حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ قَالَ أَبِي وَأَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ قَالَ أَبُو عَامِرٍ فِي حَدِيثِهِ قَالَ حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ طَلْحَةَ قَالَدَخَلْنَا عَلَى مُعَاوِيَةَ فَنَادَى الْمُنَادِي بِالصَّلَاةِ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ قَالَ مُعَاوِيَةُ وَأَنَا أَشْهَدُ قَالَ أَبُو عَامِرٍ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ قَالَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ قَالَ مُعَاوِيَةُ وَأَنَا أَشْهَدُ قَالَ أَبُو عَامِرٍ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ قَالَ يَحْيَى فَحَدَّثَنَا رَجُلٌ أَنَّهُ لَمَّا قَالَ حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ قَالَ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ قَالَ مُعَاوِيَةُ هَكَذَا سَمِعْتُ نَبِيَّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ

Iso ibn Talha aytdi: Biz Muoviyaning huzuriga kirdik. Shunda munodiy namozga nido qilib: «Allohu akbar, Allohu akbar», dedi. Muoviya: «Allohu akbar, Allohu akbar», dedi. U: «Ashhadu an lo ilaha illalloh», dedi. Muoviya: «Va men ham guvohlik beraman», dedi. U: «Ashhadu anna Muhammadan rasululloh», dedi. Muoviya: «Va men ham guvohlik beraman», dedi. Yahyo aytdi: Bizga bir kishi soʻzlab berdiki, (munodiy) «Hayya alas-solah» deganida, u: «Lo havla va lo quvvata illa billah», dedi. Muoviya: «Men Nabiyingiz ﷺning shunday deyayotganlarini eshitganman», dedi.Исо ибн Талҳа айтди: Биз Муовиянинг ҳузурига кирдик. Шунда мунодий намозга нидо қилиб: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», деди. Муовия: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», деди. У: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ», деди. Муовия: «Ва мен ҳам гувоҳлик бераман», деди. У: «Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ», деди. Муовия: «Ва мен ҳам гувоҳлик бераман», деди. Яҳё айтди: Бизга бир киши сўзлаб бердики, (мунодий) «Ҳайя алас-солаҳ» деганида, у: «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ», деди. Муовия: «Мен Набийингиз ﷺнинг шундай деяётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَقَدِمَ مُعَاوِيَةُ الْمَدِينَةَ فَخَطَبَنَا وَأَخْرَجَ كُبَّةً مِنْ شَعَرٍ فَقَالَ مَا كُنْتُ أَرَى أَنَّ أَحَدًا يَفْعَلُهُ إِلَّا الْيَهُودَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَلَغَهُ فَسَمَّاهُ الزُّورَ أَوْ الزِّيرَ شَكَّ مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya Madinaga keldi va bizga xutba qilib, bir tutam sochni chiqarib: «Men yahudiylardan boshqa hech kim buni qiladi deb oʻylamas edim. Rasululloh ﷺga bu (xabar) yetganida, uni ‹zur› (yolgʻon, aldovchi) deb atadilar», dedi.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия Мадинага келди ва бизга хутба қилиб, бир тутам сочни чиқариб: «Мен яҳудийлардан бошқа ҳеч ким буни қилади деб ўйламас эдим. Расулуллоҳ ﷺга бу (хабар) етганида, уни ‹зур› (ёлғон, алдовчи) деб атадилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا مِجْلَزٍ قَالَدَخَلَ مُعَاوِيَةُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَابْنِ عَامِرٍ قَالَ فَقَامَ ابْنُ عَامِرٍ وَلَمْ يَقُمْ ابْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ وَكَانَ الشَّيْخُ أَوْزَنَهُمَا قَالَ قَالَ مَهْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَمْثُلَ لَهُ عِبَادُ اللَّهِ قِيَامًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

Abu Mijlaz aytdi: Muoviya Abdulloh ibn Zubayr va Ibn Omirning oldiga kirdi. (Roviy) dedi: Ibn Omir oʻrnidan turdi, Ibn Zubayr esa turmadi. U (Ibn Zubayr) ikkovining ogʻirrogʻi (vazminrogʻi) edi. (Muoviya): «Boʻldi qil (turma)», dedi va: «Rasululloh ﷺ: ‹Kim Allohning bandalari oʻzi uchun tik turishlarini yaxshi koʻrsa, doʻzaxdan joyini tayyorlab olsin›, dedilar», dedi.Абу Мижлаз айтди: Муовия Абдуллоҳ ибн Зубайр ва Ибн Омирнинг олдига кирди. (Ровий) деди: Ибн Омир ўрнидан турди, Ибн Зубайр эса турмади. У (Ибн Зубайр) икковининг оғирроғи (вазминроғи) эди. (Муовия): «Бўлди қил (турма)», деди ва: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким Аллоҳнинг бандалари ўзи учун тик туришларини яхши кўрса, дўзахдан жойини тайёрлаб олсин›, дедилар», деди.

قَالَ عَبْد اللَّهِ وَجَدْتُ هَذَا الْحَدِيثَ فِي كِتَابِ أَبِي بِخَطِّ يَدِهِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ وَهُوَ البُرْسَانِيُّ قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى أَنَّ عِيسَى بْنَ عُمَرَ أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ قَالَإِنِّي لَعِنْدَ مُعَاوِيَةَ إِذْ أَذَّنَ مُؤَذِّنُهُ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ كَمَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ حَتَّى إِذَا قَالَ حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ قَالَ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ فَلَمَّا قَالَ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ قَالَ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ وَقَالَ بَعْدَ ذَلِكَ مَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ذَلِكَ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muazzin azon aytganida, u muazzin aytganidek aytar edi. «Hayya alas-salah» deganida esa, «Lo havla va lo quvvata illa billah» der edi. «Hayya alal-falah» deganida ham, «Lo havla va lo quvvata illa billah» der edi. Undan keyin muazzin aytganidek aytar edi. Soʻng: «Rasululloh ﷺni ana shunday deb aytayotganlarini eshitganman», dedi.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муаззин азон айтганида, у муаззин айтганидек айтар эди. «Ҳайя алас-салаҳ» деганида эса, «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ» дер эди. «Ҳайя алал-фалаҳ» деганида ҳам, «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ» дер эди. Ундан кейин муаззин айтганидек айтар эди. Сўнг: «Расулуллоҳ ﷺни ана шундай деб айтаётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّ مُعَاوِيَةَدَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَقَالَتْ لَهُ أَمَا خِفْتَ أَنْ أُقْعِدَ لَكَ رَجُلًا فَيَقْتُلَكَ فَقَالَ مَا كُنْتِ لِتَفْعَلِيهِ وَأَنَا فِي بَيْتِ أَمَانٍ وَقَدْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَعْنِي الْإِيمَانُ قَيْدُ الْفَتْكِ كَيْفَ أَنَا فِي الَّذِي بَيْنِي وَبَيْنَكِ وَفِي حَوَائِجِكِ قَالَتْ صَالِحٌ قَالَ فَدَعِينَا وَإِيَّاهُمْ حَتَّى نَلْقَى رَبَّنَا عَزَّ وَجَلَّ

Saʼid ibn al-Musayyab (rivoyat qiladi)ki, Muoviya Oisha (roziyallohu anho)ning huzurlariga kirdi. U zot unga: «Senga bir kishini oʻtqazib qoʻysam-u, u seni oʻldirishidan qoʻrqmadingmi?» dedilar. U: «Siz buni qilmas edingiz, men esa omonlik uyidaman. Men Nabiy ﷺning: ‹Iymon gʻaflatda (birovni) oʻldirishning kishanidir›, deyayotganlarini eshitganman», dedi. (Soʻng): «Men bilan sizning oramizdagi (ish)da va hojatlaringizni (ado etishda) qandayman?» dedi. U zot: «Yaxshi», dedilar. U: «Unda bizni ham, ularni ham (oʻz holiga) qoʻying — toki Aziz va Jalil Robbimizga yoʻliqquncha», dedi.Саъид ибн ал-Мусайяб (ривоят қилади)ки, Муовия Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурларига кирди. У зот унга: «Сенга бир кишини ўтқазиб қўйсам-у, у сени ўлдиришидан қўрқмадингми?» дедилар. У: «Сиз буни қилмас эдингиз, мен эса омонлик уйидаман. Мен Набий ﷺнинг: ‹Иймон ғафлатда (бировни) ўлдиришнинг кишанидир›, деяётганларини эшитганман», деди. (Сўнг): «Мен билан сизнинг орамиздаги (иш)да ва ҳожатларингизни (адо этишда) қандайман?» деди. У зот: «Яхши», дедилар. У: «Унда бизни ҳам, уларни ҳам (ўз ҳолига) қўйинг — токи Азиз ва Жалил Роббимизга йўлиққунча», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَبِي شَيْخٍ الْهُنَائِيِّ قَالَكُنْتُ فِي مَلَإٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ أَنْشُدُكُمْ اللَّهَ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ وَأَنَا أَشْهَدُ قَالَ أَنْشُدُكُمْ اللَّهَ تَعَالَى أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ لُبْسِ الذَّهَبِ إِلَّا مُقَطَّعًا قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ وَأَنَا أَشْهَدُ قَالَ أَنْشُدُكُمْ اللَّهَ تَعَالَى أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ رُكُوبِ النُّمُورِ قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ وَأَنَا أَشْهَدُ قَالَ أَنْشُدُكُمْ اللَّهَ تَعَالَى أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الشُّرْبِ فِي آنِيَةِ الْفِضَّةِ قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ وَأَنَا أَشْهَدُ قَالَ أَنْشُدُكُمْ اللَّهَ تَعَالَى أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ جَمْعٍ بَيْنَ حَجٍّ وَعُمْرَةٍ قَالُوا أَمَّا هَذَا فَلَا قَالَ أَمَا إِنَّهَا مَعَهُنَّ

Abu Shayx al-Hunoiy aytdi: Men Muoviyaning huzurida Rasululloh ﷺ sahobalaridan bir jamoa ichida edim. Muoviya: «Sizlarga Alloh (nomi) bilan qasam beraman — bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ ipak kiyishdan qaytarganlarini?» dedi. Ular: «Allohga qasamki, ha», dedilar. U: «Men ham guvohlik beraman», dedi. Soʻng: «Sizlarga Alloh taolo (nomi) bilan qasam beraman — bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ uzib olingan (oz) miqdordan boshqa oltin taqishdan qaytarganlarini?» dedi. Ular: «Allohga qasamki, ha», dedilar. U: «Men ham guvohlik beraman», dedi. Soʻng: «Sizlarga Alloh taolo (nomi) bilan qasam beraman — bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ qoplon terilarini (egarga solib) minishdan qaytarganlarini?» dedi. Ular: «Allohga qasamki, ha», dedilar. U: «Men ham guvohlik beraman», dedi. Soʻng: «Sizlarga Alloh taolo (nomi) bilan qasam beraman — bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ kumush idishlarda ichishdan qaytarganlarini?» dedi. Ular: «Allohga qasamki, ha», dedilar. U: «Men ham guvohlik beraman», dedi. Soʻng: «Sizlarga Alloh taolo (nomi) bilan qasam beraman — bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ haj bilan umrani jamlashdan qaytarganlarini?» dedi. Ular: «Bunisiga (kelsak), yoʻq», dedilar. U: «Ogʻoh boʻlinglar, albatta u ham oʻshalar bilan birgadir», dedi.Абу Шайх ал-Ҳуноий айтди: Мен Муовиянинг ҳузурида Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бир жамоа ичида эдим. Муовия: «Сизларга Аллоҳ (номи) билан қасам бераман — биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ ипак кийишдан қайтарганларини?» деди. Улар: «Аллоҳга қасамки, ҳа», дедилар. У: «Мен ҳам гувоҳлик бераман», деди. Сўнг: «Сизларга Аллоҳ таоло (номи) билан қасам бераман — биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ узиб олинган (оз) миқдордан бошқа олтин тақишдан қайтарганларини?» деди. Улар: «Аллоҳга қасамки, ҳа», дедилар. У: «Мен ҳам гувоҳлик бераман», деди. Сўнг: «Сизларга Аллоҳ таоло (номи) билан қасам бераман — биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ қоплон териларини (эгарга солиб) минишдан қайтарганларини?» деди. Улар: «Аллоҳга қасамки, ҳа», дедилар. У: «Мен ҳам гувоҳлик бераман», деди. Сўнг: «Сизларга Аллоҳ таоло (номи) билан қасам бераман — биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ кумуш идишларда ичишдан қайтарганларини?» деди. Улар: «Аллоҳга қасамки, ҳа», дедилар. У: «Мен ҳам гувоҳлик бераман», деди. Сўнг: «Сизларга Аллоҳ таоло (номи) билан қасам бераман — биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ ҳаж билан умрани жамлашдан қайтарганларини?» деди. Улар: «Бунисига (келсак), йўқ», дедилар. У: «Оғоҳ бўлинглар, албатта у ҳам ўшалар билан биргадир», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا جَبَلَةُ بْنُ عَطِيَّةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَيْرًا فَقَّهَهُ فِي الدِّينِ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh bir bandaga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ бир бандага яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ قَالَ حَدَّثَنِي مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَخَرَجَ مُعَاوِيَةُ عَلَى حَلْقَةٍ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ مَا أَجْلَسَكُمْ قَالُوا جَلَسْنَا نَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ آللَّهِ مَا أَجْلَسَكُمْ إِلَّا ذَاكَ قَالُوا آللَّهِ مَا أَجْلَسَنَا إِلَّا ذَاكَ قَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أَسْتَحْلِفْكُمْ تُهْمَةً لَكُمْ وَمَا كَانَ أَحَدٌ بِمَنْزِلَتِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقَلَّ عَنْهُ حَدِيثًا مِنِّي وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ عَلَى حَلْقَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ مَا أَجْلَسَكُمْ قَالُوا جَلَسْنَا نَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَنَحْمَدُهُ عَلَى مَا هَدَانَا لِلْإِسْلَامِ وَمَنَّ عَلَيْنَا بِكَ قَالَ آللَّهِ مَا أَجْلَسَكُمْ إِلَّا ذَلِكَ قَالُوا آللَّهِ مَا أَجْلَسَنَا إِلَّا ذَلِكَ قَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أَسْتَحْلِفْكُمْ تُهْمَةً لَكُمْ وَإِنَّهُ أَتَانِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام فَأَخْبَرَنِي أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُبَاهِي بِكُمْ الْمَلَائِكَةَ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya masjiddagi bir halqa (oldiga) chiqib: «Sizlarni nima oʻtqazib qoʻydi?» dedi. Ular: «Allohni zikr etgani oʻtiribmiz», dedilar. (Muoviya): «Alloh haqi, sizlarni faqat shugina oʻtqazdimi?» dedi. Ular: «Alloh haqi, bizni faqat shugina oʻtqazdi», dedilar. (Muoviya): «Men sizlarga (biror) tuhmat tufayli qasam ichirayotganim yoʻq. Rasululloh ﷺ huzuridagi mendek martabali kishilar orasida u zotdan men kabi kam hadis rivoyat qilgan birorta odam yoʻq edi. Rasululloh ﷺ sahobalaridan bir halqa (oldiga) chiqib: ‹Sizlarni nima oʻtqazdi?› dedilar. Ular: ‹Bizni Islomga hidoyat qilgani va biz uchun (uni) inʼom etgani uchun Allohni zikr etib, Unga hamd aytib oʻtiribmiz›, dedilar. (U zot): ‹Alloh haqi, sizlarni faqat shugina oʻtqazdimi?› dedilar. Ular: ‹Alloh haqi, bizni faqat shugina oʻtqazdi›, dedilar. (U zot): ‹Men sizlarga (biror) tuhmat tufayli qasam ichirayotganim yoʻq, balki menga Jibril kelib, Aziz va Jalil Alloh sizlar bilan farishtalarga faxrlanishini xabar berdi›, dedilar», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия масжиддаги бир ҳалқа (олдига) чиқиб: «Сизларни нима ўтқазиб қўйди?» деди. Улар: «Аллоҳни зикр этгани ўтирибмиз», дедилар. (Муовия): «Аллоҳ ҳақи, сизларни фақат шугина ўтқаздими?» деди. Улар: «Аллоҳ ҳақи, бизни фақат шугина ўтқазди», дедилар. (Муовия): «Мен сизларга (бирор) туҳмат туфайли қасам ичираётганим йўқ. Расулуллоҳ ﷺ ҳузуридаги мендек мартабали кишилар орасида у зотдан мен каби кам ҳадис ривоят қилган бирорта одам йўқ эди. Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бир ҳалқа (олдига) чиқиб: ‹Сизларни нима ўтқазди?› дедилар. Улар: ‹Бизни Исломга ҳидоят қилгани ва биз учун (уни) инъом этгани учун Аллоҳни зикр этиб, Унга ҳамд айтиб ўтирибмиз›, дедилар. (У зот): ‹Аллоҳ ҳақи, сизларни фақат шугина ўтқаздими?› дедилар. Улар: ‹Аллоҳ ҳақи, бизни фақат шугина ўтқазди›, дедилар. (У зот): ‹Мен сизларга (бирор) туҳмат туфайли қасам ичираётганим йўқ, балки менга Жибрил келиб, Азиз ва Жалил Аллоҳ сизлар билан фаришталарга фахрланишини хабар берди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا قَيْسٌ عَنْ عَطَاءٍ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حَرْبٍأَخَذَ مِنْ أَطْرَافِ يَعْنِي شَعَرَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَيَّامِ الْعَشْرِ بِمِشْقَصٍ مَعِي وَهُوَ مُحْرِمٌ وَالنَّاسُ يُنْكِرُونَ ذَلِكَ

