Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf

حَدَّثَنَا ابْنُ مُقَاتِلٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ،، وَهُوَ جَالِسٌ عَلَى الْمِنْبَرِ، أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ‏.‏ قَالَ مُعَاوِيَةُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ‏.‏ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ وَأَنَا‏.‏ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ وَأَنَا‏.‏ فَلَمَّا أَنْ قَضَى التَّأْذِينَ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى هَذَا الْمَجْلِسِ حِينَ أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ يَقُولُ مَا سَمِعْتُمْ مِنِّي مِنْ مَقَالَتِي‏.‏

Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Muoviya ibn Abu Sufyonni — u minbarda oʻtirgan holda — (azon soʻzlarini takrorlayotganini) eshitdim. Muazzin: «Allohu akbar, Allohu akbar», — deganda, Muoviya: «Allohu akbar, Allohu akbar», — dedi. Muazzin: «Ashhadu allaa ilaaha illalloh (Men Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻqligiga guvohlik beraman)», — deganda, Muoviya: «Men ham (guvohlik beraman)», — dedi. U: «Ashhadu anna Muhammadan Rasululloh (Men Muhammad Allohning Rasuli ekanligiga guvohlik beraman)», — deganda, Muoviya: «Men ham (guvohlik beraman)», — dedi. Azon tugagach, Muoviya: «Ey odamlar, muazzin azon aytganda, men Rasululloh ﷺ ni — xuddi shu minbarda — siz hozir mendan eshitgan narsani aytayotgan holda eshitgan edim», — dedi.Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Муовия ибн Абу Суфённи — у минбарда ўтирган ҳолда — (азон сўзларини такрорлаётганини) эшитдим. Муаззин: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», — деганда, Муовия: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», — деди. Муаззин: «Ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ (Мен Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқлигига гувоҳлик бераман)», — деганда, Муовия: «Мен ҳам (гувоҳлик бераман)», — деди. У: «Ашҳаду анна Муҳаммадан Расулуллоҳ (Мен Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканлигига гувоҳлик бераман)», — деганда, Муовия: «Мен ҳам (гувоҳлик бераман)», — деди. Азон тугагач, Муовия: «Эй одамлар, муаззин азон айтганда, мен Расулуллоҳ ﷺ ни — худди шу минбарда — сиз ҳозир мендан эшитган нарсани айтаётган ҳолда эшитган эдим», — деди.

وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَحَرْمَلَةُ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ، شِهَابٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَقُلْ أَحَدُكُمْ خَبُثَتْ نَفْسِي ‏.‏ وَلْيَقُلْ لَقِسَتْ نَفْسِي ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringiz ‹xabusat nafsiy (jonim yomonlashdi)› demasin, balki ‹laqisat nafsiy (koʻnglim aynidi)› desin».Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз ‹хабусат нафсий (жоним ёмонлашди)› демасин, балки ‹лақисат нафсий (кўнглим айниди)› десин».

وَحَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ بْنَ سَهْلٍ، يَقُولُ صَلَّيْنَا مَعَ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ الظُّهْرَ ثُمَّ خَرَجْنَا حَتَّى دَخَلْنَا عَلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فَوَجَدْنَاهُ يُصَلِّي الْعَصْرَ فَقُلْتُ يَا عَمِّ مَا هَذِهِ الصَّلاَةُ الَّتِي صَلَّيْتَ قَالَ الْعَصْرُ وَهَذِهِ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله تعالى عليه وسلم الَّتِي كُنَّا نُصَلِّي مَعَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Umoma ibn Sahl dedi: Biz Umar ibn Abdulaziz bilan peshin namozini oʻqidik, soʻng chiqib Anas ibn Molikning huzuriga kirdik va uni asr namozini oʻqiyotgan holda topdik. Men: «Ey amaki! Bu siz oʻqigan namoz qanaqa namoz?» dedim. U: «Asr (namozi). Bu Rasululloh ﷺ ning biz u zot bilan birga oʻqigan namozimizdir», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Умома ибн Саҳл деди: Биз Умар ибн Абдулазиз билан пешин намозини ўқидик, сўнг чиқиб Анас ибн Моликнинг ҳузурига кирдик ва уни аср намозини ўқиётган ҳолда топдик. Мен: «Эй амаки! Бу сиз ўқиган намоз қанақа намоз?» дедим. У: «Аср (намози). Бу Расулуллоҳ ﷺ нинг биз у зот билан бирга ўқиган намозимиздир», деди.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، قال: حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، قال: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ كَتَبَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِلَى أَبِي عُبَيْدَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مَوْلَى مَنْ لاَ مَوْلَى لَهُ وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لاَ وَارِثَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob Abu Ubaydaga yozib (xabar berdiki): Rasululloh ﷺ: «Alloh va Uning Rasuli kimning egasi (vorisi) boʻlmasa, oʻshaning egasidir. Togʻa esa kimning vorisi boʻlmasa, oʻshaning vorisidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha va Miqdom ibn Maʼdiykaribdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб Абу Убайдага ёзиб (хабар бердики): Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ ва Унинг Расули кимнинг эгаси (вориси) бўлмаса, ўшанинг эгасидир. Тоға эса кимнинг вориси бўлмаса, ўшанинг ворисидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша ва Миқдом ибн Маъдийкарибдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، أَشْرَفَ يَوْمَ الدَّارِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمُ اللَّهَ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ زِنًا بَعْدَ إِحْصَانٍ أَوِ ارْتِدَادٍ بَعْدَ إِسْلاَمٍ أَوْ قَتْلِ نَفْسٍ بِغَيْرِ حَقٍّ فَقُتِلَ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلاَ فِي إِسْلاَمٍ وَلاَ ارْتَدَدْتُ مُنْذُ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ قَتَلْتُ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ فَبِمَ تَقْتُلُونَنِي قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ فَرَفَعَهُ ‏.‏ وَرَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ هَذَا الْحَدِيثَ فَأَوْقَفُوهُ وَلَمْ يَرْفَعُوهُ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُثْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَرْفُوعًا ‏.

