حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا خَالِدٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ عَنْ أَخِيهِ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ وَجَدَ لُقَطَةً فَلْيُشْهِدْ ذَوَيْ عَدْلٍ وَلْيَحْفَظْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا فَلَا يَكْتُمْ وَهُوَ أَحَقُّ بِهَا وَإِنْ لَمْ يَجِئْ صَاحِبُهَا فَإِنَّهُ مَالُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُقَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ قُلْتُ لِأَبِي إِنَّ قَوْمًا يَقُولُونَ عِقَاصَهَا وَيَقُولُونَ عِفَاصَهَا قَالَ عِفَاصَهَا بِالْفَاءِ

Iyoz ibn Himor (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim yoʻqolgan bir narsani topib olsa, ikki adolatli kishini guvoh qilsin va uning idishi bilan bogʻichini saqlab qoʻysin. Agar egasi kelsa, uni yashirmasin — u unga haqliroqdir. Agar egasi kelmasa, u Allohning molidir, uni kimga xohlasa, oʻshanga beradi», dedilar. Abu Abdurrahmon aytdi: Men otamga: «Baʼzi qavmlar ‹iqosaha›, baʼzilari ‹ifosaha› deydilar», dedim. U: «‹Ifosaha› — ‹fo› harfi bilan», dedi.Иёз ибн Ҳимор (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким йўқолган бир нарсани топиб олса, икки адолатли кишини гувоҳ қилсин ва унинг идиши билан боғичини сақлаб қўйсин. Агар эгаси келса, уни яширмасин — у унга ҳақлироқдир. Агар эгаси келмаса, у Аллоҳнинг молидир, уни кимга хоҳласа, ўшанга беради», дедилар. Абу Абдурраҳмон айтди: Мен отамга: «Баъзи қавмлар ‹иқосаҳа›, баъзилари ‹ифосаҳа› дейдилар», дедим. У: «‹Ифосаҳа› — ‹фо› ҳарфи билан», деди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍ الْمُجَاشِعِيِّ وَكَانَتْ بَيْنَهُ وَبَيْنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعْرِفَةٌ قَبْلَ أَنْ يُبْعَثَفَلَمَّا بُعِثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْدَى لَهُ هَدِيَّةً قَالَ أَحْسَبُهَا إِبِلًا فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَهَا وَقَالَ إِنَّا لَا نَقْبَلُ زَبْدَ الْمُشْرِكِينَ قَالَ قُلْتُ وَمَا زَبْدُ الْمُشْرِكِينَ قَالَ رِفْدُهُمْ هَدِيَّتُهُمْ

Hasan (rahimahulloh)dan, Iyoz ibn Himor al-Mujoshiʼiy (roziyallohu anhu) haqida rivoyat qilinadi — u bilan Nabiy ﷺ oʻrtalarida u zot paygʻambar qilib yuborilishlaridan avval tanishlik bor edi. Nabiy ﷺ paygʻambar qilib yuborilganlarida, u zotga bir sovgʻa hadya qildi — (rovi) dedi: uni tuyalar deb oʻylayman. Bas, u zot uni qabul qilishdan bosh tortdilar va: «Biz mushriklarning zabdini qabul qilmaymiz», dedilar. Men: «Mushriklarning zabdi nima?» dedim. U: «Ularning ehsoni, sovgʻasidir», dedi.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан, Иёз ибн Ҳимор ал-Мужошиъий (розияллоҳу анҳу) ҳақида ривоят қилинади — у билан Набий ﷺ ўрталарида у зот пайғамбар қилиб юборилишларидан аввал танишлик бор эди. Набий ﷺ пайғамбар қилиб юборилганларида, у зотга бир совға ҳадя қилди — (рови) деди: уни туялар деб ўйлайман. Бас, у зот уни қабул қилишдан бош тортдилар ва: «Биз мушрикларнинг забдини қабул қилмаймиз», дедилар. Мен: «Мушрикларнинг забди нима?» дедим. У: «Уларнинг эҳсони, совғасидир», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ مُطَرِّفٍ عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِي يَشْتُمُنِي وَهُوَ دُونِي عَلَيَّ بَأْسٌ أَنْ أَنْتَصِرَ مِنْهُ قَالَ الْمُسْتَبَّانِ شَيْطَانَانِ يَتَهَاتَرَانِ وَيَتَكَاذَبَانِ