Atodan rivoyat qilinadi: Muoviya ibn Abu Sufyon ibn Harb (roziyallohu anhu) — mendagi bir mishqas (uchli qaychi) bilan — ashara (oʻn) kunlarida Nabiy ﷺning sochlarining uchidan oldi, holbuki u zot ehromda edilar; odamlar esa buni inkor qilishardi.Атодан ривоят қилинади: Муовия ибн Абу Суфён ибн Ҳарб (розияллоҳу анҳу) — мендаги бир мишқас (учли қайчи) билан — ашара (ўн) кунларида Набий ﷺнинг сочларининг учидан олди, ҳолбуки у зот эҳромда эдилар; одамлар эса буни инкор қилишарди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَنْبَأَنِي سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مَعْبَدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَكَانَ مُعَاوِيَةُ قَلَّمَا يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا وَيَقُولُ هَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ قَلَّمَا يَدَعُهُنَّ أَوْ يُحَدِّثُ بِهِنَّ فِي الْجُمَعِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ وَإِنَّ هَذَا الْمَالَ حُلْوٌ خَضِرٌ فَمَنْ يَأْخُذْهُ بِحَقِّهِ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ وَإِيَّاكُمْ وَالتَّمَادُحَ فَإِنَّهُ الذَّبْحُ

Maʼbad al-Juhaniy aytdi: Muoviya Rasululloh ﷺdan kamdan-kam biror narsa rivoyat qilar edi; ammo mana bu kalimalarni kamdan-kam tark etar yoki jumalarda ularni Nabiy ﷺdan rivoyat qilar edi: «Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi. Albatta, bu mol shirin va koʻkdir; kim uni haqi bilan olsa, unga barakali qilinadi. Bir-biringizni (yuzma-yuz) maqtashdan saqlaninglar, chunki u — soʻyishdir».Маъбад ал-Жуҳаний айтди: Муовия Расулуллоҳ ﷺдан камдан-кам бирор нарса ривоят қилар эди; аммо мана бу калималарни камдан-кам тарк этар ёки жумаларда уларни Набий ﷺдан ривоят қилар эди: «Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади. Албатта, бу мол ширин ва кўкдир; ким уни ҳақи билан олса, унга баракали қилинади. Бир-бирингизни (юзма-юз) мақташдан сақланинглар, чунки у — сўйишдир».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ عَجْلَانَ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُبَادِرُونِي بِرُكُوعٍ وَلَا بِسُجُودٍ فَإِنَّهُ مَهْمَا أَسْبِقْكُمْ بِهِ إِذَا رَكَعْتُ تُدْرِكُونِي إِذَا رَفَعْتُ وَمَهْمَا أَسْبِقْكُمْ بِهِ إِذَا سَجَدْتُ تُدْرِكُونِي إِذَا رَفَعْتُ إِنِّي قَدْ بَدَّنْتُ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Rukuʼ va sajdada mendan oldin oʻtib ketmanglar. Chunki men rukuʼ qilganimda sizdan qancha oldin oʻtsam ham, boshimni koʻtarganimda menga yetib olasizlar; sajda qilganimda sizdan qancha oldin oʻtsam ham, boshimni koʻtarganimda menga yetib olasizlar. Men semirib qoldim», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Рукуъ ва саждада мендан олдин ўтиб кетманглар. Чунки мен рукуъ қилганимда сиздан қанча олдин ўтсам ҳам, бошимни кўтарганимда менга етиб оласизлар; сажда қилганимда сиздан қанча олдин ўтсам ҳам, бошимни кўтарганимда менга етиб оласизлар. Мен семириб қолдим», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ قَالَقَالَ مُعَاوِيَةُ عَلَى الْمِنْبَرِ اللَّهُمَّ لَا مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلَا مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلَا يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ سَمِعْتُ هَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ

Muhammad ibn Kaʼb al-Quraziy aytdi: Muoviya minbar ustida turib: «Allohumma lo moniʼa limo aʼtayta, va lo muʼtiya limo manaʼta, va lo yanfaʼu zal-jaddi minkal-jadd. Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi. Men bu kalimalarni Rasululloh ﷺdan mana shu minbar ustida eshitganman», dedi.Муҳаммад ибн Каъб ал-Қуразий айтди: Муовия минбар устида туриб: «Аллоҳумма ло мониъа лимо аътайта, ва ло муътия лимо манаъта, ва ло янфаъу зал-жадди минкал-жадд. Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади. Мен бу калималарни Расулуллоҳ ﷺдан мана шу минбар устида эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أَبُو الْمُعْتَمِرِ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَرْكَبُوا الْخَزَّ وَلَا النِّمَارَقَالَ ابْنُ سِيرِينَ وَكَانَ مُعَاوِيَةُ لَا يُتَّهَمُ فِي الْحَدِيثِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ يُقَالُ لَهُ الْحَبَرِيُّ يَعْنِي أَبَا الْمُعْتَمِرِ وَيَزِيدُ بْنُ طَهْمَانَ أَبُو الْمُعْتَمِرِ هَذَا

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xazz (ipak) ustiga ham, qoplon terilari ustiga ham minmanglar», dedilar. Ibn Sirin aytdi: Muoviya Nabiy ﷺdan (rivoyat qilingan) hadisda gumon qilinmas (ishonchli) edi. Abu Abdurrahmon aytdi: Unga — yaʼni Abu al-Muʼtamirga — al-Habariy deyiladi; bu Abu al-Muʼtamir Yazid ibn Tahmondir.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хазз (ипак) устига ҳам, қоплон терилари устига ҳам минманглар», дедилар. Ибн Сирин айтди: Муовия Набий ﷺдан (ривоят қилинган) ҳадисда гумон қилинмас (ишончли) эди. Абу Абдурраҳмон айтди: Унга — яъни Абу ал-Муътамирга — ал-Ҳабарий дейилади; бу Абу ал-Муътамир Язид ибн Таҳмондир.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا مُجَمِّعُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ عَنْ مُعَاوِيَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَشَهَّدُ مَعَ الْمُؤَذِّنِينَ

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ muazzinlar bilan birga tashahhud (guvohlik kalimalari)ni aytar edilar.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ муаззинлар билан бирга ташаҳҳуд (гувоҳлик калималари)ни айтар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَبَهْزٌ قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ جَبَلَةَ بْنِ عَطِيَّةَ عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ قَالَ بَهْزٌ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَيْرِيزٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِعَبْدٍ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Aziz va Jalil Alloh bir bandaga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Азиз ва Жалил Аллоҳ бир бандага яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلَكِ بْنُ عَمْرٍو وَعَبْدُ الصَّمَدِ قَالَا حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَعِيدٍ قَالَ قَالَ مُعَاوِيَةُذَاتَ يَوْمٍ إِنَّكُمْ قَدْ أَحْدَثْتُمْ زِيَّ سُوءٍ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الزُّورِ وَقَالَ عَبْدُ الصَّمَدِ الزُّورُ قَالَ وَجَاءَ رَجُلٌ بِعَصًا عَلَى رَأْسِهَا خِرْقَةٌ فَقَالَ أَلَا وَهَذَا الزُّورُقَالَ أَبُو عَامِرٍ قَالَ قَتَادَةُ هُوَ مَا يُكْثِرُ بِهِ النِّسَاءُ أَشْعَارَهُنَّ مِنْ الْخِرَقِ

Saʼid (ibn al-Musayyab) aytdi: Muoviya bir kuni: «Sizlar yomon koʻrinish (ziynat) paydo qildingiz. Rasululloh ﷺ ‹zur›dan qaytargan edilar», dedi. (Roviy) dedi: Shu payt bir kishi uchida latta (oʻralgan) hassa bilan keldi. (Muoviya): «Ogʻoh boʻlinglar, mana shu — ‹zur›dir», dedi. Abu Omir aytdi: Qatoda: «U — ayollar lattalar bilan sochlarini koʻpaytiradigan narsadir», dedi.Саъид (ибн ал-Мусайяб) айтди: Муовия бир куни: «Сизлар ёмон кўриниш (зийнат) пайдо қилдингиз. Расулуллоҳ ﷺ ‹зур›дан қайтарган эдилар», деди. (Ровий) деди: Шу пайт бир киши учида латта (ўралган) ҳасса билан келди. (Муовия): «Оғоҳ бўлинглар, мана шу — ‹зур›дир», деди. Абу Омир айтди: Қатода: «У — аёллар латталар билан сочларини кўпайтирадиган нарсадир», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ مَيْمُونٍ الْقَنَّادِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ رُكُوبِ النِّمَارِ وَعَنْ لُبْسِ الذَّهَبِ إِلَّا مُقَطَّعًا

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qoplon terilarini (egar qilib) minishdan va uzib olingan (oz) miqdordagidan boshqa oltin taqishdan qaytardilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қоплон териларини (эгар қилиб) минишдан ва узиб олинган (оз) миқдордагидан бошқа олтин тақишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ الشَّهِيدِ عَنْ أَبِي مِجْلَزٍأَنَّ مُعَاوِيَةَ دَخَلَ بَيْتًا فِيهِ ابْنُ عَامِرٍ وَابْنُ الزُّبَيْرِ فَقَامَ ابْنُ عَامِرٍ وَجَلَسَ ابْنُ الزُّبَيْرِ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ اجْلِسْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَمْثُلَ لَهُ الْعِبَادُ قِيَامًا فَلْيَتَبَوَّأْ بَيْتًا فِي النَّارِ

Abu Mijlaz (rivoyat qiladi)ki, Muoviya bir uyga kirdi; unda Ibn Omir va Ibn Zubayr bor edi. Ibn Omir oʻrnidan turdi, Ibn Zubayr esa oʻtirgan holida qoldi. Shunda Muoviya unga: «Oʻtir, chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Kim bandalarning oʻzi uchun tik turishlaridan xursand boʻlsa, doʻzaxda oʻziga uy tayyorlab olsin›, deyayotganlarini eshitganman», dedi.Абу Мижлаз (ривоят қилади)ки, Муовия бир уйга кирди; унда Ибн Омир ва Ибн Зубайр бор эди. Ибн Омир ўрнидан турди, Ибн Зубайр эса ўтирган ҳолида қолди. Шунда Муовия унга: «Ўтир, чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким бандаларнинг ўзи учун тик туришларидан хурсанд бўлса, дўзахда ўзига уй тайёрлаб олсин›, деяётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ وَحَجَّاجٌ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مَعْبَدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَكَانَ مُعَاوِيَةُ قَلَّمَا يُحَدِّثُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَكَانَ قَلَّمَا يَكَادُ أَنْ يَدَعَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ هَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ أَنْ يُحَدِّثَ بِهِنَّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ وَإِنَّ هَذَا الْمَالَ حُلْوٌ خَضِرٌ فَمَنْ يَأْخُذْهُ بِحَقِّهِ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ وَإِيَّاكُمْ وَالتَّمَادُحَ فَإِنَّهُ الذَّبْحُ

Maʼbad al-Juhaniy aytdi: Muoviya Nabiy ﷺdan kamdan-kam hadis rivoyat qilar edi. (Roviy) dedi: Ammo juma kuni mana bu kalimalarni Rasululloh ﷺdan rivoyat qilishni deyarli tark etmas edi: «Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi. Albatta, bu mol shirin va koʻkdir; kim uni haqi bilan olsa, unga barakali qilinadi. Bir-biringizni (yuzma-yuz) maqtashdan saqlaninglar, chunki u — soʻyishdir».Маъбад ал-Жуҳаний айтди: Муовия Набий ﷺдан камдан-кам ҳадис ривоят қилар эди. (Ровий) деди: Аммо жума куни мана бу калималарни Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилишни деярли тарк этмас эди: «Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади. Албатта, бу мол ширин ва кўкдир; ким уни ҳақи билан олса, унга баракали қилинади. Бир-бирингизни (юзма-юз) мақташдан сақланинглар, чунки у — сўйишдир».

حَدَّثَنَا عَارِمٌ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ مَعْبَدٍ الْقَاصِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ الرَّابِعَةَ فَاقْتُلُوهُ

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim xamr ichsa, uni darralanglar; yana qaytarsa, uni darralanglar; yana qaytarsa, uni darralanglar; toʻrtinchi marta yana qaytarsa, uni oʻldiringlar», deyayotganlarini eshitdim.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким хамр ичса, уни дарраланглар; яна қайтарса, уни дарраланглар; яна қайтарса, уни дарраланглар; тўртинчи марта яна қайтарса, уни ўлдиринглар», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا حَرِيزٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَوْفٍ الْجُرَشِيِّ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمُصُّ لِسَانَهُ أَوْ قَالَ شَفَتَهُ يَعْنِي الْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَنْ يُعَذَّبَ لِسَانٌ أَوْ شَفَتَانِ مَصَّهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ uning tilini — yoki: labini, dedi — yaʼni Hasan ibn Alini (emizganlarini) koʻrdim. Albatta, Rasululloh ﷺ soʻrgan til yoki ikki lab hargiz azoblanmaydi.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ унинг тилини — ёки: лабини, деди — яъни Ҳасан ибн Алини (эмизганларини) кўрдим. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ сўрган тил ёки икки лаб ҳаргиз азобланмайди.

حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ الْأَصَمِّ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ ذَكَرَ حَدِيثًا رَوَاهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ أَسْمَعْهُ رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا غَيْرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ وَلَا تَزَالُ عِصَابَةٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ يُقَاتِلُونَ عَلَى الْحَقِّ ظَاهِرِينَ عَلَى مَنْ نَاوَأَهُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ

Yazid ibn al-Asamm aytdi: Men Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan bir hadisni zikr qilganini eshitdim; men undan Nabiy ﷺdan bundan boshqa hadis rivoyat qilganini eshitmadim: Nabiy ﷺ: «Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih (chuqur bilimli) qiladi. Va musulmonlardan bir guruh haq (yoʻli) ustida jang qilib, oʻzlariga qarshi chiqqanlar ustidan gʻolib boʻlgan holda qiyomat kunigacha davom etaveradi», dedilar.Язид ибн ал-Асамм айтди: Мен Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилган бир ҳадисни зикр қилганини эшитдим; мен ундан Набий ﷺдан бундан бошқа ҳадис ривоят қилганини эшитмадим: Набий ﷺ: «Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ (чуқур билимли) қилади. Ва мусулмонлардан бир гуруҳ ҳақ (йўли) устида жанг қилиб, ўзларига қарши чиққанлар устидан ғолиб бўлган ҳолда қиёмат кунигача давом этаверади», дедилар.

حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ قَالَ ذَكَرَ عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ عَلَى هَذِهِ الْأَعْوَادِ اللَّهُمَّ لَا مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلَا مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلَا يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ الْخَيْرَ يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning mana shu yogʻochlar (minbar) ustida turib: «Allohumma lo moniʼa limo aʼtayta, va lo muʼtiya limo manaʼta, va lo yanfaʼu zal-jaddi minkal-jadd. Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi», deyayotganlarini eshitdim.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг мана шу ёғочлар (минбар) устида туриб: «Аллоҳумма ло мониъа лимо аътайта, ва ло муътия лимо манаъта, ва ло янфаъу зал-жадди минкал-жадд. Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ قَالَخَطَبَ مُعَاوِيَةُ عَلَى مِنْبَرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مِنْبَرِ الْمَدِينَةِ فَأَخْرَجَ كُبَّةً مِنْ شَعَرٍ قَالَ مَا كُنْتُ أَرَى أَنَّ أَحَدًا يَفْعَلُ هَذَا غَيْرَ الْيَهُودِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمَّاهُ الزُّورَ

Saʼid ibn al-Musayyab aytdi: Muoviya Nabiy ﷺning minbarlarida — yoki Madina minbarida — xutba qildi va bir tutam soch chiqarib: «Men buni yahudiylardan boshqa hech kim qiladi deb oʻylamas edim. Albatta, Rasululloh ﷺ uni ‹zur› (yolgʻon) deb atadilar», dedi.Саъид ибн ал-Мусайяб айтди: Муовия Набий ﷺнинг минбарларида — ёки Мадина минбарида — хутба қилди ва бир тутам соч чиқариб: «Мен буни яҳудийлардан бошқа ҳеч ким қилади деб ўйламас эдим. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ уни ‹зур› (ёлғон) деб атадилар», деди.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ كَانَ مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ يُحَدِّثُأَنَّهُ بَلَغَ مُعَاوِيَةَ وَهُوَ عِنْدَهُ فِي وَفْدٍ مِنْ قُرَيْشٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَيَكُونُ مَلِكٌ مِنْ قَحْطَانَ فَغَضِبَ مُعَاوِيَةُ فَقَامَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّ رِجَالًا مِنْكُمْ يُحَدِّثُونَ أَحَادِيثَ لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلَا تُؤْثَرُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُولَئِكَ جُهَّالُكُمْ فَإِيَّاكُمْ وَالْأَمَانِيَّ الَّتِي تُضِلُّ أَهْلَهَا فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ هَذَا الْأَمْرَ فِي قُرَيْشٍ لَا يُنَازِعُهُمْ أَحَدٌ إِلَّا أَكَبَّهُ اللَّهُ عَلَى وَجْهِهِ مَا أَقَامُوا الدِّينَ

