حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا حَرِيزٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ صُلَيْحٍ عَنْ ذِي مِخْمَرٍ وَكَانَ رَجُلًا مِنْ الْحَبَشَةِ يَخْدُمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَكُنَّا مَعَهُ فِي سَفَرٍ فَأَسْرَعَ السَّيْرَ حِينَ انْصَرَفَ وَكَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ لِقِلَّةِ الزَّادِ فَقَالَ لَهُ قَائِلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ انْقَطَعَ النَّاسُ وَرَاءَكَ فَحَبَسَ وَحَبَسَ النَّاسُ مَعَهُ حَتَّى تَكَامَلُوا إِلَيْهِ فَقَالَ لَهُمْ هَلْ لَكُمْ أَنْ نَهْجَعَ هَجْعَةً أَوْ قَالَ لَهُ قَائِلٌ فَنَزَلَ وَنَزَلُوا فَقَالَ مَنْ يَكْلَؤُنَا اللَّيْلَةَ فَقُلْتُ أَنَا جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاءَكَ فَأَعْطَانِي خِطَامَ نَاقَتِهِ فَقَالَ هَاكَ لَا تَكُونُنَّ لُكَعَ قَالَ فَأَخَذْتُ بِخِطَامِ نَاقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبِخِطَامِ نَاقَتِي فَتَنَحَّيْتُ غَيْرَ بَعِيدٍ فَخَلَّيْتُ سَبِيلَهُمَا يَرْعَيَانِ فَإِنِّي كَذَاكَ أَنْظُرُ إِلَيْهِمَا حَتَّى أَخَذَنِي النَّوْمُ فَلَمْ أَشْعُرْ بِشَيْءٍ حَتَّى وَجَدْتُ حَرَّ الشَّمْسِ عَلَى وَجْهِي فَاسْتَيْقَظْتُ فَنَظَرْتُ يَمِينًا وَشِمَالًا فَإِذَا أَنَا بِالرَّاحِلَتَيْنِ مِنِّي غَيْرُ بَعِيدٍ فَأَخَذْتُ بِخِطَامِ نَاقَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبِخِطَامِ نَاقَتِي فَأَتَيْتُ أَدْنَى الْقَوْمِ فَأَيْقَظْتُهُ فَقُلْتُ لَهُ أَصَلَّيْتُمْ قَالَ لَا فَأَيْقَظَ النَّاسُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا حَتَّى اسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا بِلَالُ هَلْ لِي فِي الْمِيضَأَةِ يَعْنِي الْإِدَاوَةَ قَالَ نَعَمْ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاءَكَ فَأَتَاهُ بِوَضُوءٍ فَتَوَضَّأَ لَمْ يَلُتَّ مِنْهُ التُّرَابَ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَذَّنَ ثُمَّ قَامَ النَّبِيُّ صَلَّى

