حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَتَاهُ رَجُلاَنِ فِي فِتْنَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ فَقَالاَ إِنَّ النَّاسَ قَدْ ضُيِّعُوا، وَأَنْتَ ابْنُ عُمَرَ وَصَاحِبُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَمَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَخْرُجَ فَقَالَ يَمْنَعُنِي أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ دَمَ أَخِي. فَقَالاَ أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ [quran sura="2" aya_start="193" aya_end="193"]{وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ } فَقَالَ قَاتَلْنَا حَتَّى لَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ، وَكَانَ الدِّينُ لِلَّهِ، وَأَنْتُمْ تُرِيدُونَ أَنْ تُقَاتِلُوا حَتَّى تَكُونَ فِتْنَةٌ، وَيَكُونَ الدِّينُ لِغَيْرِ اللَّهِ. وَزَادَ عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي فُلاَنٌ، وَحَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو الْمَعَافِرِيِّ، أَنَّ بُكَيْرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَهُ عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ تَحُجَّ عَامًا وَتَعْتَمِرَ عَامًا، وَتَتْرُكَ الْجِهَادَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَقَدْ عَلِمْتَ مَا رَغَّبَ اللَّهُ فِيهِ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ إِيمَانٍ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَالصَّلاَةِ الْخَمْسِ، وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَدَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ الْبَيْتِ. قَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَلاَ تَسْمَعُ مَا ذَكَرَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ [quran sura="49" aya_start="9" aya_end="9"]{وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا} [quran sura="49" aya_start="9" aya_end="9"]{إِلَى أَمْرِ اللَّهِ} [quran sura="2" aya_start="193" aya_end="193"]{قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ} قَالَ فَعَلْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ الإِسْلاَمُ قَلِيلاً، فَكَانَ الرَّجُلُ يُفْتَنُ فِي دِينِهِ إِمَّا قَتَلُوهُ، وَإِمَّا يُعَذِّبُوهُ، حَتَّى كَثُرَ الإِسْلاَمُ فَلَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ. قَالَ فَمَا قَوْلُكَ فِي عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ قَالَ أَمَّا عُثْمَانُ فَكَأَنَّ اللَّهَ عَفَا عَنْهُ، وَأَمَّا أَنْتُمْ فَكَرِهْتُمْ أَنْ تَعْفُوا عَنْهُ، وَأَمَّا عَلِيٌّ فَابْنُ عَمِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَخَتَنُهُ. وَأَشَارَ بِيَدِهِ فَقَالَ هَذَا بَيْتُهُ حَيْثُ تَرَوْنَ.
(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning oldiga — Ibn Zubayr fitnasi (davrida) — ikki kishi kelib: «Albatta odamlar zoe boʻ lmoqda (boshsiz qoldi); sen esa — Ibn Umar va Paygʻambar ﷺning sahobiysan; (jangga) chiqishingni nima toʻsmoqda?» dedi. U: «Meni — Alloh (din) qardoshim qonini harom qilgani — toʻsmoqda», dedi. Ular: «Alloh: ‹Va ular bilan — fitna qolmaguncha — jang qilinglar› (Baqara surasi, 193) demaganmi?» dedi. U: «Biz — fitna qolmay, din Allohga (xolis) boʻ lgunga qadar — jang qildik; sizlar esa — fitna boʻ lib, din Allohdan