Muhammad ibn Jubayr ibn Mutʼim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U Qurayshdan (boʻlgan) bir vakillar guruhi bilan Muoviyaning huzurida boʻlganda, Muoviyaga — Abdulloh ibn Amr ibn al-Os: ‹Qahtondan bir podshoh (chiqadi)›, deb rivoyat qilayotgani xabari yetdi. Shunda Muoviya gʻazablanib, oʻrnidan turdi va Aziz va Jalil Allohga loyiq (hamd) bilan hamd aytdi, soʻng: «Ammo baʼd: menga xabar yetdiki, sizlardan baʼzi kishilar — na Allohning Kitobida boʻlgan, na Rasululloh ﷺdan rivoyat qilingan — hadislarni soʻzlamoqda. Mana shular — sizlardan (boʻlgan) johillardir. Oʻz ahlini adashtiradigan bunday quruq umidlardan ehtiyot boʻlinglar. Chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Albatta, bu ish (hukmronlik) Qurayshdadir; ular dinni barpo qilar ekanlar, kim ularga (uni) talashsa, Alloh uni yuztuban yiqitadi›, deyayotganlarini eshitganman», dedi.Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъим (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У Қурайшдан (бўлган) бир вакиллар гуруҳи билан Муовиянинг ҳузурида бўлганда, Муовияга — Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос: ‹Қаҳтондан бир подшоҳ (чиқади)›, деб ривоят қилаётгани хабари етди. Шунда Муовия ғазабланиб, ўрнидан турди ва Азиз ва Жалил Аллоҳга лойиқ (ҳамд) билан ҳамд айтди, сўнг: «Аммо баъд: менга хабар етдики, сизлардан баъзи кишилар — на Аллоҳнинг Китобида бўлган, на Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинган — ҳадисларни сўзламоқда. Мана шулар — сизлардан (бўлган) жоҳиллардир. Ўз аҳлини адаштирадиган бундай қуруқ умидлардан эҳтиёт бўлинглар. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта, бу иш (ҳукмронлик) Қурайшдадир; улар динни барпо қилар эканлар, ким уларга (уни) талашса, Аллоҳ уни юзтубан йиқитади›, деяётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ رَبِّهِ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ يَقُولُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ مَا بَقِيَ مِنْ الدُّنْيَا بَلَاءٌ وَفِتْنَةٌ وَإِنَّمَا مَثَلُ عَمَلِ أَحَدِكُمْ كَمَثَلِ الْوِعَاءِ إِذَا طَابَ أَعْلَاهُ طَابَ أَسْفَلُهُ وَإِذَا خَبُثَ أَعْلَاهُ خَبُثَ أَسْفَلُهُ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) mana shu minbar ustida turib dedi: Men Rasululloh ﷺning: «Albatta, dunyodan qolgan narsa balo va fitnadir. Sizlardan birortangizning ameli idishga oʻxshaydi: uning yuqorisi yaxshi boʻlsa, pasti ham yaxshi boʻladi; yuqorisi buzuq boʻlsa, pasti ham buzuq boʻladi», deganlarini eshitdim.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) мана шу минбар устида туриб деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, дунёдан қолган нарса бало ва фитнадир. Сизлардан бирортангизнинг амели идишга ўхшайди: унинг юқориси яхши бўлса, пасти ҳам яхши бўлади; юқориси бузуқ бўлса, пасти ҳам бузуқ бўлади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِي الْأَزْهَرِ عَنْ مُعَاوِيَةَ أَنَّهُذَكَرَ لَهُمْ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِغَرْفَةٍ مِنْ مَاءٍ حَتَّى يَقْطُرَ الْمَاءُ مِنْ رَأْسِهِ أَوْ كَادَ يَقْطُرُ وَأَنَّهُ أَرَاهُمْ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا بَلَغَ مَسْحَ رَأْسِهِ وَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى مُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ مَرَّ بِهِمَا حَتَّى بَلَغَ الْقَفَا ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى بَلَغَ الْمَكَانَ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U ularga Rasululloh ﷺning tahoratlarini zikr qildi va u zot boshlarini bir hovuch suv bilan, boshlaridan suv tomguday yoki tomay deb turguday qilib masih qilganlarini (aytdi). Soʻng u ularga Rasululloh ﷺning tahoratlarini koʻrsatdi: boshini masih qilishga yetganida, ikki kaftini boshining old tomoniga qoʻydi, soʻng ularni ensasiga yetguncha yurgizdi, keyin boshlagan joyiga yetguncha qaytardi.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У уларга Расулуллоҳ ﷺнинг таҳоратларини зикр қилди ва у зот бошларини бир ҳовуч сув билан, бошларидан сув томгудай ёки томай деб тургудай қилиб масиҳ қилганларини (айтди). Сўнг у уларга Расулуллоҳ ﷺнинг таҳоратларини кўрсатди: бошини масиҳ қилишга етганида, икки кафтини бошининг олд томонига қўйди, сўнг уларни энсасига етгунча юргизди, кейин бошлаган жойига етгунча қайтарди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ يَعْنِي ابْنَ مُسْلِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلَاءِ أَنَّهُ سَمِعَ يَزِيدَ يَعْنِي ابْنَ أَبِي مَالِكٍ وَأَبَا الْأَزْهَرِيُحَدِّثَانِ عَنْ وُضُوءِ مُعَاوِيَةَ قَالَ يُرِيهِمْ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَوَضَّأَ ثَلَاثًا ثَلَاثًا وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ بِغَيْرِ عَدَدٍ

Muoviya (roziyallohu anhu)ning tahorati haqida rivoyat qilinadi: U ularga Rasululloh ﷺning tahoratlarini koʻrsatar edi. Bas, u uch marta, uch marta tahorat qildi va ikki oyogʻini sanoqsiz yuvdi.Муовия (розияллоҳу анҳу)нинг таҳорати ҳақида ривоят қилинади: У уларга Расулуллоҳ ﷺнинг таҳоратларини кўрсатар эди. Бас, у уч марта, уч марта таҳорат қилди ва икки оёғини саноқсиз ювди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَسَعْدٌ قَالَا حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هُرْمُزَ الْأَعْرَجُأَنَّ الْعَبَّاسَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ أَنْكَحَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْحَكَمِ ابْنَتَهُ وَأَنْكَحَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ ابْنَتَهُ وَقَدْ كَانَا جَعَلَا صَدَاقًا فَكَتَبَ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ وَهُوَ خَلِيفَةٌ إِلَى مَرْوَانَ يَأْمُرُهُ بِالتَّفْرِيقِ بَيْنَهُمَا وَقَالَ فِي كِتَابِهِ هَذَا الشِّغَارُ الَّذِي نَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abdurahmon ibn Hurmuz al-Aʼraj (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abbos ibn Abdulloh ibn Abbos oʻz qizini Abdurahmon ibn Hakamga nikohlab berdi, Abdurahmon ham oʻz qizini unga nikohlab berdi va ular buni mahr qilib qoʻygan edilar. Shunda xalifa boʻlgan Muoviya ibn Abu Sufyon Marvonga ularning oʻrtasini ajratishni buyurib xat yozdi va xatida: «Bu — Rasululloh ﷺ qaytargan shigʻordir», dedi.Абдураҳмон ибн Ҳурмуз ал-Аъраж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Аббос ибн Абдуллоҳ ибн Аббос ўз қизини Абдураҳмон ибн Ҳакамга никоҳлаб берди, Абдураҳмон ҳам ўз қизини унга никоҳлаб берди ва улар буни маҳр қилиб қўйган эдилар. Шунда халифа бўлган Муовия ибн Абу Суфён Марвонга уларнинг ўртасини ажратишни буюриб хат ёзди ва хатида: «Бу — Расулуллоҳ ﷺ қайтарган шиғордир», деди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَقَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ عَبَّادٍ قَالَلَمَّا قَدِمَ عَلَيْنَا مُعَاوِيَةُ حَاجًّا قَدِمْنَا مَعَهُ مَكَّةَ قَالَ فَصَلَّى بِنَا الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى دَارِ النَّدْوَةِ قَالَ وَكَانَ عُثْمَانُ حِينَ أَتَمَّ الصَّلَاةَ إِذَا قَدِمَ مَكَّةَ صَلَّى بِهَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْعِشَاءَ الْآخِرَةَ أَرْبَعًا أَرْبَعًا فَإِذَا خَرَجَ إِلَى مِنًى وَعَرَفَاتٍ قَصَرَ الصَّلَاةَ فَإِذَا فَرَغَ مِنْ الْحَجِّ وَأَقَامَ بِمِنًى أَتَمَّ الصَّلَاةَ حَتَّى يَخْرُجَ مِنْ مَكَّةَ فَلَمَّا صَلَّى بِنَا الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ نَهَضَ إِلَيْهِ مَرْوَانُ بْنُ الْحَكَمِ وَعَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ فَقَالَا لَهُ مَا عَابَ أَحَدٌ ابْنَ عَمِّكَ بِأَقْبَحِ مَا عِبْتَهُ بِهِ فَقَالَ لَهُمَا وَمَا ذَاكَ قَالَ فَقَالَا لَهُ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّهُ أَتَمَّ الصَّلَاةَ بِمَكَّةَ قَالَ فَقَالَ لَهُمَا وَيْحَكُمَا وَهَلْ كَانَ غَيْرُ مَا صَنَعْتُ قَدْ صَلَّيْتُهُمَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمَا قَالَا فَإِنَّ ابْنَ عَمِّكَ قَدْ كَانَ أَتَمَّهَا وَإِنَّ خِلَافَكَ إِيَّاهُ لَهُ عَيْبٌ قَالَ فَخَرَجَ مُعَاوِيَةُ إِلَى الْعَصْرِ فَصَلَّاهَا بِنَا أَرْبَعًا

Abbod ibn Abdulloh ibn Zubayr (rahimahulloh) aytdi: Muoviya haj qilib bizning oldimizga kelganida, biz u bilan birga Makkaga bordik. U bizga peshin namozini ikki rakat oʻqib berdi, soʻng Dorun-Nadvaga qaytdi. Usmon esa namozni toʻliq oʻqiy boshlaganidan keyin, Makkaga kelsa, peshin, asr va xufton namozlarini toʻrt rakatdan oʻqir, Mino va Arafotga chiqqanida namozni qasr qilar, hajdan boʻshab Minoda turganida esa Makkadan chiqquniga qadar namozni toʻliq oʻqir edi. Muoviya bizga peshinni ikki rakat oʻqib bergach, Marvon ibn Hakam va Amr ibn Usmon uning oldiga turib borib: «Amakivachchangni hech kim sen ayblaganchalik xunuk ayblagani yoʻq», dedilar. U: «Bu nimasi?» dedi. Ular: «Uning Makkada namozni toʻliq oʻqiganini bilmaysanmi?» dedilar. U ikkalasiga: «Sizlarga voy boʻlsin! Men qilgan ishdan boshqasi boʻlganmi? Men bu ikki rakatni Rasululloh ﷺ bilan, Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) bilan ham oʻqiganman», dedi. Ular: «Amakivachchang uni toʻliq oʻqigan edi, sening unga xilof qilishing esa unga ayb boʻladi», dedilar. Shunda Muoviya asr namoziga chiqdi va uni bizga toʻrt rakat oʻqib berdi.Аббод ибн Абдуллоҳ ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Муовия ҳаж қилиб бизнинг олдимизга келганида, биз у билан бирга Маккага бордик. У бизга пешин намозини икки ракат ўқиб берди, сўнг Дорун-Надвага қайтди. Усмон эса намозни тўлиқ ўқий бошлаганидан кейин, Маккага келса, пешин, аср ва хуфтон намозларини тўрт ракатдан ўқир, Мино ва Арафотга чиққанида намозни қаср қилар, ҳаждан бўшаб Минода турганида эса Маккадан чиққунига қадар намозни тўлиқ ўқир эди. Муовия бизга пешинни икки ракат ўқиб бергач, Марвон ибн Ҳакам ва Амр ибн Усмон унинг олдига туриб бориб: «Амакиваччангни ҳеч ким сен айблаганчалик хунук айблагани йўқ», дедилар. У: «Бу нимаси?» деди. Улар: «Унинг Маккада намозни тўлиқ ўқиганини билмайсанми?» дедилар. У иккаласига: «Сизларга вой бўлсин! Мен қилган ишдан бошқаси бўлганми? Мен бу икки ракатни Расулуллоҳ ﷺ билан, Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) билан ҳам ўқиганман», деди. Улар: «Амакиваччанг уни тўлиқ ўқиган эди, сенинг унга хилоф қилишинг эса унга айб бўлади», дедилар. Шунда Муовия аср намозига чиқди ва уни бизга тўрт ракат ўқиб берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ وَحَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ حَجَّاجٌ فِي حَدِيثِهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الطُّفَيْلِ قَالَقَدِمَ مُعَاوِيَةُ وَابْنُ عَبَّاسٍ فَطَافَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَاسْتَلَمَ الْأَرْكَانَ كُلَّهَا فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ إِنَّمَا اسْتَلَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرُّكْنَيْنِ الْيَمَانِيَّيْنِقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَيْسَ مِنْ أَرْكَانِهِ شَيْءٌ مَهْجُورٌ قَالَ حَجَّاجٌ قَالَ شُعْبَةُ النَّاسُ يَخْتَلِفُونَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يَقُولُونَ مُعَاوِيَةُ هُوَ الَّذِي قَالَ لَيْسَ مِنْ الْبَيْتِ شَيْءٌ مَهْجُورٌ وَلَكِنَّهُ حَفِظَهُ مِنْ قَتَادَةَ هَكَذَا

Abu Tufayl (rahimahulloh) aytdi: Muoviya bilan Ibn Abbos (Makkaga) keldilar. Ibn Abbos tavof qilib, hamma ruknlarni siladi. Shunda Muoviya unga: «Rasululloh ﷺ faqat ikki yamaniy ruknni silaganlar», dedi. Ibn Abbos: «Uning ruknlaridan tark qilinadigani yoʻq», dedi. Hajjoj aytdi: Shuʼba dedi: Odamlar bu hadisda ixtilof qiladilar, ular: «‹Baytning tark qilinadigan joyi yoʻq› degan Muoviyadir», deydilar, lekin u buni Qatodadan mana shunday yodlagan.Абу Туфайл (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Муовия билан Ибн Аббос (Маккага) келдилар. Ибн Аббос тавоф қилиб, ҳамма рукнларни силади. Шунда Муовия унга: «Расулуллоҳ ﷺ фақат икки яманий рукнни силаганлар», деди. Ибн Аббос: «Унинг рукнларидан тарк қилинадигани йўқ», деди. Ҳажжож айтди: Шуъба деди: Одамлар бу ҳадисда ихтилоф қиладилар, улар: «‹Байтнинг тарк қилинадиган жойи йўқ› деган Муовиядир», дейдилар, лекин у буни Қатодадан мана шундай ёдлаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَنَّهُ سَمِعَ عَاصِمَ بْنَ بَهْدَلَةَ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ مُعَاوِيَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا شَرِبُوا الْخَمْرَ فَاجْلِدُوهُمْ ثُمَّ إِذَا شَرِبُوا فَاجْلِدُوهُمْ ثُمَّ إِذَا شَرِبُوا فَاجْلِدُوهُمْ ثُمَّ إِذَا شَرِبُوهَا الرَّابِعَةَ فَاقْتُلُوهُمْ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ular xamr ichsalar, ularni darralanglar. Soʻng yana ichsalar, ularni darralanglar. Soʻng yana ichsalar, ularni darralanglar. Soʻng toʻrtinchi marta ichsalar, ularni oʻldiringlar», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Улар хамр ичсалар, уларни дарраланглар. Сўнг яна ичсалар, уларни дарраланглар. Сўнг яна ичсалар, уларни дарраланглар. Сўнг тўртинчи марта ичсалар, уларни ўлдиринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ وَيَعْلَى قَالَا حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ وَأَبُو بَدْرٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَ يَعْلَى فِي حَدِيثِهِ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ عَلَى هَذِهِ الْأَعْوَادِ اللَّهُمَّ لَا مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلَا مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning mana shu yogʻochlar (minbar) ustida turib: «Allohim! Sen bergan narsani toʻsuvchi yoʻq va Sen toʻsgan narsani beruvchi yoʻq. Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qilib qoʻyadi», deganlarini eshitdim.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг мана шу ёғочлар (минбар) устида туриб: «Аллоҳим! Сен берган нарсани тўсувчи йўқ ва Сен тўсган нарсани берувчи йўқ. Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилиб қўяди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ وَيَعْلَى قَالَا حَدَّثَنَا طَلْحَةُ يَعْنِي ابْنَ يَحْيَى عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الْمُؤَذِّنِينَ أَطْوَلُ النَّاسِ أَعْنَاقًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ‹Muazzinlar qiyomat kuni odamlarning eng uzun boʻyinlisi boʻladilar› deganlarini eshitganman», dedi.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ‹Муаззинлар қиёмат куни одамларнинг энг узун бўйинлиси бўладилар› деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا يَعْلَى وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَا حَدَّثَنَا مُجَمِّعُ بْنُ يَحْيَى الْأَنْصَارِيُّ قَالَكُنْتُ إِلَى جَنْبِ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ وَهُوَ مُسْتَقْبِلُ الْمُؤَذِّنِ وَكَبَّرَ الْمُؤَذِّنُ اثْنَتَيْنِ فَكَبَّرَ أَبُو أُمَامَةَ اثْنَتَيْنِ وَشَهِدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ اثْنَتَيْنِ فَشَهِدَ أَبُو أُمَامَةَ اثْنَتَيْنِ وَشَهِدَ الْمُؤَذِّنُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ اثْنَتَيْنِ وَشَهِدَ أَبُو أُمَامَةَ اثْنَتَيْنِ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيَّ فَقَالَ هَكَذَا حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Mujammiʼ ibn Yahyo al-Ansoriy (rahimahulloh) aytdi: Men Abu Umoma ibn Sahlning yonida edim, u muazzinga yuzlangan edi. Muazzin ikki marta takbir aytdi, Abu Umoma ham ikki marta takbir aytdi; muazzin ikki marta «Allohdan oʻzga iloh yoʻq» deb guvohlik berdi, Abu Umoma ham ikki marta guvohlik berdi; muazzin ikki marta «Muhammad Allohning Rasulidir» deb guvohlik berdi, Abu Umoma ham ikki marta guvohlik berdi. Soʻng u menga oʻgirilib: «Menga Muoviya ibn Abu Sufyon Rasululloh ﷺdan shunday hadis aytib bergan», dedi.Мужаммиъ ибн Яҳё ал-Ансорий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Абу Умома ибн Саҳлнинг ёнида эдим, у муаззинга юзланган эди. Муаззин икки марта такбир айтди, Абу Умома ҳам икки марта такбир айтди; муаззин икки марта «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ» деб гувоҳлик берди, Абу Умома ҳам икки марта гувоҳлик берди; муаззин икки марта «Муҳаммад Аллоҳнинг Расулидир» деб гувоҳлик берди, Абу Умома ҳам икки марта гувоҳлик берди. Сўнг у менга ўгирилиб: «Менга Муовия ибн Абу Суфён Расулуллоҳ ﷺдан шундай ҳадис айтиб берган», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو مَرْوَانُ بْنُ شُجَاعٍ الْجَزَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ عَنْ مُجَاهِدٍ وَعَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ مُعَاوِيَةَ أخْبَرَهُأَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَصَّرَ مِنْ شَعَرِهِ بِمِشْقَصٍفَقُلْنَا لِابْنِ عَبَّاسٍ مَا بَلَغَنَا هَذَا إِلَّا عَنْ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ مَا كَانَ مُعَاوِيَةُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَّهَمًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Muoviya unga xabar berishicha, u Rasululloh ﷺning qaychi bilan sochlarini qisqartirganlarini koʻrgan. Biz Ibn Abbosga: «Bu bizga faqat Muoviyadan yetib keldi», dedik. U: «Muoviya Rasululloh ﷺga nisbatan tuhmat qilinadigan kishi emas edi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Муовия унга хабар беришича, у Расулуллоҳ ﷺнинг қайчи билан сочларини қисқартирганларини кўрган. Биз Ибн Аббосга: «Бу бизга фақат Муовиядан етиб келди», дедик. У: «Муовия Расулуллоҳ ﷺга нисбатан туҳмат қилинадиган киши эмас эди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي شَيْخٍ الْهُنَائِيِّأَنَّ مُعَاوِيَةَ قَالَ لِنَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ جُلُودِ النُّمُورِ أَنْ يُرْكَبَ عَلَيْهَا قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ وَتَعْلَمُونَ أَنَّهُ نَهَى عَنْ لِبَاسِ الذَّهَبِ إِلَّا مُقَطَّعًا قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ وَتَعْلَمُونَ أَنَّهُ نَهَى عَنْ الشُّرْبِ فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ وَتَعْلَمُونَ أَنَّهُ نَهَى عَنْ الْمُتْعَةِ يَعْنِي مُتْعَةَ الْحَجِّ قَالُوا اللَّهُمَّ لَا

