حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ الطَّوِيلُ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ جَاءَ ثَلاَثَةُ رَهْطٍ إِلَى بُيُوتِ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُونَ عَنْ عِبَادَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا أُخْبِرُوا كَأَنَّهُمْ تَقَالُّوهَا فَقَالُوا وَأَيْنَ نَحْنُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ‏.‏ قَالَ أَحَدُهُمْ أَمَّا أَنَا فَإِنِّي أُصَلِّي اللَّيْلَ أَبَدًا‏.‏ وَقَالَ آخَرُ أَنَا أَصُومُ الدَّهْرَ وَلاَ أُفْطِرُ‏.‏ وَقَالَ آخَرُ أَنَا أَعْتَزِلُ النِّسَاءَ فَلاَ أَتَزَوَّجُ أَبَدًا‏.‏ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَنْتُمُ الَّذِينَ قُلْتُمْ كَذَا وَكَذَا أَمَا وَاللَّهِ إِنِّي لأَخْشَاكُمْ لِلَّهِ وَأَتْقَاكُمْ لَهُ، لَكِنِّي أَصُومُ وَأُفْطِرُ، وَأُصَلِّي وَأَرْقُدُ وَأَتَزَوَّجُ النِّسَاءَ، فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Uch (kishilik) guruh Paygʻambar ﷺning zavjalari uylariga — Paygʻambar ﷺning ibodati haqida soʻrash uchun — keldi. Ular (u zotning ibodati haqida) xabar berilgach, goʻyo ular uni oz (deb) sanadi va: «Biz qaerda-yu, Paygʻambar ﷺ qaerda? — Axir u zotning avval (oʻ tgan) va keyingi gunohlari (xatolari) magʻ firat qilingan-ku!» dedi. Ulardan biri: «Menga kelsak — men umrbod (har) kecha namoz oʻqiyman», dedi. Boshqasi: «Men butun yil roʻ za tutaman va ochilmayman (roʻ zani qoldirmayman)», dedi. Yana biri: «Men ayollardan uzlatda (chetda) boʻ laman — aslo uylanmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ kelib: «Sizlar shunday-shunday degan kishilarmisiz? Allohga qasamki, men sizlarning ichingizda Allohdan eng qoʻ rquvchingiz va Undan eng taqvodoringizman; lekin men roʻ za (ham) tutaman, ochilaman (roʻ za tutmayman) ham; namoz (ham) oʻqiyman, uxlayman ham; va ayollarga uylanaman (ham). Bas, kim mening sunnatimdan yuz oʻ girsa, u mendan emas», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Уч (кишилик) гуруҳ Пайғамбар ﷺнинг завжалари уйларига — Пайғамбар ﷺнинг ибодати ҳақида сўраш учун — келди. Улар (у зотнинг ибодати ҳақида) хабар берилгач, гўё улар уни оз (деб) санади ва: «Биз қаэрда-ю, Пайғамбар ﷺ қаэрда? — Ахир у зотнинг аввал (ў тган) ва кейинги гуноҳлари (хатолари) мағ фират қилинган-ку!» деди. Улардан бири: «Менга келсак — мен умрбод (ҳар) кеча намоз ўқийман», деди. Бошқаси: «Мен бутун йил рў за тутаман ва очилмайман (рў зани қолдирмайман)», деди. Яна бири: «Мен аёллардан узлатда (четда) бў ламан — асло уйланмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ келиб: «Сизлар шундай-шундай деган кишилармисиз? Аллоҳга қасамки, мен сизларнинг ичингизда Аллоҳдан энг қў рқувчингиз ва Ундан энг тақводорингизман; лекин мен рў за (ҳам) тутаман, очиламан (рў за тутмайман) ҳам; намоз (ҳам) ўқийман, ухлайман ҳам; ва аёлларга уйланаман (ҳам). Бас, ким менинг суннатимдан юз ў гирса, у мендан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، سَمِعَ حَسَّانَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى [quran sura="4" aya_start="1" aya_end="1"]‏{‏وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلاَثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ لاَ تَعُولُوا‏}‏‏.‏ قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي، الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا، فَيَرْغَبُ فِي مَالِهَا وَجَمَالِهَا، يُرِيدُ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِأَدْنَى مِنْ سُنَّةِ صَدَاقِهَا، فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ فَيُكْمِلُوا الصَّدَاقَ، وَأُمِرُوا بِنِكَاحِ مَنْ سِوَاهُنَّ مِنَ النِّسَاءِ‏.‏

(Urva rivoyat qildi)ki, u Oisha (roziyallohu anho)dan Alloh taoloning ‹Agar yetimlar (haqi)da adolat qilolmasligingizdan qoʻ rqsangiz, oʻ zingizga yoqqan (boshqa) ayollardan ikki, uch va toʻ rttagacha uylaninglar; agar (ular orasida) adolat qilolmasligingizdan qoʻ rqsangiz, bittani (oling) yoki qoʻ lingizdagi (choʻri)ni (oling); mana shu — zulm (haqsizlik) qilmasligingizga yaqinroqdir› (Niso surasi, 3) degan soʻzi haqida soʻradi. U: «Ey jiyanim, (bu) — bir yetim qiz(dirki), u oʻ z valiysining qaramogʻ ida (himoyasida) boʻ ladi; (valiysi) uning moli va goʻzalligiga ragʻ bat qilib, uni — mahrining odatdagi (toʻ liq) miqdoridan kam (mahr) bilan — nikohlab olmoqchi boʻ ladi. Bas, ular (valiylar) — bunday qizlarga adolat qilib, mahrni toʻ liq (berish) holatidan boshqa — ularni nikohlab olishdan qaytarildi; va ulardan boshqa ayollarni nikohlab olishga buyurildi», dedi.(Урва ривоят қилди)ки, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Аллоҳ таолонинг ‹Агар етимлар (ҳақи)да адолат қилолмаслигингиздан қў рқсангиз, ў зингизга ёққан (бошқа) аёллардан икки, уч ва тў рттагача уйланинглар; агар (улар орасида) адолат қилолмаслигингиздан қў рқсангиз, биттани (олинг) ёки қў лингиздаги (чўри)ни (олинг); мана шу — зулм (ҳақсизлик) қилмаслигингизга яқинроқдир› (Нисо сураси, 3) деган сўзи ҳақида сўради. У: «Эй жияним, (бу) — бир етим қиз(дирки), у ў з валийсининг қарамоғ ида (ҳимоясида) бў лади; (валийси) унинг моли ва гўзаллигига рағ бат қилиб, уни — маҳрининг одатдаги (тў лиқ) миқдоридан кам (маҳр) билан — никоҳлаб олмоқчи бў лади. Бас, улар (валийлар) — бундай қизларга адолат қилиб, маҳрни тў лиқ (бериш) ҳолатидан бошқа — уларни никоҳлаб олишдан қайтарилди; ва улардан бошқа аёлларни никоҳлаб олишга буюрилди», деди.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ فَلَقِيَهُ عُثْمَانُ بِمِنًى فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّ لِي إِلَيْكَ حَاجَةً‏.‏ فَخَلَيَا فَقَالَ عُثْمَانُ هَلْ لَكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ فِي أَنْ نُزَوِّجَكَ بِكْرًا، تُذَكِّرُكَ مَا كُنْتَ تَعْهَدُ، فَلَمَّا رَأَى عَبْدُ اللَّهِ أَنْ لَيْسَ لَهُ حَاجَةٌ إِلَى هَذَا أَشَارَ إِلَىَّ فَقَالَ يَا عَلْقَمَةُ، فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ وَهْوَ يَقُولُ أَمَا لَئِنْ قُلْتَ ذَلِكَ لَقَدْ قَالَ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ، وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ ‏"‏‏.‏

(Alqama aytdi:) Men Abdulloh (ibn Masʼud) bilan (birga) edim; Minoda Usmon uni uchratdi va: «Ey Abu Abdurrahmon, mening senga bir hojatim bor», dedi. Ikkovi (bir chetga) ajraldi. Usmon: «Ey Abu Abdurrahmon, senga — biz seni bir bokira (qiz)ga uylantirib qoʻ ysak (yoqarmi)? — u senga ilgari (yoshlikda) odatlab (his qilib) turgan (narsangni) eslatib turar edi», dedi. Abdulloh — bunga oʻ zining hojati yoʻqligini koʻ rgach, menga ishora qilib: «Ey Alqama!» dedi. Men uning oldigʻa (yetib) bordim; u (Usmonga): «Agar sen shunday degan boʻ lsang — (bilki,) Paygʻambar ﷺ bizga: ‹Ey yigitlar jamoasi, sizdan kim (uylanishga) qodir boʻ lsa, uylansin; kim qodir boʻ lmasa, unga roʻ za tutish (lozim) — chunki u (roʻ za) unga qalqon (nafsni tiyuvchi)dir› degan edi», der edi.(Алқама айтди:) Мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд) билан (бирга) эдим; Минода Усмон уни учратди ва: «Эй Абу Абдурраҳмон, менинг сенга бир ҳожатим бор», деди. Иккови (бир четга) ажралди. Усмон: «Эй Абу Абдурраҳмон, сенга — биз сени бир бокира (қиз)га уйлантириб қў йсак (ёқарми)? — у сенга илгари (ёшликда) одатлаб (ҳис қилиб) турган (нарсангни) эслатиб турар эди», деди. Абдуллоҳ — бунга ў зининг ҳожати йўқлигини кў ргач, менга ишора қилиб: «Эй Алқама!» деди. Мен унинг олдиға (етиб) бордим; у (Усмонга): «Агар сен шундай деган бў лсанг — (билки,) Пайғамбар ﷺ бизга: ‹Эй йигитлар жамоаси, сиздан ким (уйланишга) қодир бў лса, уйлансин; ким қодир бў лмаса, унга рў за тутиш (лозим) — чунки у (рў за) унга қалқон (нафсни тиювчи)дир› деган эди», дер эди.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَارَةُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ عَلْقَمَةَ وَالأَسْوَدِ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَبَابًا لاَ نَجِدُ شَيْئًا فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهُ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ، فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ، وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ، وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ، فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ ‏"‏‏.‏