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot (uy qamal qilingan) kun odamlarga yuqoridan qarab turib: «Sizlardan Alloh nomi bilan soʻrayman! Rasululloh ﷺning: ‹Musulmon kishining qoni faqat uch holatdan biri bilangina halol boʻladi: uylanganidan keyin zino qilish, yoki Islomdan keyin dindan qaytish, yoki nohaq jon olib, oʻzi ham shu sababli oʻldirilishi›, deganlarini bilasizlarmi?», dedi. Soʻng: «Allohga qasamki, men na johiliyatda, na Islomda zino qilganman, na Rasululloh ﷺga bayʼat berganimdan beri dindan qaytganman, na Alloh harom qilgan jonni oʻldirganman. Endi meni nima uchun oʻldirmoqchisizlar?», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Oisha va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasandir.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот (уй қамал қилинган) кун одамларга юқоридан қараб туриб: «Сизлардан Аллоҳ номи билан сўрайман! Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мусулмон кишининг қони фақат уч ҳолатдан бири билангина ҳалол бўлади: уйланганидан кейин зино қилиш, ёки Исломдан кейин диндан қайтиш, ёки ноҳақ жон олиб, ўзи ҳам шу сабабли ўлдирилиши›, деганларини биласизларми?», деди. Сўнг: «Аллоҳга қасамки, мен на жоҳилиятда, на Исломда зино қилганман, на Расулуллоҳ ﷺга байъат берганимдан бери диндан қайтганман, на Аллоҳ ҳаром қилган жонни ўлдирганман. Энди мени нима учун ўлдирмоқчисизлар?», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Оиша ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُرَيْرِيُّ الْبَلْخِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ بَعْضِ، أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَمَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ يُعْرَضُونَ عَلَىَّ وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ مِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثُّدِيَّ وَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ فَعُرِضَ عَلَىَّ عُمَرُ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجُرُّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الدِّينَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf (rahimahulloh) Paygʻambar ﷺning baʼzi sahobalaridan rivoyat qiladiki, Paygʻambar ﷺ: «Men uxlab yotganimda odamlarning menga koʻrsatilayotganini koʻrdim, ularning ustida koʻylaklar bor edi; ulardan baʼzilari koʻkraklarigacha yetar, baʼzilari esa undan pastroqqa yetardi. Soʻng menga Umar koʻrsatildi, uning ustida (yerda) sudralib turadigan koʻylak bor edi», dedilar. Sahobalar: «Buni nimaga taʼbir qildingiz, ey Rasululloh?», deb soʻrashdi. U zot: «Dinga», dedilar.Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф (раҳимаҳуллоҳ) Пайғамбар ﷺнинг баъзи саҳобаларидан ривоят қиладики, Пайғамбар ﷺ: «Мен ухлаб ётганимда одамларнинг менга кўрсатилаётганини кўрдим, уларнинг устида кўйлаклар бор эди; улардан баъзилари кўкракларигача етар, баъзилари эса ундан пастроққа етарди. Сўнг менга Умар кўрсатилди, унинг устида (ерда) судралиб турадиган кўйлак бор эди», дедилар. Саҳобалар: «Буни нимага таъбир қилдингиз, эй Расулуллоҳ?», деб сўрашди. У зот: «Динга», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏

Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash maʼnoda rivoyat qiladi. Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) eng sahihroqdir.Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш маънода ривоят қилади. Абу Исо айтди: Бу (ривоят) энг саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ عُثْمَانَ وَهُوَ مَحْصُورٌ فِي الدَّارِ وَكَانَ فِي الدَّارِ مَدْخَلٌ مَنْ دَخَلَهُ سَمِعَ كَلاَمَ مَنْ عَلَى الْبَلاَطِ فَدَخَلَهُ عُثْمَانُ فَخَرَجَ إِلَيْنَا وَهُوَ مُتَغَيِّرٌ لَوْنُهُ فَقَالَ إِنَّهُمْ لَيَتَوَاعَدُونَنِي بِالْقَتْلِ آنِفًا ‏.‏ قُلْنَا يَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ‏.‏ قَالَ وَلِمَ يَقْتُلُونَنِي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ كُفْرٌ بَعْدَ إِسْلاَمٍ أَوْ زِنًا بَعْدَ إِحْصَانٍ أَوْ قَتْلُ نَفْسٍ بِغَيْرِ نَفْسٍ ‏"‏ ‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلاَ إِسْلاَمٍ قَطُّ وَلاَ أَحْبَبْتُ أَنَّ لِي بِدِينِي بَدَلاً مُنْذُ هَدَانِي اللَّهُ وَلاَ قَتَلْتُ نَفْسًا فَبِمَ يَقْتُلُونَنِي قَالَ أَبُو دَاوُدَ عُثْمَانُ وَأَبُو بَكْرٍ رضى الله عنهما تَرَكَا الْخَمْرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ ‏.‏

Abu Umoma ibn Sahl (rahimahulloh) aytadilar: Biz Usmon (roziyallohu anhu) bilan birga edik, u uyda qamal qilingan edi. Uyda bir kirish joyi bor edi — kim u yerga kirsa, saroy maydonidagilarning gaplarini eshitar edi. Usmon u yerga kirdi va rangi oʻzgargan holda biz tomon chiqdi. Soʻng: «Ular hozir meni oʻldirish bilan qoʻrqitmoqdalar», dedi. Biz: «Yo amiral-muʼminin, Alloh ularga qarshi sizga yetarli boʻladi», dedik. (Usmon): «Nima uchun meni oʻldiradilar? Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Musulmon kishining qoni faqat uch narsadan biri sababli halol boʻladi: Islomdan keyin kufr keltirish, yo ehsondan (turmush qurgandan) keyin zino qilish, yoki jonga (oʻldirishga) sabab boʻlmagan holda bir jonni oʻldirish›. Allohga qasamki, men johiliyatda ham, Islomda ham hech qachon zino qilmadim; Alloh meni hidoyat qilganidan beri dinim oʻrniga boshqasini istamadim; biror jonni ham oʻldirmadim. Bas, ular meni nima uchun oʻldiradilar?» dedi. Abu Dovud aytdi: Usmon va Abu Bakr (roziyallohu anhumo) johiliyatda ham aroqni tark etgan edilar.Абу Умома ибн Саҳл (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: Биз Усмон (розияллоҳу анҳу) билан бирга эдик, у уйда қамал қилинган эди. Уйда бир кириш жойи бор эди — ким у ерга кирса, сарой майдонидагиларнинг гапларини эшитар эди. Усмон у ерга кирди ва ранги ўзгарган ҳолда биз томон чиқди. Сўнг: «Улар ҳозир мени ўлдириш билан қўрқитмоқдалар», деди. Биз: «Ё амирал-муъминин, Аллоҳ уларга қарши сизга етарли бўлади», дедик. (Усмон): «Нима учун мени ўлдирадилар? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Мусулмон кишининг қони фақат уч нарсадан бири сабабли ҳалол бўлади: Исломдан кейин куфр келтириш, ё эҳсондан (турмуш қургандан) кейин зино қилиш, ёки жонга (ўлдиришга) сабаб бўлмаган ҳолда бир жонни ўлдириш›. Аллоҳга қасамки, мен жоҳилиятда ҳам, Исломда ҳам ҳеч қачон зино қилмадим; Аллоҳ мени ҳидоят қилганидан бери диним ўрнига бошқасини истамадим; бирор жонни ҳам ўлдирмадим. Бас, улар мени нима учун ўлдирадилар?» деди. Абу Довуд айтди: Усмон ва Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) жоҳилиятда ҳам ароқни тарк этган эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا عَبَّادٌ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْجُعْرُورِ وَلَوْنِ الْحُبَيْقِ أَنْ يُؤْخَذَا فِي الصَّدَقَةِ ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ لَوْنَيْنِ مِنْ تَمْرِ الْمَدِينَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَأَسْنَدَهُ أَيْضًا أَبُو الْوَلِيدِ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ كَثِيرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ ‏.‏

