حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ مُطَرِّفٍ عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ فِي خُطْبَتِهِ إِنَّ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ أَمَرَنِي أَنْ أُعَلِّمَكُمْ مَا جَهِلْتُمْ مِمَّا عَلَّمَنِي فِي يَوْمِي هَذَا كُلُّ مَالٍ نَحَلْتُهُ عِبَادِي حَلَالٌ وَإِنِّي خَلَقْتُ عِبَادِي حُنَفَاءَ كُلَّهُمْ وَإِنَّهُمْ أَتَتْهُمْ الشَّيَاطِينُ فَأَضَلَّتْهُمْ عَنْ دِينِهِمْ وَحَرَّمَتْ عَلَيْهِمْ مَا أَحْلَلْتُ لَهُمْ وَأَمَرَتْهُمْ أَنْ يُشْرِكُوا بِي مَا لَمْ أُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا ثُمَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ نَظَرَ إِلَى أَهْلِ الْأَرْضِ فَمَقَتَهُمْ عَجَمِيَّهُمْ وَعَرَبِيَّهُمْ إِلَّا بَقَايَا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَقَالَ إِنَّمَا بَعَثْتُكَ لِأَبْتَلِيَكَ وَأَبْتَلِيَ بِكَ وَأَنْزَلْتُ عَلَيْكَ كِتَابًا لَا يَغْسِلُهُ الْمَاءُ تَقْرَؤُهُ نَائِمًا وَيَقْظَانًا ثُمَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَمَرَنِي أَنْ أُحَرِّقَ قُرَيْشًا فَقُلْتُ يَا رَبِّ إِذَنْ يَثْلَغُوا رَأْسِي فَيَدَعُوهُ خُبْزَةً فَقَالَ اسْتَخْرِجْهُمْ كَمَا اسْتَخْرَجُوكَ فَاغْزُهُمْ نُغْزِكَ وَأَنْفِقْ عَلَيْهِمْ فَسَنُنْفِقَ عَلَيْكَ وَابْعَثْ جُنْدًا نَبْعَثْ خَمْسَةً مِثْلَهُ وَقَاتِلْ بِمَنْ أَطَاعَكَ مَنْ عَصَاكَ وَأَهْلُ الْجَنَّةِ ثَلَاثَةٌ ذُو سُلْطَانٍ مُقْسِطٌ مُتَصَدِّقٌ مُوَفَّقٌ وَرَجُلٌ رَحِيمٌ رَقِيقُ الْقَلْبِ لِكُلِّ ذِي قُرْبَى وَمُسْلِمٍ وَرَجُلٌ فَقِيرٌ عَفِيفٌ مُتَصَدِّقٌ وَأَهْلُ النَّارِ خَمْسَةٌ الضَّعِيفُ الَّذِي لَا زَبْرَ لَهُ الَّذِينَ هُمْ فِيكُمْ تَبَعًا أَوْ تُبَعَاءَ شَكَّ يَحْيَى لَا يَبْتَغُونَ أَهْلًا وَلَا مَالًا وَالْخَائِنُ الَّذِي لَا يَخْفَى عَلَيْهِ
Iyoz ibn Himor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir kuni xutba qildilar va xutbalarida shunday dedilar: «Albatta, Robbim azza va jalla menga, U bugun menga oʻrgatgan narsalardan sizlar bilmaganini sizlarga oʻrgatishimni buyurdi. (U dedi:) ‹Bandalarimga ato qilgan har bir mol haloldir. Men bandalarimning barchasini hanif qilib yaratdim. Soʻngra ularning oldiga shaytonlar keldi-da, ularni dinlaridan ozdirdilar, Men ularga halol qilgan narsalarni ularga harom qildilar va Men hech qanday hujjat tushirmagan narsalarni Menga sherik qilishga buyurdilar›. Soʻngra Alloh azza va jalla yer ahliga nazar soldi-da, ahli kitobdan qolgan ozchilikdan boshqa, ularning ajamini ham, arabini ham yomon koʻrdi. Va: ‹Men seni faqat seni sinash va sen orqali (boshqalarni) sinash uchun yubordim hamda senga suv yuvib ketmaydigan bir kitobni tushirdimki, uni uxlagan holingda ham, uygʻoq holingda ham oʻqiysan›, dedi. Soʻngra