(Abdurrahmon ibn Yazid aytdi:) Men Alqama va Aswad bilan (birga) Abdulloh (ibn Masʼud)ning oldigʻa kirdim. Abdulloh: «Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) — hech narsasi yoʻq yigitlar — edik. Rasululloh ﷺ bizga: ‹Ey yigitlar jamoasi, kim (uylanishga, oila tebratishga) qodir boʻ lsa, uylansin — chunki u (nikoh) koʻ zni (harom)dan (eng) yaxshi tiyuvchi va avrat (uyat joy)ni (zinodan) eng (yaxshi) saqlovchidir; kim qodir boʻ lmasa, unga roʻ za tutish (lozim) — chunki u (roʻ za) unga qalqon (vijoʼ — nafsni tiyuvchi)dir› dedilar», dedi.(Абдурраҳмон ибн Язид айтди:) Мен Алқама ва Асвад билан (бирга) Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг олдиға кирдим. Абдуллоҳ: «Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) — ҳеч нарсаси йўқ йигитлар — эдик. Расулуллоҳ ﷺ бизга: ‹Эй йигитлар жамоаси, ким (уйланишга, оила тебратишга) қодир бў лса, уйлансин — чунки у (никоҳ) кў зни (ҳаром)дан (энг) яхши тиювчи ва аврат (уят жой)ни (зинодан) энг (яхши) сақловчидир; ким қодир бў лмаса, унга рў за тутиш (лозим) — чунки у (рў за) унга қалқон (вижў — нафсни тиювчи)дир› дедилар», деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، قَالَ حَضَرْنَا مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ جَنَازَةَ مَيْمُونَةَ بِسَرِفَ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هَذِهِ زَوْجَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا رَفَعْتُمْ نَعْشَهَا فَلاَ تُزَعْزِعُوهَا وَلاَ تُزَلْزِلُوهَا وَارْفُقُوا، فَإِنَّهُ كَانَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تِسْعٌ، كَانَ يَقْسِمُ لِثَمَانٍ وَلاَ يَقْسِمُ لِوَاحِدَةٍ‏.‏

(Ato aytdi:) Biz Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) bilan Sarifda Maymuna (roziyallohu anho)ning janozasida hozir boʻ ldik. Ibn Abbos: «Bu — Paygʻambar ﷺning zavjalaridan(dir); uning tobutini koʻ targaningizda, uni silkitmanglar va tebratmanglar — muloyim (ehtiyot) boʻ linglar; chunki Paygʻambar ﷺning huzurida toʻ qqiz (ayol) bor edi: u zot sakkiztasi uchun (navbat) taqsimlar, bittasi uchun (navbat) taqsimlamas edilar», dedi.(Ато айтди:) Биз Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) билан Сарифда Маймуна (розияллоҳу анҳо)нинг жанозасида ҳозир бў лдик. Ибн Аббос: «Бу — Пайғамбар ﷺнинг завжаларидан(дир); унинг тобутини кў тарганингизда, уни силкитманглар ва тебратманглар — мулойим (эҳтиёт) бў линглар; чунки Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида тў ққиз (аёл) бор эди: у зот саккизтаси учун (навбат) тақсимлар, биттаси учун (навбат) тақсимламас эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ فِي لَيْلَةٍ وَاحِدَةٍ، وَلَهُ تِسْعُ نِسْوَةٍ‏.‏ وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَنَسًا، حَدَّثَهُمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ bir kechada oʻ z ayollarini aylanib (har birini ziyorat qilib) chiqar edilar; u zotning toʻ qqiz ayoli bor edi.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ бир кечада ў з аёлларини айланиб (ҳар бирини зиёрат қилиб) чиқар эдилар; у зотнинг тў ққиз аёли бор эди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَكَمِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ رَقَبَةَ، عَنْ طَلْحَةَ الْيَامِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قَالَ لِي ابْنُ عَبَّاسٍ هَلْ تَزَوَّجْتَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَتَزَوَّجْ فَإِنَّ خَيْرَ هَذِهِ الأُمَّةِ أَكْثَرُهَا نِسَاءً‏.‏

(Saʼid ibn Jubayr aytdi:) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) menga: «Uylandingmi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Bas, uylan; chunki bu ummatning eng yaxshisi — ayollari (xotinlari) eng koʻ p boʻ lganidir (yaʼni Paygʻambar ﷺ)», dedi.(Саъид ибн Жубайр айтди:) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) менга: «Уйландингми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Бас, уйлан; чунки бу умматнинг энг яхшиси — аёллари (хотинлари) энг кў п бў лганидир (яъни Пайғамбар ﷺ)», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْعَمَلُ بِالنِّيَّةِ، وَإِنَّمَا لاِمْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا، فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ ‏"‏‏.‏

(Umar ibnul-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Amal — niyat bilan(dir); va albatta har bir kishiga — oʻ zi niyat qilgan (narsa) bordir. Bas, kimning hijrati Allohga va Uning Rasuliga (boʻ lgan) boʻ lsa, uning hijrati Allohga va Uning Rasuliga ﷺ(dir). Kimning hijrati esa — oʻ zi (yetishmoqchi) boʻ lgan dunyoga, yoki nikohlab olmoqchi boʻ lgan ayolga (boʻ lgan) boʻ lsa, uning hijrati — oʻ zi (shunga) hijrat qilgan narsaga(dir)», dedilar.(Умар ибнул-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Амал — ният билан(дир); ва албатта ҳар бир кишига — ў зи ният қилган (нарса) бордир. Бас, кимнинг ҳижрати Аллоҳга ва Унинг Расулига (бў лган) бў лса, унинг ҳижрати Аллоҳга ва Унинг Расулига ﷺ(дир). Кимнинг ҳижрати эса — ў зи (етишмоқчи) бў лган дунёга, ёки никоҳлаб олмоқчи бў лган аёлга (бў лган) бў лса, унинг ҳижрати — ў зи (шунга) ҳижрат қилган нарсага(дир)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسٌ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا نَغْزُو مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ لَنَا نِسَاءٌ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ نَسْتَخْصِي فَنَهَانَا عَنْ ذَلِكَ‏.‏

(Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) gʻ azot (jang) qilar edik — bizning ayollarimiz yoʻq edi. Biz: «Ey Allohning Rasuli, (oʻ zimizni) bichdirib (axta qilib) olmaylikmi?» dedik. Shunda u zot bizni bundan qaytardilar.(Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) ғ азот (жанг) қилар эдик — бизнинг аёлларимиз йўқ эди. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, (ў зимизни) бичдириб (ахта қилиб) олмайликми?» дедик. Шунда у зот бизни бундан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ قَدِمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ فَآخَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُ وَبَيْنَ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيِّ وَعِنْدَ الأَنْصَارِيِّ امْرَأَتَانِ، فَعَرَضَ عَلَيْهِ أَنْ يُنَاصِفَهُ أَهْلَهُ وَمَالَهُ فَقَالَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِي أَهْلِكَ وَمَالِكَ دُلُّونِي عَلَى السُّوقِ، فَأَتَى السُّوقَ فَرَبِحَ شَيْئًا مِنْ أَقِطٍ وَشَيْئًا مِنْ سَمْنٍ فَرَآهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ أَيَّامٍ وَعَلَيْهِ وَضَرٌ مِنْ صُفْرَةٍ فَقَالَ ‏"‏ مَهْيَمْ يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ تَزَوَّجْتُ أَنْصَارِيَّةً‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا سُقْتَ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَزْنَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Abdurrahmon ibn Avf (Madinaga) keldi; Paygʻambar ﷺ u bilan Saʼd ibnur-Robiʼ al-Ansoriy orasida birodarlik (oxuvvat) bogʻ ladilar. Ansoriyning ikki xotini bor edi; u (Saʼd) unga oʻ z ahli (xotini) va molining yarmini (berishni) taklif qildi. (Abdurrahmon:) «Alloh sening ahling va molingda senga barakat bersin; menga bozorni koʻ rsatinglar», dedi. U bozorga bordi va (savdo qilib) bir oz qurut va bir oz sariyogʻ (foyda) topdi. Paygʻambar ﷺ uni bir necha kundan keyin — ustida sariq (atir) izi (asari) bor holda — koʻ rib: «Bu nima, ey Abdurrahmon?» dedilar. U: «Men bir ansoriy (ayolga) uylandim», dedi. U zot: «Unga nima (mahr) berding?» dedilar. U: «Bir danak (yadro) ogʻ irligida oltin», dedi. U zot: «Valima (toʻ y taomi) qil — bir qoʻ y (bilan) boʻ lsa ham», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абдурраҳмон ибн Авф (Мадинага) келди; Пайғамбар ﷺ у билан Саъд ибнур-Робиъ ал-Ансорий орасида биродарлик (охувват) боғ ладилар. Ансорийнинг икки хотини бор эди; у (Саъд) унга ў з аҳли (хотини) ва молининг ярмини (беришни) таклиф қилди. (Абдурраҳмон:) «Аллоҳ сенинг аҳлинг ва молингда сенга баракат берсин; менга бозорни кў рсатинглар», деди. У бозорга борди ва (савдо қилиб) бир оз қурут ва бир оз сариёғ (фойда) топди. Пайғамбар ﷺ уни бир неча кундан кейин — устида сариқ (атир) изи (асари) бор ҳолда — кў риб: «Бу нима, эй Абдурраҳмон?» дедилар. У: «Мен бир ансорий (аёлга) уйландим», деди. У зот: «Унга нима (маҳр) бердинг?» дедилар. У: «Бир данак (ядро) оғ ирлигида олтин», деди. У зот: «Валима (тў й таоми) қил — бир қў й (билан) бў лса ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، يَقُولُ رَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ التَّبَتُّلَ، وَلَوْ أَذِنَ لَهُ لاَخْتَصَيْنَا‏.‏

(Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ Usmon ibn Mazʼunga tabattul (uylanmay, dunyodan voz kechib ibodatga berilish)ni rad qildilar (qaytardilar); agar u zot unga izn berganlarida edi, biz (oʻ zimizni) bichdirib (axta qilib) olgan boʻ lar edik.(Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Усмон ибн Мазъунга табаттул (уйланмай, дунёдан воз кечиб ибодатга берилиш)ни рад қилдилар (қайтардилар); агар у зот унга изн берганларида эди, биз (ў зимизни) бичдириб (ахта қилиб) олган бў лар эдик.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، يَقُولُ لَقَدْ رَدَّ ذَلِكَ ـ يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى عُثْمَانَ، وَلَوْ أَجَازَ لَهُ التَّبَتُّلَ لاَخْتَصَيْنَا‏.‏

(Saʼid ibn Musayyab, Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)ni (shunday) deganini eshitdi:) U — yaʼni Paygʻambar ﷺ — Usmon (ibn Mazʼun)ga buni (tabattulni) rad qildilar; agar u zot unga tabattulni ruxsat qilganlarida edi, biz (oʻ zimizni) bichdirib (axta qilib) olgan boʻ lar edik.(Саъид ибн Мусайяб, Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)ни (шундай) деганини эшитди:) У — яъни Пайғамбар ﷺ — Усмон (ибн Мазъун)га буни (табаттулни) рад қилдилар; агар у зот унга табаттулни рухсат қилганларида эди, биз (ў зимизни) бичдириб (ахта қилиб) олган бў лар эдик.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ كُنَّا نَغْزُو مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ لَنَا شَىْءٌ فَقُلْنَا أَلاَ نَسْتَخْصِي فَنَهَانَا عَنْ ذَلِكَ ثُمَّ رَخَّصَ لَنَا أَنْ نَنْكِحَ الْمَرْأَةَ بِالثَّوْبِ، ثُمَّ قَرَأَ عَلَيْنَا ‏[quran sura="5" aya_start="87" aya_end="87"]{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلاَ تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ‏}‏‏.‏

(Qays aytdi:) Abdulloh (ibn Masʼud) aytdi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan (birga) gʻ azot qilar edik — bizning (yonimizda) hech narsa (ayollarimiz) yoʻq edi. Biz: ‹(Oʻ zimizni) bichdirib (axta qilib) olmaylikmi?› dedik. Shunda u zot bizni bundan qaytardilar, soʻng bizga — ayolni (muddatli) bir kiyim (mato) evaziga nikohlab olishga ruxsat berdilar», soʻng bizga ‹Ey iymon keltirganlar, Alloh sizlarga halol qilgan pok (narsa)larni harom qilmanglar va had (chegara)dan oshmanglar; albatta Alloh haddan oshuvchilarni sevmaydi› (Moida surasi, 87) (oyatini) oʻqidi.(Қайс айтди:) Абдуллоҳ (ибн Масъуд) айтди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) ғ азот қилар эдик — бизнинг (ёнимизда) ҳеч нарса (аёлларимиз) йўқ эди. Биз: ‹(Ў зимизни) бичдириб (ахта қилиб) олмайликми?› дедик. Шунда у зот бизни бундан қайтардилар, сўнг бизга — аёлни (муддатли) бир кийим (мато) эвазига никоҳлаб олишга рухсат бердилар», сўнг бизга ‹Эй иймон келтирганлар, Аллоҳ сизларга ҳалол қилган пок (нарса)ларни ҳаром қилманглар ва ҳад (чегара)дан ошманглар; албатта Аллоҳ ҳаддан ошувчиларни севмайди› (Моида сураси, 87) (оятини) ўқиди.