Iyoz ibn Himor (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Yo Rasululloh, qavmimdan bir kishi meni soʻkadi, holbuki u mendan pastdir; undan oʻch olsam, menga zarari bormi?» dedim. U zot: «Bir-birini soʻkuvchi ikki kishi — bir-biriga behuda gap qaytarib, bir-biriga yolgʻon soʻzlayotgan ikki shaytondir», dedilar.Иёз ибн Ҳимор (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, қавмимдан бир киши мени сўкади, ҳолбуки у мендан пастдир; ундан ўч олсам, менга зарари борми?» дедим. У зот: «Бир-бирини сўкувчи икки киши — бир-бирига беҳуда гап қайтариб, бир-бирига ёлғон сўзлаётган икки шайтондир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ مُطَرِّفٍ عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ فِي خُطْبَتِهِ إِنَّ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ أَمَرَنِي أَنْ أُعَلِّمَكُمْ مَا جَهِلْتُمْ مِمَّا عَلَّمَنِي فِي يَوْمِي هَذَا كُلُّ مَالٍ نَحَلْتُهُ عِبَادِي حَلَالٌ وَإِنِّي خَلَقْتُ عِبَادِي حُنَفَاءَ كُلَّهُمْ وَإِنَّهُمْ أَتَتْهُمْ الشَّيَاطِينُ فَأَضَلَّتْهُمْ عَنْ دِينِهِمْ وَحَرَّمَتْ عَلَيْهِمْ مَا أَحْلَلْتُ لَهُمْ وَأَمَرَتْهُمْ أَنْ يُشْرِكُوا بِي مَا لَمْ أُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا ثُمَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ نَظَرَ إِلَى أَهْلِ الْأَرْضِ فَمَقَتَهُمْ عَجَمِيَّهُمْ وَعَرَبِيَّهُمْ إِلَّا بَقَايَا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَقَالَ إِنَّمَا بَعَثْتُكَ لِأَبْتَلِيَكَ وَأَبْتَلِيَ بِكَ وَأَنْزَلْتُ عَلَيْكَ كِتَابًا لَا يَغْسِلُهُ الْمَاءُ تَقْرَؤُهُ نَائِمًا وَيَقْظَانًا ثُمَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَمَرَنِي أَنْ أُحَرِّقَ قُرَيْشًا فَقُلْتُ يَا رَبِّ إِذَنْ يَثْلَغُوا رَأْسِي فَيَدَعُوهُ خُبْزَةً فَقَالَ اسْتَخْرِجْهُمْ كَمَا اسْتَخْرَجُوكَ فَاغْزُهُمْ نُغْزِكَ وَأَنْفِقْ عَلَيْهِمْ فَسَنُنْفِقَ عَلَيْكَ وَابْعَثْ جُنْدًا نَبْعَثْ خَمْسَةً مِثْلَهُ وَقَاتِلْ بِمَنْ أَطَاعَكَ مَنْ عَصَاكَ وَأَهْلُ الْجَنَّةِ ثَلَاثَةٌ ذُو سُلْطَانٍ مُقْسِطٌ مُتَصَدِّقٌ مُوَفَّقٌ وَرَجُلٌ رَحِيمٌ رَقِيقُ الْقَلْبِ لِكُلِّ ذِي قُرْبَى وَمُسْلِمٍ وَرَجُلٌ فَقِيرٌ عَفِيفٌ مُتَصَدِّقٌ وَأَهْلُ النَّارِ خَمْسَةٌ الضَّعِيفُ الَّذِي لَا زَبْرَ لَهُ الَّذِينَ هُمْ فِيكُمْ تَبَعًا أَوْ تُبَعَاءَ شَكَّ يَحْيَى لَا يَبْتَغُونَ أَهْلًا وَلَا مَالًا وَالْخَائِنُ الَّذِي لَا يَخْفَى عَلَيْهِ

