حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَلِمَةَ، قَالَ قَالَ لِي أَبُو قِلاَبَةَ أَلاَ تَلْقَاهُ فَتَسْأَلَهُ، قَالَ فَلَقِيتُهُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كُنَّا بِمَاءٍ مَمَرَّ النَّاسِ، وَكَانَ يَمُرُّ بِنَا الرُّكْبَانُ فَنَسْأَلُهُمْ مَا لِلنَّاسِ مَا لِلنَّاسِ مَا هَذَا الرَّجُلُ فَيَقُولُونَ يَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ أَرْسَلَهُ أَوْحَى إِلَيْهِ، أَوْ أَوْحَى اللَّهُ بِكَذَا. فَكُنْتُ أَحْفَظُ ذَلِكَ الْكَلاَمَ، وَكَأَنَّمَا يُغْرَى فِي صَدْرِي، وَكَانَتِ الْعَرَبُ تَلَوَّمُ بِإِسْلاَمِهِمِ الْفَتْحَ، فَيَقُولُونَ اتْرُكُوهُ وَقَوْمَهُ، فَإِنَّهُ إِنْ ظَهَرَ عَلَيْهِمْ فَهْوَ نَبِيٌّ صَادِقٌ. فَلَمَّا كَانَتْ وَقْعَةُ أَهْلِ الْفَتْحِ بَادَرَ كُلُّ قَوْمٍ بِإِسْلاَمِهِمْ، وَبَدَرَ أَبِي قَوْمِي بِإِسْلاَمِهِمْ، فَلَمَّا قَدِمَ قَالَ جِئْتُكُمْ وَاللَّهِ مِنْ عِنْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَقًّا فَقَالَ " صَلُّوا صَلاَةَ كَذَا فِي حِينِ كَذَا، وَصَلُّوا كَذَا فِي حِينِ كَذَا، فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ، فَلْيُؤَذِّنْ أَحَدُكُمْ، وَلْيَؤُمَّكُمْ أَكْثَرُكُمْ قُرْآنًا ". فَنَظَرُوا فَلَمْ يَكُنْ أَحَدٌ أَكْثَرَ قُرْآنًا مِنِّي، لِمَا كُنْتُ أَتَلَقَّى مِنَ الرُّكْبَانِ، فَقَدَّمُونِي بَيْنَ أَيْدِيهِمْ، وَأَنَا ابْنُ سِتٍّ أَوْ سَبْعِ، سِنِينَ وَكَانَتْ عَلَىَّ بُرْدَةٌ، كُنْتُ إِذَا سَجَدْتُ تَقَلَّصَتْ عَنِّي، فَقَالَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الْحَىِّ أَلاَ تُغَطُّوا عَنَّا اسْتَ قَارِئِكُمْ. فَاشْتَرَوْا فَقَطَعُوا لِي قَمِيصًا، فَمَا فَرِحْتُ بِشَىْءٍ فَرَحِي بِذَلِكَ الْقَمِيصِ.