وَقَالَ أَصْبَغُ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَجُلٌ شَابٌّ وَأَنَا أَخَافُ عَلَى نَفْسِي الْعَنَتَ وَلاَ أَجِدُ مَا أَتَزَوَّجُ بِهِ النِّسَاءَ، فَسَكَتَ عَنِّي، ثُمَّ قُلْتُ مِثْلَ ذَلِكَ، فَسَكَتَ عَنِّي ثُمَّ قُلْتُ مِثْلَ ذَلِكَ، فَسَكَتَ عَنِّي ثُمَّ قُلْتُ مِثْلَ ذَلِكَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ جَفَّ الْقَلَمُ بِمَا أَنْتَ لاَقٍ، فَاخْتَصِ عَلَى ذَلِكَ أَوْ ذَرْ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Men: «Ey Allohning Rasuli, men yosh kishiman; men oʻ zimga (zino kabi) gunoh (anat)dan qoʻ rqaman; (lekin) ayollarga uylanadigan (mahr uchun) narsa topmayman», dedim. U zot mendan (jim) sukut qildilar. Soʻng men yana shunday (gap)ni aytdim, mendan sukut qildilar; soʻng yana shunday (gap)ni aytdim, mendan sukut qildilar; soʻng yana shunday (gap)ni aytdim. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey Abu Hurayra, sen uchraydigan (taqdir) (narsa) bilan qalam qurigan (yozilgan) boʻ ldi; bas, (oʻ zingni) shunga koʻ ra bichdir (axta qil), yoki (uni) qoldir (tark et)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ёш кишиман; мен ў зимга (зино каби) гуноҳ (анат)дан қў рқаман; (лекин) аёлларга уйланадиган (маҳр учун) нарса топмайман», дедим. У зот мендан (жим) сукут қилдилар. Сўнг мен яна шундай (гап)ни айтдим, мендан сукут қилдилар; сўнг яна шундай (гап)ни айтдим, мендан сукут қилдилар; сўнг яна шундай (гап)ни айтдим. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй Абу Ҳурайра, сен учрайдиган (тақдир) (нарса) билан қалам қуриган (ёзилган) бў лди; бас, (ў зингни) шунга кў ра бичдир (ахта қил), ёки (уни) қолдир (тарк эт)», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ لَوْ نَزَلْتَ وَادِيًا وَفِيهِ شَجَرَةٌ قَدْ أُكِلَ مِنْهَا، وَوَجَدْتَ شَجَرًا لَمْ يُؤْكَلْ مِنْهَا، فِي أَيِّهَا كُنْتَ تُرْتِعُ بَعِيرَكَ قَالَ ‏"‏ فِي الَّذِي لَمْ يُرْتَعْ مِنْهَا ‏"‏‏.‏ تَعْنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَتَزَوَّجْ بِكْرًا غَيْرَهَا‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Men: «Ey Allohning Rasuli, aytib ber-chi, agar sen bir vodiyga tushsang, unda (oʻ ti) yeyilgan (boshqalar yegan) bir daraxt boʻ lsa, va (yana) yeyilmagan daraxtlarni topsang — tuyangni qaysisida oʻ tlatar (boqar) eding?» dedim. U zot: «Undan (hali) oʻ tlanmagan (yeyilmagan) (daraxt)da», dedilar. (Oisha) — Rasululloh ﷺ oʻ zidan boshqa bokira (qiz)ga uylanmaganliklarini nazarda tutadi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, айтиб бер-чи, агар сен бир водийга тушсанг, унда (ў ти) ейилган (бошқалар еган) бир дарахт бў лса, ва (яна) ейилмаган дарахтларни топсанг — туянгни қайсисида ў тлатар (боқар) эдинг?» дедим. У зот: «Ундан (ҳали) ў тланмаган (ейилмаган) (дарахт)да», дедилар. (Оиша) — Расулуллоҳ ﷺ ў зидан бошқа бокира (қиз)га уйланмаганликларини назарда тутади.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُرِيتُكِ فِي الْمَنَامِ مَرَّتَيْنِ، إِذَا رَجُلٌ يَحْمِلُكِ فِي سَرَقَةِ حَرِيرٍ فَيَقُولُ هَذِهِ امْرَأَتُكَ، فَأَكْشِفُهَا فَإِذَا هِيَ أَنْتِ، فَأَقُولُ إِنْ يَكُنْ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ يُمْضِهِ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sen menga tushimda ikki marta koʻ rsatilding: birdan bir kishi seni ipak (matoga) oʻ rab koʻ tarib (kelar) va: ‹Bu — sening xotining› der edi; men uni ochsam — birdan u sen (boʻ lib chiqar) eding; shunda men: ‹Agar bu Alloh huzuridan boʻ lsa, U uni amalga oshiradi› der edim», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сен менга тушимда икки марта кў рсатилдинг: бирдан бир киши сени ипак (матога) ў раб кў тариб (келар) ва: ‹Бу — сенинг хотининг› дер эди; мен уни очсам — бирдан у сен (бў либ чиқар) эдинг; шунда мен: ‹Агар бу Аллоҳ ҳузуридан бў лса, У уни амалга оширади› дер эдим», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَفَلْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَةٍ فَتَعَجَّلْتُ عَلَى بَعِيرٍ لِي قَطُوفٍ، فَلَحِقَنِي رَاكِبٌ مِنْ خَلْفِي، فَنَخَسَ بَعِيرِي بِعَنَزَةٍ كَانَتْ مَعَهُ، فَانْطَلَقَ بَعِيرِي كَأَجْوَدِ مَا أَنْتَ رَاءٍ مِنَ الإِبِلِ، فَإِذَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا يُعْجِلُكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ كُنْتُ حَدِيثَ عَهْدٍ بِعُرُسٍ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِكْرًا أَمْ ثَيِّبًا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ ثَيِّبٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ جَارِيَةً تُلاَعِبُهَا وَتُلاَعِبُكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَلَمَّا ذَهَبْنَا لِنَدْخُلَ قَالَ ‏"‏ أَمْهِلُوا حَتَّى تَدْخُلُوا لَيْلاً ـ أَىْ عِشَاءً ـ لِكَىْ تَمْتَشِطَ الشَّعِثَةُ وَتَسْتَحِدَّ الْمُغِيبَةُ ‏"‏‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) bir gʻ azotdan qaytdik. Men oʻ zimning sekin yuradigan (qatuf) bir tuyam ustida shoshildim (oldinga oʻ tdim). Orqamdan bir otliq menga yetib oldi va oʻ zida (boʻ lgan) bir nayza (anaza) bilan tuyamni turtdi; shunda tuyam — sen koʻ rgan tuyalarning eng yaxshisidek (tez) yurib ketdi. Birdan u — Paygʻambar ﷺ (edilar)! U zot: «Seni nima shoshtiradi?» dedilar. Men: «Men yangi (yaqinda) uylangan edim», dedim. U zot: «Bokiragami yoki tulga (bevaga)mi?» dedilar. Men: «Tulga (bevaga)», dedim. U zot: «Bir (yosh) qizga (uylanmading)mi — uni sen bilan oʻ ynab, u sen bilan oʻ ynasa edi?» dedilar. (Jobir:) Biz (uyga) kirmoqchi boʻ lganimizda, u zot: «(Uyga) kechasi — yaʼni xufton (paytida) — kirishingizgacha sabr qilinglar (kuting) — toki sochi toʻ zigan (ayol) taransin va eri yoʻq boʻ lgan (ayol) (oʻ zini) tozalasin (orastasin)», dedilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) бир ғ азотдан қайтдик. Мен ў зимнинг секин юрадиган (қатуф) бир туям устида шошилдим (олдинга ў тдим). Орқамдан бир отлиқ менга етиб олди ва ў зида (бў лган) бир найза (аназа) билан туямни туртди; шунда туям — сен кў рган туяларнинг энг яхшисидек (тез) юриб кетди. Бирдан у — Пайғамбар ﷺ (эдилар)! У зот: «Сени нима шоштиради?» дедилар. Мен: «Мен янги (яқинда) уйланган эдим», дедим. У зот: «Бокирагами ёки тулга (бевага)ми?» дедилар. Мен: «Тулга (бевага)», дедим. У зот: «Бир (ёш) қизга (уйланмадинг)ми — уни сен билан ў йнаб, у сен билан ў йнаса эди?» дедилар. (Жобир:) Биз (уйга) кирмоқчи бў лганимизда, у зот: «(Уйга) кечаси — яъни хуфтон (пайтида) — киришингизгача сабр қилинглар (кутинг) — токи сочи тў зиган (аёл) тарансин ва эри йўқ бў лган (аёл) (ў зини) тозаласин (орастасин)», дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا مُحَارِبٌ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنهما يَقُولُ تَزَوَّجْتُ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَزَوَّجْتَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ تَزَوَّجْتُ ثَيِّبًا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا لَكَ وَلِلْعَذَارَى وَلِعَابِهَا ‏"‏‏.‏ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَمْرِو بْنِ دِينَارٍ فَقَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلاَّ جَارِيَةً تُلاَعِبُهَا وَتُلاَعِبُكَ ‏"‏‏.‏

(Muhorib aytdi:) Men Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)ni (shunday) deganini eshitdim: «Men uylandim. Rasululloh ﷺ menga: ‹Nimaga (kimga) uylanding?› dedilar. Men: ‹Tulga (bevaga) uylandim› dedim. U zot: ‹Senga nima boʻ ldiki, bokira (qiz)lar va ularning oʻ yin-kulgusidan (mahrum qolding)?› dedilar». Men buni Amr ibn Dinorga zikr qildim. Amr: «Men Jobir ibn Abdullohni: ‹Rasululloh ﷺ menga: ‹Bir (yosh) qizga (uylanmading)mi — uni sen bilan oʻ ynab, u sen bilan oʻ ynasa edi?› dedilar› deganini eshitdim», dedi.(Муҳориб айтди:) Мен Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)ни (шундай) деганини эшитдим: «Мен уйландим. Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Нимага (кимга) уйландинг?› дедилар. Мен: ‹Тулга (бевага) уйландим› дедим. У зот: ‹Сенга нима бў лдики, бокира (қиз)лар ва уларнинг ў йин-кулгусидан (маҳрум қолдинг)?› дедилар». Мен буни Амр ибн Динорга зикр қилдим. Амр: «Мен Жобир ибн Абдуллоҳни: ‹Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Бир (ёш) қизга (уйланмадинг)ми — уни сен билан ў йнаб, у сен билан ў йнаса эди?› дедилар› деганини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ عِرَاكٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ عَائِشَةَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ إِنَّمَا أَنَا أَخُوكَ، فَقَالَ ‏"‏ أَنْتَ أَخِي فِي دِينِ اللَّهِ وَكِتَابِهِ وَهْىَ لِي حَلاَلٌ ‏"‏‏.‏

(Urva rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ Oishani Abu Bakrdan (xotinlikka) soʻradilar (xostgorlik qildilar). Abu Bakr u zotga: «Axir men sening birodaringman-ku», dedi. U zot: «Sen — Allohning dini va Kitobida mening birodarimsan; (lekin) u (Oisha) menga halol(dir)», dedilar.(Урва ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ Оишани Абу Бакрдан (хотинликка) сўрадилар (хостгорлик қилдилар). Абу Бакр у зотга: «Ахир мен сенинг биродарингман-ку», деди. У зот: «Сен — Аллоҳнинг дини ва Китобида менинг биродаримсан; (лекин) у (Оиша) менга ҳалол(дир)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خَيْرُ نِسَاءٍ رَكِبْنَ الإِبِلَ صَالِحُو نِسَاءِ قُرَيْشٍ، أَحْنَاهُ عَلَى وَلَدٍ فِي صِغَرِهِ وَأَرْعَاهُ عَلَى زَوْجٍ فِي ذَاتِ يَدِهِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Tuyaga mingan (arab) ayollarning eng yaxshisi — Quraysh ayollarining solihalaridir: (ular) bola kichiklik (chogʻ i)da unga eng mehribon, va erning qoʻ lidagi (mol-mulkni asrashda) unga eng sodiq (gʻ amxoʻ r)dir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Туяга минган (араб) аёлларнинг энг яхшиси — Қурайш аёлларининг солиҳаларидир: (улар) бола кичиклик (чоғ и)да унга энг меҳрибон, ва эрнинг қў лидаги (мол-мулкни асрашда) унга энг содиқ (ғ амхў р)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ صَالِحٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا الشَّعْبِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ كَانَتْ عِنْدَهُ وَلِيدَةٌ فَعَلَّمَهَا فَأَحْسَنَ تَعْلِيمَهَا، وَأَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ تَأْدِيبَهَا، ثُمَّ أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا فَلَهُ أَجْرَانِ، وَأَيُّمَا رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمَنَ بِنَبِيِّهِ وَآمَنَ بِي فَلَهُ أَجْرَانِ، وَأَيُّمَا مَمْلُوكٍ أَدَّى حَقَّ مَوَالِيهِ وَحَقَّ رَبِّهِ فَلَهُ أَجْرَانِ ‏"‏‏.‏ قَالَ الشَّعْبِيُّ خُذْهَا بِغَيْرِ شَىْءٍ قَدْ كَانَ الرَّجُلُ يَرْحَلُ فِيمَا دُونَهُ إِلَى الْمَدِينَةِ‏.‏ وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعْتَقَهَا ثُمَّ أَصْدَقَهَا ‏"‏‏.‏

