حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا سَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ فَبَلَغَ ذَلِكَ قُرَيْشًا، خَرَجَ أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍ وَحَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ وَبُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ يَلْتَمِسُونَ الْخَبَرَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلُوا يَسِيرُونَ حَتَّى أَتَوْا مَرَّ الظَّهْرَانِ، فَإِذَا هُمْ بِنِيرَانٍ كَأَنَّهَا نِيرَانُ عَرَفَةَ، فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ مَا هَذِهِ لَكَأَنَّهَا نِيرَانُ عَرَفَةَ. فَقَالَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ نِيرَانُ بَنِي عَمْرٍو. فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ عَمْرٌو أَقَلُّ مِنْ ذَلِكَ. فَرَآهُمْ نَاسٌ مِنْ حَرَسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَدْرَكُوهُمْ فَأَخَذُوهُمْ، فَأَتَوْا بِهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْلَمَ أَبُو سُفْيَانَ، فَلَمَّا سَارَ قَالَ لِلْعَبَّاسِ " احْبِسْ أَبَا سُفْيَانَ عِنْدَ حَطْمِ الْخَيْلِ حَتَّى يَنْظُرَ إِلَى الْمُسْلِمِينَ ". فَحَبَسَهُ الْعَبَّاسُ، فَجَعَلَتِ الْقَبَائِلُ تَمُرُّ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَمُرُّ كَتِيبَةً كَتِيبَةً عَلَى أَبِي سُفْيَانَ، فَمَرَّتْ كَتِيبَةٌ قَالَ يَا عَبَّاسُ مَنْ هَذِهِ قَالَ هَذِهِ غِفَارُ. قَالَ مَا لِي وَلِغِفَارَ ثُمَّ مَرَّتْ جُهَيْنَةُ، قَالَ مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ مَرَّتْ سَعْدُ بْنُ هُذَيْمٍ، فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَمَرَّتْ سُلَيْمُ، فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ، حَتَّى أَقْبَلَتْ كَتِيبَةٌ لَمْ يَرَ مِثْلَهَا، قَالَ مَنْ هَذِهِ قَالَ هَؤُلاَءِ الأَنْصَارُ عَلَيْهِمْ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ مَعَهُ الرَّايَةُ. فَقَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ يَا أَبَا سُفْيَانَ الْيَوْمُ يَوْمُ الْمَلْحَمَةِ، الْيَوْمَ تُسْتَحَلُّ الْكَعْبَةُ. فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ يَا عَبَّاسُ حَبَّذَا يَوْمُ الذِّمَارِ. ثُمَّ جَاءَتْ كَتِيبَةٌ، وَهْىَ أَقَلُّ الْكَتَائِبِ، فِيهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ، وَرَايَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَعَ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ، فَلَمَّا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَلَمْ تَعْلَمْ مَا قَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ قَالَ " مَا قَالَ ". قَالَ كَذَا وَكَذَا. فَقَالَ " كَذَبَ سَعْدٌ، وَلَكِنْ هَذَا يَوْمٌ يُعَظِّمُ اللَّهُ فِيهِ الْكَعْبَةَ، وَيَوْمٌ تُكْسَى فِيهِ الْكَعْبَةُ ". قَالَ وَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُرْكَزَ رَايَتُهُ بِالْحَجُونِ. قَالَ عُرْوَةُ وَأَخْبَرَنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ قَالَ سَمِعْتُ الْعَبَّاسَ يَقُولُ لِلزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ، هَا هُنَا أَمَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَرْكُزَ الرَّايَةَ، قَالَ وَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ أَنْ يَدْخُلَ مِنْ أَعْلَى مَكَّةَ مِنْ كَدَاءٍ، وَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ كُدَا، فَقُتِلَ مِنْ خَيْلِ خَالِدٍ يَوْمَئِذٍ رَجُلاَنِ حُبَيْشُ بْنُ الأَشْعَرِ وَكُرْزُ بْنُ جَابِرٍ الْفِهْرِيُّ.
(Hishom otasidan (Urva ibn Zubayr) aytdi:) Rasululloh ﷺ Fath yili yurganlarida va bu Qurayshga yetganida, Abu Sufyon ibn Harb, Hakim ibn Hizom va Budayl ibn Varqo Rasululloh ﷺ haqida xabar izlab chiqdilar. Ular yurib keldilar, to Marruz-Zahronga yetdilar; qarasalar, Arafa olovlaridek olovlar (yonib turibdi). Abu Sufyon: «Bu nima? Goʻyo Arafa olovlaridek», dedi. Budayl ibn Varqo: «Bani Amrning olovlari», dedi. Abu Sufyon: «Amr bundan kamroq (oz)dir», dedi. Ularni Rasululloh ﷺning qoʻriqchilaridan baʼzilari koʻrib, ularga yetib, ularni tutdilar va Rasululloh ﷺga keltirdilar. Abu Sufyon islom (qabul) qildi. (Rasululloh ﷺ) yurganlarida, Abbosga: «Abu Sufyonni otlar (qoʻshin) siqilib oʻtadigan tor (joy)da ushlab tur — toki musulmonlarga qarab (kuzatib) tursin», dedilar. Abbos uni (oʻsha yerda) ushlab turdi. Qabilalar Paygʻambar ﷺ bilan — guruh-guruh — Abu Sufyondan oʻta boshladi. Bir guruh oʻtdi, u: «Ey Abbos, bu kim?» dedi. U: «Bu — Gʻifor», dedi. (Abu Sufyon:) «Menga Gʻifordan nima (manfaat yoki zarar)?» dedi. Soʻng Juhayna oʻtdi, u shunday dedi. Soʻng Saʼd ibn Huzaym oʻtdi, u shunday dedi. Soʻng Sulaym oʻtdi, u shunday dedi. To bir guruh keldi — u (Abu Sufyon) uni kabisini koʻrmagan edi. U: «Bu kim?» dedi. U (Abbos): «Bular ansordir, ular ustida Saʼd ibn Ubada — bayroq uning qoʻ lida», dedi. Saʼd ibn Ubada: «Ey Abu Sufyon, bugun — jang (malhama) kuni; bugun Kaʼba(ga hujum) halol qilinadi!» dedi. Abu Sufyon: «Ey Abbos, qanday yaxshi — (Kaʼba) himoya qilinadigan kun!» dedi. Soʻng bir guruh keldi — u guruhlarning eng oz(soni)dir; ularda Rasululloh ﷺ va sahobalari bor edi; Paygʻambar ﷺning bayrogʻi Zubayr ibnul-Avvom bilan edi. Rasululloh ﷺ Abu Sufyondan oʻtganlarida, u: «Saʼd ibn Ubada nima deganini bilmadingmi?» dedi. U zot: «U nima dedi?» dedilar. U: «Shunday-shunday», dedi. U zot: «Saʼd yolgʻon (xato) aytdi; balki bu — Alloh unda Kaʼbani ulugʻlaydigan kun, Kaʼbaga (kiyim) kiydiriladigan kundir», dedilar. (Urva) aytdi: Rasululloh ﷺ bayroqlarini Hajunda oʻrnatishni buyurdilar. Urva aytdi: Menga Nofiʼ ibn Jubayr ibn Mutʼim xabar berdi: Men Abbosni Zubayr ibnul-Avvomga: «Ey Abu Abdulloh, mana shu yerda Rasululloh ﷺ senga bayroqni oʻrnatishni buyurgan edilar», deganini eshitdim. (Urva) aytdi: Rasululloh ﷺ oʻsha kuni Xolid ibnul-Validni Makkaning yuqorisidan — Kadoʼdan — kirishga buyurdilar, Paygʻambar ﷺ esa Kudodan kirdilar. Oʻsha kuni Xolidning otliqlaridan ikki kishi — Hubaysh ibnul-Ashʼar va Kurz ibn Jobir al-Fihriy — oʻldirildi.