Iyoz ibn Himor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir kuni xutba qildilar va xutbalarida shunday dedilar: «Albatta, Robbim azza va jalla menga, U bugun menga oʻrgatgan narsalardan sizlar bilmaganini sizlarga oʻrgatishimni buyurdi. (U dedi:) ‹Bandalarimga ato qilgan har bir mol haloldir. Men bandalarimning barchasini hanif qilib yaratdim. Soʻngra ularning oldiga shaytonlar keldi-da, ularni dinlaridan ozdirdilar, Men ularga halol qilgan narsalarni ularga harom qildilar va Men hech qanday hujjat tushirmagan narsalarni Menga sherik qilishga buyurdilar›. Soʻngra Alloh azza va jalla yer ahliga nazar soldi-da, ahli kitobdan qolgan ozchilikdan boshqa, ularning ajamini ham, arabini ham yomon koʻrdi. Va: ‹Men seni faqat seni sinash va sen orqali (boshqalarni) sinash uchun yubordim hamda senga suv yuvib ketmaydigan bir kitobni tushirdimki, uni uxlagan holingda ham, uygʻoq holingda ham oʻqiysan›, dedi. Soʻngra Alloh azza va jalla menga Qurayshni yondirishni buyurdi. Men: ‹Ey Robbim, u holda ular boshimni ezgʻilab, uni non(day) qilib qoʻyadilar›, dedim. U: ‹Ular seni chiqarganlaridek, sen ham ularni chiqar; ularga qarshi gʻazot qil, Biz senga (gʻazotda) yordam beramiz; ularga infoq qil, Biz ham senga infoq qilamiz; qoʻshin yubor, Biz uning mislidek beshtasini yuboramiz va senga itoat qilganlar bilan birga senga osiy boʻlganlarga qarshi jang qil›, dedi. Jannat ahli uch (toifa)dir: adolatli, sadaqa qiluvchi, (yaxshilikka) muvaffaq qilingan hukmdor; har bir qarindosh va musulmonga rahmdil, qalbi yumshoq kishi; hamda iffatli, sadaqa qiluvchi faqir kishi. Doʻzax ahli esa besh (toifa)dir: oʻzini tiyadigan (aqli) boʻlmagan zaif — ular sizlarning oranglarda ergashuvchi boʻlib, na oila, na mol istaydilar; va xiyonatkor — undan (hech narsa) yashirin qolmaydigan (kishi)».Иёз ибн Ҳимор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир куни хутба қилдилар ва хутбаларида шундай дедилар: «Албатта, Роббим азза ва жалла менга, У бугун менга ўргатган нарсалардан сизлар билмаганини сизларга ўргатишимни буюрди. (У деди:) ‹Бандаларимга ато қилган ҳар бир мол ҳалолдир. Мен бандаларимнинг барчасини ҳаниф қилиб яратдим. Сўнгра уларнинг олдига шайтонлар келди-да, уларни динларидан оздирдилар, Мен уларга ҳалол қилган нарсаларни уларга ҳаром қилдилар ва Мен ҳеч қандай ҳужжат туширмаган нарсаларни Менга шерик қилишга буюрдилар›. Сўнгра Аллоҳ азза ва жалла ер аҳлига назар солди-да, аҳли китобдан қолган озчиликдан бошқа, уларнинг ажамини ҳам, арабини ҳам ёмон кўрди. Ва: ‹Мен сени фақат сени синаш ва сен орқали (бошқаларни) синаш учун юбордим ҳамда сенга сув ювиб кетмайдиган бир китобни туширдимки, уни ухлаган ҳолингда ҳам, уйғоқ ҳолингда ҳам ўқийсан›, деди. Сўнгра Аллоҳ азза ва жалла менга Қурайшни ёндиришни буюрди. Мен: ‹Эй Роббим, у ҳолда улар бошимни эзғилаб, уни нон(дай) қилиб қўядилар›, дедим. У: ‹Улар сени чиқарганларидек, сен ҳам уларни чиқар; уларга қарши ғазот қил, Биз сенга (ғазотда) ёрдам берамиз; уларга инфоқ қил, Биз ҳам сенга инфоқ қиламиз; қўшин юбор, Биз унинг мислидек бештасини юборамиз ва сенга итоат қилганлар билан бирга сенга осий бўлганларга қарши жанг қил›, деди. Жаннат аҳли уч (тоифа)дир: адолатли, садақа қилувчи, (яхшиликка) муваффақ қилинган ҳукмдор; ҳар бир қариндош ва мусулмонга раҳмдил, қалби юмшоқ киши; ҳамда иффатли, садақа қилувчи фақир киши. Дўзах аҳли эса беш (тоифа)дир: ўзини тиядиган (ақли) бўлмаган заиф — улар сизларнинг орангларда эргашувчи бўлиб, на оила, на мол истайдилар; ва хиёнаткор — ундан (ҳеч нарса) яширин қолмайдиган (киши)».