(Abu Burda, otasi (Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu))dan rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishining yonida bir joriya (choʻri) boʻ lib, u uni (yaxshi) oʻ rgatib, taʼlimini goʻzal qilsa, va uni odoblab, odobini goʻzal qilsa, soʻng uni ozod qilib, unga uylansa — unga ikki ajr (savob) bordir. Ahli kitobdan qaysi bir kishi oʻ z paygʻambariga iymon keltirgan boʻ lib, (soʻng) menga (ham) iymon keltirsa — unga ikki ajr bordir. Qaysi bir qul oʻ z xojalarining haqqini va Robbining haqqini ado qilsa — unga ikki ajr bordir», dedilar. Shaʼbiy: «(Bu hadisni) hech narsasiz (bepul) olaver — (ilgari) bir kishi bundan kamroq (hadis) uchun (ham) Madinagacha (uzoq yoʻ l) yurar edi», dedi. (Abu Bakr — Abu Hasindan, Abu Burdadan, otasidan, Paygʻambar ﷺdan: «(U) uni ozod qildi, soʻng unga mahr (sadoq) berdi» (deb rivoyat qildi).)(Абу Бурда, отаси (Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу))дан ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир кишининг ёнида бир жория (чўри) бў либ, у уни (яхши) ў ргатиб, таълимини гўзал қилса, ва уни одоблаб, одобини гўзал қилса, сўнг уни озод қилиб, унга уйланса — унга икки ажр (савоб) бордир. Аҳли китобдан қайси бир киши ў з пайғамбарига иймон келтирган бў либ, (сўнг) менга (ҳам) иймон келтирса — унга икки ажр бордир. Қайси бир қул ў з хожаларининг ҳаққини ва Роббининг ҳаққини адо қилса — унга икки ажр бордир», дедилар. Шаъбий: «(Бу ҳадисни) ҳеч нарсасиз (бепул) олавер — (илгари) бир киши бундан камроқ (ҳадис) учун (ҳам) Мадинагача (узоқ йў л) юрар эди», деди. (Абу Бакр — Абу Ҳасиндан, Абу Бурдадан, отасидан, Пайғамбар ﷺдан: «(У) уни озод қилди, сўнг унга маҳр (садоқ) берди» (деб ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ تَلِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏{‏قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏}‏ ‏"‏ لَمْ يَكْذِبْ إِبْرَاهِيمُ إِلاَّ ثَلاَثَ كَذَبَاتٍ بَيْنَمَا إِبْرَاهِيمُ مَرَّ بِجَبَّارٍ وَمَعَهُ سَارَةُ ـ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ـ فَأَعْطَاهَا هَاجَرَ قَالَتْ كَفَّ اللَّهُ يَدَ الْكَافِرِ وَأَخْدَمَنِي آجَرَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَتِلْكَ أُمُّكُمْ يَا بَنِي مَاءِ السَّمَاءِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Ibrohim (alayhissalom) faqat uch marta (zohirda) yolgʻon (deb koʻ rinadigan soʻz) aytdi... — Ibrohim bir zolim (podshoh) yonidan oʻ tdi, u bilan birga Soro (xotini) bor edi», dedilar — soʻng (Abu Hurayra) hadisni (toʻ liq) zikr qildi — «(Zolim) unga (Soroga) Hojarni berdi. (Soro:) ‹Alloh kofirning qoʻ lini (mendan) qaytardi (tiydi) va menga Hojarni xizmatkor qilib berdi› dedi». Abu Hurayra: «Mana shu — sizning onangiz, ey osmon suvi (yomgʻ ir suvi)dan (tarqalgan arab) farzandlari (yaʼni Hojar arablarning onasi)», dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Иброҳим (алайҳиссалом) фақат уч марта (зоҳирда) ёлғон (деб кў ринадиган сўз) айтди... — Иброҳим бир золим (подшоҳ) ёнидан ў тди, у билан бирга Соро (хотини) бор эди», дедилар — сўнг (Абу Ҳурайра) ҳадисни (тў лиқ) зикр қилди — «(Золим) унга (Сорога) Ҳожарни берди. (Соро:) ‹Аллоҳ кофирнинг қў лини (мендан) қайтарди (тийди) ва менга Ҳожарни хизматкор қилиб берди› деди». Абу Ҳурайра: «Мана шу — сизнинг онангиз, эй осмон суви (ёмғ ир суви)дан (тарқалган араб) фарзандлари (яъни Ҳожар арабларнинг онаси)», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ خَيْبَرَ وَالْمَدِينَةِ ثَلاَثًا يُبْنَى عَلَيْهِ بِصَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىٍّ فَدَعَوْتُ الْمُسْلِمِينَ إِلَى وَلِيمَتِهِ فَمَا كَانَ فِيهَا مِنْ خُبْزٍ وَلاَ لَحْمٍ، أُمِرَ بِالأَنْطَاعِ فَأَلْقَى فِيهَا مِنَ التَّمْرِ وَالأَقِطِ وَالسَّمْنِ فَكَانَتْ وَلِيمَتَهُ، فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ أَوْ مِمَّا مَلَكَتْ يَمِينُهُ، فَقَالُوا إِنْ حَجَبَهَا فَهْىَ مِنْ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ، وَإِنْ لَمْ يَحْجُبْهَا فَهْىَ مِمَّا مَلَكَتْ يَمِينُهُ، فَلَمَّا ارْتَحَلَ وَطَّى لَهَا خَلْفَهُ وَمَدَّ الْحِجَابَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ النَّاسِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Xaybar bilan Madina orasida uch (kun) turdilar — u zot Safiyya bint Huyay bilan qoʻ shildilar (zifofga kirdilar). Men musulmonlarni u zotning valimasiga (toʻ y taomiga) chaqirdim — unda (toʻ yda) na non, na goʻsht bor edi. (U zot) charm (dasturxon)larni (yozishni) buyurdilar; ularga xurmo, qurut va sariyogʻ tashlandi — bas, shu u zotning valimasi boʻ ldi. Musulmonlar: «(U) — moʻminlar onalaridan birimi, yoki u zotning qoʻ lidagi (joriyalardan)mi?» dedi va: «Agar u zot uni (pardaga) toʻ ssalar (hijob qilsalar), u — moʻminlar onalaridan(dir); agar uni toʻ smasalar, u — u zotning qoʻ lidagi (joriya)dandir», dedi. U zot (yoʻ lga) chiqganlarida, unga oʻ z ortlarida (joy) tayyorlab berdilar va u bilan odamlar orasiga hijob (parda) tortdilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Хайбар билан Мадина орасида уч (кун) турдилар — у зот Сафийя бинт Ҳуяй билан қў шилдилар (зифофга кирдилар). Мен мусулмонларни у зотнинг валимасига (тў й таомига) чақирдим — унда (тў йда) на нон, на гўшт бор эди. (У зот) чарм (дастурхон)ларни (ёзишни) буюрдилар; уларга хурмо, қурут ва сариёғ ташланди — бас, шу у зотнинг валимаси бў лди. Мусулмонлар: «(У) — мўминлар оналаридан бирими, ёки у зотнинг қў лидаги (жориялардан)ми?» деди ва: «Агар у зот уни (пардага) тў ссалар (ҳижоб қилсалар), у — мўминлар оналаридан(дир); агар уни тў смасалар, у — у зотнинг қў лидаги (жория)дандир», деди. У зот (йў лга) чиқганларида, унга ў з ортларида (жой) тайёрлаб бердилар ва у билан одамлар орасига ҳижоб (парда) тортдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، وَشُعَيْبِ بْنِ الْحَبْحَابِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْتَقَ صَفِيَّةَ، وَجَعَلَ عِتْقَهَا صَدَاقَهَا‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ Safiyyani ozod qildilar va uning ozodligini uning sadoqi (mahri) qildilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Сафийяни озод қилдилар ва унинг озодлигини унинг садоқи (маҳри) қилдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ جِئْتُ أَهَبُ لَكَ نَفْسِي قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَعَّدَ النَّظَرَ فِيهَا وَصَوَّبَهُ ثُمَّ طَأْطَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأْسَهُ فَلَمَّا رَأَتِ الْمَرْأَةُ أَنَّهُ لَمْ يَقْضِ فِيهَا شَيْئًا جَلَسَتْ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ فَزَوِّجْنِيهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَهَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ إِلَى أَهْلِكَ فَانْظُرْ هَلْ تَجِدُ شَيْئًا ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا وَجَدْتُ شَيْئًا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ انْظُرْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ وَلَكِنْ هَذَا إِزَارِي ـ قَالَ سَهْلٌ مَا لَهُ رِدَاءٌ فَلَهَا نِصْفُهُ ـ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَصْنَعُ بِإِزَارِكَ إِنْ لَبِسْتَهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهَا مِنْهُ شَىْءٌ وَإِنْ لَبِسَتْهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ فَجَلَسَ الرَّجُلُ حَتَّى إِذَا طَالَ مَجْلِسُهُ قَامَ فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُوَلِّيًا فَأَمَرَ بِهِ فَدُعِيَ فَلَمَّا جَاءَ قَالَ ‏"‏ مَاذَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَعِي سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا عَدَّدَهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ تَقْرَؤُهُنَّ عَنْ ظَهْرِ قَلْبِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَقَدْ مَلَّكْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺning oldigʻa bir ayol kelib: «Ey Allohning Rasuli, men oʻ zimni senga hadya (tortiq) qilgani keldim», dedi. Rasululloh ﷺ unga qaradilar — nazarlarini unga koʻ tarib, soʻng tushirdilar — soʻng Rasululloh ﷺ boshlarini quyi soldilar. Ayol — u zot u haqda biror (hukm) qilmaganini koʻ rgach, oʻ tirdi. Shunda u zotning ashobidan bir kishi (oʻrnidan) turib: «Ey Allohning Rasuli, agar senga unga hojating boʻ lmasa, uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Senda (mahr uchun) biror narsa bormi?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Ahlingning oldigʻa borib, biror narsa topa olasanmi (qaragin)», dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, Allohga qasamki, hech narsa topmadim», dedi. Rasululloh ﷺ: «(Yana) qara — temirdan (yasalgan) bir uzuk boʻ lsa ham», dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, temirdan (yasalgan) uzuk (ham yoʻq); lekin mana — mening izorim (belbogʻ -kiyimim)» — Sahl: «Uning ridosi (yopinchigʻ i) yoʻq edi» dedi — «uning yarmi unga boʻ lsin», dedi. Rasululloh ﷺ: «Izoring bilan u nima qiladi? Agar uni sen kiysang, undan unga hech narsa boʻ lmaydi; agar uni u kiysa, senga hech narsa boʻ lmaydi», dedilar. Shunda u kishi oʻ tirdi — uning oʻ tirishi uzoq davom etgach, (oʻrnidan) turdi. Rasululloh ﷺ uning (orqasiga) burilib ketayotganini koʻ rib, unga (chaqirishni) buyurdilar; u chaqirildi. U kelgach, u zot: «Senda Qurʼondan nima (yodda) bor?» dedilar. U: «Menda falon sura va falon sura (bor)», deb ularni sanadi. U zot: «Ularni yoddan (yodlab) oʻqiysanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bor, men uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — (nikoh bilan) mulk qilib berdim», dedilar.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға бир аёл келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ў зимни сенга ҳадя (тортиқ) қилгани келдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга қарадилар — назарларини унга кў тариб, сўнг туширдилар — сўнг Расулуллоҳ ﷺ бошларини қуйи солдилар. Аёл — у зот у ҳақда бирор (ҳукм) қилмаганини кў ргач, ў тирди. Шунда у зотнинг ашобидан бир киши (ўрнидан) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар сенга унга ҳожатинг бў лмаса, уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Сенда (маҳр учун) бирор нарса борми?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Аҳлингнинг олдиға бориб, бирор нарса топа оласанми (қарагин)», дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, ҳеч нарса топмадим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «(Яна) қара — темирдан (ясалган) бир узук бў лса ҳам», дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, темирдан (ясалган) узук (ҳам йўқ); лекин мана — менинг изорим (белбоғ -кийимим)» — Саҳл: «Унинг ридоси (ёпинчиғ и) йўқ эди» деди — «унинг ярми унга бў лсин», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Изоринг билан у нима қилади? Агар уни сен кийсанг, ундан унга ҳеч нарса бў лмайди; агар уни у кийса, сенга ҳеч нарса бў лмайди», дедилар. Шунда у киши ў тирди — унинг ў тириши узоқ давом этгач, (ўрнидан) турди. Расулуллоҳ ﷺ унинг (орқасига) бурилиб кетаётганини кў риб, унга (чақиришни) буюрдилар; у чақирилди. У келгач, у зот: «Сенда Қуръондан нима (ёдда) бор?» дедилар. У: «Менда фалон сура ва фалон сура (бор)», деб уларни санади. У зот: «Уларни ёддан (ёдлаб) ўқийсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бор, мен уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — (никоҳ билан) мулк қилиб бердим», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ أَبَا حُذَيْفَةَ بْنَ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ،، وَكَانَ، مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَبَنَّى سَالِمًا، وَأَنْكَحَهُ بِنْتَ أَخِيهِ هِنْدَ بِنْتَ الْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَهْوَ مَوْلًى لاِمْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ، كَمَا تَبَنَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا، وَكَانَ مَنْ تَبَنَّى رَجُلاً فِي الْجَاهِلِيَّةِ دَعَاهُ النَّاسُ إِلَيْهِ وَوَرِثَ مِنْ مِيرَاثِهِ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏ادْعُوهُمْ لآبَائِهِمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏وَمَوَالِيكُمْ‏}‏ فَرُدُّوا إِلَى آبَائِهِمْ، فَمَنْ لَمْ يُعْلَمْ لَهُ أَبٌ كَانَ مَوْلًى وَأَخًا فِي الدِّينِ، فَجَاءَتْ سَهْلَةُ بِنْتُ سُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو الْقُرَشِيِّ ثُمَّ الْعَامِرِيِّ ـ وَهْىَ امْرَأَةُ أَبِي حُذَيْفَةَ ـ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا نَرَى سَالِمًا وَلَدًا وَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِ مَا قَدْ عَلِمْتَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ‏.‏