Abu Umoma ibn Sahl otasidan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ juʼrur va lavnul-hubayq (deb ataluvchi xurmolar)ning sadaqa (zakot) sifatida olinishidan qaytardilar. Zuhriy aytdi: Bu (ikkisi) Madina xurmolaridan ikki turdir. Abu Dovud aytdi: Buni Abu Valid ham Sulaymon ibn Kasirdan, u esa Zuhriydan isnodli qilib rivoyat qilgan.Абу Умома ибн Саҳл отасидан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ жуърур ва лавнул-ҳубайқ (деб аталувчи хурмолар)нинг садақа (закот) сифатида олинишидан қайтардилар. Зуҳрий айтди: Бу (иккиси) Мадина хурмоларидан икки турдир. Абу Довуд айтди: Буни Абу Валид ҳам Сулаймон ибн Касирдан, у эса Зуҳрийдан иснодли қилиб ривоят қилган.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ مِسْكِينَةً مَرِضَتْ فَأُخْبِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَرَضِهَا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُ الْمَسَاكِينَ وَيَسْأَلُ عَنْهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا مَاتَتْ فَآذِنُونِي ‏"‏ ‏.‏ فَأُخْرِجَ بِجَنَازَتِهَا لَيْلاً وَكَرِهُوا أَنْ يُوقِظُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُخْبِرَ بِالَّذِي كَانَ مِنْهَا فَقَالَ ‏"‏ أَلَمْ آمُرْكُمْ أَنْ تُؤْذِنُونِي بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَرِهْنَا أَنْ نُوقِظَكَ لَيْلاً ‏.‏ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى صَفَّ بِالنَّاسِ عَلَى قَبْرِهَا وَكَبَّرَ أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ ‏.‏

Abu Umama ibn Sahl ibn Hunayf (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kambagʻal ayol kasal boʻlib qoldi. Rasululloh ﷺga uning kasalligi haqida xabar berildi. Rasululloh ﷺ kambagʻallarni yoʻqlab borar va ular haqida soʻrar edilar. Rasululloh ﷺ: «Agar u vafot etsa, menga xabar beringlar», dedilar. Uning janozasi kechasi olib chiqildi va sahobalar Rasululloh ﷺni uygʻotishni yoqtirmadilar. Rasululloh ﷺ tongga chiqqanlarida, u ayolga nima boʻlgani haqida xabar berildi. Shunda u zot: «Men sizlarga u haqida menga xabar berishni buyurmaganmidim?», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, sizni kechasi uygʻotishni yoqtirmadik», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ chiqib, uning qabri oldida odamlarni saf qildilar va toʻrt marta takbir aytdilar.Абу Умама ибн Саҳл ибн Ҳунайф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир камбағал аёл касал бўлиб қолди. Расулуллоҳ ﷺга унинг касаллиги ҳақида хабар берилди. Расулуллоҳ ﷺ камбағалларни йўқлаб борар ва улар ҳақида сўрар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у вафот этса, менга хабар беринглар», дедилар. Унинг жанозаси кечаси олиб чиқилди ва саҳобалар Расулуллоҳ ﷺни уйғотишни ёқтирмадилар. Расулуллоҳ ﷺ тонгга чиққанларида, у аёлга нима бўлгани ҳақида хабар берилди. Шунда у зот: «Мен сизларга у ҳақида менга хабар беришни буюрмаганмидим?», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, сизни кечаси уйғотишни ёқтирмадик», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, унинг қабри олдида одамларни саф қилдилар ва тўрт марта такбир айтдилар.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّهُ قَالَ اشْتَكَتِ امْرَأَةٌ بِالْعَوَالِي مِسْكِينَةٌ فَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُهُمْ عَنْهَا وَقَالَ ‏"‏ إِنْ مَاتَتْ فَلاَ تَدْفِنُوهَا حَتَّى أُصَلِّيَ عَلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏ فَتُوُفِّيَتْ فَجَاءُوا بِهَا إِلَى الْمَدِينَةِ بَعْدَ الْعَتَمَةِ فَوَجَدُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ نَامَ فَكَرِهُوا أَنْ يُوقِظُوهُ فَصَلُّوا عَلَيْهَا وَدَفَنُوهَا بِبَقِيعِ الْغَرْقَدِ فَلَمَّا أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءُوا فَسَأَلَهُمْ عَنْهَا فَقَالُوا قَدْ دُفِنَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَقَدْ جِئْنَاكَ فَوَجَدْنَاكَ نَائِمًا فَكَرِهْنَا أَنْ نُوقِظَكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَانْطَلِقُوا ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقَ يَمْشِي وَمَشَوْا مَعَهُ حَتَّى أَرَوْهُ قَبْرَهَا فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَفُّوا وَرَاءَهُ فَصَلَّى عَلَيْهَا وَكَبَّرَ أَرْبَعًا ‏.‏

Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Avoliyda bir kambagʻal ayol kasal boʻlib qoldi. Paygʻambar ﷺ uning ahvolini soʻrab turar edilar va: «Agar u vafot etsa, men unga namoz oʻqimagunimcha uni dafn qilmanglar», dedilar. Ayol vafot etdi va uni tun qorongʻusi kirgach Madinaga olib keldilar. Rasululloh ﷺni uyquga ketgan holda topdilar va u zotni uygʻotishni yoqtirmadilar. Shunda unga namoz oʻqib, Baqiul-Gʻarqadda dafn qildilar. Rasululloh ﷺ tongda uygʻonganlarida, ular kelishdi, u zot ularning ayol haqida soʻradilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, u dafn qilindi. Biz sizning oldingizga kelib, uyquga ketgan holda topgan edik, sizni uygʻotishni yoqtirmadik», dedilar. U zot: «Yuringlar», dedilar. Soʻng u zot piyoda yurdilar, ular ham u zot bilan birga yurishdi, toki uning qabrini koʻrsatishdi. Rasululloh ﷺ turdilar, ular u zotning ortida saf tortishdi, u zot unga namoz oʻqib, toʻrt marta takbir aytdilar.Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аволийда бир камбағал аёл касал бўлиб қолди. Пайғамбар ﷺ унинг аҳволини сўраб турар эдилар ва: «Агар у вафот этса, мен унга намоз ўқимагунимча уни дафн қилманглар», дедилар. Аёл вафот этди ва уни тун қоронғуси киргач Мадинага олиб келдилар. Расулуллоҳ ﷺни уйқуга кетган ҳолда топдилар ва у зотни уйғотишни ёқтирмадилар. Шунда унга намоз ўқиб, Бақиул-Ғарқадда дафн қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ тонгда уйғонганларида, улар келишди, у зот уларнинг аёл ҳақида сўрадилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, у дафн қилинди. Биз сизнинг олдингизга келиб, уйқуга кетган ҳолда топган эдик, сизни уйғотишни ёқтирмадик», дедилар. У зот: «Юринглар», дедилар. Сўнг у зот пиёда юрдилар, улар ҳам у зот билан бирга юришди, токи унинг қабрини кўрсатишди. Расулуллоҳ ﷺ турдилар, улар у зотнинг ортида саф тортишди, у зот унга намоз ўқиб, тўрт марта такбир айтдилар.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْجَلِيلِ بْنُ حُمَيْدٍ الْيَحْصَبِيُّ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، حَدَّثَهُ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، فِي الآيَةِ الَّتِي قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَلاَ تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ ‏}‏ قَالَ هُوَ الْجُعْرُورُ وَلَوْنُ حُبَيْقٍ فَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُؤْخَذَ فِي الصَّدَقَةِ الرُّذَالَةُ ‏.‏

Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan Alloh azza va jalla aytgan bu oyat {Undan sarflashga yaramaydigan nopok narsani qasd qilmangiz} (Baqara 267) haqida rivoyat qilinadi: U bu — juʼrur va past navli xurmodir, dedi. Rasululloh ﷺ sadaqa uchun past navli meva olishdan qaytardilar.Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан Аллоҳ азза ва жалла айтган бу оят {Ундан сарфлашга ярамайдиган нопок нарсани қасд қилмангиз} (Бақара 267) ҳақида ривоят қилинади: У бу — жуърур ва паст навли хурмодир, деди. Расулуллоҳ ﷺ садақа учун паст навли мева олишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ أُمَيَّةَ بْنِ هِنْدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ كُنَّا يَوْمًا فِي الْمَسْجِدِ جُلُوسًا وَنَفَرٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ فَأَرْسَلْنَا رَجُلاً إِلَى عَائِشَةَ لِيَسْتَأْذِنَ فَدَخَلْنَا عَلَيْهَا قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ سَائِلٌ مَرَّةً وَعِنْدِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرْتُ لَهُ بِشَىْءٍ ثُمَّ دَعَوْتُ بِهِ فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا تُرِيدِينَ أَنْ لاَ يَدْخُلَ بَيْتَكِ شَىْءٌ وَلاَ يَخْرُجَ إِلاَّ بِعِلْمِكِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَهْلاً يَا عَائِشَةُ لاَ تُحْصِي فَيُحْصِيَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْكِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Bir marta huzurimga bir tilanchi kirib keldi, oldimda esa Rasululloh ﷺ bor edilar. Men unga biror narsa berishni buyurdim, soʻng uni oldirib, unga qaradim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Uyingga hech narsa sen bilmasdan kirib-chiqmasligini xohlamaysanmi?› dedilar. Men: ‹Ha›, dedim. U zot: ‹Sekin, ey Oisha! Sanamagin, aks holda Alloh azza va jalla ham senga sanab beradi›, dedilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Бир марта ҳузуримга бир тиланчи кириб келди, олдимда эса Расулуллоҳ ﷺ бор эдилар. Мен унга бирор нарса беришни буюрдим, сўнг уни олдириб, унга қарадим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уйингга ҳеч нарса сен билмасдан кириб-чиқмаслигини хоҳламайсанми?› дедилар. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У зот: ‹Секин, эй Оиша! Санамагин, акс ҳолда Аллоҳ азза ва жалла ҳам сенга санаб беради›, дедилар».

أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، قَالَ كَانَتْ قَبِيعَةُ سَيْفِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ فِضَّةٍ ‏.‏

Abu Umoma ibn Sahl (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺning qilichlarining dastasi kumushdan edi», dedi.Абу Умома ибн Саҳл (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺнинг қиличларининг дастаси кумушдан эди», деди.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ الْكَرْمَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِامْرَأَةٍ قَدْ زَنَتْ فَقَالَ ‏"‏ مِمَّنْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ مِنَ الْمُقْعَدِ الَّذِي فِي حَائِطِ سَعْدٍ ‏.‏ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَأُتِيَ بِهِ مَحْمُولاً فَوُضِعَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَاعْتَرَفَ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِإِثْكَالٍ فَضَرَبَهُ وَرَحِمَهُ لِزَمَانَتِهِ وَخَفَّفَ عَنْهُ ‏.‏

Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning oldilariga zino qilgan bir ayol keltirildi. U zot: «Kimdan?» dedilar. U ayol: «Saʼdning bogʻidagi shol boʻlib qolgan kishidan», dedi. U zot uning oldiga odam yubordilar, uni koʻtarib olib kelishdi va u zotning oldilariga qoʻyishdi. U iqror boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ bir shingil xurmo shoxini soʻrab, uni urdilar. U zotning majruhligiga rahmlari kelib, unga yengillik berdilar.Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг олдиларига зино қилган бир аёл келтирилди. У зот: «Кимдан?» дедилар. У аёл: «Саъднинг боғидаги шол бўлиб қолган кишидан», деди. У зот унинг олдига одам юбордилар, уни кўтариб олиб келишди ва у зотнинг олдиларига қўйишди. У иқрор бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бир шингил хурмо шохини сўраб, уни урдилар. У зотнинг мажруҳлигига раҳмлари келиб, унга енгиллик бердилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ مُجَمِّعٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ، - رضى الله عنه - يَقُولُ سَمِعْتُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَمِعَ الْمُؤَذِّنَ فَقَالَ مِثْلَ مَا قَالَ ‏.‏

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan eshitdim, u zot muazzinni eshitganlarida, u aytganidek aytar edilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим, у зот муаззинни эшитганларида, у айтганидек айтар эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُجَمِّعُ بْنُ يَعْقُوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ الْكِرْمَانِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ بْنَ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ قَالَ أَبِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ خَرَجَ حَتَّى يَأْتِيَ هَذَا الْمَسْجِدَ مَسْجِدَ قُبَاءٍ فَصَلَّى فِيهِ كَانَ لَهُ عِدْلَ عُمْرَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki chiqib, mana shu masjidga — Quboʻ masjidiga kelsa va unda namoz oʻqisa, unga bir umra savobi boʻladi», dedilar.Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки чиқиб, мана шу масжидга — Қубў масжидига келса ва унда намоз ўқиса, унга бир умра савоби бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ فَسَمِعَهُمْ وَهُمْ، يَذْكُرُونَ الْقَتْلَ فَقَالَ إِنَّهُمْ لَيَتَوَاعَدُونِي بِالْقَتْلِ فَلِمَ يَقْتُلُونِي وَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ فِي إِحْدَى ثَلاَثٍ رَجُلٌ زَنَى وَهُوَ مُحْصَنٌ فَرُجِمَ أَوْ رَجُلٌ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ رَجُلٌ ارْتَدَّ بَعْدَ إِسْلاَمِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلاَ فِي إِسْلاَمٍ وَلاَ قَتَلْتُ نَفْسًا مُسْلِمَةً وَلاَ ارْتَدَدْتُ مُنْذُ أَسْلَمْتُ ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishilarga qarab, ularning qatl haqida gaplashayotganini eshitib qoldi va: «Ular meni oʻldirish bilan qoʻrqityaptilar. Nega meni oʻldirar ekanlar? Holbuki men Rasululloh ﷺning: ‹Uch narsaning biri boʻlmasa, musulmon kishining qoni halol boʻlmaydi: uylangan holida zino qilib, sangboron qilinadigan kishi; yoxud jonga jon boʻlmagan holda birovni oʻldirgan kishi; yoxud islomga kirganidan soʻng dinidan qaytgan kishi›, deganlarini eshitganman. Alloh nomiga qasamki, na johiliyatda, na islomda zino qilganman, na biron musulmon jonni oʻldirganman, na islomga kirganimdan buyon dinimdan qaytganman», dedi.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У кишиларга қараб, уларнинг қатл ҳақида гаплашаётганини эшитиб қолди ва: «Улар мени ўлдириш билан қўрқитяптилар. Нега мени ўлдирар эканлар? Ҳолбуки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Уч нарсанинг бири бўлмаса, мусулмон кишининг қони ҳалол бўлмайди: уйланган ҳолида зино қилиб, сангборон қилинадиган киши; ёхуд жонга жон бўлмаган ҳолда бировни ўлдирган киши; ёхуд исломга кирганидан сўнг динидан қайтган киши›, деганларини эшитганман. Аллоҳ номига қасамки, на жоҳилиятда, на исломда зино қилганман, на бирон мусулмон жонни ўлдирганман, на исломга кирганимдан буён динимдан қайтганман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ الزُّرَقِيِّ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّ رَجُلاً، رَمَى رَجُلاً بِسَهْمٍ فَقَتَلَهُ وَلَيْسَ لَهُ وَارِثٌ إِلاَّ خَالٌ فَكَتَبَ فِي ذَلِكَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ إِلَى عُمَرَ فَكَتَبَ إِلَيْهِ عُمَرُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مَوْلَى مَنْ لاَ مَوْلَى لَهُ وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لاَ وَارِثَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Alloh va Uning Rasuli valiysi yoʻq kishining valiysidir, togʻa esa vorisi yoʻq kishining vorisidir», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ ва Унинг Расули валийси йўқ кишининг валийсидир, тоға эса вориси йўқ кишининг ворисидир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ مَرَّ عَامِرُ بْنُ رَبِيعَةَ بِسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ وَهُوَ يَغْتَسِلُ فَقَالَ لَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ وَلاَ جِلْدَ مُخَبَّأَةٍ ‏.‏ فَمَا لَبِثَ أَنْ لُبِطَ بِهِ فَأُتِيَ بِهِ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقِيلَ لَهُ أَدْرِكْ سَهْلاً صَرِيعًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَنْ تَتَّهِمُونَ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا عَامِرَ بْنَ رَبِيعَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَلاَمَ يَقْتُلُ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ إِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ مِنْ أَخِيهِ مَا يُعْجِبُهُ فَلْيَدْعُ لَهُ بِالْبَرَكَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَأَمَرَ عَامِرًا أَنْ يَتَوَضَّأَ فَيَغْسِلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ وَرُكْبَتَيْهِ وَدَاخِلَةَ إِزَارِهِ وَأَمَرَهُ أَنْ يَصُبَّ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ قَالَ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَأَمَرَهُ أَنْ يَكْفَأَ الإِنَاءَ مِنْ خَلْفِهِ ‏.‏

