Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّ رَجُلًا، رَمَى رَجُلًا بِسَهْمٍ فَقَتَلَهُ وَلَيْسَ لَهُ وَارِثٌ إِلَّا خَالٌ فَكَتَبَ فِي ذَلِكَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ إِلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَكَتَبَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مَوْلَى مَنْ لَا مَوْلَى لَهُ وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لَا وَارِثَ لَهُ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi boshqa bir kishini oʻq bilan otib oʻldirdi, uning tovoʻgʻ (tugʻishgan) togʻasidan boshqa vorisi yoʻq edi. Abu Ubayda ibn al-Jarroh bu haqda Umarga xat yozdi, u esa Nabiy ﷺ: «Alloh va Uning Rasuli valisi (homiysi) boʻlmagan kishining valisidir, togʻa esa vorisi boʻlmagan kishining vorisidir», deganlarini yozib qaytardi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бошқа бир кишини ўқ билан отиб ўлдирди, унинг товўғ (туғишган) тоғасидан бошқа вориси йўқ эди. Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ бу ҳақда Умарга хат ёзди, у эса Набий ﷺ: «Аллоҳ ва Унинг Расули валиси (ҳомийси) бўлмаган кишининг валисидир, тоға эса вориси бўлмаган кишининг ворисидир», деганларини ёзиб қайтарди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَعَفَّانُ الْمَعْنَى، قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَهُوَ مَحْصُورٌ فِي الدَّارِ فَدَخَلَ مَدْخَلًا كَانَ إِذَا دَخَلَهُ يَسْمَعُ كَلَامَهُ مَنْ عَلَى الْبَلَاطِ قَالَ فَدَخَلَ ذَلِكَ الْمَدْخَلَ وَخَرَجَ إِلَيْنَا فَقَالَ إِنَّهُمْ يَتَوَعَّدُونِي بِالْقَتْلِ آنِفًا قَالَ قُلْنَا يَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ وَبِمَ يَقْتُلُونَنِي إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلَاثٍ رَجُلٌ كَفَرَ بَعْدَ إِسْلَامِهِ أَوْ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانِهِ أَوْ قَتَلَ نَفْسًا فَيُقْتَلُ بِهَا فَوَاللَّهِ مَا أَحْبَبْتُ أَنَّ لِي بِدِينِي بَدَلًا مُنْذُ هَدَانِي اللَّهُ وَلَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلَا فِي إِسْلَامٍ قَطُّ وَلَا قَتَلْتُ نَفْسًا فَبِمَ يَقْتُلُونَنِي حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ إِنِّي لَمَعَ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي الدَّارِ وَهُوَ مَحْصُورٌ وَقَالَ كُنَّا نَدْخُلُ مَدْخَلًا فَذَكَرَ الْحَدِيثَ مِثْلَهُ وَقَالَ قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ مِثْلَهُ أَوْ نَحْوَهُ‏.‏

Usmon (roziyallohu anhu) uyida qamalda qolgan payti biz u zot bilan birga edik. U zot bir joyga kirdilar, u yerga kirsalar, gaplari tosh yotqizilgan maydondagilarga eshitilardi. U zot oʻsha joyga kirib, soʻng bizning oldimizga chiqdilar va: «Ular hozirgina meni oʻldirish bilan qoʻrqitishmoqda», dedilar. Biz: «Alloh ularning yovuzligidan sizni saqlaydi, ey amirul moʻʼminin», dedik. U zot: «Ular meni nima uchun oʻldirishadi? Men Rasululloh ﷺning: ‹Musulmon kishining qoni faqat uch narsaning biri bilangina halol boʻladi: musulmon boʻlgach kufr keltirgan kishi, yohud oilali boʻla turib zino qilgan kishi, yohud bir jonni oʻldirib, uning evaziga oʻldirilgan kishi›, deganlarini eshitganman. Alloh meni hidoyat qilganidan buyon dinimni boshqa narsaga almashtirishni hech xohlamaganman, na johiliyatda, na islomda hech qachon zino qilmaganman va hech bir jonni oʻldirmaganman. Bas, ular meni nima uchun oʻldirishadi?!» dedilar.Усмон (розияллоҳу анҳу) уйида қамалда қолган пайти биз у зот билан бирга эдик. У зот бир жойга кирдилар, у ерга кирсалар, гаплари тош ётқизилган майдондагиларга эшитиларди. У зот ўша жойга кириб, сўнг бизнинг олдимизга чиқдилар ва: «Улар ҳозиргина мени ўлдириш билан қўрқитишмоқда», дедилар. Биз: «Аллоҳ уларнинг ёвузлигидан сизни сақлайди, эй амирул мўъминин», дедик. У зот: «Улар мени нима учун ўлдиришади? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мусулмон кишининг қони фақат уч нарсанинг бири билангина ҳалол бўлади: мусулмон бўлгач куфр келтирган киши, ёҳуд оилали бўла туриб зино қилган киши, ёҳуд бир жонни ўлдириб, унинг эвазига ўлдирилган киши›, деганларини эшитганман. Аллоҳ мени ҳидоят қилганидан буён динимни бошқа нарсага алмаштиришни ҳеч хоҳламаганман, на жоҳилиятда, на исломда ҳеч қачон зино қилмаганман ва ҳеч бир жонни ўлдирмаганман. Бас, улар мени нима учун ўлдиришади?!» дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي الدَّارِ وَهُوَ مَحْصُورٌ قَالَ وَكُنَّا نَدْخُلُ مَدْخَلًا إِذَا دَخَلْنَاهُ سَمِعْنَا كَلَامَ مَنْ عَلَى الْبَلَاطِ قَالَ فَدَخَلَ عُثْمَانُ يَوْمًا لِحَاجَةٍ فَخَرَجَ إِلَيْنَا مُنْتَقِعًا لَوْنُهُ فَقَالَ إِنَّهُمْ لَيَتَوَعَّدُونِي بِالْقَتْلِ آنِفًا قَالَ قُلْنَا يَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ فَقَالَ وَبِمَ يَقْتُلُونِي فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلَّا فِي إِحْدَى ثَلَاثٍ رَجُلٌ كَفَرَ بَعْدَ إِسْلَامِهِ أَوْ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانِهِ أَوْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ فَوَاللَّهِ مَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلَا إِسْلَامٍ وَلَا تَمَنَّيْتُ بَدَلًا بِدِينِي مُذْ هَدَانِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَلَا قَتَلْتُ نَفْسًا فَبِمَ يَقْتُلُونِي‏.‏

Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Usmon (roziyallohu anhu) qamalda boʻlgan paytida uy ichida u zot bilan birga edim. Biz bir yoʻlakka kirar edik, unga kirsak, tosh yoʻlakdagi kishilarning gaplarini eshitardik. Bir kuni Usmon (roziyallohu anhu) biror hojat uchun oʻsha yerga kirdi, soʻng rangi oʻzgargan holda oldimizga chiqib: «Ular hozirgina meni oʻldirish bilan qoʻrqitdilar», dedi. Biz: «Alloh ularga qarshi senga kifoya qiladi, ey moʻminlar amiri», dedik. U: «Nima uchun meni oʻldirar ekanlar? Axir men Rasululloh ﷺning: ‹Musulmon kishining qoni faqat uch narsadan biri bilan halol boʻladi: islomdan keyin kofir boʻlgan kishi, yoki uylanganidan keyin zino qilgan kishi, yoki jonni jonsiz (nohaq) oʻldirgan kishi›, deganlarini eshitganman. Vallohi, men johiliyatda ham, islomda ham zino qilmadim, Alloh azza va jalla meni hidoyat qilganidan beri dinimga hech qanday almashtirish istamadim va bironta jonni oʻldirmadim. Bas, meni nima uchun oʻldirar ekanlar?» dedi.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Усмон (розияллоҳу анҳу) қамалда бўлган пайтида уй ичида у зот билан бирга эдим. Биз бир йўлакка кирар эдик, унга кирсак, тош йўлакдаги кишиларнинг гапларини эшитардик. Бир куни Усмон (розияллоҳу анҳу) бирор ҳожат учун ўша ерга кирди, сўнг ранги ўзгарган ҳолда олдимизга чиқиб: «Улар ҳозиргина мени ўлдириш билан қўрқитдилар», деди. Биз: «Аллоҳ уларга қарши сенга кифоя қилади, эй мўминлар амири», дедик. У: «Нима учун мени ўлдирар эканлар? Ахир мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мусулмон кишининг қони фақат уч нарсадан бири билан ҳалол бўлади: исломдан кейин кофир бўлган киши, ёки уйланганидан кейин зино қилган киши, ёки жонни жонсиз (ноҳақ) ўлдирган киши›, деганларини эшитганман. Валлоҳи, мен жоҳилиятда ҳам, исломда ҳам зино қилмадим, Аллоҳ азза ва жалла мени ҳидоят қилганидан бери динимга ҳеч қандай алмаштириш истамадим ва биронта жонни ўлдирмадим. Бас, мени нима учун ўлдирар эканлар?» деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ عُثْمَانَ وَهُوَ مَحْصُورٌ فِي الدَّارِ قَالَ وَلِمَ تَقْتُلُونَنِي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلَاثٍ رَجُلٌ كَفَرَ بَعْدَ إِسْلَامِهِ أَوْ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانِهِ أَوْ قَتَلَ نَفْسًا فَيُقْتَلُ بِهَا‏.‏

Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi uyda qamalda qolgan chogʻlarida: «Nega meni oʻldirmoqchisizlar? Men Rasululloh ﷺ: ‹Musulmon kishining qoni faqat uch narsaning biri bilan halol boʻladi: islomga kirgach kufr keltirgan kishi, yo muhsan boʻlgach zino qilgan kishi, yoxud birovni oʻldirib, buning uchun oʻldiriladigan kishi›, deganlarini eshitganman», dedilar.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши уйда қамалда қолган чоғларида: «Нега мени ўлдирмоқчисизлар? Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мусулмон кишининг қони фақат уч нарсанинг бири билан ҳалол бўлади: исломга киргач куфр келтирган киши, ё муҳсан бўлгач зино қилган киши, ёхуд бировни ўлдириб, бунинг учун ўлдириладиган киши›, деганларини эшитганман», дедилар.