oʻzga uchun boʻ lishi uchun — jang qilmoqchisiz», dedi. (Boshqa rivoyatda, bir kishi Ibn Umarga: «Ey Abu Abdurrahmon, seni — bir yil haj, bir yil umra qilib, Alloh azza va jalla yoʻ lidagi jihodni tark etishingga — nima undadi? Allohning unga (jihodga) qanchalik ragʻbat berganini bilasan-ku», dedi. U: «Ey jiyanim, islom besh (asos) ustiga qurilgan: Allohga va Rasuliga iymon, besh vaqt namoz, Ramazon roʻzasi, zakot berish va Baytni haj qilish», dedi. U: «Ey Abu Abdurrahmon, Alloh oʻz Kitobida zikr qilgan ‹Agar moʻminlardan ikki toifa janglashsa, ularning orasini isloh qilinglar... Allohning amriga (qaytguncha)› (Hujurot surasi, 9) (va) ‹Ular bilan fitna qolmaguncha jang qilinglar› (Baqara surasi, 193) (oyatlarini) eshitmaysanmi?» dedi. U: «Biz buni Rasululloh ﷺ davrida qildik — islom (ahli) oz edi; kishi dini sababli fitnaga (azobga) solinar — uni yo oʻldirar, yo azoblar edilar — to islom koʻpayib, fitna qolmaguncha. (Endi esa fitna yoʻq)», dedi. U: «Ali va Usmon haqida soʻzing nima?» dedi. U: «Usmonga kelsak, goʻyo Alloh uni avf etgan; sizlar esa uni avf etishni yoqtirmadingiz. Aliga kelsak, u — Rasululloh ﷺning amakivachchasi va kuyovi (qizining eri)dir», dedi va qoʻ li bilan ishora qilib: «Bu — uning uyi, koʻ rib turganingizdek», dedi.)(Нофиъ ривоят қилди)ки, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига — Ибн Зубайр фитнаси (даврида) — икки киши келиб: «Албатта одамлар зоэ бў лмоқда (бошсиз қолди); сен эса — Ибн Умар ва Пайғамбар ﷺнинг саҳобийсан; (жангга) чиқишингни нима тўсмоқда?» деди. У: «Мени — Аллоҳ (дин) қардошим қонини ҳаром қилгани — тўсмоқда», деди. Улар: «Аллоҳ: ‹Ва улар билан — фитна қолмагунча — жанг қилинглар› (Бақара сураси, 193) демаганми?» деди. У: «Биз — фитна қолмай, дин Аллоҳга (холис) бў лгунга қадар — жанг қилдик; сизлар эса — фитна бў либ, дин Аллоҳдан ўзга учун бў лиши учун — жанг қилмоқчисиз», деди. (Бошқа ривоятда, бир киши Ибн Умарга: «Эй Абу Абдурраҳмон, сени — бир йил ҳаж, бир йил умра қилиб, Аллоҳ азза ва жалла йў лидаги жиҳодни тарк этишингга — нима ундади? Аллоҳнинг унга (жиҳодга) қанчалик рағбат берганини биласан-ку», деди. У: «Эй жияним, ислом беш (асос) устига қурилган: Аллоҳга ва Расулига иймон, беш вақт намоз, Рамазон рўзаси, закот бериш ва Байтни ҳаж қилиш», деди. У: «Эй Абу Абдурраҳмон, Аллоҳ ўз Китобида зикр қилган ‹Агар мўминлардан икки тоифа жанглашса, уларнинг орасини ислоҳ қилинглар... Аллоҳнинг амрига (қайтгунча)› (Ҳужурот сураси, 9) (ва) ‹Улар билан фитна қолмагунча жанг қилинглар› (Бақара сураси, 193) (оятларини) эшитмайсанми?» деди. У: «Биз буни Расулуллоҳ ﷺ даврида қилдик — ислом (аҳли) оз эди; киши дини сабабли фитнага (азобга) солинар — уни ё ўлдирар, ё азоблар эдилар — то ислом кўпайиб, фитна қолмагунча. (Энди эса фитна йўқ)», деди. У: «Али ва Усмон ҳақида сўзинг нима?» деди. У: «Усмонга келсак, гўё Аллоҳ уни авф этган; сизлар эса уни авф этишни ёқтирмадингиз. Алига келсак, у — Расулуллоҳ ﷺнинг амакиваччаси ва куёви (қизининг эри)дир», деди ва қў ли билан ишора қилиб: «Бу — унинг уйи, кў риб турганингиздек», деди.)