(Ҳишом отасидан (Урва ибн Зубайр) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили юрганларида ва бу Қурайшга етганида, Абу Суфён ибн Ҳарб, Ҳаким ибн Ҳизом ва Будайл ибн Варқо Расулуллоҳ ﷺ ҳақида хабар излаб чиқдилар. Улар юриб келдилар, то Марруз-Заҳронга етдилар; қарасалар, Арафа оловларидек оловлар (ёниб турибди). Абу Суфён: «Бу нима? Гўё Арафа оловларидек», деди. Будайл ибн Варқо: «Бани Амрнинг оловлари», деди. Абу Суфён: «Амр бундан камроқ (оз)дир», деди. Уларни Расулуллоҳ ﷺнинг қўриқчиларидан баъзилари кўриб, уларга етиб, уларни тутдилар ва Расулуллоҳ ﷺга келтирдилар. Абу Суфён ислом (қабул) қилди. (Расулуллоҳ ﷺ) юрганларида, Аббосга: «Абу Суфённи отлар (қўшин) сиқилиб ўтадиган тор (жой)да ушлаб тур — токи мусулмонларга қараб (кузатиб) турсин», дедилар. Аббос уни (ўша ерда) ушлаб турди. Қабилалар Пайғамбар ﷺ билан — гуруҳ-гуруҳ — Абу Суфёндан ўта бошлади. Бир гуруҳ ўтди, у: «Эй Аббос, бу ким?» деди. У: «Бу — Ғифор», деди. (Абу Суфён:) «Менга Ғифордан нима (манфаат ёки зарар)?» деди. Сўнг Жуҳайна ўтди, у шундай деди. Сўнг Саъд ибн Ҳузайм ўтди, у шундай деди. Сўнг Сулайм ўтди, у шундай деди. То бир гуруҳ келди — у (Абу Суфён) уни кабисини кўрмаган эди. У: «Бу ким?» деди. У (Аббос): «Булар ансордир, улар устида Саъд ибн Убада — байроқ унинг қў лида», деди. Саъд ибн Убада: «Эй Абу Суфён, бугун — жанг (малҳама) куни; бугун Каъба(га ҳужум) ҳалол қилинади!» деди. Абу Суфён: «Эй Аббос, қандай яхши — (Каъба) ҳимоя қилинадиган кун!» деди. Сўнг бир гуруҳ келди — у гуруҳларнинг энг оз(сони)дир; уларда Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари бор эди; Пайғамбар ﷺнинг байроғи Зубайр ибнул-Аввом билан эди. Расулуллоҳ ﷺ Абу Суфёндан ўтганларида, у: «Саъд ибн Убада нима деганини билмадингми?» деди. У зот: «У нима деди?» дедилар. У: «Шундай-шундай», деди. У зот: «Саъд ёлғон (хато) айтди; балки бу — Аллоҳ унда Каъбани улуғлайдиган кун, Каъбага (кийим) кийдириладиган кундир», дедилар. (Урва) айтди: Расулуллоҳ ﷺ байроқларини Ҳажунда ўрнатишни буюрдилар. Урва айтди: Менга Нофиъ ибн Жубайр ибн Мутъим хабар берди: Мен Аббосни Зубайр ибнул-Аввомга: «Эй Абу Абдуллоҳ, мана шу ерда Расулуллоҳ ﷺ сенга байроқни ўрнатишни буюрган эдилар», деганини эшитдим. (Урва) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ўша куни Холид ибнул-Валидни Макканинг юқорисидан — Кадўдан — киришга буюрдилар, Пайғамбар ﷺ эса Кудодан кирдилар. Ўша куни Холиднинг отлиқларидан икки киши — Ҳубайш ибнул-Ашъар ва Курз ибн Жобир ал-Фиҳрий — ўлдирилди.