حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ وَعَفَّانُ قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَخَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خُطْبَةً بَعْدَ الْعَصْرِ إِلَى مُغَيْرِبَانِ الشَّمْسِ حَفِظَهَا مِنَّا مَنْ حَفِظَهَا وَنَسِيَهَا مِنَّا مَنْ نَسِيَهَا فَحَمِدَ اللَّهَ قَالَ عَفَّانُ وَقَالَ حَمَّادٌ وَأَكْثَرُ حِفْظِي أَنَّهُ قَالَ بِمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الدُّنْيَا خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ وَإِنَّ اللَّهَ مُسْتَخْلِفُكُمْ فِيهَا فَنَاظِرٌ كَيْفَ تَعْمَلُونَ أَلَا فَاتَّقُوا الدُّنْيَا وَاتَّقُوا النِّسَاءَ أَلَا إِنَّ بَنِي آدَمَ خُلِقُوا عَلَى طَبَقَاتٍ شَتَّى مِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ مُؤْمِنًا وَيَحْيَا مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ كَافِرًا وَيَحْيَا كَافِرًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ مُؤْمِنًا وَيَحْيَا مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ كَافِرًا وَيَحْيَا كَافِرًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا أَلَا إِنَّ الْغَضَبَ جَمْرَةٌ تُوقَدُ فِي جَوْفِ ابْنِ آدَمَ أَلَا تَرَوْنَ إِلَى حُمْرَةِ عَيْنَيْهِ وَانْتِفَاخِ أَوْدَاجِهِ فَإِذَا وَجَدَ أَحَدُكُمْ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَالْأَرْضَ الْأَرْضَ أَلَا إِنَّ خَيْرَ الرِّجَالِ مَنْ كَانَ بَطِيءَ الْغَضَبِ سَرِيعَ الرِّضَا وَشَرَّ الرِّجَالِ مَنْ كَانَ سَرِيعَ الْغَضَبِ بَطِيءَ الرِّضَا فَإِذَا كَانَ الرَّجُلُ بَطِيءَ الْغَضَبِ بَطِيءَ الْفَيْءِ وَسَرِيعَ الْغَضَبِ وَسَرِيعَ الْفَيْءِ فَإِنَّهَا بِهَا أَلَا إِنَّ خَيْرَ التُّجَّارِ مَنْ كَانَ حَسَنَ الْقَضَاءِ حَسَنَ الطَّلَبِ وَشَرَّ
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga asrdan keyin quyosh botgunga qadar bir xutba qildilar; bizdan yodlab qolgan yodlab qoldi, unutgan unutdi. U zot Allohga hamd aytdilar — Affon aytdi: Hammod dedi: yodimda koʻproq shuki, u zot qiyomat kunigacha boʻladigan narsalarni (aytdilar) — Allohga hamd va sano aytdilar, soʻng shunday dedilar: «Ammo baʼd: albatta dunyo koʻkarib turgan, shirin (narsa)dir; Alloh sizlarni unda oʻrinbosar qiladi va qanday amal qilishingizga qaraydi. Ogoh boʻlinglar, dunyodan ehtiyot boʻlinglar va ayollardan ehtiyot boʻlinglar. Ogoh boʻlinglar, albatta Odam farzandlari turli toifalarda yaratilganlar: ulardan moʻmin boʻlib tugʻiladigan, moʻmin boʻlib yashaydigan va moʻmin boʻlib oʻladigani bor; ulardan kofir boʻlib tugʻiladigan, kofir boʻlib yashaydigan va kofir boʻlib oʻladigani bor; ulardan moʻmin boʻlib tugʻiladigan, moʻmin boʻlib yashaydigan va kofir boʻlib oʻladigani bor; ulardan kofir boʻlib tugʻiladigan, kofir boʻlib yashaydigan va moʻmin boʻlib oʻladigani bor. Ogoh boʻlinglar, albatta gʻazab Odam farzandining ichida yondiriladigan bir choʻgʻdir. Uning koʻzlari qizarib, boʻyin tomirlari shishganini koʻrmayapsizlarmi? Bas, biringiz shundan biror narsani sezsa, yerga, yerga (yopishsin)! Ogoh boʻlinglar, erkaklarning eng yaxshisi — gʻazabi sust, roziligi tez boʻlgani; erkaklarning eng yomoni — gʻazabi tez, roziligi sust boʻlganidir. Agar kishi gʻazabi sust, (gʻazabidan) qaytishi ham sust boʻlsa, yoki gʻazabi tez, qaytishi ham tez boʻlsa — bu (sifat) anavisiga (teng) boʻladi. Ogoh boʻlinglar, savdogarlarning eng yaxshisi — (qarzni) chiroyli ado etadigan, chiroyli talab qiladigani; eng yomoni esa».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга асрдан кейин қуёш ботгунга қадар бир хутба қилдилар; биздан ёдлаб қолган ёдлаб қолди, унутган унутди. У зот Аллоҳга ҳамд айтдилар — Аффон айтди: Ҳаммод деди: ёдимда кўпроқ шуки, у зот қиёмат кунигача бўладиган нарсаларни (айтдилар) — Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг шундай дедилар: «Аммо баъд: албатта дунё кўкариб турган, ширин (нарса)дир; Аллоҳ сизларни унда ўринбосар қилади ва қандай амал қилишингизга қарайди. Огоҳ бўлинглар, дунёдан эҳтиёт бўлинглар ва аёллардан эҳтиёт бўлинглар. Огоҳ бўлинглар, албатта Одам фарзандлари турли тоифаларда яратилганлар: улардан мўмин бўлиб туғиладиган, мўмин бўлиб яшайдиган ва мўмин бўлиб ўладигани бор; улардан кофир бўлиб туғиладиган, кофир бўлиб яшайдиган ва кофир бўлиб ўладигани бор; улардан мўмин бўлиб туғиладиган, мўмин бўлиб яшайдиган ва кофир бўлиб ўладигани бор; улардан кофир бўлиб туғиладиган, кофир бўлиб яшайдиган ва мўмин бўлиб ўладигани бор. Огоҳ бўлинглар, албатта ғазаб Одам фарзандининг ичида ёндириладиган бир чўғдир. Унинг кўзлари қизариб, бўйин томирлари шишганини кўрмаяпсизларми? Бас, бирингиз шундан бирор нарсани сезса, ерга, ерга (ёпишсин)! Огоҳ бўлинглар, эркакларнинг энг яхшиси — ғазаби суст, розилиги тез бўлгани; эркакларнинг энг ёмони — ғазаби тез, розилиги суст бўлганидир. Агар киши ғазаби суст, (ғазабидан) қайтиши ҳам суст бўлса, ёки ғазаби тез, қайтиши ҳам тез бўлса — бу (сифат) анависига (тенг) бўлади. Огоҳ бўлинглар, савдогарларнинг энг яхшиси — (қарзни) чиройли адо этадиган, чиройли талаб қиладигани; энг ёмони эса».