(Amr ibn Salama aytdi:) Abu Qiloba menga: «Uni (Amrni) uchratib, soʻramaysanmi?» dedi. (Rovi) aytdi: Men uni uchratib soʻradim. U dedi: Biz odamlar (yoʻli) oʻtadigan bir suv (boʻ yi)da edik; bizning oldimizdan otliqlar (karvonlar) oʻtardi, biz ulardan: «Odamlarga nima boʻ ldi? Bu kishi kim?» deb soʻrardik. Ular: «U Alloh uni (paygʻambar qilib) yuborgan, unga vahiy qilingan deb daʼvo qiladi» — yoki: «Alloh shunday vahiy qildi» — deyishardi. Men oʻsha soʻzni yodlab olardim — goʻyo u koʻkragimga (yopishtirib) joylanardek. Arablar (oʻz) islom(larini) Fathga qadar kechiktirardilar va: «Uni qavmi bilan tashlab qoʻ yinglar; agar u ularga gʻolib kelsa, u — rost (sodiq) paygʻambardir», derdilar. Fath ahli voqeasi (Makka fathi) boʻ lganida, har qavm oʻ z islomi bilan shoshildi; otam ham qavmimning islomi bilan oldinga shoshildi. U (otam) kelganida: «Allohga qasamki, men sizlarga haqiqatan ham Paygʻambar ﷺning oldilaridan keldim», dedi va: «Falon namozni falon vaqtda oʻqinglar, falon namozni falon vaqtda oʻqinglar; namoz vaqti kirsa, biringiz azon aytsin va sizlarga eng koʻp Qurʼon (yodlagan)ingiz imom boʻ lsin (deb aytdilar)» dedi. (Qavm) qaradilar — Qurʼonni mendan koʻproq (yodlagan) hech kim yoʻq edi — chunki men karvonlardan (eshitib) olib turardim. Shunda ular meni oldilariga (imomlikka) oʻtkazdilar — men olti yoki yetti yoshli edim. Ustimda bir burda (chopon) bor edi; sajda qilsam, u mendan (koʻtarilib) tortilardi (ochilardi). Mahalladan bir ayol: «Bizdan qoriyingizning orqasini (avratini) yopmaysizlarmi?» dedi. Shunda ular (mato) sotib olib, menga bir koʻ ylak kesib (tikib) berdilar. Men hech narsadan oʻsha koʻ ylakdan xursand boʻ lganimdek xursand boʻ lmadim.(Амр ибн Салама айтди:) Абу Қилоба менга: «Уни (Амрни) учратиб, сўрамайсанми?» деди. (Рови) айтди: Мен уни учратиб сўрадим. У деди: Биз одамлар (йўли) ўтадиган бир сув (бў йи)да эдик; бизнинг олдимиздан отлиқлар (карвонлар) ўтарди, биз улардан: «Одамларга нима бў лди? Бу киши ким?» деб сўрардик. Улар: «У Аллоҳ уни (пайғамбар қилиб) юборган, унга ваҳий қилинган деб даъво қилади» — ёки: «Аллоҳ шундай ваҳий қилди» — дейишарди. Мен ўша сўзни ёдлаб олардим — гўё у кўкрагимга (ёпиштириб) жойланардек. Араблар (ўз) ислом(ларини) Фатҳга қадар кечиктирардилар ва: «Уни қавми билан ташлаб қў йинглар; агар у уларга ғолиб келса, у — рост (содиқ) пайғамбардир», дердилар. Фатҳ аҳли воқеаси (Макка фатҳи) бў лганида, ҳар қавм ў з исломи билан шошилди; отам ҳам қавмимнинг исломи билан олдинга шошилди. У (отам) келганида: «Аллоҳга қасамки, мен сизларга ҳақиқатан ҳам Пайғамбар ﷺнинг олдиларидан келдим», деди ва: «Фалон намозни фалон вақтда ўқинглар, фалон намозни фалон вақтда ўқинглар; намоз вақти кирса, бирингиз азон айцин ва сизларга энг кўп Қуръон (ёдлаган)ингиз имом бў лсин (деб айтдилар)» деди. (Қавм) қарадилар — Қуръонни мендан кўпроқ (ёдлаган) ҳеч ким йўқ эди — чунки мен карвонлардан (эшитиб) олиб турардим. Шунда улар мени олдиларига (имомликка) ўтказдилар — мен олти ёки етти ёшли эдим. Устимда бир бурда (чопон) бор эди; сажда қилсам, у мендан (кўтарилиб) тортиларди (очиларди). Маҳалладан бир аёл: «Биздан қорийингизнинг орқасини (авратини) ёпмайсизларми?» деди. Шунда улар (мато) сотиб олиб, менга бир кў йлак кесиб (тикиб) бердилар. Мен ҳеч нарсадан ўша кў йлакдан хурсанд бў лганимдек хурсанд бў лмадим.