Alloh azza va jalla menga Qurayshni yondirishni buyurdi. Men: ‹Ey Robbim, u holda ular boshimni ezgʻilab, uni non(day) qilib qoʻyadilar›, dedim. U: ‹Ular seni chiqarganlaridek, sen ham ularni chiqar; ularga qarshi gʻazot qil, Biz senga (gʻazotda) yordam beramiz; ularga infoq qil, Biz ham senga infoq qilamiz; qoʻshin yubor, Biz uning mislidek beshtasini yuboramiz va senga itoat qilganlar bilan birga senga osiy boʻlganlarga qarshi jang qil›, dedi. Jannat ahli uch (toifa)dir: adolatli, sadaqa qiluvchi, (yaxshilikka) muvaffaq qilingan hukmdor; har bir qarindosh va musulmonga rahmdil, qalbi yumshoq kishi; hamda iffatli, sadaqa qiluvchi faqir kishi. Doʻzax ahli esa besh (toifa)dir: oʻzini tiyadigan (aqli) boʻlmagan zaif — ular sizlarning oranglarda ergashuvchi boʻlib, na oila, na mol istaydilar; va xiyonatkor — undan (hech narsa) yashirin qolmaydigan (kishi)».Иёз ибн Ҳимор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир куни хутба қилдилар ва хутбаларида шундай дедилар: «Албатта, Роббим азза ва жалла менга, У бугун менга ўргатган нарсалардан сизлар билмаганини сизларга ўргатишимни буюрди. (У деди:) ‹Бандаларимга ато қилган ҳар бир мол ҳалолдир. Мен бандаларимнинг барчасини ҳаниф қилиб яратдим. Сўнгра уларнинг олдига шайтонлар келди-да, уларни динларидан оздирдилар, Мен уларга ҳалол қилган нарсаларни уларга ҳаром қилдилар ва Мен ҳеч қандай ҳужжат туширмаган нарсаларни Менга шерик қилишга буюрдилар›. Сўнгра Аллоҳ азза ва жалла ер аҳлига назар солди-да, аҳли китобдан қолган озчиликдан бошқа, уларнинг ажамини ҳам, арабини ҳам ёмон кўрди. Ва: ‹Мен сени фақат сени синаш ва сен орқали (бошқаларни) синаш учун юбордим ҳамда сенга сув ювиб кетмайдиган бир китобни туширдимки, уни ухлаган ҳолингда ҳам, уйғоқ ҳолингда ҳам ўқийсан›, деди. Сўнгра Аллоҳ азза ва жалла менга Қурайшни ёндиришни буюрди. Мен: ‹Эй Роббим, у ҳолда улар бошимни эзғилаб, уни нон(дай) қилиб қўядилар›, дедим. У: ‹Улар сени чиқарганларидек, сен ҳам уларни чиқар; уларга қарши ғазот қил, Биз сенга (ғазотда) ёрдам берамиз; уларга инфоқ қил, Биз ҳам сенга инфоқ қиламиз; қўшин юбор, Биз унинг мислидек бештасини юборамиз ва сенга итоат қилганлар билан бирга сенга осий бўлганларга қарши жанг қил›, деди. Жаннат аҳли уч (тоифа)дир: адолатли, садақа қилувчи, (яхшиликка) муваффақ қилинган ҳукмдор; ҳар бир қариндош ва мусулмонга раҳмдил, қалби юмшоқ киши; ҳамда иффатли, садақа қилувчи фақир киши. Дўзах аҳли эса беш (тоифа)дир: ўзини тиядиган (ақли) бўлмаган заиф — улар сизларнинг орангларда эргашувчи бўлиб, на оила, на мол истайдилар; ва хиёнаткор — ундан (ҳеч нарса) яширин қолмайдиган (киши)».