Abu Shayx al-Hunoiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Muoviya Nabiy ﷺning ashoblaridan bir necha kishiga: «Rasululloh ﷺ yoʻlbars terilarining ustiga minishdan qaytarganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ollohga qasamki, ha», dedilar. U: «Maydalab ishlatilganidan boshqa holda oltin kiyishdan qaytarganlarini ham bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ollohga qasamki, ha», dedilar. U: «Oltin va kumush idishlarda ichishdan qaytarganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ollohga qasamki, ha», dedilar. U: «Mutʼadan, yaʼni haj mutʼasidan qaytarganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ollohga qasamki, yoʻq», dedilar.Абу Шайх ал-Ҳуноий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Муовия Набий ﷺнинг ашобларидан бир неча кишига: «Расулуллоҳ ﷺ йўлбарс териларининг устига минишдан қайтарганларини биласизларми?» деди. Улар: «Оллоҳга қасамки, ҳа», дедилар. У: «Майдалаб ишлатилганидан бошқа ҳолда олтин кийишдан қайтарганларини ҳам биласизларми?» деди. Улар: «Оллоҳга қасамки, ҳа», дедилар. У: «Олтин ва кумуш идишларда ичишдан қайтарганларини биласизларми?» деди. Улар: «Оллоҳга қасамки, ҳа», дедилар. У: «Мутъадан, яъни ҳаж мутъасидан қайтарганларини биласизларми?» деди. Улар: «Оллоҳга қасамки, йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُرَأَى مُعَاوِيَةَ يَخْطُبُ عَلَى الْمِنْبَرِ وَفِي يَدِهِ قُصَّةٌ مِنْ شَعَرٍ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ أَيْنَ عُلَمَاؤُكُمْ يَا أَهْلَ الْمَدِينَةِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَى عَنْ مِثْلِ هَذَا وَقَالَ إِنَّمَا عُذِّبَ بَنُو إِسْرَائِيلَ حِينَ اتَّخَذَتْ هَذِهِ نِسَاؤُهُمْ

Humayd ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Muoviyaning minbarda xutba qilayotganini va qoʻlida bir tutam soch turganini koʻrdi. U aytdi: Men uning shunday deyayotganini eshitdim: «Ey Madina ahli, olimlaringiz qani? Men Rasululloh ﷺning mana shunga oʻxshash (narsa)dan qaytarayotganlarini eshitganman va u zot: ‹Bani Isroil ularning ayollari mana shuni olgan paytlarida azoblandilar›, dedilar».Ҳумайд ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Муовиянинг минбарда хутба қилаётганини ва қўлида бир тутам соч турганини кўрди. У айтди: Мен унинг шундай деяётганини эшитдим: «Эй Мадина аҳли, олимларингиз қани? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг мана шунга ўхшаш (нарса)дан қайтараётганларини эшитганман ва у зот: ‹Бани Исроил уларнинг аёллари мана шуни олган пайтларида азобландилар›, дедилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ عَطَاءِ بْنِ أَبِي الْخُوَارِأَنَّ نَافِعَ بْنَ جُبَيْرٍ أَرْسَلَهُ إِلَى السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ ابْنِ أُخْتِ نَمِرٍ يَسْأَلُهُ عَنْ شَيْءٍ رَآهُ مِنْهُ مُعَاوِيَةُ فِي الصَّلَاةِ فَقَالَ نَعَمْ صَلَّيْتُ مَعَهُ الْجُمُعَةَ فِي الْمَقْصُورَةِ فَلَمَّا سَلَّمَ قُمْتُ فِي مَقَامِي فَصَلَّيْتُ فَلَمَّا دَخَلَ أَرْسَلَ إِلَيَّ فَقَالَ لَا تَعُدْ لِمَا فَعَلْتَ إِذَا صَلَّيْتَ الْجُمُعَةَ فَلَا تَصِلْهَا بِصَلَاةٍ حَتَّى تَتَكَلَّمَ أَوْ تَخْرُجَ فَإِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِذَلِكَ لَا تُوصَلُ بِصَلَاةٍ حَتَّى تَخْرُجَ أَوْ تَتَكَلَّمَ

Soib ibn Yazid (rahimahulloh)dan Muoviya (roziyallohu anhu)ning namozda undan koʻrgan bir narsasi haqida soʻralganida, u aytdi: Ha, men u bilan birga maqsurada jumʼa namozini oʻqidim. U salom bergach, men oʻrnimda turib namoz oʻqidim. U (uyiga) kirgach, menga odam yuborib: «Qilgan ishingni qaytarma. Jumʼa namozini oʻqiganingda, gaplashmaguningcha yoki (masjiddan) chiqmaguningcha unga (boshqa) namozni ulamagin. Chunki Allohning Nabiysi ﷺ shunga — chiqmaguncha yoki gaplashmaguncha bir namozni (boshqasiga) ulamaslikka buyurganlar», dedi.Соиб ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ)дан Муовия (розияллоҳу анҳу)нинг намозда ундан кўрган бир нарсаси ҳақида сўралганида, у айтди: Ҳа, мен у билан бирга мақсурада жумъа намозини ўқидим. У салом бергач, мен ўрнимда туриб намоз ўқидим. У (уйига) киргач, менга одам юбориб: «Қилган ишингни қайтарма. Жумъа намозини ўқиганингда, гаплашмагунингча ёки (масжиддан) чиқмагунингча унга (бошқа) намозни уламагин. Чунки Аллоҳнинг Набийси ﷺ шунга — чиқмагунча ёки гаплашмагунча бир намозни (бошқасига) уламасликка буюрганлар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍأَنَّهُ سَمِعَ مُعَاوِيَةَ يَخْطُبُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ يَا أَهْلَ الْمَدِينَةِ أَيْنَ عُلَمَاؤُكُمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ هَذَا يَوْمُ عَاشُورَاءَ وَلَمْ يُفْرَضْ عَلَيْنَا صِيَامُهُ فَمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَصُومَ فَلْيَصُمْ فَإِنِّي صَائِمٌ فَصَامَ النَّاسُحَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ عَامَ حَجَّ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Humayd ibn Abdurrahmon ibn Avf (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Muoviyaning Madinada xutba qilib turib bunday deganini eshitdi: «Ey Madina ahli, olimlaringiz qani? Men Rasululloh ﷺning: ‹Bu Oshuro kunidir, uni roʻza tutish bizga farz qilinmagan. Sizlardan kim roʻza tutishni xohlasa, tutsin; men esa roʻzadorman›, deganlarini eshitdim». Shunda odamlar roʻza tutdilar. Humayd ibn Abdurrahmon Muoviya ibn Abu Sufyonning haj qilgan yili Oshuro kuni minbar ustida (turib aytganini) eshitdi — soʻng hadisni zikr qildi.Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ибн Авф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Муовиянинг Мадинада хутба қилиб туриб бундай деганини эшитди: «Эй Мадина аҳли, олимларингиз қани? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бу Ошуро кунидир, уни рўза тутиш бизга фарз қилинмаган. Сизлардан ким рўза тутишни хоҳласа, тутсин; мен эса рўзадорман›, деганларини эшитдим». Шунда одамлар рўза тутдилар. Ҳумайд ибн Абдурраҳмон Муовия ибн Абу Суфённинг ҳаж қилган йили Ошуро куни минбар устида (туриб айтганини) эшитди — сўнг ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ عَنْ ذَكْوَانَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي شَارِبِ الْخَمْرِ إِذَا شَرِبَ الْخَمْرَ فَاجْلِدُوهُ ثُمَّ إِذَا شَرِبَ فَاجْلِدُوهُ ثُمَّ إِذَا شَرِبَ الثَّالِثَةَ فَاجْلِدُوهُ ثُمَّ إِذَا شَرِبَ الرَّابِعَةَ فَاضْرِبُوا عُنُقَهُ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot xamr ichuvchi haqida: «Agar u xamr ichsa, uni darralanglar; soʻng yana ichsa, uni darralanglar; soʻng uchinchi marta ichsa, uni darralanglar; soʻng toʻrtinchi marta ichsa, uning boʻynini uringlar», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот хамр ичувчи ҳақида: «Агар у хамр ичса, уни дарраланглар; сўнг яна ичса, уни дарраланглар; сўнг учинчи марта ичса, уни дарраланглар; сўнг тўртинчи марта ичса, унинг бўйнини уринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ وَرَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ رَوْحٌ أخْبَرَهُ قَالَقَصَّرْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِشْقَصٍ عَلَى الْمَرْوَةِ أَوْ رَأَيْتُهُ يُقَصَّرُ عَنْهُ بِمِشْقَصٍ عَلَى الْمَرْوَةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muoviya ibn Abu Sufyon unga xabar berib dedi: «Men Marvada qaychi bilan Rasululloh ﷺning (sochlarini) qisqartirdim», yoki: «U zotning Marvada qaychi bilan sochlari qisqartirilayotganini koʻrdim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муовия ибн Абу Суфён унга хабар бериб деди: «Мен Марвада қайчи билан Расулуллоҳ ﷺнинг (сочларини) қисқартирдим», ёки: «У зотнинг Марвада қайчи билан сочлари қисқартирилаётганини кўрдим».

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ أَنَّ سَعْدَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَهُ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مِينَاءَ أَنَّ يَزِيدَ بْنَ جَارِيَةَ الْأَنْصَارِيَّ أَخْبَرَهُأَنَّهُ كَانَ جَالِسًا فِي نَفَرٍ مِنْ الْأَنْصَارِ فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ مُعَاوِيَةُ فَسَأَلَهُمْ عَنْ حَدِيثِهِمْ فَقَالُوا كُنَّا فِي حَدِيثٍ مِنْ حَدِيثِ الْأَنْصَارِ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ أَلَا أَزِيدُكُمْ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا بَلَى يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أَحَبَّ الْأَنْصَارَ أَحَبَّهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ أَبْغَضَ الْأَنْصَارَ أَبْغَضَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ

Yazid ibn Joriya al-Ansoriy (rahimahulloh) xabar berishicha, u ansorlardan bir necha kishi bilan oʻtirgan edi. Shunda Muoviya ularning oldiga chiqib, gaplaridan soʻradi. Ular: «Biz ansorlar hadislaridan bir hadisda edik», dedilar. Muoviya: «Sizlarga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisni ziyoda qilaymi?» dedi. Ular: «Ha, ey amirul-moʻminin», dedilar. U dedi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim ansorlarni sevsa, Alloh azza va jalla uni sevadi; kim ansorlarni yomon koʻrsa, Alloh azza va jalla uni yomon koʻradi», deganlarini eshitdim.Язид ибн Жория ал-Ансорий (раҳимаҳуллоҳ) хабар беришича, у ансорлардан бир неча киши билан ўтирган эди. Шунда Муовия уларнинг олдига чиқиб, гапларидан сўради. Улар: «Биз ансорлар ҳадисларидан бир ҳадисда эдик», дедилар. Муовия: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисни зиёда қилайми?» деди. Улар: «Ҳа, эй амирул-мўминин», дедилар. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким ансорларни севса, Аллоҳ азза ва жалла уни севади; ким ансорларни ёмон кўрса, Аллоҳ азза ва жалла уни ёмон кўради», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيَّ بْنَ عَلِيٍّ رَجُلًا مِنْ بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ قَالَ أَبِي وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ وَحَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ سَعِيدٍ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيٍّ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِيهِ قَالَسَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ عَلَى الْمِنْبَرِ بِمَكَّةَ يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لُبْسِ الذَّهَبِ وَالْحَرِيرِ

Muoviya (roziyallohu anhu)ning Makkada minbar ustida turib: «Rasululloh ﷺ oltin va ipak kiyishdan qaytardilar», deganini eshitdim.Муовия (розияллоҳу анҳу)нинг Маккада минбар устида туриб: «Расулуллоҳ ﷺ олтин ва ипак кийишдан қайтардилар», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ عَامِرَ بْنَ سَعْدٍ يَقُولُ سَمِعْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُسَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ يَقُولُ وَهُوَ يَخْطُبُ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ وَتُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ وَتُوُفِّيَ عُمَرُ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَقَالَ مُعَاوِيَةُ وَأَنَا الْيَوْمَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Men Muoviya ibn Abu Sufyonning xutba qilib turib: «Rasululloh ﷺ oltmish uch yoshlarida vafot etdilar, Abu Bakr (roziyallohu anhu) oltmish uch yoshda vafot etdi, Umar ham oltmish uch yoshda vafot etdi», deganini eshitdim. Muoviya: «Men esa bugun oltmish uch yoshdaman», dedi.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Муовия ибн Абу Суфённинг хутба қилиб туриб: «Расулуллоҳ ﷺ олтмиш уч ёшларида вафот этдилар, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) олтмиш уч ёшда вафот этди, Умар ҳам олтмиш уч ёшда вафот этди», деганини эшитдим. Муовия: «Мен эса бугун олтмиш уч ёшдаман», деди.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ جَبَلَةَ بْنِ عَطِيَّةَ عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ عَنْ مُعَاوِيَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِعَبْدٍ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِحَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ قَالَ وَجَدْتُ هَذَا الْكَلَامَ فِي آخِرِ هَذَا الْحَدِيثِ فِي كِتَابِ أَبِي بِخَطِّ يَدِهِ مُتَّصِلًا بِهِ وَقَدْ خَطَّ عَلَيْهِ فَلَا أَدْرِي أَقَرَأَهُ عَلَيَّ أَمْ لَا وَإِنَّ السَّامِعَ الْمُطِيعَ لَا حُجَّةَ عَلَيْهِ وَإِنَّ السَّامِعَ الْعَاصِي لَا حُجَّةَ لَهُ

Muoviya (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Alloh azza va jalla bir bandaga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi», dedilar. Abdulloh aytdi: Men bu soʻzni otamning kitobida, uning oʻz qoʻl yozuvi bilan, mana shu hadisning oxirida unga ulangan holda topdim va ustiga chiziq tortilgan edi, uni menga oʻqib bergan-bermaganini bilmayman: «Albatta, eshitib itoat qilguvchining zarariga hujjat yoʻq va eshitib isyon qilguvchining foydasiga hujjat yoʻq».Муовия (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ азза ва жалла бир бандага яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Мен бу сўзни отамнинг китобида, унинг ўз қўл ёзуви билан, мана шу ҳадиснинг охирида унга уланган ҳолда топдим ва устига чизиқ тортилган эди, уни менга ўқиб берган-бермаганини билмайман: «Албатта, эшитиб итоат қилгувчининг зарарига ҳужжат йўқ ва эшитиб исён қилгувчининг фойдасига ҳужжат йўқ».