Abu Umama ibn Sahl ibn Hunayf (rahimahulloh) shunday deydi: Amir ibn Rabiʼa gʻusl qilib turgan Sahl ibn Hunaynning yonidan oʻtib: «Bugungidek terini, hattoki pardada saqlangan qizning terisini ham koʻrmagan edim», dedi. Koʻp oʻtmay Sahl yiqilib qoldi. Uni Paygʻambar ﷺning huzurlariga olib kelib: «Sahlga yordam bering, u yiqilib qoldi», deyildi. U zot: «Bunga kimni gumon qilyapsizlar?» dedilar. Ular: «Amir ibn Rabiʼani», dedilar. U zot: «Nega biringiz oʻz birodarini oʻldiradi? Biringiz oʻz birodarida oʻziga yoqadigan biror narsani koʻrsa, unga baraka soʻrab duo qilsin», dedilar. Soʻngra suv soʻrab, Amirga taharat qilishni buyurdilar: u yuzini, ikki qoʻlini tirsagigacha, ikki tizzasini va izorining ich tomonini yuvdi, u zot uni Sahlning ustidan quyishga buyurdilar.Абу Умама ибн Саҳл ибн Ҳунайф (раҳимаҳуллоҳ) шундай дейди: Амир ибн Рабиъа ғусл қилиб турган Саҳл ибн Ҳунайннинг ёнидан ўтиб: «Бугунгидек терини, ҳаттоки пардада сақланган қизнинг терисини ҳам кўрмаган эдим», деди. Кўп ўтмай Саҳл йиқилиб қолди. Уни Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига олиб келиб: «Саҳлга ёрдам беринг, у йиқилиб қолди», дейилди. У зот: «Бунга кимни гумон қиляпсизлар?» дедилар. Улар: «Амир ибн Рабиъани», дедилар. У зот: «Нега бирингиз ўз биродарини ўлдиради? Бирингиз ўз биродарида ўзига ёқадиган бирор нарсани кўрса, унга барака сўраб дуо қилсин», дедилар. Сўнгра сув сўраб, Амирга таҳарат қилишни буюрдилар: у юзини, икки қўлини тирсагигача, икки тиззасини ва изорининг ич томонини ювди, у зот уни Саҳлнинг устидан қуйишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّ رَجُلًا، رَمَى رَجُلًا بِسَهْمٍ فَقَتَلَهُ وَلَيْسَ لَهُ وَارِثٌ إِلَّا خَالٌ فَكَتَبَ فِي ذَلِكَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ إِلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَكَتَبَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مَوْلَى مَنْ لَا مَوْلَى لَهُ وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لَا وَارِثَ لَهُ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi boshqa bir kishini oʻq bilan otib oʻldirdi, uning tovoʻgʻ (tugʻishgan) togʻasidan boshqa vorisi yoʻq edi. Abu Ubayda ibn al-Jarroh bu haqda Umarga xat yozdi, u esa Nabiy ﷺ: «Alloh va Uning Rasuli valisi (homiysi) boʻlmagan kishining valisidir, togʻa esa vorisi boʻlmagan kishining vorisidir», deganlarini yozib qaytardi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бошқа бир кишини ўқ билан отиб ўлдирди, унинг товўғ (туғишган) тоғасидан бошқа вориси йўқ эди. Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ бу ҳақда Умарга хат ёзди, у эса Набий ﷺ: «Аллоҳ ва Унинг Расули валиси (ҳомийси) бўлмаган кишининг валисидир, тоға эса вориси бўлмаган кишининг ворисидир», деганларини ёзиб қайтарди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَعَفَّانُ الْمَعْنَى، قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَهُوَ مَحْصُورٌ فِي الدَّارِ فَدَخَلَ مَدْخَلًا كَانَ إِذَا دَخَلَهُ يَسْمَعُ كَلَامَهُ مَنْ عَلَى الْبَلَاطِ قَالَ فَدَخَلَ ذَلِكَ الْمَدْخَلَ وَخَرَجَ إِلَيْنَا فَقَالَ إِنَّهُمْ يَتَوَعَّدُونِي بِالْقَتْلِ آنِفًا قَالَ قُلْنَا يَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ وَبِمَ يَقْتُلُونَنِي إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلَاثٍ رَجُلٌ كَفَرَ بَعْدَ إِسْلَامِهِ أَوْ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانِهِ أَوْ قَتَلَ نَفْسًا فَيُقْتَلُ بِهَا فَوَاللَّهِ مَا أَحْبَبْتُ أَنَّ لِي بِدِينِي بَدَلًا مُنْذُ هَدَانِي اللَّهُ وَلَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلَا فِي إِسْلَامٍ قَطُّ وَلَا قَتَلْتُ نَفْسًا فَبِمَ يَقْتُلُونَنِي حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ إِنِّي لَمَعَ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي الدَّارِ وَهُوَ مَحْصُورٌ وَقَالَ كُنَّا نَدْخُلُ مَدْخَلًا فَذَكَرَ الْحَدِيثَ مِثْلَهُ وَقَالَ قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ مِثْلَهُ أَوْ نَحْوَهُ‏.‏

