حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ
﴿ لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ ﴾ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَزَلَ جِبْرِيلُ بِالْوَحْىِ، وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ بِهِ لِسَانَهُ وَشَفَتَيْهِ فَيَشْتَدُّ عَلَيْهِ وَكَانَ يُعْرَفُ مِنْهُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ الآيَةَ الَّتِي فِي ﴿ لاَ أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ ﴾ ﴿ لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ * إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ ﴾ قَالَ عَلَيْنَا أَنْ نَجْمَعَهُ فِي صَدْرِكَ، وَقُرْآنَهُ ﴿ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ ﴾ فَإِذَا أَنْزَلْنَاهُ فَاسْتَمِعْ ﴿ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ ﴾ عَلَيْنَا أَنْ نُبَيِّنَهُ بِلِسَانِكَ ـ قَالَ ـ فَكَانَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ أَطْرَقَ، فَإِذَا ذَهَبَ قَرَأَهُ كَمَا وَعَدَهُ اللَّهُ. ﴿ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى ﴾ تَوَعُّدٌ.(Saʼid ibn Jubayr, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan — Uning ‹Uni (Qurʼonni) shoshilib (yodlab olish) uchun tilingni qimirlatma!› (Qiyoma surasi, 16) degan soʻzi haqida) rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ — Jibril vahy bilan nozil boʻ lganida — uni (yodlashda shoshilib) tili va labluri bilan qimirlatar edilar; bu u zotga ogʻ ir kelar va u (holat) u zotdan bilinar edi. Shunda Alloh ‹La uqsimu bi-yavmil-qiyama (Qiyomat kuniga qasam ichaman)› (surasi)dagi oyatni — ‹Uni shoshilib (yodlab olish) uchun tilingni qimirlatma! Albatta uni toʻplash va (uni) oʻqitish Bizning zimmamizda(dir)› (Qiyoma surasi, 16-17) — nozil qildi. (Ibn Abbos:) «‹Bizning zimmamizda — uni sening koʻ ksingda toʻplashimiz va uni oʻqitishimiz (yaʼni oʻ zing oʻqishing); ‹Bas, Biz uni oʻqiganimizda, uning qiroatiga ergash› (Qiyoma surasi, 18) — yaʼni Biz uni nozil qilganimizda, (sen) quloq sol; ‹Soʻng, albatta uni bayon qilish Bizning zimmamizda(dir)› (Qiyoma surasi, 19) — uni sening tiling bilan bayon qilishimiz Bizning zimmamizda›», dedi. (Ibn Abbos:) Shu sababli u zot — Jibril kelganida — (jim) quloq solar (boshini quyi solar), u (Jibril) ketgach esa, Alloh unga vaʼda qilgandek uni oʻqir edilar. ‹Avlo laka fa-avlo (Senga halokat yaqin — yaqin!)› (Qiyoma surasi, 34) — (bu) bir tahdid(dir).