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ مَاتَ بِغَيْرِ إِمَامٍ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim imomsiz oʻlsa, johiliyat oʻlimi bilan oʻlibdi», dedilar.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким имомсиз ўлса, жоҳилият ўлими билан ўлибди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا حَرْبٌ يَعْنِي ابْنَ شَدَّادٍ قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو شَيْخٍ الْهُنَائِيُّ عَنْ أَخِيهِ حِمَّانَأَنَّ مُعَاوِيَةَ عَامَ حَجَّ جَمَعَ نَفَرًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْكَعْبَةِ فَقَالَ أَسْأَلُكُمْ عَنْ أَشْيَاءَ فَأَخْبِرُونِي أَنْشُدُكُمْ اللَّهَ هَلْ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ وَأَنَا أَشْهَدُ ثُمَّ قَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لُبْسِ الذَّهَبِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ وَأَنَا أَشْهَدُ قَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لُبْسِ صُوفِ النُّمُورِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ وَأَنَا أَشْهَدُ

Himmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Muoviya haj qilgan yili Rasululloh ﷺning ashoblaridan bir necha kishini Kaʼba ichida toʻpladi va: «Sizlardan baʼzi narsalar haqida soʻrayman, menga xabar beringlar. Ollohni oʻrtaga qoʻyib soʻrayman: Rasululloh ﷺ ipak kiyishdan qaytarganmilar?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. U: «Men ham bunga guvohlik beraman», dedi. Soʻng: «Ollohni oʻrtaga qoʻyib soʻrayman: Rasululloh ﷺ oltin kiyishdan qaytarganmilar?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. U: «Men ham bunga guvohlik beraman», dedi. Soʻng: «Ollohni oʻrtaga qoʻyib soʻrayman: Rasululloh ﷺ yoʻlbars junini kiyishdan qaytarganmilar?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. U: «Men ham bunga guvohlik beraman», dedi.Ҳиммон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Муовия ҳаж қилган йили Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан бир неча кишини Каъба ичида тўплади ва: «Сизлардан баъзи нарсалар ҳақида сўрайман, менга хабар беринглар. Оллоҳни ўртага қўйиб сўрайман: Расулуллоҳ ﷺ ипак кийишдан қайтарганмилар?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. У: «Мен ҳам бунга гувоҳлик бераман», деди. Сўнг: «Оллоҳни ўртага қўйиб сўрайман: Расулуллоҳ ﷺ олтин кийишдан қайтарганмилар?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. У: «Мен ҳам бунга гувоҳлик бераман», деди. Сўнг: «Оллоҳни ўртага қўйиб сўрайман: Расулуллоҳ ﷺ йўлбарс жунини кийишдан қайтарганмилар?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. У: «Мен ҳам бунга гувоҳлик бераман», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بْنُ الْحَجَّاجِ عَنْ جَرَادٍ رَجُلٍ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади», дедилар.

مَضْرُوبٌ عَلَيْهِ حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ قَالَ وَجَدْتُ هَذَا الْحَدِيثَ فِي كِتَابِ أَبِي بِخَطِّ يَدِهِ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ يَزِيدَ وَأَظُنُّنِي قَدْ سَمِعْتُهُ مِنْهُ فِي الْمُذَاكَرَةِ فَلَمْ أَكْتُبْهُ وَكَانَ بَكْرٌ يَنْزِلُ الْمَدِينَةَ أَظُنُّهُ كَانَ فِي الْمِحْنَةِ كَانَ قَدْ ضُرِبَ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ فِي كِتَابِهِ قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ يَزِيدَ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ يَعْنِي ابْنَ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ قَيْسٍ الْكِلَابِيِّ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْعَيْنَيْنِ وِكَاءُ السَّهِ فَإِذَا نَامَتْ الْعَيْنَانِ اسْتُطْلِقَ الْوِكَاءُ

Ustiga chiziq tortilgan. Abdulloh aytdi: Men bu hadisni otamning kitobida uning oʻz qoʻl yozuvi bilan topdim. Bizga Bakr ibn Yazid aytib berdi — men uni undan muzokara paytida eshitgan boʻlsam kerak, lekin yozib olmagan edim; Bakr Madinada turar edi, u mihna (imtihon) paytida boʻlsa kerak, deb oʻylayman; bu hadisning ustiga uning kitobida chiziq tortilgan edi. Muoviya ibn Abu Sufyon aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, ikki koʻz orqaning bogʻichidir; ikki koʻz uxlaganda, bogʻich yechiladi», dedilar.Устига чизиқ тортилган. Абдуллоҳ айтди: Мен бу ҳадисни отамнинг китобида унинг ўз қўл ёзуви билан топдим. Бизга Бакр ибн Язид айтиб берди — мен уни ундан музокара пайтида эшитган бўлсам керак, лекин ёзиб олмаган эдим; Бакр Мадинада турар эди, у миҳна (имтиҳон) пайтида бўлса керак, деб ўйлайман; бу ҳадиснинг устига унинг китобида чизиқ тортилган эди. Муовия ибн Абу Суфён айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, икки кўз орқанинг боғичидир; икки кўз ухлаганда, боғич ечилади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ الدِّمَشْقِيِّ أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ الْيَحْصَبِيِّ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِعَبْدٍ خَيْرًا فَقَّهَهُ فِي الدِّينِ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Alloh azza va jalla bir bandaga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi», deganlarini eshitdim.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳ азза ва жалла бир бандага яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَقَ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْيَحْصَبِيِّ قَالَ عَبْد اللَّهِ قَالَ أَبِي كَذَا قَالَ يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ وَإِنَّمَا هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرٍ الْيَحْصَبِيُّ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ يَقُولُسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الْحَقِّ لَا يُبَالُونَ مَنْ خَالَفَهُمْ أَوْ خَذَلَهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺning: «Ummatimdan bir toifa haq ustida boʻlishda davom etadi; ularga xilof qilgan yoki ularni tashlab qoʻygan kishilarga parvo qilmaydilar — toki Alloh azza va jallaning amri kelguncha», deganlarini eshitdim.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺнинг: «Умматимдан бир тоифа ҳақ устида бўлишда давом этади; уларга хилоф қилган ёки уларни ташлаб қўйган кишиларга парво қилмайдилар — токи Аллоҳ азза ва жалланинг амри келгунча», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنْ أَبِي السَّفَرِ عَنْ عَامِرٍ عَنْ جَرِيرٍ قَالَكُنْتُ عِنْدَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ وَتُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ وَتُوُفِّيَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ

Jarir (roziyallohu anhu) aytdi: Men Muoviyaning huzurida edim. U: «Rasululloh ﷺ oltmish uch yoshlarida vafot etdilar, Abu Bakr (roziyallohu anhu) oltmish uch yoshda vafot etdi, Umar (roziyallohu anhu) ham oltmish uch yoshda vafot etdi», dedi.Жарир (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Муовиянинг ҳузурида эдим. У: «Расулуллоҳ ﷺ олтмиш уч ёшларида вафот этдилар, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) олтмиш уч ёшда вафот этди, Умар (розияллоҳу анҳу) ҳам олтмиш уч ёшда вафот этди», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ لِأَهْلِهَا

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Umro oʻz egalariga joizdir», deganlarini eshitdim.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Умро ўз эгаларига жоиздир», деганларини эшитдим.

قَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُكَيْرٍ النَّاقِدُ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ حُجَيْرٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ لِي مُعَاوِيَةُعَلِمْتَ أَنِّي قَصَّرْتُ مِنْ رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِشْقَصٍ فَقُلْتُ لَهُ لَا أَعْلَمُ هَذَا إِلَّا حُجَّةً عَلَيْكَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muoviya menga: «Bilasanmi, men qaychi bilan Rasululloh ﷺning boshlaridan (soch) qisqartirdim?» dedi. Men unga: «Buni faqat sizga qarshi hujjat deb bilaman», dedim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муовия менга: «Биласанми, мен қайчи билан Расулуллоҳ ﷺнинг бошларидан (соч) қисқартирдим?» деди. Мен унга: «Буни фақат сизга қарши ҳужжат деб биламан», дедим.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ النَّاقِدُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَقَصَّرْتُ عَنْ رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ الْمَرْوَةِ

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Men Marvaning oldida Rasululloh ﷺning boshlaridan (soch) qisqartirdim.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Марванинг олдида Расулуллоҳ ﷺнинг бошларидан (соч) қисқартирдим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَسَدِيُّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَصِّرُ بِمِشْقَصٍ

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺning qaychi bilan (soch) qisqartirayotganlarini koʻrdim.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺнинг қайчи билан (соч) қисқартираётганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَبُو مَعْمَرٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ قَالَا حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ حُجَيْرٍ عَنْ طَاوُسٍ قَالَقَالَ مُعَاوِيَةُ لِابْنِ عَبَّاسٍ أَمَا عَلِمْتَ أَنِّي قَصَّرْتُ مِنْ رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِشْقَصٍ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَا قَالَ ابْنُ عَبَّادٍ فِي حَدِيثِهِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَهَذِهِ حُجَّةٌ عَلَى مُعَاوِيَةَ

Tovus (rahimahulloh) aytdi: Muoviya Ibn Abbosga: «Men qaychi bilan Rasululloh ﷺning boshlaridan (soch) qisqartirganimni bilmaysanmi?» dedi. Ibn Abbos: «Yoʻq», dedi. Ibn Abbod oʻz rivoyatida: Ibn Abbos: «Bu Muoviyaga qarshi hujjatdir», dedi, deb keltirdi.Товус (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Муовия Ибн Аббосга: «Мен қайчи билан Расулуллоҳ ﷺнинг бошларидан (соч) қисқартирганимни билмайсанми?» деди. Ибн Аббос: «Йўқ», деди. Ибн Аббод ўз ривоятида: Ибн Аббос: «Бу Муовияга қарши ҳужжатдир», деди, деб келтирди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ مُغِيرَةَ عَنْ مَعْبَدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فَاضْرِبُوهُ فَإِنْ عَادَ فَاضْرِبُوهُ فَإِنْ عَادَ فَاضْرِبُوهُ فَإِنْ عَادَ فَاقْتُلُوهُ

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim xamr ichsa, uni uringlar; yana qaytarsa, uni uringlar; yana qaytarsa, uni uringlar; yana qaytarsa, uni oʻldiringlar», dedilar.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хамр ичса, уни уринглар; яна қайтарса, уни уринглар; яна қайтарса, уни уринглар; яна қайтарса, уни ўлдиринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ كَعْبٍ الْقُرَظِيَّ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا انْصَرَفَ مِنْ الصَّلَاةِ اللَّهُمَّ لَا مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلَا مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلَا يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning namozdan chiqqanlarida: «Allohumma lo moniʼa limaa aʼtoyta va lo muʼtiya limaa manaʼta va lo yanfaʼu zal-jaddi minkal-jadd (Allohim! Sen bergan narsani toʻsuvchi yoʻq va Sen toʻsgan narsani beruvchi yoʻq, boylik egasiga uning boyligi Sening huzuringda foyda bermas)», deganlarini eshitdim.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг намоздан чиққанларида: «Аллоҳумма ло мониъа лимаа аътойта ва ло муътия лимаа манаъта ва ло янфаъу зал-жадди минкал-жадд (Аллоҳим! Сен берган нарсани тўсувчи йўқ ва Сен тўсган нарсани берувчи йўқ, бойлик эгасига унинг бойлиги Сенинг ҳузурингда фойда бермас)», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْهَيْثَمِ أَبُو قَطَنٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ جَرِيرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَمَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ سَنَةً وَمَاتَ أَبُو بَكْرٍ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ وَمَاتَ عُمَرُ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَوَأَنَا الْيَوْمَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ oltmish uch yoshlarida vafot etdilar, Abu Bakr oltmish uch yoshda vafot etdi, Umar ham oltmish uch yoshda vafot etdi, men esa bugun oltmish uch yoshdaman.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ олтмиш уч ёшларида вафот этдилар, Абу Бакр олтмиш уч ёшда вафот этди, Умар ҳам олтмиш уч ёшда вафот этди, мен эса бугун олтмиш уч ёшдаман.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُعَاوِيَةَ سَمِعَ مُعَاوِيَةَ يَقُولُ بِالْمَدِينَةِ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْنَ عُلَمَاؤُكُمْ يَا أَهْلَ الْمَدِينَةِسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْيَوْمِ يَوْمِ عَاشُورَاءَ وَهُوَ يَقُولُ مَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَصُومَهُ فَلْيَصُمْهُ

Muoviya (roziyallohu anhu)ning Madinada Rasululloh ﷺning minbarlari ustida turib: «Ey Madina ahli, olimlaringiz qani? Men Rasululloh ﷺning mana shu kunda — Oshuro kunida: ‹Sizlardan kim uni roʻza tutishni xohlasa, tutsin›, deganlarini eshitganman», deganini eshitdim.Муовия (розияллоҳу анҳу)нинг Мадинада Расулуллоҳ ﷺнинг минбарлари устида туриб: «Эй Мадина аҳли, олимларингиз қани? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг мана шу кунда — Ошуро кунида: ‹Сизлардан ким уни рўза тутишни хоҳласа, тутсин›, деганларини эшитганман», деганини эшитдим.

وَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَى عَنْ مِثْلِ هَذَا وَأَخْرَجَ قُصَّةً مِنْ شَعَرٍ مِنْ كُمِّهِ فَقَالَ إِنَّمَا هَلَكَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ حِينَ اتَّخَذَتْهَا نِسَاؤُهُمْ

Va men Rasululloh ﷺning mana shunga oʻxshash (narsa)dan qaytarayotganlarini eshitdim — u yengidan bir tutam sochni chiqardi — va: «Bani Isroil ularning ayollari mana shuni olgan paytlarida halok boʻldilar», dedilar.Ва мен Расулуллоҳ ﷺнинг мана шунга ўхшаш (нарса)дан қайтараётганларини эшитдим — у енгидан бир тутам сочни чиқарди — ва: «Бани Исроил уларнинг аёллари мана шуни олган пайтларида ҳалок бўлдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُبَادِرُونِي فِي الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ فَإِنِّي قَدْ بَدَّنْتُ وَمَهْمَا أَسْبِقْكُمْ بِهِ إِذَا رَكَعْتُ تُدْرِكُونِي إِذَا رَفَعْتُ وَمَهْمَا أَسْبِقْكُمْ بِهِ إِذَا سَجَدْتُ تُدْرِكُونِي إِذَا رَفَعْتُ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Rukuʼ va sajdada mendan oldin oʻtmang. Chunki men rukuʼga oʻtganimda sizdan qancha oldin oʻtmay, boshimni koʻtarganimda menga yetib olasiz; sajdaga oʻtganimda sizdan qancha oldin oʻtmay, boshimni koʻtarganimda menga yetib olasiz. Men semirib qoldim», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рукуъ ва саждада мендан олдин ўтманг. Чунки мен рукуъга ўтганимда сиздан қанча олдин ўтмай, бошимни кўтарганимда менга етиб оласиз; саждага ўтганимда сиздан қанча олдин ўтмай, бошимни кўтарганимда менга етиб оласиз. Мен семириб қолдим», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنِ ابْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَخِيهِ عَنْ مُعَاوِيَةَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا تُلْحِفُوا فِي الْمَسْأَلَةِ فَوَاللَّهِ لَا يَسْأَلُنِي أَحَدٌ شَيْئًا فَتَخْرُجَ لَهُ مَسْأَلَتُهُ فَيُبَارَكَ لَهُ فِيهِ

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Soʻrashda qistab-yalinmanglar. Ollohga qasamki, biror kishi mendan bir narsa soʻrab, uning soʻrovi u narsani mendan undirib chiqarsa, unda unga baraka berilmaydi», deganlarini eshitdim.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Сўрашда қистаб-ялинманглар. Оллоҳга қасамки, бирор киши мендан бир нарса сўраб, унинг сўрови у нарсани мендан ундириб чиқарса, унда унга барака берилмайди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ عَجْلَانَ قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ كَعْبٍ يَعْنِي الْقُرَظِيَّ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَيَخْطُبُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَقُولُ تَعَلَّمُنَّ أَنَّهُ لَا مَانِعَ لِمَا أَعْطَى وَلَا مُعْطِيَ لِمَا مَنَعَ اللَّهُ وَلَا يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْهُ الْجَدُّ مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ سَمِعْتُ هَذِهِ الْأَحْرُفَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى هَذِهِ الْأَعْوَادِ

Muhammad ibn Kaʼb al-Quraziy (rahimahulloh) aytdi: Men Muoviyaning mana shu minbar ustida xutba qilib turib shunday deganini eshitdim: «Bilinglarki, Alloh bergan narsaga hech kimsa toʻsiq boʻla olmaydi va Alloh toʻsgan narsani hech kimsa berolmaydi; boylik egasiga oʻz boyligi Undan (kelgan narsaga qarshi) foyda bermas. Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qilib qoʻyadi. Men bu soʻzlarni Rasululloh ﷺdan mana shu yogʻochlar ustida eshitganman».Муҳаммад ибн Каъб ал-Қуразий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Муовиянинг мана шу минбар устида хутба қилиб туриб шундай деганини эшитдим: «Билингларки, Аллоҳ берган нарсага ҳеч кимса тўсиқ бўла олмайди ва Аллоҳ тўсган нарсани ҳеч кимса беролмайди; бойлик эгасига ўз бойлиги Ундан (келган нарсага қарши) фойда бермас. Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилиб қўяди. Мен бу сўзларни Расулуллоҳ ﷺдан мана шу ёғочлар устида эшитганман».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ حَدَّثَنِي حَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أخْبَرَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ أخْبَرَهُقَالَ قَصَّرْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِشْقَصٍ أَوْ قَالَ رَأَيْتُهُ يُقَصَّرُ عَنْهُ بِمِشْقَصٍ عِنْدَ الْمَرْوَةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muoviya unga xabar berib dedi: «Men qaychi bilan Rasululloh ﷺning (sochlarini) qisqartirdim», yoki: «U zotning Marvaning oldida qaychi bilan sochlari qisqartirilayotganini koʻrdim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муовия унга хабар бериб деди: «Мен қайчи билан Расулуллоҳ ﷺнинг (сочларини) қисқартирдим», ёки: «У зотнинг Марванинг олдида қайчи билан сочлари қисқартирилаётганини кўрдим».

