حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ زَيْدٍ الْبُكَالِيِّ أَنَّهُ سَمِعَ عُتْبَةَ بْنَ عَبْدٍ السُّلَمِيِّ يَقُولُجَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ عَنْ الْحَوْضِ وَذَكَرَ الْجَنَّةَ ثُمَّ قَالَ الْأَعْرَابِيُّ فِيهَا فَاكِهَةٌ قَالَ نَعَمْ وَفِيهَا شَجَرَةٌ تُدْعَى طُوبَى فَذَكَرَ شَيْئًا لَا أَدْرِي مَا هُوَ قَالَ أَيُّ شَجَرِ أَرْضِنَا تُشْبِهُ قَالَ لَيْسَتْ تُشْبِهُ شَيْئًا مِنْ شَجَرِ أَرْضِكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَيْتَ الشَّامَ فَقَالَ لَا قَالَ تُشْبِهُ شَجَرَةً بِالشَّامِ تُدْعَى الْجَوْزَةُ تَنْبُتُ عَلَى سَاقٍ وَاحِدٍ وَيَنْفَرِشُ أَعْلَاهَا قَالَ مَا عِظَمُ أَصْلِهَا قَالَ لَوْ ارْتَحَلَتْ جَذَعَةٌ مِنْ إِبِلِ أَهْلِكَ مَا أَحَاطَتْ بِأَصْلِهَا حَتَّى تَنْكَسِرَ تَرْقُوَتُهَا هَرَمًا قَالَ فِيهَا عِنَبٌ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمَا عِظَمُ الْعُنْقُودِ قَالَ مَسِيرَةُ شَهْرٍ لِلْغُرَابِ الْأَبْقَعِ وَلَا يَعْثُرُ قَالَ فَمَا عِظَمُ الْحَبَّةِ قَالَ هَلْ ذَبَحَ أَبُوكَ تَيْسًا مِنْ غَنَمِهِ قَطُّ عَظِيمًا قَالَ نَعَمْ قَالَ فَسَلَخَ إِهَابَهُ فَأَعْطَاهُ أُمَّكَ قَالَ اتَّخِذِي لَنَا مِنْهُ دَلْوًا قَالَ نَعَمْ قَالَ الْأَعْرَابِيُّ فَإِنَّ تِلْكَ الْحَبَّةَ لَتُشْبِعُنِي وَأَهْلَ بَيْتِي قَالَ نَعَمْ وَعَامَّةَ عَشِيرَتِكَ
Utba ibn Abd as-Sulamiy (roziyallohu anhu) aytdi: Bir aʼrobiy Nabiy ﷺning oldilariga kelib, u zotdan Havz haqida soʻradi; u zot jannatni ham zikr qildilar. Soʻng aʼrobiy: «Unda meva bormi?» dedi. U zot: «Ha, unda Tubo deb ataladigan bir daraxt bor», dedilar — soʻng men bilmagan bir narsani zikr qildi. (Aʼrobiy): «U bizning yurtimizdagi qaysi daraxtga oʻxshaydi?» dedi. U zot: «U sening yurtingdagi biror daraxtga oʻxshamaydi», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ: «Sen Shomga borganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «U Shomdagi javza deb ataladigan bir daraxtga oʻxshaydi: u bitta tanada oʻsadi, tepasi esa yoyilib ketadi», dedilar. (Aʼrobiy): «Uning tanasi qanchalik yoʻgʻon?» dedi. U zot: «Agar oilangning tuyalaridan yosh bir tuya (uni aylanib) yursa, qariganidan oʻmrov suyagi sinmaguncha uning tanasini aylanib chiqa olmasdi», dedilar. U: «Unda uzum bormi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Uning shingili qanchalik katta?» dedi. U zot: «Olapes qargʻa toʻxtamay uchsa, bir oylik yoʻl», dedilar. U: «Uning donasi qanchalik katta?» dedi. U zot: «Otang hech qachon qoʻylaridan katta bir takani soʻyganmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Uning terisini shilib, onangga berib: ‹Bundan bizga bir meshcha yasa›, deganmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Aʼrobiy: «Demak oʻsha dona meni va ahli oilamni toʻydiradi», dedi. U zot: «Ha, qavmingning koʻpchiligini ham», dedilar.Утба ибн Абд ас-Суламий (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир аъробий Набий ﷺнинг олдиларига келиб, у зотдан Ҳавз ҳақида сўради; у зот жаннатни ҳам зикр қилдилар. Сўнг аъробий: «Унда мева борми?» деди. У зот: «Ҳа, унда Тубо деб аталадиган бир дарахт бор», дедилар — сўнг мен билмаган бир нарсани зикр қилди. (Аъробий): «У бизнинг юртимиздаги қайси дарахтга ўхшайди?» деди. У зот: «У сенинг юртингдаги бирор дарахтга ўхшамайди», дедилар. Сўнг Набий ﷺ: «Сен Шомга борганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «У Шомдаги жавза деб аталадиган бир дарахтга ўхшайди: у битта танада ўсади, тепаси эса ёйилиб кетади», дедилар. (Аъробий): «Унинг танаси қанчалик йўғон?» деди. У зот: «Агар оилангнинг туяларидан ёш бир туя (уни айланиб) юрса, қариганидан ўмров суяги синмагунча унинг танасини айланиб чиқа олмасди», дедилар. У: «Унда узум борми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Унинг шингили қанчалик катта?» деди. У зот: «Олапес қарға тўхтамай учса, бир ойлик йўл», дедилар. У: «Унинг донаси қанчалик катта?» деди. У зот: «Отанг ҳеч қачон қўйларидан катта бир такани сўйганми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Унинг терисини шилиб, онангга бериб: ‹Бундан бизга бир мешча яса›, деганми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Аъробий: «Демак ўша дона мени ва аҳли оиламни тўйдиради», деди. У зот: «Ҳа, қавмингнинг кўпчилигини ҳам», дедилар.