(Urva ibn Zubayr, Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi)ki, Abu Huzayfa ibn Utba ibn Robiʼa ibn Abdu Shams — u Paygʻambar ﷺ bilan birga Badrda (jangda) qatnashgan (kishilar)dan edi — Solimni (oʻ ziga) farzandlikka oldi (tabanniy qildi) va unga oʻ z (uka)sining qizi Hind bint Valid ibn Utba ibn Robiʼani nikohlab berdi — holbuki u (Solim) ansorlardan bir ayolning ozod qilgan (quli) edi — xuddi Paygʻambar ﷺ Zaydni farzandlikka olganlaridek. Johiliyatda kim bir kishini farzandlikka olsa, odamlar uni oʻ shanga (nisbat bilan) chaqirar va u (bola) uning merosidan voris boʻ lar edi — to Alloh ‹Ularni (asl) otalariga nisbat bilan chaqiringlar...› (degan oyatdan) to ‹...(ular) sizning (din) birodarlaringiz va doʻ stlaringizdir› (Ahzob surasi, 5) (degan soʻzigacha) (oyatni) nozil qildi. Shunda ular oʻ z otalariga (nisbat bilan) qaytarildi; kimning otasi maʼlum boʻ lmasa, u (oʻ zini asrab olganning) doʻ sti (mavlosi) va dinda birodari (boʻ lib qoldi). Soʻng Sahla bint Suhayl ibn Amr al-Qurashiy, soʻng al-Omiriy — u Abu Huzayfaning xotini edi — Paygʻambar ﷺning oldigʻa kelib: «Ey Allohning Rasuli, biz Solimni (oʻ z) bolamiz deb bilar edik; Alloh esa u (haq)da sen bilgan (narsani) nozil qildi...» dedi — soʻng (Urva) hadisni (toʻ liq) zikr qildi.(Урва ибн Зубайр, Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди)ки, Абу Ҳузайфа ибн Утба ибн Робиъа ибн Абду Шамс — у Пайғамбар ﷺ билан бирга Бадрда (жангда) қатнашган (кишилар)дан эди — Солимни (ў зига) фарзандликка олди (табанний қилди) ва унга ў з (ука)сининг қизи Ҳинд бинт Валид ибн Утба ибн Робиъани никоҳлаб берди — ҳолбуки у (Солим) ансорлардан бир аёлнинг озод қилган (қули) эди — худди Пайғамбар ﷺ Зайдни фарзандликка олганларидек. Жоҳилиятда ким бир кишини фарзандликка олса, одамлар уни ў шанга (нисбат билан) чақирар ва у (бола) унинг меросидан ворис бў лар эди — то Аллоҳ ‹Уларни (асл) оталарига нисбат билан чақиринглар...› (деган оятдан) то ‹...(улар) сизнинг (дин) биродарларингиз ва дў стларингиздир› (Аҳзоб сураси, 5) (деган сўзигача) (оятни) нозил қилди. Шунда улар ў з оталарига (нисбат билан) қайтарилди; кимнинг отаси маълум бў лмаса, у (ў зини асраб олганнинг) дў сти (мавлоси) ва динда биродари (бў либ қолди). Сўнг Саҳла бинт Суҳайл ибн Амр ал-Қураший, сўнг ал-Омирий — у Абу Ҳузайфанинг хотини эди — Пайғамбар ﷺнинг олдиға келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз Солимни (ў з) боламиз деб билар эдик; Аллоҳ эса у (ҳақ)да сен билган (нарсани) нозил қилди...» деди — сўнг (Урва) ҳадисни (тў лиқ) зикр қилди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى ضُبَاعَةَ بِنْتِ الزُّبَيْرِ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ لَعَلَّكِ أَرَدْتِ الْحَجَّ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ وَاللَّهِ لاَ أَجِدُنِي إِلاَّ وَجِعَةً‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ حُجِّي وَاشْتَرِطِي، قُولِي اللَّهُمَّ مَحِلِّي حَيْثُ حَبَسْتَنِي ‏"‏‏.‏ وَكَانَتْ تَحْتَ الْمِقْدَادِ بْنِ الأَسْوَدِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ Duboa bint Zubayrning huzuriga kirdilar va unga: «Ehtimol, sen haj (qilish)ni xohlagandirsan?» dedilar. U: «Allohga qasamki, men oʻ zimni faqat ogʻ riq (kasal) holda topyapman», dedi. U zot unga: «Haj qil va shart qoʻ y; ‹Allohim, mening (ihromdan) chiqadigan joyim — Sen meni qaerda (kasallik bilan) toʻ xtatsang, oʻ sha (joy)dir› deb ayt», dedilar. U (Duboa) Miqdod ibnul-Aswadning (nikohida) (xotini) edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Дубоа бинт Зубайрнинг ҳузурига кирдилар ва унга: «Эҳтимол, сен ҳаж (қилиш)ни хоҳлагандирсан?» дедилар. У: «Аллоҳга қасамки, мен ў зимни фақат оғ риқ (касал) ҳолда топяпман», деди. У зот унга: «Ҳаж қил ва шарт қў й; ‹Аллоҳим, менинг (иҳромдан) чиқадиган жойим — Сен мени қаэрда (касаллик билан) тў хтацанг, ў ша (жой)дир› деб айт», дедилар. У (Дубоа) Миқдод ибнул-Асваднинг (никоҳида) (хотини) эди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ لأَرْبَعٍ لِمَالِهَا وَلِحَسَبِهَا وَجَمَالِهَا وَلِدِينِهَا، فَاظْفَرْ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يَدَاكَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Ayol toʻ rt (narsa) uchun nikohlab olinadi: moli uchun, hasab (nasab-asilligi) uchun, goʻzalligi uchun va dini uchun. Bas, sen dindor (ayol)ni (tanlab) yutib (gʻ olib) chiq — qoʻ llaring tuproqqa belansin (ziyon koʻ rmagaysan)!» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Аёл тў рт (нарса) учун никоҳлаб олинади: моли учун, ҳасаб (насаб-асиллиги) учун, гўзаллиги учун ва дини учун. Бас, сен диндор (аёл)ни (танлаб) ютиб (ғ олиб) чиқ — қў лларинг тупроққа белансин (зиён кў рмагайсан)!» дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ مَرَّ رَجُلٌ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا تَقُولُونَ فِي هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا حَرِيٌّ إِنْ خَطَبَ أَنْ يُنْكَحَ، وَإِنْ شَفَعَ أَنْ يُشَفَّعَ، وَإِنْ قَالَ أَنْ يُسْتَمَعَ‏.‏ قَالَ ثُمَّ سَكَتَ فَمَرَّ رَجُلٌ مِنَ فُقَرَاءِ الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ ‏"‏ مَا تَقُولُونَ فِي هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا حَرِيٌّ إِنْ خَطَبَ أَنْ لاَ يُنْكَحَ وَإِنْ شَفَعَ أَنْ لاَ يُشَفَّعَ، وَإِنْ قَالَ أَنْ لاَ يُسْتَمَعَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا خَيْرٌ مِنْ مِلْءِ الأَرْضِ مِثْلَ هَذَا ‏"‏‏.‏