Zu Mixmar (roziyallohu anhu) — u habashalik bir kishi boʻlib, Nabiy ﷺga xizmat qilar edi — aytdi: Biz u zot bilan birga bir safarda edik. U zot qaytishda yurishni tezlatdilar; oziq-ovqat kamligi uchun shunday qilar edilar. Shunda bir kishi u zotga: «Ey Allohning Rasuli, odamlar ortingizda uzilib qoldi», dedi. Bas, u zot toʻxtadilar, odamlar ham u zot bilan birga toʻxtashdi — toki hammalari u zotning oldilariga yigʻilib boʻlishdi. Soʻng u zot ularga: «Bir oz mizgʻib olsakmikin?» dedilar — yoki buni u zotga bir kishi aytdi. Bas, u zot tushdilar, ular ham tushishdi. U zot: «Bu kecha bizni kim qoʻriqlaydi?» dedilar. Men: «Alloh meni sizga fido qilsin, men (qoʻriqlayman)», dedim. U zot menga tuyalarining jilovini berib: «Mana, ol; sen aslo gʻofil (nodon) boʻlib qolmagin», dedilar. (Zu Mixmar) dedi: Men Rasululloh ﷺning tuyalari jilovini va oʻz tuyamning jilovini olib, uzoq boʻlmagan joyga chetlandim va ikkovini oʻt oʻtlagani qoʻyib yubordim. Men shu holda ularga qarab turdim, toki meni uyqu bosdi. Yuzimga quyoshning issigʻini sezgunimcha hech narsani sezmadim. Uygʻonib, oʻngga ham, chapga ham qaradim — ikki ulov mendan uzoq emas ekan. Nabiy ﷺning tuyalari jilovini va oʻz tuyamning jilovini olib, qavmning eng yaqinining oldiga bordim va uni uygʻotib: «Namoz oʻqidingizmi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi. Shunda odamlar bir-birlarini uygʻotdilar, toki Nabiy ﷺ uygʻondilar. U zot: «Ey Bilol, mendagi mizʼada — yaʼni suv idishida — (suv) bormi?» dedilar. U: «Ha, Alloh meni sizga fido qilsin», dedi va u zotga tahorat suvini keltirdi. U zot tahorat qildilar — undan tuproq hoʻllanmadi. Soʻng Bilolga buyurdilar, u azon aytdi. Keyin Nabiy ﷺ turdilar...Зу Михмар (розияллоҳу анҳу) — у ҳабашалик бир киши бўлиб, Набий ﷺга хизмат қилар эди — айтди: Биз у зот билан бирга бир сафарда эдик. У зот қайтишда юришни тезлатдилар; озиқ-овқат камлиги учун шундай қилар эдилар. Шунда бир киши у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, одамлар ортингизда узилиб қолди», деди. Бас, у зот тўхтадилар, одамлар ҳам у зот билан бирга тўхташди — токи ҳаммалари у зотнинг олдиларига йиғилиб бўлишди. Сўнг у зот уларга: «Бир оз мизғиб олсакмикин?» дедилар — ёки буни у зотга бир киши айтди. Бас, у зот тушдилар, улар ҳам тушишди. У зот: «Бу кеча бизни ким қўриқлайди?» дедилар. Мен: «Аллоҳ мени сизга фидо қилсин, мен (қўриқлайман)», дедим. У зот менга туяларининг жиловини бериб: «Мана, ол; сен асло ғофил (нодон) бўлиб қолмагин», дедилар. (Зу Михмар) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг туялари жиловини ва ўз туямнинг жиловини олиб, узоқ бўлмаган жойга четландим ва икковини ўт ўтлагани қўйиб юбордим. Мен шу ҳолда уларга қараб турдим, токи мени уйқу босди. Юзимга қуёшнинг иссиғини сезгунимча ҳеч нарсани сезмадим. Уйғониб, ўнгга ҳам, чапга ҳам қарадим — икки улов мендан узоқ эмас экан. Набий ﷺнинг туялари жиловини ва ўз туямнинг жиловини олиб, қавмнинг энг яқинининг олдига бордим ва уни уйғотиб: «Намоз ўқидингизми?» дедим. У: «Йўқ», деди. Шунда одамлар бир-бирларини уйғотдилар, токи Набий ﷺ уйғондилар. У зот: «Эй Билол, мендаги мизъада — яъни сув идишида — (сув) борми?» дедилар. У: «Ҳа, Аллоҳ мени сизга фидо қилсин», деди ва у зотга таҳорат сувини келтирди. У зот таҳорат қилдилар — ундан тупроқ ҳўлланмади. Сўнг Билолга буюрдилар, у азон айтди. Кейин Набий ﷺ турдилар...

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ ذِي مِخْمَرٍ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ سَتُصَالِحُكُمْ الرُّومُ صُلْحًا آمِنًا ثُمَّ تَغْزُونَ وَهُمْ عَدُوًّا فَتُنْصَرُونَ وَتَسْلَمُونَ وَتَغْنَمُونَ ثُمَّ تَنْصُرُونَ الرُّومَ حَتَّى تَنْزِلُوا بِمَرْجٍ ذِي تُلُولٍ فَيَرْفَعُ رَجُلٌ مِنْ النَّصْرَانِيَّةِ صَلِيبًا فَيَقُولُ غَلَبَ الصَّلِيبُ فَيَغْضَبُ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ فَيَقُومُ إِلَيْهِ فَيَدُقُّهُ فَعِنْدَ ذَلِكَ يَغْدِرُ الرُّومُ وَيَجْمَعُونَ لِلْمَلْحَمَةِ