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي قَالَكُنَّا عِنْدَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ الْمُؤَذِّنُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ فَقَالَ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ فَقَالَ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ فَقَالَ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ فَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَقَالَ هَكَذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَوْ نَبِيُّكُمْ إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ

Muhammad ibn Amrning bobosi aytdi: Biz Muoviyaning huzurida edik. Muazzin: «Allohu akbar, Allohu akbar», dedi. Muoviya: «Allohu akbar, Allohu akbar», dedi. U: «Ashhadu an lo ilaha illalloh», dedi. Muoviya: «Ashhadu an lo ilaha illalloh», dedi. U: «Ashhadu anna Muhammadan rasululloh», dedi. Muoviya: «Ashhadu anna Muhammadan rasululloh», dedi. U: «Hayya alas-solah», dedi. Muoviya: «Lo havla va lo quvvata illa billah», dedi. U: «Hayya alal-falah», dedi. Muoviya: «Lo havla va lo quvvata illa billah», dedi. U: «Allohu akbar, Allohu akbar», dedi. Muoviya: «Allohu akbar, Allohu akbar», dedi. U: «Lo ilaha illalloh», dedi. Muoviya: «Lo ilaha illalloh», dedi. Soʻng: «Muazzin azon aytganida Rasululloh ﷺ — yoki: nabiyingiz — shunday der edilar», dedi.Муҳаммад ибн Амрнинг бобоси айтди: Биз Муовиянинг ҳузурида эдик. Муаззин: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», деди. Муовия: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», деди. У: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ», деди. Муовия: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ», деди. У: «Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ», деди. Муовия: «Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ», деди. У: «Ҳайя алас-солаҳ», деди. Муовия: «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ», деди. У: «Ҳайя алал-фалаҳ», деди. Муовия: «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ», деди. У: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», деди. Муовия: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», деди. У: «Ло илаҳа иллаллоҳ», деди. Муовия: «Ло илаҳа иллаллоҳ», деди. Сўнг: «Муаззин азон айтганида Расулуллоҳ ﷺ — ёки: набийингиз — шундай дер эдилар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ قَالَ حَدَّثَنِي قَتَادَةُ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَحَجَّ ابْنُ عَبَّاسٍ وَمُعَاوِيَةُ فَجَعَلَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَسْتَلِمُ الْأَرْكَانَ كُلَّهَا فَقَالَ مُعَاوِيَةُ إِنَّمَا اسْتَلَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ الْيَمَانِيَّيْنِفَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَيْسَ مِنْ أَرْكَانِهِ مَهْجُورٌ

Abu Tufayl (rahimahulloh) aytdi: Ibn Abbos bilan Muoviya haj qildilar. Ibn Abbos hamma ruknlarni silay boshladi. Shunda Muoviya: «Rasululloh ﷺ faqat mana shu ikki yamaniy ruknni silaganlar», dedi. Ibn Abbos: «Uning ruknlaridan tark qilinadigani yoʻq», dedi.Абу Туфайл (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Аббос билан Муовия ҳаж қилдилар. Ибн Аббос ҳамма рукнларни силай бошлади. Шунда Муовия: «Расулуллоҳ ﷺ фақат мана шу икки яманий рукнни силаганлар», деди. Ибн Аббос: «Унинг рукнларидан тарк қилинадигани йўқ», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا طَلْحَةُ بْنُ يَحْيَى عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ يَقُولُ إِذَا أَتَاهُ الْمُؤَذِّنُ يُؤْذِنُهُ بِالصَّلَاةِسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الْمُؤَذِّنِينَ أَطْوَلُ النَّاسِ أَعْنَاقًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ

Iso ibn Talha (rahimahulloh) aytdi: Muazzin Muoviyaning oldiga kelib, unga namozdan xabar berganida, uning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning: «Albatta, muazzinlar qiyomat kuni odamlarning eng uzun boʻyinlisi boʻladilar», deganlarini eshitdim.Исо ибн Талҳа (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Муаззин Муовиянинг олдига келиб, унга намоздан хабар берганида, унинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, муаззинлар қиёмат куни одамларнинг энг узун бўйинлиси бўладилар», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا طَلْحَةُ يَعْنِي ابْنَ يَحْيَى عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا مِنْ شَيْءٍ يُصِيبُ الْمُؤْمِنَ فِي جَسَدِهِ يُؤْذِيهِ إِلَّا كَفَّرَ اللَّهُ عَنْهُ بِهِ مِنْ سَيِّئَاتِهِ

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Moʻminning badaniga yetadigan va unga ozor beradigan hech bir narsa yoʻqki, Alloh u sababli uning gunohlaridan (bir qismini) oʻchirmagan boʻlsa», deganlarini eshitdim.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Мўминнинг баданига етадиган ва унга озор берадиган ҳеч бир нарса йўқки, Аллоҳ у сабабли унинг гуноҳларидан (бир қисмини) ўчирмаган бўлса», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِينَ يُشَقِّقُونَ الْكَلَامَ تَشْقِيقَ الشِّعْرِ

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ soch tolasini yorgandek soʻzni yorib-yasab gapiradiganlarni laʼnatladilar.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ соч толасини ёргандек сўзни ёриб-ясаб гапирадиганларни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنِي بَيْهَسُ بْنُ فَهْدَانَ عَنْ أَبِي شَيْخٍ الْهُنَائِيِّ سَمِعْتُهُ مِنْهُ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لُبْسِ الذَّهَبِ إِلَّا مُقَطَّعًا

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ oltinni maydalab ishlatilganidan boshqa holatda kiyishdan qaytardilar.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ олтинни майдалаб ишлатилганидан бошқа ҳолатда кийишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا مُجَمِّعُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ عَنْ مُعَاوِيَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَشَهَّدُ مَعَ الْمُؤَذِّنِينَ

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ muazzinlar bilan birga (shahodat kalimasini) aytar edilar.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ муаззинлар билан бирга (шаҳодат калимасини) айтар эдилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ قَالَ أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مَعْبَدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ وَكَانَ قَلِيلَ الْحَدِيثِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ قَلَّمَا خَطَبَ إِلَّا ذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ فِي خُطْبَتِهِسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ هَذَا الْمَالَ حُلْوٌ خَضِرٌ فَمَنْ أَخَذَهُ بِحَقِّهِ بَارِكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ فِيهِ وَمَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ وَإِيَّاكُمْ وَالْمَدْحَ فَإِنَّهُ الذَّبْحُحَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ فِيهِ وَإِيَّاكُمْ وَالتَّمَادُحَ فَإِنَّهُ الذَّبْحُ

Maʼbad al-Juhaniy (rahimahulloh) aytdi: Men Muoviyani eshitdim — u Nabiy ﷺdan kam hadis aytar va xutba qilsa, bu hadisni xutbasida zikr qilmasdan qolmas edi. U dedi: Men Rasululloh ﷺning: «Albatta, bu mol shirin va koʻkdir. Kim uni oʻz haqi bilan olsa, Alloh azza va jalla unga u molda baraka beradi. Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi. Maqtovdan saqlaninglar, chunki u — soʻyishdir», deganlarini eshitdim. Yaʼqub oʻz rivoyatida: «Bir-biringizni maqtashdan saqlaninglar, chunki u — soʻyishdir», deb keltirdi.Маъбад ал-Жуҳаний (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Муовияни эшитдим — у Набий ﷺдан кам ҳадис айтар ва хутба қилса, бу ҳадисни хутбасида зикр қилмасдан қолмас эди. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, бу мол ширин ва кўкдир. Ким уни ўз ҳақи билан олса, Аллоҳ азза ва жалла унга у молда барака беради. Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади. Мақтовдан сақланинглар, чунки у — сўйишдир», деганларини эшитдим. Яъқуб ўз ривоятида: «Бир-бирингизни мақташдан сақланинглар, чунки у — сўйишдир», деб келтирди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ لِأَهْلِهَا

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Umro oʻz egalariga joizdir», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Умро ўз эгаларига жоиздир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ أَخْبَرَنَا حَرِيزُ بْنُ عُثْمَانَ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي عَوْفٍ الْجُرَشِيُّ عَنْ أَبِي هِنْدٍ الْبَجَلِيِّ قَالَكُنَّا عِنْدَ مُعَاوِيَةَ وَهُوَ عَلَى سَرِيرِهِ وَقَدْ غَمَّضَ عَيْنَيْهِ فَتَذَاكَرْنَا الْهِجْرَةَ وَالْقَائِلُ مِنَّا يَقُولُ انْقَطَعَتْ وَالْقَائِلُ مِنَّا يَقُولُ لَمْ تَنْقَطِعْ فَاسْتَنْبَهَ مُعَاوِيَةُ فَقَالَ مَا كُنْتُمْ فِيهِ فَأَخْبَرْنَاهُ وَكَانَ قَلِيلَ الرَّدِّ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ تَذَاكَرْنَا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَا تَنْقَطِعُ الْهِجْرَةُ حَتَّى تَنْقَطِعَ التَّوْبَةُ وَلَا تَنْقَطِعُ التَّوْبَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا

Abu Hind al-Bajaliy (rahimahulloh) aytdi: Biz Muoviyaning huzurida edik, u soʻrisida koʻzlarini yumib yotgan edi. Biz hijrat haqida gaplashib qoldik: bizdan baʼzimiz «u uzilgan» der, baʼzimiz «uzilmagan» der edik. Shunda Muoviya uygʻonib: «Nimada edingizlar?» dedi. Biz unga xabar berdik. U Nabiy ﷺga (soʻzni) kam nisbat qilar edi. U dedi: Biz bu haqda Rasululloh ﷺning huzurlarida gaplashgan edik, u zot: «Tavba uzilmaguncha hijrat uzilmaydi va quyosh magʻribidan chiqmaguncha tavba uzilmaydi», dedilar.Абу Ҳинд ал-Бажалий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Биз Муовиянинг ҳузурида эдик, у сўрисида кўзларини юмиб ётган эди. Биз ҳижрат ҳақида гаплашиб қолдик: биздан баъзимиз «у узилган» дер, баъзимиз «узилмаган» дер эдик. Шунда Муовия уйғониб: «Нимада эдингизлар?» деди. Биз унга хабар бердик. У Набий ﷺга (сўзни) кам нисбат қилар эди. У деди: Биз бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида гаплашган эдик, у зот: «Тавба узилмагунча ҳижрат узилмайди ва қуёш мағрибидан чиқмагунча тавба узилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى قَالَ أَخْبَرَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ أَبِي عَوْنٍ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ وَكَانَ قَلِيلَ الْحَدِيثِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ كُلُّ ذَنْبٍ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَغْفِرَهُ إِلَّا الرَّجُلُ يَمُوتُ كَافِرًا أَوْ الرَّجُلُ يَقْتُلُ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi — u Rasululloh ﷺdan kam hadis aytar edi: Men Rasululloh ﷺning: «Har bir gunohni Alloh magʻfirat qilishi mumkin, faqat kofir holida oʻlgan kishi yoki moʻminni qasddan oʻldirgan kishi bundan mustasno», deyayotganlarini eshitdim.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди — у Расулуллоҳ ﷺдан кам ҳадис айтар эди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ҳар бир гуноҳни Аллоҳ мағфират қилиши мумкин, фақат кофир ҳолида ўлган киши ёки мўминни қасддан ўлдирган киши бундан мустасно», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ قَالَ سَمِعْتُ حُمْرَانَ بْنَ أَبَانَ يُحَدِّثُ عَنْ مُعَاوِيَةَقَالَ إِنَّكُمْ لَتُصَلُّونَ صَلَاةً لَقَدْ صَحِبْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَا رَأَيْنَاهُ يُصَلِّيهَا وَلَقَدْ نَهَى عَنْهُمَا يَعْنِي الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Sizlar shunday namozni oʻqiyapsizlarki, biz Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlganimizda, men uni u zotning oʻqiyotganini koʻrmadim; albatta u zot uni (yaʼni asrdan keyingi ikki rakatni) taqiqlagan edilar».Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Сизлар шундай намозни ўқияпсизларки, биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлганимизда, мен уни у зотнинг ўқиётганини кўрмадим; албатта у зот уни (яъни асрдан кейинги икки ракатни) тақиқлаган эдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي شَيْخٍ الْهُنَائِيِّأَنَّهُ شَهِدَ مُعَاوِيَةَ وَعِنْدَهُ جَمْعٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُمْ مُعَاوِيَةُ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ رُكُوبِ جُلُودِ النُّمُورِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يُشْرَبَ فِي آنِيَةِ الْفِضَّةِ قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ لُبْسِ الذَّهَبِ إِلَّا مُقَطَّعًا قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ جَمْعٍ بَيْنَ حَجٍّ وَعُمْرَةٍ قَالُوا اللَّهُمَّ لَا قَالَ فَوَاللَّهِ إِنَّهَا لَمَعَهُنَّ

Abu Shayx al-Hunoiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Muoviyaning huzurida hozir boʻlgan, uning yonida Nabiy ﷺning ashoblaridan bir jamoa bor edi. Muoviya ularga: «Rasululloh ﷺ yoʻlbars terilarining ustiga minishdan qaytarganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. U: «Rasululloh ﷺ ipak kiyishdan qaytarganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ollohga qasamki, ha», dedilar. U: «Rasululloh ﷺ kumush idishda ichishdan qaytarganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ollohga qasamki, ha», dedilar. U: «Rasululloh ﷺ maydalab ishlatilganidan boshqa holda oltin kiyishdan qaytarganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ollohga qasamki, ha», dedilar. U: «Rasululloh ﷺ haj bilan umrani birga qilishdan qaytarganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ollohga qasamki, yoʻq», dedilar. U: «Ollohga qasamki, albatta u ham ular bilan birgadir», dedi.Абу Шайх ал-Ҳуноий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Муовиянинг ҳузурида ҳозир бўлган, унинг ёнида Набий ﷺнинг ашобларидан бир жамоа бор эди. Муовия уларга: «Расулуллоҳ ﷺ йўлбарс териларининг устига минишдан қайтарганларини биласизларми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. У: «Расулуллоҳ ﷺ ипак кийишдан қайтарганларини биласизларми?» деди. Улар: «Оллоҳга қасамки, ҳа», дедилар. У: «Расулуллоҳ ﷺ кумуш идишда ичишдан қайтарганларини биласизларми?» деди. Улар: «Оллоҳга қасамки, ҳа», дедилар. У: «Расулуллоҳ ﷺ майдалаб ишлатилганидан бошқа ҳолда олтин кийишдан қайтарганларини биласизларми?» деди. Улар: «Оллоҳга қасамки, ҳа», дедилар. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳаж билан умрани бирга қилишдан қайтарганларини биласизларми?» деди. Улар: «Оллоҳга қасамки, йўқ», дедилар. У: «Оллоҳга қасамки, албатта у ҳам улар билан биргадир», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ الْيَحْصَبِيِّ قَالَسَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ يُحَدِّثُ وَهُوَ يَقُولُ إِيَّاكُمْ وَأَحَادِيثَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا حَدِيثًا كَانَ عَلَى عَهْدِ عُمَرَ وَإِنَّ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ كَانَ أَخَافَ النَّاسَ فِي اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ إِنَّمَا أَنَا خَازِنٌ وَإِنَّمَا يُعْطِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَمَنْ أَعْطَيْتُهُ عَطَاءً عَنْ طِيبِ نَفْسٍ فَهُوَ أَنْ يُبَارَكَ لِأَحَدِكُمْ وَمَنْ أَعْطَيْتُهُ عَطَاءً عَنْ شَرَهٍ وَشَرَهِ مَسْأَلَةٍ فَهُوَ كَالْآكِلِ وَلَا يَشْبَعُ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ لَا تَزَالُ أُمَّةٌ مِنْ أُمَّتِي ظَاهِرِينَ عَنْ الْحَقِّ لَا يَضُرُّهُمْ مَنْ خَالَفَهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ ظَاهِرُونَ عَلَى النَّاسِ

Abdulloh ibn Omir al-Yahsubiy (rahimahulloh) aytdi: Men Muoviyaning hadis aytib turib shunday deganini eshitdim: «Rasululloh ﷺning hadislaridan saqlaninglar, faqat Umarning zamonida (mashhur) boʻlgan hadisdan boshqa; chunki Umar (roziyallohu anhu) odamlarni Alloh azza va jalla haqida eng koʻp qoʻrqitgan kishi edi. Men Rasululloh ﷺning: ‹Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi›, deganlarini eshitganman. Yana u zotning: ‹Men faqat xazinabonman, beruvchi esa Alloh azza va jalladir. Kimga koʻngil xushligi bilan bir ato bersam, bu sizlardan birortangizga baraka berilishiga (sabab) boʻladi; kimga ochkoʻzlik va ochkoʻzlik bilan soʻrash sababli bir ato bersam, u yeb-yeb toʻymaydigan kishi kabidir›, deganlarini eshitganman. Yana u zotning: ‹Ummatimdan bir jamoa haq ustida gʻolib boʻlib turadi; ularga xilof qilganlar zarar yetkaza olmaydi — toki Allohning amri kelguncha, ular esa odamlar ustida gʻolibdirlar›, deganlarini eshitganman».Абдуллоҳ ибн Омир ал-Яҳсубий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Муовиянинг ҳадис айтиб туриб шундай деганини эшитдим: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳадисларидан сақланинглар, фақат Умарнинг замонида (машҳур) бўлган ҳадисдан бошқа; чунки Умар (розияллоҳу анҳу) одамларни Аллоҳ азза ва жалла ҳақида энг кўп қўрқитган киши эди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади›, деганларини эшитганман. Яна у зотнинг: ‹Мен фақат хазинабонман, берувчи эса Аллоҳ азза ва жалладир. Кимга кўнгил хушлиги билан бир ато берсам, бу сизлардан бирортангизга барака берилишига (сабаб) бўлади; кимга очкўзлик ва очкўзлик билан сўраш сабабли бир ато берсам, у еб-еб тўймайдиган киши кабидир›, деганларини эшитганман. Яна у зотнинг: ‹Умматимдан бир жамоа ҳақ устида ғолиб бўлиб туради; уларга хилоф қилганлар зарар етказа олмайди — токи Аллоҳнинг амри келгунча, улар эса одамлар устида ғолибдирлар›, деганларини эшитганман».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ عَطَاءِ بْنِ أَبِي الْخُوَارِأَنَّ نَافِعَ بْنَ جُبَيْرٍ أَرْسَلَهُ إِلَى السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ ابْنِ أُخْتِ نَمِرٍ يَسْأَلُهُ عَنْ شَيْءٍ رَآهُ مِنْهُ مُعَاوِيَةُ فِي الصَّلَاةِ قَالَ نَعَمْ صَلَّيْتُ مَعَهُ الْجُمُعَةَ فِي الْمَقْصُورَةِ فَلَمَّا سَلَّمَ قُمْتُ فِي مَقَامِي فَصَلَّيْتُ فَلَمَّا دَخَلَ أَرْسَلَ إِلَيَّ فَقَالَ لَا تَعُدْ لِمَا فَعَلْتَ إِذَا صَلَّيْتَ الْجُمُعَةَ فَلَا تَصِلْهَا بِصَلَاةٍ حَتَّى تَخْرُجَ أَوْ تَكَلَّمَ فَإِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِذَلِكَ أَنْ لَا تُوصَلَ صَلَاةٌ بِصَلَاةٍ حَتَّى تَخْرُجَ أَوْ تَكَلَّمَ