(Sahl (ibn Saʼd) (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir kishi Rasululloh ﷺning oldidan oʻ tdi. U zot: «Bu (kishi) haqida nima deysizlar?» dedilar. Ular: «(Bu) — agar (xotinlikka qiz) soʻrasa, nikoh qilib berishga loyiq; agar shafoat (vositachilik) qilsa, shafoati qabul qilinishga (loyiq); agar (bir narsa) gapirsa, (gapiga) quloq solinishga (loyiq)dir», dedi. (Sahl:) Soʻng u zot sukut qildilar. Soʻng musulmonlarning faqirlaridan bir kishi oʻ tdi. U zot: «Bu (kishi) haqida nima deysizlar?» dedilar. Ular: «(Bu) — agar (xotinlikka qiz) soʻrasa, nikoh qilib berilmasligiga loyiq; agar shafoat qilsa, shafoati qabul qilinmasligiga; agar (bir narsa) gapirsa, (gapiga) quloq solinmasligiga loyiqdir», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu (faqir) — yer yuzini toʻ ldiradigan ana u (boy kishi)ning misli (qadaridan ham) yaxshiroqdir», dedilar.(Саҳл (ибн Саъд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдидан ў тди. У зот: «Бу (киши) ҳақида нима дейсизлар?» дедилар. Улар: «(Бу) — агар (хотинликка қиз) сўраса, никоҳ қилиб беришга лойиқ; агар шафоат (воситачилик) қилса, шафоати қабул қилинишга (лойиқ); агар (бир нарса) гапирса, (гапига) қулоқ солинишга (лойиқ)дир», деди. (Саҳл:) Сўнг у зот сукут қилдилар. Сўнг мусулмонларнинг фақирларидан бир киши ў тди. У зот: «Бу (киши) ҳақида нима дейсизлар?» дедилар. Улар: «(Бу) — агар (хотинликка қиз) сўраса, никоҳ қилиб берилмаслигига лойиқ; агар шафоат қилса, шафоати қабул қилинмаслигига; агар (бир нарса) гапирса, (гапига) қулоқ солинмаслигига лойиқдир», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу (фақир) — ер юзини тў лдирадиган ана у (бой киши)нинг мисли (қадаридан ҳам) яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ [quran sura="4" aya_start="3" aya_end="3"]‏{‏وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى‏}‏ قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هَذِهِ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا فَيَرْغَبُ فِي جَمَالِهَا وَمَالِهَا، وَيُرِيدُ أَنْ يَنْتَقِصَ صَدَاقَهَا، فَنُهُوا عَنْ نِكَاحِهِنَّ إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا فِي إِكْمَالِ الصَّدَاقِ، وَأُمِرُوا بِنِكَاحِ مَنْ سِوَاهُنَّ، قَالَتْ وَاسْتَفْتَى النَّاسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏[quran sura="4" aya_start="127" aya_end="127"]{‏وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ‏}‏ إِلَى ‏[quran sura="4" aya_start="127" aya_end="127"]{‏وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ‏}‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ لَهُمْ أَنَّ الْيَتِيمَةَ إِذَا كَانَتْ ذَاتَ جَمَالٍ وَمَالٍ رَغِبُوا فِي نِكَاحِهَا وَنَسَبِهَا فِي إِكْمَالِ الصَّدَاقِ، وَإِذَا كَانَتْ مَرْغُوبَةً عَنْهَا فِي قِلَّةِ الْمَالِ وَالْجَمَالِ تَرَكُوهَا وَأَخَذُوا غَيْرَهَا مِنَ النِّسَاءِ، قَالَتْ فَكَمَا يَتْرُكُونَهَا حِينَ يَرْغَبُونَ عَنْهَا فَلَيْسَ لَهُمْ أَنْ يَنْكِحُوهَا إِذَا رَغِبُوا فِيهَا إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهَا وَيُعْطُوهَا حَقَّهَا الأَوْفَى فِي الصَّدَاقِ‏.‏

(Urva, Oisha (roziyallohu anho)dan ‹Agar yetimlar (haqi)da adolat qilolmasligingizdan qoʻ rqsangiz...› (Niso surasi, 3) (haqida) soʻradi:) U: «Ey jiyanim, bu yetim qiz — oʻ z valiysining qaramogʻ ida (himoyasida) boʻ ladi; (valiysi) uning goʻzalligi va moliga ragʻ bat qilib, uning mahrini kamaytirmoqchi boʻ ladi; bas, ular — mahrni toʻ liq (berishda) adolat qilish holatidan boshqa — bunday qizlarga uylanishdan qaytarildi; va ulardan boshqa (ayollarga) uylanishga buyurildi», dedi. Oisha aytdi: Odamlar bundan keyin Rasululloh ﷺdan (yana) fatvo soʻradi. Shunda Alloh ‹Sendan ayollar haqida fatvo soʻraydilar...› (degan oyatdan) to ‹...(yetim qizlar)ga uylanishni istaysizlar› (Niso surasi, 127) (degan soʻzigacha) (oyatni) nozil qildi. Alloh ular uchun (shuni) nozil qildi: yetim qiz — goʻzal va mol-dunyoli boʻ lganida, ular uning nikohiga va nasabiga ragʻ bat qilib, mahrni toʻ liq (berishni istar) edi; (lekin) u — moli va goʻzalligi kamligi sababli — yoqtirilmagan (ragʻbatsiz) boʻ lganida, uni tark qilib, undan boshqa ayollarni olar edi. Oisha aytdi: «Bas, ular undan yuz oʻ girgan paytda uni tark qilganlaridek — unga ragʻ bat qilgan paytda (ham), unga adolat qilib, mahrda uning toʻ liq haqqini bermagunlaricha, unga uylanishga (haqlari) yoʻq», dedi.(Урва, Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ‹Агар етимлар (ҳақи)да адолат қилолмаслигингиздан қў рқсангиз...› (Нисо сураси, 3) (ҳақида) сўради:) У: «Эй жияним, бу етим қиз — ў з валийсининг қарамоғ ида (ҳимоясида) бў лади; (валийси) унинг гўзаллиги ва молига рағ бат қилиб, унинг маҳрини камайтирмоқчи бў лади; бас, улар — маҳрни тў лиқ (беришда) адолат қилиш ҳолатидан бошқа — бундай қизларга уйланишдан қайтарилди; ва улардан бошқа (аёлларга) уйланишга буюрилди», деди. Оиша айтди: Одамлар бундан кейин Расулуллоҳ ﷺдан (яна) фатво сўради. Шунда Аллоҳ ‹Сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар...› (деган оятдан) то ‹...(етим қизлар)га уйланишни истайсизлар› (Нисо сураси, 127) (деган сўзигача) (оятни) нозил қилди. Аллоҳ улар учун (шуни) нозил қилди: етим қиз — гўзал ва мол-дунёли бў лганида, улар унинг никоҳига ва насабига рағ бат қилиб, маҳрни тў лиқ (беришни истар) эди; (лекин) у — моли ва гўзаллиги камлиги сабабли — ёқтирилмаган (рағбатсиз) бў лганида, уни тарк қилиб, ундан бошқа аёлларни олар эди. Оиша айтди: «Бас, улар ундан юз ў гирган пайтда уни тарк қилганларидек — унга рағ бат қилган пайтда (ҳам), унга адолат қилиб, маҳрда унинг тў лиқ ҳаққини бермагунларича, унга уйланишга (ҳақлари) йўқ», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حَمْزَةَ، وَسَالِمٍ، ابْنَىْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الشُّؤْمُ فِي الْمَرْأَةِ وَالدَّارِ وَالْفَرَسِ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Shumlik (agar boʻ lsa) — ayolda, uyda va otda(dir)», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Шумлик (агар бў лса) — аёлда, уйда ва отда(дир)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَسْقَلاَنِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ ذَكَرُوا الشُّؤْمَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ كَانَ الشُّؤْمُ فِي شَىْءٍ فَفِي الدَّارِ وَالْمَرْأَةِ وَالْفَرَسِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺning huzurida shumlik zikr qilindi. Paygʻambar ﷺ: «Agar shumlik biror narsada boʻ lsa, u — uyda, ayolda va otda(dir)», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида шумлик зикр қилинди. Пайғамбар ﷺ: «Агар шумлик бирор нарсада бў лса, у — уйда, аёлда ва отда(дир)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ فِي شَىْءٍ فَفِي الْفَرَسِ وَالْمَرْأَةِ وَالْمَسْكَنِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Agar (shumlik) biror narsada boʻ lsa, u — otda, ayolda va maskan (uy-joy)da(dir)», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Агар (шумлик) бирор нарсада бў лса, у — отда, аёлда ва маскан (уй-жой)да(дир)», дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ النَّهْدِيَّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا تَرَكْتُ بَعْدِي فِتْنَةً أَضَرَّ عَلَى الرِّجَالِ مِنَ النِّسَاءِ ‏"‏‏.‏

