حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ الْقُرَشِيِّ، أَنَّهُ سَأَلَ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ قَدْ حَجَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهُ أَوَّلُ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ حِينَ قَدِمَ أَنَّهُ تَوَضَّأَ ثُمَّ طَافَ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لَمْ تَكُنْ عُمْرَةً، ثُمَّ حَجَّ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَكَانَ أَوَّلَ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لَمْ تَكُنْ عُمْرَةً. ثُمَّ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ مِثْلُ ذَلِكَ. ثُمَّ حَجَّ عُثْمَانُ ـ رضى الله عنه ـ فَرَأَيْتُهُ أَوَّلُ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لَمْ تَكُنْ عُمْرَةٌ، ثُمَّ مُعَاوِيَةُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، ثُمَّ حَجَجْتُ مَعَ أَبِي الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ، فَكَانَ أَوَّلَ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ، ثُمَّ لَمْ تَكُنْ عُمْرَةٌ، ثُمَّ رَأَيْتُ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارَ يَفْعَلُونَ ذَلِكَ، ثُمَّ لَمْ تَكُنْ عُمْرَةٌ، ثُمَّ آخِرُ مَنْ رَأَيْتُ فَعَلَ ذَلِكَ ابْنُ عُمَرَ ثُمَّ لَمْ يَنْقُضْهَا عُمْرَةً، وَهَذَا ابْنُ عُمَرَ عِنْدَهُمْ فَلاَ يَسْأَلُونَهُ، وَلاَ أَحَدٌ مِمَّنْ مَضَى، مَا كَانُوا يَبْدَءُونَ بِشَىْءٍ حَتَّى يَضَعُوا أَقْدَامَهُمْ مِنَ الطَّوَافِ بِالْبَيْتِ، ثُمَّ لاَ يَحِلُّونَ، وَقَدْ رَأَيْتُ أُمِّي وَخَالَتِي، حِينَ تَقْدَمَانِ لاَ تَبْتَدِئَانِ بِشَىْءٍ أَوَّلَ مِنَ الْبَيْتِ، تَطُوفَانِ بِهِ، ثُمَّ لاَ تَحِلاَّنِ. وَقَدْ أَخْبَرَتْنِي أُمِّي، أَنَّهَا أَهَلَّتْ هِيَ وَأُخْتُهَا وَالزُّبَيْرُ وَفُلاَنٌ وَفُلاَنٌ بِعُمْرَةٍ، فَلَمَّا مَسَحُوا الرُّكْنَ حَلُّوا.
Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Navfal al-Qurashiy (Urvadan) rivoyat qiladi: Men Urva ibn Zubayrdan (Paygʻambar ﷺ ning haji haqida) soʻradim. Urva: «Oisha rivoyat qildi: ‹Paygʻambar ﷺ Makkaga yetib kelganda birinchi boshlagan ishi — tahorat, soʻng Kaʼbani tavof qilish edi va uning niyati (yolgʻiz) umra emas edi (balki haj va umra birga)›», — dedi. Keyin Abu Bakr haj qildi va u birinchi boshlagan ishi — Kaʼbani tavof qilish edi va bu (yolgʻiz) umra emas edi (balki haj va umra birga). Soʻng Umar ham shunday qildi. Soʻng Usmon haj qildi va u birinchi boshlagan ishi — Kaʼbani tavof qilish edi va bu (yolgʻiz) umra emas edi. Soʻng Muoviya va Abdulloh ibn Umar ham shunday qildi. Men Ibn Zubayr bilan haj qildim va u birinchi boshlagan ishi — Kaʼbani tavof qilish edi va bu (yolgʻiz) umra emas edi (balki haj va umra birga). Soʻng men muhojirlar va ansorlarning ham shunday qilganini koʻrdim va bu (yolgʻiz) umra emas edi. Men shunday qilganini koʻrgan soʻnggi kishi — Ibn Umar edi va u birinchisini (hajni) tugatgach, boshqa umra qilmadi. Mana, Ibn Umar odamlar orasida hozir (turibdi)! Ular na undan, na avvalgi (zikr qilinganlar)dan birortasidan soʻraydi. Bu odamlarning hammasi Makkaga kirganda, Kaʼbani tavof qilmaguncha hech narsa bilan boshlamas va ehromdan chiqmas edi. Shubhasiz, men onam va xolam (Oisha)ni ham Makkaga kirganda, Kaʼbani tavof qilmasdan oldin hech narsa qilmaganini va ehromdan chiqmaganini koʻrdim. Onam menga — u, opasi (Oisha), Zubayr va falon-falonchi (kishilar) umra uchun ehrom bogʻlagani va ular (Hajarul-Asvad) burchagiga qoʻllarini surgach (yaʼni umrani tugatgach) ehromdan chiqganini — aytdi.Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Навфал ал-Қураший (Урвадан) ривоят қилади: Мен Урва ибн Зубайрдан (Пайғамбар ﷺ нинг ҳажи ҳақида) сўрадим. Урва: «Оиша ривоят қилди: ‹Пайғамбар ﷺ Маккага етиб келганда биринчи бошлаган иши — таҳорат, сўнг Каъбани тавоф қилиш эди ва унинг нияти (ёлғиз) умра эмас эди (балки ҳаж ва умра бирга)›», — деди. Кейин Абу Бакр ҳаж қилди ва у биринчи бошлаган иши — Каъбани тавоф қилиш эди ва бу (ёлғиз) умра эмас эди (балки ҳаж ва умра бирга). Сўнг Умар ҳам шундай қилди. Сўнг Усмон ҳаж қилди ва у биринчи бошлаган иши — Каъбани тавоф қилиш эди ва бу (ёлғиз) умра эмас эди. Сўнг Муовия ва Абдуллоҳ ибн Умар ҳам шундай қилди. Мен Ибн Зубайр билан ҳаж қилдим ва у биринчи бошлаган иши — Каъбани тавоф қилиш эди ва бу (ёлғиз) умра эмас эди (балки ҳаж ва умра бирга). Сўнг мен муҳожирлар ва ансорларнинг ҳам шундай қилганини кўрдим ва бу (ёлғиз) умра эмас эди. Мен шундай қилганини кўрган сўнгги киши — Ибн Умар эди ва у биринчисини (ҳажни) тугатгач, бошқа умра қилмади. Мана, Ибн Умар одамлар орасида ҳозир (турибди)! Улар на ундан, на аввалги (зикр қилинганлар)дан бирортасидан сўрайди. Бу одамларнинг ҳаммаси Маккага кирганда, Каъбани тавоф қилмагунча ҳеч нарса билан бошламас ва эҳромдан чиқмас эди. Шубҳасиз, мен онам ва холам (Оиша)ни ҳам Маккага кирганда, Каъбани тавоф қилмасдан олдин ҳеч нарса қилмаганини ва эҳромдан чиқмаганини кўрдим. Онам менга — у, опаси (Оиша), Зубайр ва фалон-фалончи (кишилар) умра учун эҳром боғлагани ва улар (Ҳажарул-Асвад) бурчагига қўлларини сургач (яъни умрани тугатгач) эҳромдан чиқганини — айтди.