حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ مَعَهُ، فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً نَحْوًا مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً، ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ، ثُمَّ سَجَدَ، ثُمَّ قَامَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ، ثُمَّ انْصَرَفَ، وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ، فَقَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ ". قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْنَاكَ تَنَاوَلْتَ شَيْئًا فِي مَقَامِكَ هَذَا، ثُمَّ رَأَيْنَاكَ تَكَعْكَعْتَ. فَقَالَ " إِنِّي رَأَيْتُ الْجَنَّةَ ـ أَوْ أُرِيتُ الْجَنَّةَ ـ فَتَنَاوَلْتُ مِنْهَا عُنْقُودًا وَلَوْ أَخَذْتُهُ لأَكَلْتُمْ مِنْهُ مَا بَقِيَتِ الدُّنْيَا، وَرَأَيْتُ النَّارَ فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ مَنْظَرًا قَطُّ وَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ ". قَالُوا لِمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " بِكُفْرِهِنَّ ". قِيلَ يَكْفُرْنَ بِاللَّهِ قَالَ " يَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ، وَيَكْفُرْنَ الإِحْسَانَ، وَلَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ، ثُمَّ رَأَتْ مِنْكَ شَيْئًا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْرًا قَطُّ ".
(Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ zamonida quyosh tutildi. Rasululloh ﷺ — odamlar (ham) u zot bilan (birga) — namoz oʻqidilar: u zot uzoq (vaqt) — Baqara surasi(ni oʻqigan) miqdoricha — qiyomda turdilar, soʻng uzoq rukuʼ qildilar, soʻng (boshlarini) koʻ tarib, uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng sajda qildilar. Soʻng (yana) turib, uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng (boshlarini) koʻ tarib, uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng (boshlarini) koʻ tardilar, soʻng sajda qildilar; soʻng (namozdan) chiqdilar — quyosh esa ochilgan (yorishgan) edi. Soʻng u zot: «Albatta quyosh va oy — Allohning oyatlaridan (qudrat belgilaridan) ikki oyatdir; ular biror kishining oʻ limi yoki hayoti (tugʻ ilishi) uchun tutilmaydi. Bas, buni koʻ rsangiz, Allohni zikr qilinglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, biz seni — shu (namoz) oʻ rningda bir narsani olmoqchi boʻ lganingni, soʻng orqaga tisarilganingni — koʻ rdik», dedi. U zot: «Men jannatni koʻ rdim — yoki menga jannat koʻ rsatildi — va undan bir shingil (uzum)ni olmoqchi boʻ ldim; agar uni olgan boʻ lganimda edi, dunyo turguncha undan yeb turgan boʻ lar edingiz. Va men doʻ zaxni koʻ rdim — bugungidek dahshatli manzarani hech qachon koʻ rmagan edim; va uning ahlining koʻ pchiligi ayollar ekanini koʻ rdim», dedilar. Ular: «Nega, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Ularning kufri (noshukrligi) sababli», dedilar. «Ular Allohga kufr keltiradimi?» deyildi. U zot: «Ular erga (eriga) noshukrlik (nonkoʻ rlik) qiladi va yaxshilikka noshukrlik qiladi. Agar sen ulardan biriga butun umr (davomida) yaxshilik qilsang-u, soʻng u sendan (yoqtirmaydigan) biror narsani koʻ rsa: ‹Men sendan hech qachon yaxshilik koʻ rmadim› deydi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ замонида қуёш тутилди. Расулуллоҳ ﷺ — одамлар (ҳам) у зот билан (бирга) — намоз ўқидилар: у зот узоқ (вақт) — Бақара сураси(ни ўқиган) миқдорича — қиёмда турдилар, сўнг узоқ рукуъ қилдилар, сўнг (бошларини) кў тариб, узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг сажда қилдилар. Сўнг (яна) туриб, узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг (бошларини) кў тариб, узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг (бошларини) кў тардилар, сўнг сажда қилдилар; сўнг (намоздан) чиқдилар — қуёш эса очилган (ёришган) эди. Сўнг у зот: «Албатта қуёш ва ой — Аллоҳнинг оятларидан (қудрат белгиларидан) икки оятдир; улар бирор кишининг ў лими ёки ҳаёти (туғ илиши) учун тутилмайди. Бас, буни кў рсангиз, Аллоҳни зикр қилинглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз сени — шу (намоз) ў рнингда бир нарсани олмоқчи бў лганингни, сўнг орқага тисарилганингни — кў рдик», деди. У зот: «Мен жаннатни кў рдим — ёки менга жаннат кў рсатилди — ва ундан бир шингил (узум)ни олмоқчи бў лдим; агар уни олган бў лганимда эди, дунё тургунча ундан еб турган бў лар эдингиз. Ва мен дў захни кў рдим — бугунгидек даҳшатли манзарани ҳеч қачон кў рмаган эдим; ва унинг аҳлининг кў пчилиги аёллар эканини кў рдим», дедилар. Улар: «Нега, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Уларнинг куфри (ношукрлиги) сабабли», дедилар. «Улар Аллоҳга куфр келтирадими?» дейилди. У зот: «Улар эрга (эрига) ношукрлик (нонкў рлик) қилади ва яхшиликка ношукрлик қилади. Агар сен улардан бирига бутун умр (давомида) яхшилик қилсанг-у, сўнг у сендан (ёқтирмайдиган) бирор нарсани кў рса: ‹Мен сендан ҳеч қачон яхшилик кў рмадим› дейди», дедилар.