Zu Mixmar (roziyallohu anhu) — u Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi edi — aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Rumliklar sizlar bilan tinch sulh tuzadilar, soʻng sizlar (va ular birga) bir dushmanga qarshi gʻazot qilasizlar; nusrat topasizlar, sogʻ-salomat qolasizlar va oʻlja olasizlar. Soʻng rumliklarga yordam berasizlar, toki tepaliklari koʻp bir maydonga tushasizlar. Shunda nasroniylardan bir kishi salibni koʻtarib: ‹Salib gʻolib keldi›, deydi. Musulmonlardan bir kishi gʻazablanib, unga qarab turadi va uni majaqlaydi. Ana oʻshanda rumliklar ahdga xiyonat qiladilar va katta jang (malhama) uchun toʻplanadilar».Зу Михмар (розияллоҳу анҳу) — у Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши эди — айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Румликлар сизлар билан тинч сулҳ тузадилар, сўнг сизлар (ва улар бирга) бир душманга қарши ғазот қиласизлар; нусрат топасизлар, соғ-саломат қоласизлар ва ўлжа оласизлар. Сўнг румликларга ёрдам берасизлар, токи тепаликлари кўп бир майдонга тушасизлар. Шунда насронийлардан бир киши салибни кўтариб: ‹Салиб ғолиб келди›, дейди. Мусулмонлардан бир киши ғазабланиб, унга қараб туради ва уни мажақлайди. Ана ўшанда румликлар аҳдга хиёнат қиладилар ва катта жанг (малҳама) учун тўпланадилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ هُوَ الْقُرْقُسَائِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ ذِي مِخْمَرٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تُصَالِحُونَ الرُّومَ صُلْحًا آمِنًا وَتَغْزُونَ أَنْتُمْ وَهُمْ عَدُوًّا مِنْ وَرَائِهِمْ فَتَسْلَمُونَ وَتَغْنَمُونَ ثُمَّ تَنْزِلُونَ بِمَرْجٍ ذِي تُلُولٍ فَيَقُومُ إِلَيْهِ رَجُلٌ مِنْ الرُّومِ فَيَرْفَعُ الصَّلِيبَ وَيَقُولُ أَلَا غَلَبَ الصَّلِيبُ فَيَقُومُ إِلَيْهِ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ فَيَقْتُلُهُ فَعِنْدَ ذَلِكَ تَغْدِرُ الرُّومُ وَتَكُونُ الْمَلَاحِمُ فَيَجْتَمِعُونَ إِلَيْكُمْ فَيَأْتُونَكُمْ فِي ثَمَانِينَ غَايَةً مَعَ كُلِّ غَايَةٍ عَشْرَةُ آلَافٍ

Zu Mixmar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sizlar rumliklar bilan tinch sulh tuzasizlar va sizlar ham, ular ham ularning ortidagi bir dushmanga qarshi gʻazot qilasizlar; sogʻ-salomat qolasizlar va oʻlja olasizlar. Soʻng tepaliklari koʻp bir maydonga tushasizlar. Shunda rumliklardan bir kishi turib, salibni koʻtaradi va: ‹Ogʻoh boʻlinglar, salib gʻolib keldi›, deydi. Musulmonlardan bir kishi unga qarab turib, uni oʻldiradi. Ana oʻshanda rumliklar ahdga xiyonat qiladilar va katta janglar boʻladi. Ular sizlarga qarshi toʻplanadilar va sizlarning oldingizga sakson bayroq bilan keladilar; har bir bayroq ostida oʻn ming (askar) boʻladi», dedilar.Зу Михмар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сизлар румликлар билан тинч сулҳ тузасизлар ва сизлар ҳам, улар ҳам уларнинг ортидаги бир душманга қарши ғазот қиласизлар; соғ-саломат қоласизлар ва ўлжа оласизлар. Сўнг тепаликлари кўп бир майдонга тушасизлар. Шунда румликлардан бир киши туриб, салибни кўтаради ва: ‹Оғоҳ бўлинглар, салиб ғолиб келди›, дейди. Мусулмонлардан бир киши унга қараб туриб, уни ўлдиради. Ана ўшанда румликлар аҳдга хиёнат қиладилар ва катта жанглар бўлади. Улар сизларга қарши тўпланадилар ва сизларнинг олдингизга саксон байроқ билан келадилар; ҳар бир байроқ остида ўн минг (аскар) бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْقُدُّوسِ أَبُو الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا حَرِيزٌ يَعْنِي ابْنَ عُثْمَانَ الرَّحَبِيَّ قَالَ حَدَّثَنَا رَاشِدُ بْنُ سَعْدٍ الْمَقْرَائِيُّ عَنْ أَبِي حَيٍّ عَنْ ذِي مِخْمَرٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَانَ هَذَا الْأَمْرُ فِي حِمْيَرَ فَنَزَعَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهُمْ فَجَعَلَهُ فِي قُرَيْشٍوَ سَ يَ عُ و دُ إِ لَ يْ هِ مْ وَكَذَا كَانَ فِي كِتَابِ أَبِي مُقَطَّعًا وَحَيْثُ حَدَّثَنَا بِهِ تَكَلَّمَ عَلَى الِاسْتِوَاءِ

Zu Mixmar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ish (hukmronlik) Himyarda edi, Aziz va Jalil Alloh uni ulardan tortib olib, uni Qurayshda qildi; u yana ularga qaytadi», dedilar. Otamning kitobida u shunday — harflari ajratilgan holda — (yozilgan) edi; bizga hadis aytganda esa uni bir tekis (ravon) soʻzladi.Зу Михмар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу иш (ҳукмронлик) Ҳимярда эди, Азиз ва Жалил Аллоҳ уни улардан тортиб олиб, уни Қурайшда қилди; у яна уларга қайтади», дедилар. Отамнинг китобида у шундай — ҳарфлари ажратилган ҳолда — (ёзилган) эди; бизга ҳадис айтганда эса уни бир текис (равон) сўзлади.