Usmon (roziyallohu anhu) uyida qamalda qolgan payti biz u zot bilan birga edik. U zot bir joyga kirdilar, u yerga kirsalar, gaplari tosh yotqizilgan maydondagilarga eshitilardi. U zot oʻsha joyga kirib, soʻng bizning oldimizga chiqdilar va: «Ular hozirgina meni oʻldirish bilan qoʻrqitishmoqda», dedilar. Biz: «Alloh ularning yovuzligidan sizni saqlaydi, ey amirul moʻʼminin», dedik. U zot: «Ular meni nima uchun oʻldirishadi? Men Rasululloh ﷺning: ‹Musulmon kishining qoni faqat uch narsaning biri bilangina halol boʻladi: musulmon boʻlgach kufr keltirgan kishi, yohud oilali boʻla turib zino qilgan kishi, yohud bir jonni oʻldirib, uning evaziga oʻldirilgan kishi›, deganlarini eshitganman. Alloh meni hidoyat qilganidan buyon dinimni boshqa narsaga almashtirishni hech xohlamaganman, na johiliyatda, na islomda hech qachon zino qilmaganman va hech bir jonni oʻldirmaganman. Bas, ular meni nima uchun oʻldirishadi?!» dedilar.Усмон (розияллоҳу анҳу) уйида қамалда қолган пайти биз у зот билан бирга эдик. У зот бир жойга кирдилар, у ерга кирсалар, гаплари тош ётқизилган майдондагиларга эшитиларди. У зот ўша жойга кириб, сўнг бизнинг олдимизга чиқдилар ва: «Улар ҳозиргина мени ўлдириш билан қўрқитишмоқда», дедилар. Биз: «Аллоҳ уларнинг ёвузлигидан сизни сақлайди, эй амирул мўъминин», дедик. У зот: «Улар мени нима учун ўлдиришади? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мусулмон кишининг қони фақат уч нарсанинг бири билангина ҳалол бўлади: мусулмон бўлгач куфр келтирган киши, ёҳуд оилали бўла туриб зино қилган киши, ёҳуд бир жонни ўлдириб, унинг эвазига ўлдирилган киши›, деганларини эшитганман. Аллоҳ мени ҳидоят қилганидан буён динимни бошқа нарсага алмаштиришни ҳеч хоҳламаганман, на жоҳилиятда, на исломда ҳеч қачон зино қилмаганман ва ҳеч бир жонни ўлдирмаганман. Бас, улар мени нима учун ўлдиришади?!» дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي الدَّارِ وَهُوَ مَحْصُورٌ قَالَ وَكُنَّا نَدْخُلُ مَدْخَلًا إِذَا دَخَلْنَاهُ سَمِعْنَا كَلَامَ مَنْ عَلَى الْبَلَاطِ قَالَ فَدَخَلَ عُثْمَانُ يَوْمًا لِحَاجَةٍ فَخَرَجَ إِلَيْنَا مُنْتَقِعًا لَوْنُهُ فَقَالَ إِنَّهُمْ لَيَتَوَعَّدُونِي بِالْقَتْلِ آنِفًا قَالَ قُلْنَا يَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ فَقَالَ وَبِمَ يَقْتُلُونِي فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلَّا فِي إِحْدَى ثَلَاثٍ رَجُلٌ كَفَرَ بَعْدَ إِسْلَامِهِ أَوْ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانِهِ أَوْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ فَوَاللَّهِ مَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلَا إِسْلَامٍ وَلَا تَمَنَّيْتُ بَدَلًا بِدِينِي مُذْ هَدَانِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَلَا قَتَلْتُ نَفْسًا فَبِمَ يَقْتُلُونِي‏.‏

Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Usmon (roziyallohu anhu) qamalda boʻlgan paytida uy ichida u zot bilan birga edim. Biz bir yoʻlakka kirar edik, unga kirsak, tosh yoʻlakdagi kishilarning gaplarini eshitardik. Bir kuni Usmon (roziyallohu anhu) biror hojat uchun oʻsha yerga kirdi, soʻng rangi oʻzgargan holda oldimizga chiqib: «Ular hozirgina meni oʻldirish bilan qoʻrqitdilar», dedi. Biz: «Alloh ularga qarshi senga kifoya qiladi, ey moʻminlar amiri», dedik. U: «Nima uchun meni oʻldirar ekanlar? Axir men Rasululloh ﷺning: ‹Musulmon kishining qoni faqat uch narsadan biri bilan halol boʻladi: islomdan keyin kofir boʻlgan kishi, yoki uylanganidan keyin zino qilgan kishi, yoki jonni jonsiz (nohaq) oʻldirgan kishi›, deganlarini eshitganman. Vallohi, men johiliyatda ham, islomda ham zino qilmadim, Alloh azza va jalla meni hidoyat qilganidan beri dinimga hech qanday almashtirish istamadim va bironta jonni oʻldirmadim. Bas, meni nima uchun oʻldirar ekanlar?» dedi.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Усмон (розияллоҳу анҳу) қамалда бўлган пайтида уй ичида у зот билан бирга эдим. Биз бир йўлакка кирар эдик, унга кирсак, тош йўлакдаги кишиларнинг гапларини эшитардик. Бир куни Усмон (розияллоҳу анҳу) бирор ҳожат учун ўша ерга кирди, сўнг ранги ўзгарган ҳолда олдимизга чиқиб: «Улар ҳозиргина мени ўлдириш билан қўрқитдилар», деди. Биз: «Аллоҳ уларга қарши сенга кифоя қилади, эй мўминлар амири», дедик. У: «Нима учун мени ўлдирар эканлар? Ахир мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мусулмон кишининг қони фақат уч нарсадан бири билан ҳалол бўлади: исломдан кейин кофир бўлган киши, ёки уйланганидан кейин зино қилган киши, ёки жонни жонсиз (ноҳақ) ўлдирган киши›, деганларини эшитганман. Валлоҳи, мен жоҳилиятда ҳам, исломда ҳам зино қилмадим, Аллоҳ азза ва жалла мени ҳидоят қилганидан бери динимга ҳеч қандай алмаштириш истамадим ва биронта жонни ўлдирмадим. Бас, мени нима учун ўлдирар эканлар?» деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ عُثْمَانَ وَهُوَ مَحْصُورٌ فِي الدَّارِ قَالَ وَلِمَ تَقْتُلُونَنِي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلَاثٍ رَجُلٌ كَفَرَ بَعْدَ إِسْلَامِهِ أَوْ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانِهِ أَوْ قَتَلَ نَفْسًا فَيُقْتَلُ بِهَا‏.‏

Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi uyda qamalda qolgan chogʻlarida: «Nega meni oʻldirmoqchisizlar? Men Rasululloh ﷺ: ‹Musulmon kishining qoni faqat uch narsaning biri bilan halol boʻladi: islomga kirgach kufr keltirgan kishi, yo muhsan boʻlgach zino qilgan kishi, yoxud birovni oʻldirib, buning uchun oʻldiriladigan kishi›, deganlarini eshitganman», dedilar.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши уйда қамалда қолган чоғларида: «Нега мени ўлдирмоқчисизлар? Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мусулмон кишининг қони фақат уч нарсанинг бири билан ҳалол бўлади: исломга киргач куфр келтирган киши, ё муҳсан бўлгач зино қилган киши, ёхуд бировни ўлдириб, бунинг учун ўлдириладиган киши›, деганларини эшитганман», дедилар.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَشْرَفَ يَوْمَ الدَّارِ فَقَالَ: أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلَّا بِإِحْدَى ثلاثٍ: زِنىً بَعْدَ إِحْصَانٍ أَوْ كُفْرٌ بَعْدَ إِسْلَامٍ أَوْ قتْلِ نفْسٍ بِغَيْر حق فَقتل بِهِ "؟ فو الله مَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلَا إِسْلَامٍ وَلَا ارْتَدَدْتُ مُنْذُ بَايَعْتُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا قَتَلْتُ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ فَبِمَ تَقْتُلُونَنِي؟ رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَه وللدارمي لفظ الحَدِيث