Soib ibn Yazid (rahimahulloh)dan Muoviya (roziyallohu anhu)ning namozda undan koʻrgan bir narsasi haqida soʻralganida, u aytdi: Ha, men u bilan birga maqsurada jumʼa namozini oʻqidim. U salom bergach, men oʻrnimda turib namoz oʻqidim. U (uyiga) kirgach, menga odam yuborib: «Qilgan ishingni qaytarma. Jumʼa namozini oʻqiganingda, (masjiddan) chiqmaguningcha yoki gaplashmaguningcha unga (boshqa) namozni ulamagin. Chunki Allohning Nabiysi ﷺ shunga — chiqmaguncha yoki gaplashmaguncha bir namozni boshqa namozga ulamaslikka buyurganlar», dedi.Соиб ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ)дан Муовия (розияллоҳу анҳу)нинг намозда ундан кўрган бир нарсаси ҳақида сўралганида, у айтди: Ҳа, мен у билан бирга мақсурада жумъа намозини ўқидим. У салом бергач, мен ўрнимда туриб намоз ўқидим. У (уйига) киргач, менга одам юбориб: «Қилган ишингни қайтарма. Жумъа намозини ўқиганингда, (масжиддан) чиқмагунингча ёки гаплашмагунингча унга (бошқа) намозни уламагин. Чунки Аллоҳнинг Набийси ﷺ шунга — чиқмагунча ёки гаплашмагунча бир намозни бошқа намозга уламасликка буюрганлар», деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ قَالَ سَمِعْتُ حُمْرَانَ بْنَ أَبَانَ يُحَدِّثُ عَنْ مُعَاوِيَةَأَنَّهُ رَأَى أُنَاسًا يُصَلُّونَ بَعْدَ الْعَصْرِ فَقَالَ إِنَّكُمْ لَتُصَلُّونَ صَلَاةً قَدْ صَحِبْنَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَا رَأَيْنَاهُ يُصَلِّيهَا وَلَقَدْ نَهَى عَنْهَا يَعْنِي الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u odamlarning asrdan keyin namoz oʻqiyotganini koʻrib dedi: «Sizlar shunday namozni oʻqiyapsizlarki, biz Nabiy ﷺ bilan birga boʻlganimizda, u zotning uni oʻqiyotganlarini koʻrmadik; albatta u zot undan (yaʼni asrdan keyingi ikki rakatdan) qaytargan edilar».Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у одамларнинг асрдан кейин намоз ўқиётганини кўриб деди: «Сизлар шундай намозни ўқияпсизларки, биз Набий ﷺ билан бирга бўлганимизда, у зотнинг уни ўқиётганларини кўрмадик; албатта у зот ундан (яъни асрдан кейинги икки ракатдан) қайтарган эдилар».

حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ مَوْلَى عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ نَسِيَ شَيْئًا مِنْ صَلَاتِهِ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning: «Kim namozidan biror narsani unutsa, oʻtirgan holida ikki sajda qilsin», deganlarini eshitdi.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким намозидан бирор нарсани унутса, ўтирган ҳолида икки сажда қилсин», деганларини эшитди.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي الْفَيْضِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim menga atayin yolgʻon nisbat bersa, oʻzining oʻrnini doʻzaxdan tayyorlab qoʻyaversin», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким менга атайин ёлғон нисбат берса, ўзининг ўрнини дўзахдан тайёрлаб қўяверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا لَيْثٌ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدٍ يَعْنِي ابْنَ عَجْلَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ مَوْلَى عُثْمَانَ عَنْ أَبِيهِ يُوسُفَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَأَنَّهُ صَلَّى أَمَامَهُمْ فَقَامَ فِي الصَّلَاةِ وَعَلَيْهِ جُلُوسٌ فَسَبَّحَ النَّاسُ فَتَمَّ عَلَى قِيَامِهِ ثُمَّ سَجَدْنَا سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ أَنْ أَتَمَّ الصَّلَاةَ ثُمَّ قَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ نَسِيَ مِنْ صَلَاتِهِ شَيْئًا فَلْيَسْجُدْ مِثْلَ هَاتَيْنِ السَّجْدَتَيْنِ

Muhammad ibn Yusuf (rahimahulloh) otasi Yusufdan rivoyat qiladi: Muoviya ularga imom boʻlib namoz oʻqidi va oʻtirishi kerak boʻlgan joyda oʻrnidan turib ketdi. Odamlar tasbeh aytishdi, lekin u qiyomida davom etdi. Soʻng namozni tugatgandan keyin, u oʻtirgan holida biz ikki sajda qildik. Keyin u minbarga oʻtirib dedi: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim namozidan biror narsani unutsa, ana shu ikki sajda kabi sajda qilsin›, deganlarini eshitganman».Муҳаммад ибн Юсуф (раҳимаҳуллоҳ) отаси Юсуфдан ривоят қилади: Муовия уларга имом бўлиб намоз ўқиди ва ўтириши керак бўлган жойда ўрнидан туриб кетди. Одамлар тасбеҳ айтишди, лекин у қиёмида давом этди. Сўнг намозни тугатгандан кейин, у ўтирган ҳолида биз икки сажда қилдик. Кейин у минбарга ўтириб деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким намозидан бирор нарсани унутса, ана шу икки сажда каби сажда қилсин›, деганларини эшитганман».

حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ الشَّهِيدِ عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ قَالَخَرَجَ مُعَاوِيَةُ فَقَامُوا لَهُ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَمْثُلَ لَهُ الرِّجَالُ قِيَامًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

Abu Mijlaz aytadi: Muoviya (odamlarning oldiga) chiqdi va ular unga (hurmat qilib) oʻrinlaridan turishdi. Shunda u: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim odamlarning oʻzi uchun tik turishini yaxshi koʻrsa, doʻzaxdan joyini tayyorlasin›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Мижлаз айтади: Муовия (одамларнинг олдига) чиқди ва улар унга (ҳурмат қилиб) ўринларидан туришди. Шунда у: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким одамларнинг ўзи учун тик туришини яхши кўрса, дўзахдан жойини тайёрласин›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ أَنَّ سَعْدَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَهُ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مِينَاءَ أَنَّ يَزِيدَ بْنَ جَارِيَةَ أخْبَرَهُأَنَّهُ كَانَ جَالِسًا فِي نَفَرٍ مِنْ الْأَنْصَارِ فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ مُعَاوِيَةُ فَسَأَلَهُمْ عَنْ حَدِيثِهِمْ فَقَالُوا كُنَّا فِي حَدِيثٍ مِنْ حَدِيثِ الْأَنْصَارِ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ أَلَا أَزِيدُكُمْ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا بَلَى يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أَحَبَّ الْأَنْصَارَ أَحَبَّهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ أَبْغَضَ الْأَنْصَارَ أَبْغَضَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّحَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَكَمُ بْنُ مِينَاءَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ جَارِيَةَ قَالَ إِنِّي لَفِي مَجْلِسِ مُعَاوِيَةَ فِي نَفَرٍ مِنْ الْأَنْصَارِ وَنَحْنُ نَتَحَدَّثُ إِذْ خَرَجَ عَلَيْنَا مُعَاوِيَةُ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Yazid ibn Joriya xabar berishicha, u ansorlardan bir necha kishi bilan oʻtirgan edi. Shunda ularning oldiga Muoviya chiqib, ularning suhbatidan soʻradi. Ular: «Biz ansorlarning gaplaridan bir gapni gaplashib oʻtirgan edik», deyishdi. Muoviya: «Sizlarga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisimni ziyoda qilaymi?» dedi. Ular: «Albatta, ey amirul moʻminin», deyishdi. Shunda u: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim ansorlarni sevsa, Alloh azza va jalla uni sevadi; kim ansorlarga nafrat qilsa, Alloh azza va jalla unga nafrat qiladi›, deganlarini eshitdim», dedi. Yaʼqub otasidan, u bobosidan (rivoyat qilib) aytdi: Menga Hakam ibn Miynoʼ Yazid ibn Joriyadan xabar berdi. U: «Men ansorlardan bir necha kishi bilan Muoviyaning majlisida edim, biz suhbatlashib turganimizda Muoviya oldimizga chiqdi», dedi — va shu maʼnoni zikr qildi.Язид ибн Жория хабар беришича, у ансорлардан бир неча киши билан ўтирган эди. Шунда уларнинг олдига Муовия чиқиб, уларнинг суҳбатидан сўради. Улар: «Биз ансорларнинг гапларидан бир гапни гаплашиб ўтирган эдик», дейишди. Муовия: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисимни зиёда қилайми?» деди. Улар: «Албатта, эй амирул мўминин», дейишди. Шунда у: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким ансорларни севса, Аллоҳ азза ва жалла уни севади; ким ансорларга нафрат қилса, Аллоҳ азза ва жалла унга нафрат қилади›, деганларини эшитдим», деди. Яъқуб отасидан, у бобосидан (ривоят қилиб) айтди: Менга Ҳакам ибн Мийнў Язид ибн Жориядан хабар берди. У: «Мен ансорлардан бир неча киши билан Муовиянинг мажлисида эдим, биз суҳбатлашиб турганимизда Муовия олдимизга чиқди», деди — ва шу маънони зикр қилди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ الْيَحْصَبِيِّ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا أَنَا خَازِنٌ وَإِنَّمَا يُعْطِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَمَنْ أَعْطَيْتُهُ عَطَاءً بِطِيبِ نَفْسٍ فَإِنَّهُ يُبَارَكُ لَهُ فِيهِ وَمَنْ أَعْطَيْتُهُ عَطَاءً بِشَرَهِ نَفْسٍ وَشَرَهِ مَسْأَلَةٍ فَهُوَ كَالَّذِي يَأْكُلُ فَلَا يَشْبَعُ

Abdulloh ibn Omir al-Yahsabiy aytadi: Men Muoviya ibn Abu Sufyonning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Men faqat xazinabonman, beruvchi esa Alloh azza va jalladir. Kimga koʻngil xushligi bilan ato bersam, unga u narsada baraka beriladi. Kimga nafs ochkoʻzligi va soʻrashdagi hirs bilan bersam, u — yeb toʻymaydigan kishi kabidir».Абдуллоҳ ибн Омир ал-Яҳсабий айтади: Мен Муовия ибн Абу Суфённинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Мен фақат хазинабонман, берувчи эса Аллоҳ азза ва жалладир. Кимга кўнгил хушлиги билан ато берсам, унга у нарсада барака берилади. Кимга нафс очкўзлиги ва сўрашдаги ҳирс билан берсам, у — еб тўймайдиган киши кабидир».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ قَالَ مِثْلَ مَا يَقُولُ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) aytadi: Men Nabiy ﷺni eshitdim: muazzin azon aytganda, u zot ham u aytgan (soʻz)ning oʻxshashini aytar edilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Набий ﷺни эшитдим: муаззин азон айтганда, у зот ҳам у айтган (сўз)нинг ўхшашини айтар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيٍّ أَخْبَرَنِي أَبِي أَنَّهُسَمِعَ مُعَاوِيَةَ يَخْطُبُ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ وَهُوَ يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ حُلِيِّ الذَّهَبِ وَلُبْسِ الْحَرِيرِ

Ali ibn Abdulloh ibn Ali otasidan rivoyat qiladi: U Muoviyaning Kaʼba soyasida xutba qilib turib: «Rasululloh ﷺ oltin taqinchoqdan va ipak kiyishdan qaytardilar», deganini eshitgan.Али ибн Абдуллоҳ ибн Али отасидан ривоят қилади: У Муовиянинг Каъба соясида хутба қилиб туриб: «Расулуллоҳ ﷺ олтин тақинчоқдан ва ипак кийишдан қайтардилар», деганини эшитган.

حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا سَمِعَ الْمُؤَذِّنَ يَقُولُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ قَالَ مِثْلَ قَوْلِهِ وَإِذَا قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ قَالَ مِثْلَ قَوْلِهِ وَإِذَا قَالَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ قَالَ مِثْلَ قَوْلِهِ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muazzinning «Allohu akbar, Allohu akbar» deganini eshitsalar, uning aytgani kabi aytar edilar; u «Ashhadu an lo ilaha illalloh» deganda, uning aytgani kabi aytar edilar; u «Ashhadu anna Muhammadan rasululloh» deganda ham uning aytgani kabi aytar edilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муаззиннинг «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар» деганини эшитсалар, унинг айтгани каби айтар эдилар; у «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ» деганда, унинг айтгани каби айтар эдилар; у «Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ» деганда ҳам унинг айтгани каби айтар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ يُحَدِّثُ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ الْبَجَلِيِّ عَنْ جَرِيرٍ أَنَّهُسَمِعَ مُعَاوِيَةَ يَخْطُبُ يَقُولُ مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ وَأَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ وَعُمَرُ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَوَأَنَا ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ

Jarir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Muoviyaning xutba qilayotganini eshitgan, shunda u: «Rasululloh ﷺ oltmish uch yoshlarida vafot etdilar, Abu Bakr (roziyallohu anhu) ham oltmish uch yoshida, Umar ham oltmish uch yoshida (olamdan oʻtdi), men esa hozir oltmish uch yoshdaman», dedi.Жарир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Муовиянинг хутба қилаётганини эшитган, шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ олтмиш уч ёшларида вафот этдилар, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ҳам олтмиш уч ёшида, Умар ҳам олтмиш уч ёшида (оламдан ўтди), мен эса ҳозир олтмиш уч ёшдаман», деди.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا شَرِبَ الْخَمْرَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ فَاقْتُلُوهُ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «(Kishi) aroq ichsa, uni kaltaklanglar. Yana qaytarsa, uni kaltaklanglar. Yana qaytarsa, uni kaltaklanglar. Yana qaytarsa, uni oʻldiringlar», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «(Киши) ароқ ичса, уни калтакланглар. Яна қайтарса, уни калтакланглар. Яна қайтарса, уни калтакланглар. Яна қайтарса, уни ўлдиринглар», дедилар.

قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُبَشِّرٍ مَوْلَى أُمِّ حَبِيبَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي عَتَّابٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَيُّمَا امْرَأَةٍ أَدْخَلَتْ فِي شَعَرِهَا مِنْ شَعَرِ غَيْرِهَا فَإِنَّمَا تُدْخِلُهُ زُورًا

Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Qaysi bir ayol oʻz sochiga oʻzganing sochidan (ulab) kiritsa, u faqat yolgʻonni (soxtalikni) kiritgan boʻladi», deganlarini eshitdim.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Қайси бир аёл ўз сочига ўзганинг сочидан (улаб) киритса, у фақат ёлғонни (сохталикни) киритган бўлади», деганларини эшитдим.

قَالَوَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسُ تَبَعٌ لِقُرَيْشٍ فِي هَذَا الْأَمْرِ خِيَارُهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الْإِسْلَامِ إِذَا فَقِهُوا وَاللَّهِ لَوْلَا أَنْ تَبْطَرَ قُرَيْشٌ لَأَخْبَرْتُهَا مَا لِخِيَارِهَا عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

(Muoviya) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Bu ishda odamlar Qurayshga tobedirlar. Ularning johiliyatdagi yaxshilari, dinni yaxshi anglaganlarida, Islomdagi ham yaxshilaridir», dedilar. Allohga qasamki, agar Quraysh magʻrurlanib ketmasa edi, ularning yaxshilari uchun Alloh azza va jalla huzurida nima borligini ularga aytgan boʻlardim.(Муовия) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ишда одамлар Қурайшга тобедирлар. Уларнинг жоҳилиятдаги яхшилари, динни яхши англаганларида, Исломдаги ҳам яхшиларидир», дедилар. Аллоҳга қасамки, агар Қурайш мағрурланиб кетмаса эди, уларнинг яхшилари учун Аллоҳ азза ва жалла ҳузурида нима борлигини уларга айтган бўлардим.

قَالَوَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ اللَّهُمَّ لَا مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلَا مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلَا يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ وَخَيْرُ نِسْوَةٍ رَكِبْنَ الْإِبِلَ صَالِحُ نِسَاءِ قُرَيْشٍ أَرْعَاهُ عَلَى زَوْجٍ فِي ذَاتِ يَدِهِ وَأَحْنَاهُ عَلَى وَلَدٍ فِي صِغَرِهِ

(Muoviya) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini ham eshitdim: «Allohumma lo moniʼa limaa aʼtoyta va lo muʼtiya limaa manaʼta va lo yanfaʼu zal-jaddi minkal-jadd (Allohim! Sen bergan narsani toʻsuvchi yoʻq, Sen toʻsgan narsani beruvchi yoʻq va boylik egasiga uning boyligi Sening huzuringda foyda bermas). Alloh kimga yaxshilik istasa, uni dinda faqih qiladi. Tuyalarga mingan ayollarning eng yaxshisi — Quraysh ayollarining solihalaridir: ular erining moliga eng koʻp rioya qiluvchi va bolasiga kichikligida eng mehribon boʻlganlaridir».(Муовия) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини ҳам эшитдим: «Аллоҳумма ло мониъа лимаа аътойта ва ло муътия лимаа манаъта ва ло янфаъу зал-жадди минкал-жадд (Аллоҳим! Сен берган нарсани тўсувчи йўқ, Сен тўсган нарсани берувчи йўқ ва бойлик эгасига унинг бойлиги Сенинг ҳузурингда фойда бермас). Аллоҳ кимга яхшилик истаса, уни динда фақиҳ қилади. Туяларга минган аёлларнинг энг яхшиси — Қурайш аёлларининг солиҳаларидир: улар эрининг молига энг кўп риоя қилувчи ва боласига кичиклигида энг меҳрибон бўлганларидир».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيٍّ الْعَدَوِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ أخْبَرَهُ قَالَسَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ عَلَى الْمِنْبَرِ بِمَكَّةَ يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لُبْسِ الذَّهَبِ وَالْحَرِيرِ

Ali ibn Abdulloh ibn Ali al-Adaviy otasidan rivoyat qiladi: U aytdi: Men Muoviyaning Makkada minbar ustida turib: «Rasululloh ﷺ oltin va ipak kiyishdan qaytardilar», deganini eshitdim.Али ибн Абдуллоҳ ибн Али ал-Адавий отасидан ривоят қилади: У айтди: Мен Муовиянинг Маккада минбар устида туриб: «Расулуллоҳ ﷺ олтин ва ипак кийишдан қайтардилар», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ أَخْبَرَنَا لَيْثٌ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْهَادِ عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهُّ فِي الدِّينِ وَلَنْ تَزَالَ هَذِهِ الْأُمَّةُ أُمَّةً قَائِمَةً عَلَى أَمْرِ اللَّهِ لَا يَضُرُّهُمْ مَنْ خَالَفَهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ ظَاهِرُونَ عَلَى النَّاسِ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Alloh kimga yaxshilik istasa, uni dinda faqih (chuqur biluvchi) qiladi. Bu ummat Allohning amri kelgunicha Uning amri uzra qoim ummat boʻlib turaveradi; ularga muxolif boʻlganlar zarar yetkaza olmaydi va ular odamlar ustidan gʻolib boʻladilar», — dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Аллоҳ кимга яхшилик истаса, уни динда фақиҳ (чуқур билувчи) қилади. Бу уммат Аллоҳнинг амри келгунича Унинг амри узра қоим уммат бўлиб тураверади; уларга мухолиф бўлганлар зарар етказа олмайди ва улар одамлар устидан ғолиб бўладилар», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ أَنَّ عُمَيْرَ بْنَ هَانِئٍ حَدَّثَهُ قَالَسَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي قَائِمَةً بِأَمْرِ اللَّهِ لَا يَضُرُّهُمْ مَنْ خَذَلَهُمْ أَوْ خَالَفَهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَهُمْ ظَاهِرُونَ عَلَى النَّاسِفَقَامَ مَالِكُ بْنُ يَخَامِرٍ السَّكْسَكِيُّ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ سَمِعْتُ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ يَقُولُ وَهُمْ أَهْلُ الشَّامِ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ وَرَفَعَ صَوْتَهُ هَذَا مَالِكٌ يَزْعُمُ أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاذًا يَقُولُ وَهُمْ أَهْلُ الشَّامِ

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U minbar ustida turib shunday dedi: Men Rasululloh ﷺ ni shunday deganlarini eshitdim: «Ummatimdan bir toifa Allohning amri ustida (tik) turgan holda davom etaveradi. Ularni xor qilmoqchi boʻlgan yoki ularga qarshi chiqqanlar ularga zarar yetkaza olmaydi, toki Allohning amri kelguniga qadar ular odamlar ustidan gʻolib boʻladilar». Shunda Molik ibn Yaxomir as-Saksakiy oʻrnidan turib: «Ey amirul moʻminin, men Muoz ibn Jabalning: ‹Ular — Shom ahlidir›, deganini eshitganman», dedi. Muoviya ovozini koʻtarib: «Mana bu Molik Muozning: ‹Ular — Shom ahlidir›, deganini eshitgan emish», dedi.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У минбар устида туриб шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деганларини эшитдим: «Умматимдан бир тоифа Аллоҳнинг амри устида (тик) турган ҳолда давом этаверади. Уларни хор қилмоқчи бўлган ёки уларга қарши чиққанлар уларга зарар етказа олмайди, токи Аллоҳнинг амри келгунига қадар улар одамлар устидан ғолиб бўладилар». Шунда Молик ибн Яхомир ас-Саксакий ўрнидан туриб: «Эй амирул мўминин, мен Муоз ибн Жабалнинг: ‹Улар — Шом аҳлидир›, деганини эшитганман», деди. Муовия овозини кўтариб: «Мана бу Молик Муознинг: ‹Улар — Шом аҳлидир›, деганини эшитган эмиш», деди.

قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُمَيَّةَ عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ قَالَ سَمِعْتُ جَدِّي يُحَدِّثُأَنَّ مُعَاوِيَةَ أَخَذَ الْإِدَاوَةَ بَعْدَ أَبِي هُرَيْرَةَ يَتْبَعُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَا وَاشْتَكَى أَبُو هُرَيْرَةَ فَبَيْنَا هُوَ يُوَضِّئُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَيْهِ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ فَقَالَ يَا مُعَاوِيَةُ إِنْ وُلِّيتَ أَمْرًا فَاتَّقِ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَاعْدِلْ قَالَ فَمَا زِلْتُ أَظُنُّ أَنِّي مُبْتَلًى بِعَمَلٍ لِقَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى ابْتُلِيتُ

Amr ibn Yahyo ibn Said bobosidan rivoyat qiladi: Abu Hurayra kasal boʻlib qolgach, Muoviya undan keyin suv idishini olib, u bilan Rasululloh ﷺga ergashadigan boʻldi. U Rasululloh ﷺga tahorat suvi quyayotganda, u zot bir yoki ikki marta boshlarini unga koʻtarib: «Ey Muoviya, agar biror ishga (amaldorlikka) tayinlansang, Alloh azza va jalladan qoʻrq va adolat qil», dedilar. (Muoviya) dedi: «Nabiy ﷺning bu soʻzlari sababli men biror amaldorlik bilan sinalsam kerak, deb oʻylab yurdim, nihoyat sinaldim (amaldor boʻldim)».Амр ибн Яҳё ибн Саид бобосидан ривоят қилади: Абу Ҳурайра касал бўлиб қолгач, Муовия ундан кейин сув идишини олиб, у билан Расулуллоҳ ﷺга эргашадиган бўлди. У Расулуллоҳ ﷺга таҳорат суви қуяётганда, у зот бир ёки икки марта бошларини унга кўтариб: «Эй Муовия, агар бирор ишга (амалдорликка) тайинлансанг, Аллоҳ азза ва жалладан қўрқ ва адолат қил», дедилар. (Муовия) деди: «Набий ﷺнинг бу сўзлари сабабли мен бирор амалдорлик билан синалсам керак, деб ўйлаб юрдим, ниҳоят синалдим (амалдор бўлдим)».

حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ قَالَقَدِمَ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ الْمَدِينَةَ وَكَانَتْ آخِرَ قَدْمَةٍ قَدِمَهَا فَأَخْرَجَ كُبَّةً مِنْ شَعَرٍ فَقَالَ مَا كُنْتُ أَرَى أَنَّ أَحَدًا يَصْنَعُ هَذَا غَيْرَ الْيَهُودِ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمَّاهُ الزُّورَ قَالَ كَأَنَّهُ يَعْنِي الْوِصَالَ

Said ibn Musayyab aytadi: Muoviya ibn Abu Sufyon Madinaga keldi — bu uning oxirgi kelishi edi. U bir tutam soch chiqarib: «Men bunday ishni yahudiylardan boshqa birov qiladi deb oʻylamagan edim. Rasululloh ﷺ buni ‹az-zur› (yaʼni yolgʻon, soxtalik) deb ataganlar», dedi. (Roviy) aytdi: U bu bilan sochga soch ulashni nazarda tutgan koʻrinadi.Саид ибн Мусайяб айтади: Муовия ибн Абу Суфён Мадинага келди — бу унинг охирги келиши эди. У бир тутам соч чиқариб: «Мен бундай ишни яҳудийлардан бошқа биров қилади деб ўйламаган эдим. Расулуллоҳ ﷺ буни ‹аз-зур› (яъни ёлғон, сохталик) деб атаганлар», деди. (Ровий) айтди: У бу билан сочга соч улашни назарда тутган кўринади.

حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ يَعْنِي إِسْمَاعِيلَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ وَغَيْرِهِ عَنْ أَبِي حَرِيزٍ مَوْلَى مُعَاوِيَةَ قَالَخَطَبَ النَّاسَ مُعَاوِيَةُ بِحِمْصَ فَذَكَرَ فِي خُطْبَتِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَرَّمَ سَبْعَةَ أَشْيَاءَ وَإِنِّي أُبْلِغُكُمْ ذَلِكَ وَأَنْهَاكُمْ عَنْهُ مِنْهُنَّ النَّوْحُ وَالشِّعْرُ وَالتَّصَاوِيرُ وَالتَّبَرُّجُ وَجُلُودُ السِّبَاعِ وَالذَّهَبُ وَالْحَرِيرُ

Muoviyaning ozod qilgan quli Abu Hariz aytadi: Muoviya Himsda odamlarga xutba qildi va xutbasida Rasululloh ﷺ yettita narsani harom qilganlarini zikr qilib: «Men buni sizlarga yetkazaman va sizlarni ulardan qaytaraman», dedi. Ulardan: nola-fardyod qilish, sheʼr, suratlar, tabarruj, yirtqich hayvonlarning terilari, oltin va ipakdir.Муовиянинг озод қилган қули Абу Ҳариз айтади: Муовия Ҳимсда одамларга хутба қилди ва хутбасида Расулуллоҳ ﷺ еттита нарсани ҳаром қилганларини зикр қилиб: «Мен буни сизларга етказаман ва сизларни улардан қайтараман», деди. Улардан: нола-фардёд қилиш, шеър, суратлар, табарруж, йиртқич ҳайвонларнинг терилари, олтин ва ипакдир.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزَّاهِرِيَّةِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّمَا أَنَا مُبَلِّغٌ وَاللَّهُ يَهْدِي وَقَاسِمٌ وَاللَّهُ يُعْطِي فَمَنْ بَلَغَهُ مِنِّي شَيْءٌ بِحُسْنِ رَغْبَةٍ وَحُسْنِ هُدًى فَإِنَّ ذَلِكَ الَّذِي يُبَارَكُ لَهُ فِيهِ وَمَنْ بَلَغَهُ عَنِّي شَيْءٌ بِسُوءِ رَغْبَةٍ وَسُوءِ هُدًى فَذَاكَ الَّذِي يَأْكُلُ وَلَا يَشْبَعُ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men faqat yetkazuvchiman, hidoyat qiluvchi esa Allohdir; men taqsimlovchiman, beruvchi esa Allohdir. Kimga mendan yaxshi ragʻbat va yaxshi hidoyat bilan biror narsa yetsa, ana oʻshaga unda baraka beriladi. Kimga mendan yomon ragʻbat va yomon hidoyat bilan biror narsa yetsa, ana oʻsha — yeydi-yu, toʻymaydi», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен фақат етказувчиман, ҳидоят қилувчи эса Аллоҳдир; мен тақсимловчиман, берувчи эса Аллоҳдир. Кимга мендан яхши рағбат ва яхши ҳидоят билан бирор нарса етса, ана ўшага унда барака берилади. Кимга мендан ёмон рағбат ва ёмон ҳидоят билан бирор нарса етса, ана ўша — ейди-ю, тўймайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ قَالَ حَدَّثَنِي أَزْهَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَوْزَنِيُّ قَالَ أَبُو الْمُغِيرَةِ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ الْحَرَازِيُّ عَنْ أَبِي عَامِرٍ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ لُحَيٍّ قَالَحَجَجْنَا مَعَ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ قَامَ حِينَ صَلَّى صَلَاةَ الظُّهْرِ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ أَهْلَ الْكِتَابَيْنِ افْتَرَقُوا فِي دِينِهِمْ عَلَى ثِنْتَيْنِ وَسَبْعِينَ مِلَّةً وَإِنَّ هَذِهِ الْأُمَّةَ سَتَفْتَرِقُ عَلَى ثَلَاثٍ وَسَبْعِينَ مِلَّةً يَعْنِي الْأَهْوَاءَ كُلُّهَا فِي النَّارِ إِلَّا وَاحِدَةً وَهِيَ الْجَمَاعَةُ وَإِنَّهُ سَيَخْرُجُ فِي أُمَّتِي أَقْوَامٌ تَجَارَى بِهِمْ تِلْكَ الْأَهْوَاءُ كَمَا يَتَجَارَى الْكَلْبُ بِصَاحِبِهِ لَا يَبْقَى مِنْهُ عِرْقٌ وَلَا مَفْصِلٌ إِلَّا دَخَلَهُ وَاللَّهِ يَا مَعْشَرَ الْعَرَبِ لَئِنْ لَمْ تَقُومُوا بِمَا جَاءَ بِهِ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَغَيْرُكُمْ مِنْ النَّاسِ أَحْرَى أَنْ لَا يَقُومَ بِهِ

Abu Omir Abdulloh ibn Luhayy aytadi: Biz Muoviya ibn Abu Sufyon bilan haj qildik. Makkaga yetib kelganimizda, u peshin namozini oʻqigach oʻrnidan turib dedi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, ikki kitob ahli oʻz dinlarida yetmish ikki millatga boʻlinib ketdilar. Bu ummat esa yetmish uch millatga — yaʼni havoyi nafslarga — boʻlinadi; bittasidan boshqasi doʻzaxdadir, u esa jamoatdir. Ummatimda shunday qavmlar chiqadiki, bu havolar ularda quturish oʻz egasida yugurgani kabi yuguradi; ularda birorta tomir ham, boʻgʻin ham qolmaydiki, unga kirmagan boʻlsin», dedilar. Ey arablar jamoasi! Allohga qasamki, agar sizlar Nabiyingiz ﷺ olib kelgan narsa bilan qoim boʻlmasangiz, sizlardan boshqa odamlar u bilan qoim boʻlmasliklari yanada haqliroqdir.Абу Омир Абдуллоҳ ибн Луҳайй айтади: Биз Муовия ибн Абу Суфён билан ҳаж қилдик. Маккага етиб келганимизда, у пешин намозини ўқигач ўрнидан туриб деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, икки китоб аҳли ўз динларида етмиш икки миллатга бўлиниб кетдилар. Бу уммат эса етмиш уч миллатга — яъни ҳавойи нафсларга — бўлинади; биттасидан бошқаси дўзахдадир, у эса жамоатдир. Умматимда шундай қавмлар чиқадики, бу ҳаволар уларда қутуриш ўз эгасида югургани каби югуради; уларда бирорта томир ҳам, бўғин ҳам қолмайдики, унга кирмаган бўлсин», дедилар. Эй араблар жамоаси! Аллоҳга қасамки, агар сизлар Набийингиз ﷺ олиб келган нарса билан қоим бўлмасангиз, сизлардан бошқа одамлар у билан қоим бўлмасликлари янада ҳақлироқдир.

حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ شُجَاعٍ قَالَ حَدَّثَنِي خُصَيْفٌ عَنْ مُجَاهِدٍ وَعَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ مُعَاوِيَةَ أخْبَرَهُأَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَصَّرَ مِنْ شَعَرِهِ بِمِشْقَصٍفَقُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ مَا بَلَغَنَا هَذَا الْأَمْرُ إِلَّا عَنْ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ مَا كَانَ مُعَاوِيَةُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَّهَمًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muoviya unga xabar berdiki, u Rasululloh ﷺning sochlarini mishqas (paykon) bilan qisqartirganlarini koʻrgan. Men Ibn Abbosga: «Bu ish bizga faqat Muoviyadan yetib keldi», dedim. U: «Muoviya Rasululloh ﷺ (haqidagi rivoyatida) ayblanuvchi emas edi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муовия унга хабар бердики, у Расулуллоҳ ﷺнинг сочларини мишқас (пайкон) билан қисқартирганларини кўрган. Мен Ибн Аббосга: «Бу иш бизга фақат Муовиядан етиб келди», дедим. У: «Муовия Расулуллоҳ ﷺ (ҳақидаги ривоятида) айбланувчи эмас эди», деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَشَارٍ الْوَاسِطِيُّ حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ وَأَبُو أَحْمَدَ أَوْ أَحَدُهُمَا عَنْ سُفْيَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مُعَاوِيَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَصَّرَ بِمِشْقَصٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Muoviyadan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ mishqas (paykon) bilan (sochlarini) qisqartirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Муовиядан ривоят қилади: Набий ﷺ мишқас (пайкон) билан (сочларини) қисқартирдилар.