُ وَقَذَفَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي قَلْبِهِ قَالَ فَذَهَبُوا بِهِ إِلَى بِئْرِ الْأَنْصَارِ فَغَسَلُوهُ فَأَسْلَمَ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَمْسَيْتَ وَإِنَّ وَجْهَكَ كَانَ أَبْغَضَ الْوُجُوهِ إِلَيَّ وَدِينَكَ أَبْغَضَ الدِّينِ إِلَيَّ وَبَلَدَكَ أَبْغَضَ الْبُلْدَانِ إِلَيَّ فَأَصْبَحْتَ وَإِنَّ دِينَكَ أَحَبُّ الْأَدْيَانِ إِلَيَّ وَوَجْهَكَ أَحَبُّ الْوُجُوهِ إِلَيَّلَا يَأْتِي قُرَشِيًّا حَبَّةٌ مِنْ الْيَمَامَةِ حَتَّى قَالَ عُمَرُ لَقَدْ كَانَ وَاللَّهِ فِي عَيْنِي أَصْغَرَ مِنْ الْخِنْزِيرِ وَإِنَّهُ فِي عَيْنِي أَعْظَمُ مِنْ الْجَبَلِ خَلَّى عَنْهُ فَأَتَى الْيَمَامَةَ حَبَسَ عَنْهُمْ فَضَجُّوا وَضَجِرُوا فَكَتَبُوا تَأْمُرُ بِالصِّلَةِ قَالَ وَكَتَبَ إِلَيْهِ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ عَنْ سُفْيَانَ سَمِعْتُ ابْنَ عَجْلَانَ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ ثُمَامَةَ بْنَ أُثَالٍ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Sufyondan Sumoma ibn Usol haqida soʻralganda u dedi: Musulmonlar uni asir qilib, tutib olgan edilar. U zot uning yonidan oʻtganlarida: «Nima (deysan), ey Sumoma?» der edilar. U: «Agar oʻldirsang, qonli (qasosga loyiq) kishini oʻldirasan; agar inʼom qilsang, shukr qiluvchiga inʼom qilasan; agar mol istasang, senga mol beriladi», der edi. (Roviy) dedi: U zot uning yonidan oʻtganlarida: «Nima (deysan), ey Sumoma?» der edilar. U: «Agar inʼom qilsang, shukr qiluvchiga inʼom qilasan; agar oʻldirsang, qonli kishini oʻldirasan; agar molni istasang, senga mol beriladi», der edi. (Roviy) dedi: Soʻng Rasululloh ﷺga (bir fikr) maʼlum boʻlib, uni ozod qildilar va Alloh azza va jalla uning qalbiga (islomni) soldi. (Roviy) dedi: Uni ansorlarning qudugʻiga olib borib, yuvdilar (gʻusl qildirdilar), u esa islomga kirdi va: «Ey Muhammad, kecha kirganingda yuzing menga yuzlarning eng yomon koʻrgani, diningiz dinlarning eng yomon koʻrgani, shahringiz shaharlarning eng yomon koʻrgani edi; endi tong otganda diningiz menga dinlarning eng suyuklisi, yuzingiz yuzlarning eng suyuklisi boʻldi», dedi. «Yamomadan biror qurayshiylikka bir dona (don) ham yetib bormaydi». Hatto Umar: «Allohga qasamki, u koʻzimda choʻchqadan ham kichik edi; endi esa u koʻzimda togʻdan ham ulugʻroqdir», dedi. U zot uni qoʻyib yuborgan edilar, u Yamomaga borib, ulardan (taomni) toʻsdi. Ular faryod qilib, siqildilar va: «Sila-rahmga buyurasan(-ku)», deb (u zotga) yozdilar. (Roviy) dedi: U zot ham unga yozdilar. Va men uning shunday deyayotganini eshitdim: Sufyondan, men Ibn Ajlonni eshitdim, u Saʼiddan, u Abu Hurayradan (rivoyat qildiki), Sumoma ibn Usol Rasululloh ﷺga aytdi.Суфёндан Сумома ибн Усол ҳақида сўралганда у деди: Мусулмонлар уни асир қилиб, тутиб олган эдилар. У зот унинг ёнидан ўтганларида: «Нима (дейсан), эй Сумома?» дер эдилар. У: «Агар ўлдирсанг, қонли (қасосга лойиқ) кишини ўлдирасан; агар инъом қилсанг, шукр қилувчига инъом қиласан; агар мол истасанг, сенга мол берилади», дер эди. (Ровий) деди: У зот унинг ёнидан ўтганларида: «Нима (дейсан), эй Сумома?» дер эдилар. У: «Агар инъом қилсанг, шукр қилувчига инъом қиласан; агар ўлдирсанг, қонли кишини ўлдирасан; агар молни истасанг, сенга мол берилади», дер эди. (Ровий) деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺга (бир фикр) маълум бўлиб, уни озод қилдилар ва Аллоҳ азза ва жалла унинг қалбига (исломни) солди. (Ровий) деди: Уни ансорларнинг қудуғига олиб бориб, ювдилар (ғусл қилдирдилар), у эса исломга кирди ва: «Эй Муҳаммад, кеча кирганингда юзинг менга юзларнинг энг ёмон кўргани, динингиз динларнинг энг ёмон кўргани, шаҳрингиз шаҳарларнинг энг ёмон кўргани эди; энди тонг отганда динингиз менга динларнинг энг суюклиси, юзингиз юзларнинг энг суюклиси бўлди», деди. «Ямомадан бирор қурайшийликка бир дона (дон) ҳам етиб бормайди». Ҳатто Умар: «Аллоҳга қасамки, у кўзимда чўчқадан ҳам кичик эди; энди эса у кўзимда тоғдан ҳам улуғроқдир», деди. У зот уни қўйиб юборган эдилар, у Ямомага бориб, улардан (таомни) тўсди. Улар фарёд қилиб, сиқилдилар ва: «Сила-раҳмга буюрасан(-ку)», деб (у зотга) ёздилар. (Ровий) деди: У зот ҳам унга ёздилар. Ва мен унинг шундай деяётганини эшитдим: Суфёндан, мен Ибн Ажлонни эшитдим, у Саъиддан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Сумома ибн Усол Расулуллоҳ ﷺга айтди.