حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ عُبَادَةَ قَالَإِنَّ مِنْ قَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الْمَعْدِنَ جُبَارٌ وَالْبِئْرَ جُبَارٌ وَالْعَجْمَاءَ جَرْحُهَا جُبَارٌ وَالْعَجْمَاءُ الْبَهِيمَةُ مِنْ الْأَنْعَامِ وَغَيْرِهَا وَالْجُبَارُ هُوَ الْهَدَرُ الَّذِي لَا يُغَرَّمُ وَقَضَى فِي الرِّكَازِ الْخُمُسَ وَقَضَى أَنَّ تَمْرَ النَّخْلِ لِمَنْ أَبَّرَهَا إِلَّا أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَقَضَى أَنَّ مَالَ الْمَمْلُوكِ لِمَنْ بَاعَهُ إِلَّا أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَقَضَى أَنَّ الْوَلَدَ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرَ وَقَضَى بِالشُّفْعَةِ بَيْنَ الشُّرَكَاءِ فِي الْأَرَضِينَ وَالدُّورِ وَقَضَى لِحَمَلِ بْنِ مَالِكٍ الْهُذَلِيِّ بِمِيرَاثِهِ عَنْ امْرَأَتِهِ الَّتِي قَتَلَتْهَا الْأُخْرَى وَقَضَى فِي الْجَنِينِ الْمَقْتُولِ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ قَالَ فَوَرِثَهَا بَعْلُهَا وَبَنُوهَا قَالَ وَكَانَ لَهُ مِنْ امْرَأَتَيْهِ كِلْتَيْهِمَا وَلَدٌ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاتِلَةِ الْمَقْضِيُّ عَلَيْهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ أُغْرِمَ مَنْ لَا صَاحَ وَلَا اسْتَهَلَّ وَلَا شَرِبَ وَلَا أَكَلَ فَمِثْلُ ذَلِكَ بَطَلَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا مِنْ الْكُهَّانِ قَالَ وَقَضَى فِي الرَّحَبَةِ تَكُونُ بَيْنَ الطَّرِيقِ ثُمَّ يُرِيدُ أَهْلُهَا الْبُنْيَانَ فِيهَا فَقَضَى أَنْ يُتْرَكَ لِلطَّرِيقِ فِيهَا سَبْعُ أَذْرُعٍ قَالَ وَكَانَ
Uboda (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning hukmlaridan (baʼzilari shudir): kon behuda, quduq behuda, hayvon yetkazgan jarohat behudadir. Ajmoʻ — chorva va boshqa hayvon degani; jubor esa tovon toʻlanmaydigan behuda (talofat) degani. U zot rikozda beshdan bir ulush deb hukm qildilar. Xurmoning mevasi uni changlatgan kishiga tegishli, magar xaridor shart qoʻysa (boshqacha), deb hukm qildilar. Qulning moli uni sotgan kishiga tegishli, magar xaridor shart qoʻysa (boshqacha), deb hukm qildilar. Bola toʻshakka tegishli, zinokorga esa tosh, deb hukm qildilar. Yerlar va uylarda sheriklar oʻrtasida shufʼa bilan hukm qildilar. Hamal ibn Molik al-Huzaliyga ikkinchi xotini oʻldirgan xotinidan meros olishini hukm qildilar. Oʻldirilgan homila haqida esa gʻurra — bir qul yoki choʻri (berish) bilan hukm qildilar. (Roviy) aytdi: Uning merosini eri va oʻgʻillari oldi; uning har ikkala xotinidan ham farzandi bor edi. (Roviy) aytdi: Shunda hukm zarariga chiqqan qotil ayolning otasi: «Yo Rasululloh, na qichqirgan, na ovoz chiqargan, na ichgan, na yegan (bola) uchun qanday tovon toʻlayman? Bunday narsa bekordir», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu — kohinlarning (soʻzlaridan)dir», dedilar. (Roviy) aytdi: U zot yoʻl orasida boʻlgan maydon haqida — uning egalari unda qurilish qilmoqchi boʻlsalar — unda yoʻl uchun yetti gaz joy tashlab qoʻyilsin, deb hukm qildilar.Убода (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмларидан (баъзилари шудир): кон беҳуда, қудуқ беҳуда, ҳайвон етказган жароҳат беҳудадир. Ажмў — чорва ва бошқа ҳайвон дегани; жубор эса товон тўланмайдиган беҳуда (талофат) дегани. У зот рикозда бешдан бир улуш деб ҳукм қилдилар. Хурмонинг меваси уни чанглатган кишига тегишли, магар харидор шарт қўйса (бошқача), деб ҳукм қилдилар. Қулнинг моли уни сотган кишига тегишли, магар харидор шарт қўйса (бошқача), деб ҳукм қилдилар. Бола тўшакка тегишли, зинокорга эса тош, деб ҳукм қилдилар. Ерлар ва уйларда шериклар ўртасида шуфъа билан ҳукм қилдилар. Ҳамал ибн Молик ал-Ҳузалийга иккинчи хотини ўлдирган хотинидан мерос олишини ҳукм қилдилар. Ўлдирилган ҳомила ҳақида эса ғурра — бир қул ёки чўри (бериш) билан ҳукм қилдилар. (Ровий) айтди: Унинг меросини эри ва ўғиллари олди; унинг ҳар иккала хотинидан ҳам фарзанди бор эди. (Ровий) айтди: Шунда ҳукм зарарига чиққан қотил аёлнинг отаси: «Ё Расулуллоҳ, на қичқирган, на овоз чиқарган, на ичган, на еган (бола) учун қандай товон тўлайман? Бундай нарса бекордир», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — коҳинларнинг (сўзларидан)дир», дедилар. (Ровий) айтди: У зот йўл орасида бўлган майдон ҳақида — унинг эгалари унда қурилиш қилмоқчи бўлсалар — унда йўл учун етти газ жой ташлаб қўйилсин, деб ҳукм қилдилар.