وَعَنْ أَنَسٍ - رضى الله عنه - أَنَّ أَبَا بَكْرٍ اَلصِّدِّيقَ - رضى الله عنه - كَتَبَ لَه ُ 1 { هَذِهِ فَرِيضَةُ اَلصَّدَقَةِ اَلَّتِي فَرَضَهَا رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -عَلَى اَلْمُسْلِمِينَ, وَاَلَّتِي أَمَرَ اَللَّهُ بِهَا رَسُولَه ُ 2 فِي أَرْبَعٍ وَعِشْرِينَ مِنَ اَلْإِبِلِ فَمَا دُونَهَا اَلْغَنَم ُ 3 فِي كُلِّ خَمْسٍ شَاةٌ, فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا وَعِشْرِينَ إِلَى خَمْسٍ وَثَلَاثِينَ فَفِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ أُنْثَ ى 4 فَإِنْ لَمْ تَكُنْ فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَر ٍ 5 فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَثَلَاثِينَ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ فَفِيهَا بِنْتُ لَبُون ٍ 6 أُنْثَى, فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَأَرْبَعِينَ إِلَى سِتِّينَ فَفِيهَا حِقَّةٌ طَرُوقَةُ اَلْجَمَل ِ 7 فَإِذَا بَلَغَتْ وَاحِدَةً وَسِتِّينَ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ فَفِيهَا جَذَعَة ٌ 8 فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَسَبْعِينَ إِلَى تِسْعِينَ فَفِيهَا بِنْتَا لَبُونٍ, فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَتِسْعِينَ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا حِقَّتَانِ طَرُوقَتَا اَلْجَمَلِ, فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ بِنْتُ لَبُونٍ, وَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ, وَمَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ إِلَّا أَرْبَعٌ مِنَ اَلْإِبِلِ فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا 9 . وَفِي صَدَقَةِ اَلْغَنَمِ سَائِمَتِهَا إِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةِ شَاة ٍ 10 شَاةٌ, فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ إِلَى مِائَتَيْنِ فَفِيهَا شَاتَانِ, فَإِذَا زَادَتْ عَلَى مِائَتَيْنِ إِلَى ثَلَاثمِائَةٍ فَفِيهَا ثَلَاثُ شِيَاه ٍ 11 فَإِذَا زَادَتْ عَلَى ثَلَاثِمِائَةٍ فَفِي كُلِّ مِائَةٍ شَاةٌ، فَإِذَا كَانَتْ سَائِمَةُ اَلرَّجُلِ نَاقِصَةً مِنْ أَرْبَعِينَ شَاة ٍ 12 شَاةً وَاحِدَةً فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ, إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا. وَلَا يُجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ وَلَا يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ اَلصَّدَقَةِ, وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْنِ فَإِنَّهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ, وَلَا يُخْرَجُ فِي اَلصَّدَقَةِ هَرِمَة ٌ 13 وَلَا ذَاتُ عَوَارٍ, إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اَلْمُصَّدِّقُ، وَفِي اَلرِّقَة ِ 14 رُبُعُ اَلْعُشْرِ, فَإِنْ لَمْ تَكُن ْ 15 إِلَّا تِسْعِينَ وَمِائَةً فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا, وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ مِنَ اَلْإِبِلِ صَدَقَةُ اَلْجَذَعَةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ جَذَعَةٌ وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ, فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ اَلْحِقَّةُ, وَيَجْعَلُ مَعَهَا شَاتَيْنِ إِنِ اِسْتَيْسَرَتَا لَهُ, أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا, وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ اَلْحِقَّةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ اَلْحِقَّةُ, وَعِنْدَهُ اَلْجَذَعَةُ, فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ اَلْجَذَعَةُ, وَيُعْطِيهِ اَلْمُصَّدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ } رَوَاهُ اَلْبُخَارِيّ ُ 16 . 1 - جاء في البخاري بعد ذلك قوله: "هذا الكتاب، لما وجهه إلى البحرين. بسم الله الرحمن الرحيم". 2 - في البخاري زيادة: "فمن سئلها من المسلمين على وجهها فليعطها، ومن سئل فوقها فلا يعط". 3 - في البخاري "من الغنم"، أي: تؤخذ الغنم في زكاتها. 4 - ما استكمل من الإبل السنة الأولى ودخل في الثانية. 5 - هذه الجملة ليست في البخاري. 6 - من الإبل، ما استكمل السنة الثانية، ودخل في الثالثة. 7 - هي التي أتت عليها ثلاث سنين ودخلت في الرابعة، والمراد: أنها بلغت أن يطرقها الفحل. 8 - هي التي أتى عليها أربع سنين، ودخلت في الخامسة. 9 - أي: صاحبها. 10 - هذه اللفظة ليست في البخاري. 11 - هذه اللفظة ليست في البخاري. 12 - هذه اللفظة ليست في البخاري. 13 - التي سقطت أسنانها. 14 - هي الفضة الخالصة سواء كانت مضروبة أو غير مضروبة. 15 - في الأصلين: "يكن". 16 - صحيح. رواه البخاري ( 1454 ) ومما تجدر الإشارة إليه أنه لا توجد رواية واحدة في البخاري بهذا السياق، ولكن الحافظ جمع بين روايات الحديث، وانظر البخاري رقم ( 1448 )، لتقف على أطراف الحديث.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu) unga shuni yozdi: «Bular — Rasululloh ﷺ musulmonlarga farz qilgan va Alloh Oʻz Rasuliga buyurgan farz sadaqa (zakot) (hukmlari)dir: yigirma toʻrt tuya va undan kamiga qoʻy (lozim boʻladi) — har besh (tuya)ga bir qoʻy. Agar (tuyalar) yigirma beshdan oʻttiz beshgacha yetsa, unda bir urgʻochi ‹bint mahoz›; agar u boʻlmasa, erkak ‹ibn labun›. Agar oʻttiz oltidan qirq beshgacha yetsa, unda bir urgʻochi ‹bint labun›. Agar qirq oltidan oltmishgacha yetsa, unda erkak tuya bilan juftlashadigan bir ‹hiqqa›. Agar oltmish birdan yetmish beshgacha yetsa, unda bir ‹jazaʼa›. Agar yetmish oltidan toʻqsongacha yetsa, unda ikki ‹bint labun›. Agar toʻqson birdan bir yuz yigirmagacha yetsa, unda erkak tuya bilan juftlashadigan ikki ‹hiqqa›. Agar bir yuz yigirmadan oshsa, har qirqtasiga bir ‹bint labun›, har elliktasiga bir ‹hiqqa› (lozim). Kimda toʻrttagina tuya boʻlsa, unda zakot yoʻq — faqat egasi xohlasa (bergani). Yaylovda boqiladigan qoʻylarning zakotiga kelsak: agar ular qirqtadan bir yuz yigirmagacha boʻlsa, bir qoʻy; bir yuz yigirmadan oshib, ikki yuzgacha boʻlsa, ikki qoʻy; ikki yuzdan oshib, uch yuzgacha boʻlsa, uch qoʻy; uch yuzdan oshsa, har yuztasiga bir qoʻy (lozim). Agar kishining yaylovda boqiladigan qoʻylari qirqtadan bittagina kam boʻlsa, unda zakot yoʻq — faqat egasi xohlasa (bergani). Zakotdan qoʻrqib, ayrim (mollar) birlashtirilmaydi