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَخِيهِ عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِثْمُ الْمُسْتَبَّيْنِ مَا قَالَا عَلَى الْبَادِئِ حَتَّى يَعْتَدِيَ الْمَظْلُومُ أَوْ إِلَّا أَنْ يَعْتَدِيَ الْمَظْلُومُ شَكَّ يَزِيدُ

Iyoz ibn Himor (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Bir-birini soʻkuvchi ikkovning aytgan gaplari gunohi boshlaganning zimmasidadir, toki mazlum haddan oshmagunicha» — yoki: «mazlum haddan oshgani bundan mustasno». Yazid shubha qildi.Иёз ибн Ҳимор (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Бир-бирини сўкувчи икковнинг айтган гаплари гуноҳи бошлаганнинг зиммасидадир, токи мазлум ҳаддан ошмагунича» — ёки: «мазлум ҳаддан ошгани бундан мустасно». Язид шубҳа қилди.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ يَزِيدَ عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْتَبَّانِ شَيْطَانَانِ يَتَكَاذَبَانِ وَيَتَهَاتَرَانِ

Iyoz ibn Himor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Bir-birini soʻkuvchi ikki kishi — bir-biriga yolgʻon soʻzlab, bir-biriga behuda gap qaytarayotgan ikki shaytondir», dedilar.Иёз ибн Ҳимор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бир-бирини сўкувчи икки киши — бир-бирига ёлғон сўзлаб, бир-бирига беҳуда гап қайтараётган икки шайтондир», дедилар.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ وَعَفَّانُ قَالَا حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ عَفَّانُ فِي حَدِيثِهِ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ يَزِيدَ أَخِي مُطَرِّفٍ عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِثْمُ الْمُسْتَبَّيْنِ مَا قَالَا فَعَلَى الْبَادِئِ مَا لَمْ يَعْتَدِ قَالَ عَفَّانُ أَوْ حَتَّى يَعْتَدِيَ الْمَظْلُومُ

Iyoz ibn Himor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Bir-birini soʻkuvchi ikkovning aytgan gaplari gunohi boshlaganning zimmasidadir, toki u haddan oshmagunicha», dedilar. Affon: «yoki: mazlum haddan oshgunicha», dedi.Иёз ибн Ҳимор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бир-бирини сўкувчи икковнинг айтган гаплари гуноҳи бошлаганнинг зиммасидадир, токи у ҳаддан ошмагунича», дедилар. Аффон: «ёки: мазлум ҳаддан ошгунича», деди.

حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ وَحَدَّثَ مُطَرِّفٌ عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍأَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ الرَّجُلَ يَشْتُمُنِي وَهُوَ أَنْقَصُ مِنِّي نَسَبًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْتَبَّانِ شَيْطَانَانِ يَتَهَاتَرَانِ وَيَتَكَاذَبَانِحَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ أَخْبَرَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي خُطْبَتِهِ ذَاتَ يَوْمٍ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَمَرَنِي أَنْ أُعَلِّمَكُمْ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ الَّذِينَ هُمْ فِيكُمْ تَبَعًا لَا يَبْغُونَ أَهْلًا وَذَكَرَ الْكَذِبَ وَالْبُخْلَ قَالَ سَعِيدٌ قَالَ مُطَرِّفٌ عَنْ قَتَادَةَ الشَّنْظِيرُ الْفَاحِشُ

Mutarrif Iyoz ibn Himor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, u Nabiy ﷺdan soʻrab: «Yo Rasululloh, nasabi mendan pastroq boʻlgan kishi meni soʻksa, nima deysiz?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bir-birini soʻkuvchi ikki kishi — bir-biriga behuda gap qaytarib, bir-biriga yolgʻon soʻzlayotgan ikki shaytondir», dedilar. Boshqa (sanad) bilan Iyoz ibn Himordan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ bir kuni xutbalarida: «Albatta, Alloh azza va jalla menga sizlarga oʻrgatishimni buyurdi», dedilar — deb hadisni zikr qildi; faqat u: «Ular sizlarning oranglarda ergashuvchi boʻlib, oila istamaydilar», dedi hamda yolgʻon bilan baxillikni zikr qildi. Saʼid aytdi: Mutarrif Qatodadan: «Shanzir — fahsh soʻzlovchi (kishi)dir», dedi.Мутарриф Иёз ибн Ҳимор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, у Набий ﷺдан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, насаби мендан пастроқ бўлган киши мени сўкса, нима дейсиз?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бир-бирини сўкувчи икки киши — бир-бирига беҳуда гап қайтариб, бир-бирига ёлғон сўзлаётган икки шайтондир», дедилар. Бошқа (санад) билан Иёз ибн Ҳимордан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ бир куни хутбаларида: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла менга сизларга ўргатишимни буюрди», дедилар — деб ҳадисни зикр қилди; фақат у: «Улар сизларнинг орангларда эргашувчи бўлиб, оила истамайдилар», деди ҳамда ёлғон билан бахилликни зикр қилди. Саъид айтди: Мутарриф Қатодадан: «Шанзир — фаҳш сўзловчи (киши)дир», деди.