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot (uy qamal qilingan) kun odamlarga yuqoridan qarab turib: «Sizlardan Alloh nomi bilan soʻrayman! Rasululloh ﷺning: ‹Musulmon kishining qoni faqat uch holatdan biri bilangina halol boʻladi: uylanganidan keyin zino qilish, yoki Islomdan keyin dindan qaytish, yoki nohaq jon olib, oʻzi ham shu sababli oʻldirilishi›, deganlarini bilasizlarmi?», dedi. Soʻng: «Allohga qasamki, men na johiliyatda, na Islomda zino qilganman, na Rasululloh ﷺga bayʼat berganimdan beri dindan qaytganman, na Alloh harom qilgan jonni oʻldirganman. Endi meni nima uchun oʻldirmoqchisizlar?», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Oisha va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasandir.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот (уй қамал қилинган) кун одамларга юқоридан қараб туриб: «Сизлардан Аллоҳ номи билан сўрайман! Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мусулмон кишининг қони фақат уч ҳолатдан бири билангина ҳалол бўлади: уйланганидан кейин зино қилиш, ёки Исломдан кейин диндан қайтиш, ёки ноҳақ жон олиб, ўзи ҳам шу сабабли ўлдирилиши›, деганларини биласизларми?», деди. Сўнг: «Аллоҳга қасамки, мен на жоҳилиятда, на Исломда зино қилганман, на Расулуллоҳ ﷺга байъат берганимдан бери диндан қайтганман, на Аллоҳ ҳаром қилган жонни ўлдирганман. Энди мени нима учун ўлдирмоқчисизлар?», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Оиша ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ: رَأَى عَامِرُ بْنُ رَبِيعَةَ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ يَغْتَسِلُ فَقَالَ: وَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ وَلَا جِلْدَ مُخَبَّأَةٍ قَالَ: فَلُبِطَ سَهْلٌ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقِيلَ لَهُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ؟ وَاللَّهِ مَا يَرْفَعُ رَأْسَهُ فَقَالَ: «هَلْ تَتَّهِمُونَ لَهُ أَحَدًا؟» فَقَالُوا: نَتَّهِمُ عَامِرَ بْنَ رَبِيعَةَ قَالَ: فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامِرًا فَتُغُلِّظَ عَلَيْهِ وَقَالَ: «عَلَامَ يَقْتُلُ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ؟ أَلَا بَرَّكْتَ؟ اغْتَسِلْ لَهُ» . فَغَسَلَ لَهُ عَامِرٌ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ وَمِرْفَقَيْهِ وَرُكْبَتَيْهِ وَأَطْرَافَ رِجْلَيْهِ وَدَاخِلَةَ إِزَارِهِ فِي قَدَحٍ ثُمَّ صُبَّ عَلَيْهِ فَرَاحَ مَعَ النَّاسِ لَيْسَ لَهُ بَأْس. رَوَاهُ فِي شَرْحِ السُّنَّةِ وَرَوَاهُ مَالِكٌ وَفِي رِوَايَتِهِ: قَالَ: «إِن الْعين حق تَوَضَّأ لَهُ»

Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Omir ibn Rabia Sahl ibn Hunayfning gʻusl qilayotganini koʻrib: «Vallohi, men bugungidek teri koʻrmadim, hatto parda ortida saqlangan qizning terisini ham!» dedi. Shunda Sahl yiqilib yerga yotib qoldi. Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, Sahl ibn Hunayfga bir chora qila olasizmi? Vallohi, u boshini koʻtara olmayapti», deyildi. U zot: «Uni kimdandir gumon qilyapsizlarmi?» dedilar. Ular: «Omir ibn Rabiadan gumon qilyapmiz», dedilar. Rasululloh ﷺ Omirni chaqirib, unga qattiq gapirdilar va: «Nega biringiz oʻz birodarini oʻldiradi? Nega baraka tilab ‹borakalloh› demading? Uning uchun gʻusl qil!» dedilar. Shunda Omir uning uchun bir qadahga yuzini, qoʻllarini, ikki tirsagini, ikki tizzasini, oyoqlari uchini va izorining ich tomonini yuvdi, soʻng u suv uning ustidan quyildi. Shunda Sahl hech qanday ozorsiz odamlar bilan turib ketdi. ‹Sharh us-sunna›da rivoyat qilingan. Molik ham rivoyat qilgan boʻlib, uning rivoyatida: «Albatta koʻz (tegishi) haqdir, uning uchun tahorat ol», deyilgan.Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Омир ибн Рабиа Саҳл ибн Ҳунайфнинг ғусл қилаётганини кўриб: «Валлоҳи, мен бугунгидек тери кўрмадим, ҳатто парда ортида сақланган қизнинг терисини ҳам!» деди. Шунда Саҳл йиқилиб ерга ётиб қолди. Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Саҳл ибн Ҳунайфга бир чора қила оласизми? Валлоҳи, у бошини кўтара олмаяпти», дейилди. У зот: «Уни кимдандир гумон қиляпсизларми?» дедилар. Улар: «Омир ибн Рабиадан гумон қиляпмиз», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ Омирни чақириб, унга қаттиқ гапирдилар ва: «Нега бирингиз ўз биродарини ўлдиради? Нега барака тилаб ‹боракаллоҳ› демадинг? Унинг учун ғусл қил!» дедилар. Шунда Омир унинг учун бир қадаҳга юзини, қўлларини, икки тирсагини, икки тиззасини, оёқлари учини ва изорининг ич томонини ювди, сўнг у сув унинг устидан қуйилди. Шунда Саҳл ҳеч қандай озорсиз одамлар билан туриб кетди. ‹Шарҳ ус-сунна›да ривоят қилинган. Молик ҳам ривоят қилган бўлиб, унинг ривоятида: «Албатта кўз (тегиши) ҳақдир, унинг учун таҳорат ол», дейилган.