va birlashgani ayrilmaydi. Ikki sherikning (moli) boʻlsa, ular oʻzaro teng ravishda hisob-kitob qiladilar. Zakot uchun qarigan va nuqsonli (hayvon) chiqarilmaydi — faqat zakot yigʻuvchi xohlasa (olgani). Kumushda — ushrning choragi (qirqdan bir). Agar (kumush) bir yuz toʻqsongina boʻlsa, unda zakot yoʻq — faqat egasi xohlasa (bergani). Kimning tuyalari ‹jazaʼa› (beriladigan) miqdorga yetgan boʻlsa-yu, unda ‹jazaʼa› boʻlmay, ‹hiqqa› boʻlsa, undan ‹hiqqa› qabul qilinadi va u bilan birga — agar oson boʻlsa — ikki qoʻy yoki yigirma dirham (qoʻshib beradi). Kimning (tuyalari) ‹hiqqa› (beriladigan) miqdorga yetgan boʻlsa-yu, unda ‹hiqqa› boʻlmay, ‹jazaʼa› boʻlsa, undan ‹jazaʼa› qabul qilinadi va zakot yigʻuvchi unga yigirma dirham yoki ikki qoʻy beradi».Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) унга шуни ёзди: «Булар — Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларга фарз қилган ва Аллоҳ Ўз Расулига буюрган фарз садақа (закот) (ҳукмлари)дир: йигирма тўрт туя ва ундан камига қўй (лозим бўлади) — ҳар беш (туя)га бир қўй. Агар (туялар) йигирма бешдан ўттиз бешгача етса, унда бир урғочи ‹бинт маҳоз›; агар у бўлмаса, эркак ‹ибн лабун›. Агар ўттиз олтидан қирқ бешгача етса, унда бир урғочи ‹бинт лабун›. Агар қирқ олтидан олтмишгача етса, унда эркак туя билан жуфтлашадиган бир ‹ҳиққа›. Агар олтмиш бирдан етмиш бешгача етса, унда бир ‹жазаъа›. Агар етмиш олтидан тўқсонгача етса, унда икки ‹бинт лабун›. Агар тўқсон бирдан бир юз йигирмагача етса, унда эркак туя билан жуфтлашадиган икки ‹ҳиққа›. Агар бир юз йигирмадан ошса, ҳар қирқтасига бир ‹бинт лабун›, ҳар элликтасига бир ‹ҳиққа› (лозим). Кимда тўрттагина туя бўлса, унда закот йўқ — фақат эгаси хоҳласа (бергани). Яйловда боқиладиган қўйларнинг закотига келсак: агар улар қирқтадан бир юз йигирмагача бўлса, бир қўй; бир юз йигирмадан ошиб, икки юзгача бўлса, икки қўй; икки юздан ошиб, уч юзгача бўлса, уч қўй; уч юздан ошса, ҳар юзтасига бир қўй (лозим). Агар кишининг яйловда боқиладиган қўйлари қирқтадан биттагина кам бўлса, унда закот йўқ — фақат эгаси хоҳласа (бергани). Закотдан қўрқиб, айрим (моллар) бирлаштирилмайди ва бирлашгани айрилмайди. Икки шерикнинг (моли) бўлса, улар ўзаро тенг равишда ҳисоб-китоб қиладилар. Закот учун қариган ва нуқсонли (ҳайвон) чиқарилмайди — фақат закот йиғувчи хоҳласа (олгани). Кумушда — ушрнинг чораги (қирқдан бир). Агар (кумуш) бир юз тўқсонгина бўлса, унда закот йўқ — фақат эгаси хоҳласа (бергани). Кимнинг туялари ‹жазаъа› (бериладиган) миқдорга етган бўлса-ю, унда ‹жазаъа› бўлмай, ‹ҳиққа› бўлса, ундан ‹ҳиққа› қабул қилинади ва у билан бирга — агар осон бўлса — икки қўй ёки йигирма дирҳам (қўшиб беради). Кимнинг (туялари) ‹ҳиққа› (бериладиган) миқдорга етган бўлса-ю, унда ‹ҳиққа› бўлмай, ‹жазаъа› бўлса, ундан ‹жазаъа› қабул қилинади ва закот йиғувчи унга йигирма дирҳам ёки икки қўй беради».