(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men oʻ zimdan keyin erkaklarga — ayollardan koʻ ra zararliroq biror fitna qoldirmadim», dedilar.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен ў зимдан кейин эркакларга — аёллардан кў ра зарарлироқ бирор фитна қолдирмадим», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ فِي بَرِيرَةَ ثَلاَثُ سُنَنٍ عَتَقَتْ فَخُيِّرَتْ، وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ وَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبُرْمَةٌ عَلَى النَّارِ، فَقُرِّبَ إِلَيْهِ خُبْزٌ وَأُدْمٌ مِنْ أُدْمِ الْبَيْتِ فَقَالَ ‏"‏ لَمْ أَرَ الْبُرْمَةَ ‏"‏‏.‏ فَقِيلَ لَحْمٌ تُصُدِّقَ عَلَى بَرِيرَةَ، وَأَنْتَ لاَ تَأْكُلُ الصَّدَقَةَ قَالَ ‏"‏ هُوَ عَلَيْهَا صَدَقَةٌ، وَلَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Barira (voqeasi)da uch sunnat (hukm) boʻ ldi: u ozod qilindi va (eriga nisbatan tanlovda) ixtiyor (qoldirildi) berildi; va Rasululloh ﷺ: «Valo (meros-himoya huquqi) — ozod qilgan (kishi)ga(dir)», dedilar; va Rasululloh ﷺ (uyga) kirdilar — oʻ choqda (olovda) bir qozon (boʻ lib qaynab turgan) edi; u zotga non va uyning yon(taom)laridan bir yonlik (taom) yaqinlashtirildi. U zot: «Men qozonni (unda goʻsht) koʻ rgan edim-ku?» dedilar. (Ularga): «(U) — Bariraga sadaqa qilingan goʻsht; sen esa sadaqani yemaysan-ku» deyildi. U zot: «(U) — unga (Bariraga) sadaqa(dir); bizga esa — hadya (tortiq)dir», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Барира (воқеаси)да уч суннат (ҳукм) бў лди: у озод қилинди ва (эрига нисбатан танловда) ихтиёр (қолдирилди) берилди; ва Расулуллоҳ ﷺ: «Вало (мерос-ҳимоя ҳуқуқи) — озод қилган (киши)га(дир)», дедилар; ва Расулуллоҳ ﷺ (уйга) кирдилар — ў чоқда (оловда) бир қозон (бў либ қайнаб турган) эди; у зотга нон ва уйнинг ён(таом)ларидан бир ёнлик (таом) яқинлаштирилди. У зот: «Мен қозонни (унда гўшт) кў рган эдим-ку?» дедилар. (Уларга): «(У) — Барирага садақа қилинган гўшт; сен эса садақани емайсан-ку» дейилди. У зот: «(У) — унга (Барирага) садақа(дир); бизга эса — ҳадя (тортиқ)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، [quran sura="4" aya_start="3" aya_end="3"]‏{‏وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ، تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى‏}‏‏.‏ قَالَتِ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ وَهْوَ وَلِيُّهَا، فَيَتَزَوَّجُهَا عَلَى مَالِهَا، وَيُسِيءُ صُحْبَتَهَا، وَلاَ يَعْدِلُ فِي مَالِهَا، فَلْيَتَزَوَّجْ مَا طَابَ لَهُ مِنَ النِّسَاءِ سِوَاهَا مَثْنَى وَثُلاَثَ وَرُبَاعَ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) ‹Agar yetimlar (haqi)da adolat qilolmasligingizdan qoʻ rqsangiz...› (Niso surasi, 3) (haqida)) aytdi: «Yetim qiz — bir kishining huzurida boʻ ladi; u — uning valiysi(dir); (valiysi) uning moli uchun unga uylanadi, suhbatini (unga muomalani) yomon qiladi va uning molida adolat qilmaydi. Bas, u — undan boshqa, oʻ ziga yoqqan ayollardan — ikki, uch va toʻ rttagacha uylansin», dedi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ‹Агар етимлар (ҳақи)да адолат қилолмаслигингиздан қў рқсангиз...› (Нисо сураси, 3) (ҳақида)) айтди: «Етим қиз — бир кишининг ҳузурида бў лади; у — унинг валийси(дир); (валийси) унинг моли учун унга уйланади, суҳбатини (унга муомалани) ёмон қилади ва унинг молида адолат қилмайди. Бас, у — ундан бошқа, ў зига ёққан аёллардан — икки, уч ва тў рттагача уйлансин», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عِنْدَهَا، وَأَنَّهَا سَمِعَتْ صَوْتَ رَجُلٍ يَسْتَأْذِنُ فِي بَيْتِ حَفْصَةَ، قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا رَجُلٌ يَسْتَأْذِنُ فِي بَيْتِكَ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُرَاهُ فُلاَنًا ‏"‏‏.‏ لِعَمِّ حَفْصَةَ مِنَ الرَّضَاعَةِ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ لَوْ كَانَ فُلاَنٌ حَيًّا، لِعَمِّهَا مِنَ الرَّضَاعَةِ دَخَلَ عَلَىَّ فَقَالَ ‏"‏ نَعَمِ الرَّضَاعَةُ تُحَرِّمُ مَا تُحَرِّمُ الْوِلاَدَةُ ‏"‏‏.‏

(Amra bint Abdurrahmon rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning zavjasi Oisha (roziyallohu anho) unga xabar berdi: Rasululloh ﷺ uning huzurida edilar; u (Oisha) Hafsaning uyida (izn soʻrab turgan) bir kishining ovozini eshitdi. (Oisha:) «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, bu — sening uyingda izn soʻrayotgan bir kishi› dedim. Paygʻambar ﷺ: ‹Men uni falon (kishi) deb oʻylayman› dedilar» — Hafsaning sut (emizish)dan (boʻ lgan) amakisini (nazarda tutdi). Oisha: «Agar falon (kishi) tirik boʻ lganida» — oʻ zining sut (emizish)dan (boʻ lgan) amakisini (nazarda tutib) — «mening huzurimga kirar edimi?» dedi. U zot: «Ha; emizish — tugʻ ilish (nasab) harom qilgan (mahram qilgan) narsalarni harom qiladi», dedilar.(Амра бинт Абдурраҳмон ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг завжаси Оиша (розияллоҳу анҳо) унга хабар берди: Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳузурида эдилар; у (Оиша) Ҳафсанинг уйида (изн сўраб турган) бир кишининг овозини эшитди. (Оиша:) «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, бу — сенинг уйингда изн сўраётган бир киши› дедим. Пайғамбар ﷺ: ‹Мен уни фалон (киши) деб ўйлайман› дедилар» — Ҳафсанинг сут (эмизиш)дан (бў лган) амакисини (назарда тутди). Оиша: «Агар фалон (киши) тирик бў лганида» — ў зининг сут (эмизиш)дан (бў лган) амакисини (назарда тутиб) — «менинг ҳузуримга кирар эдими?» деди. У зот: «Ҳа; эмизиш — туғ илиш (насаб) ҳаром қилган (маҳрам қилган) нарсаларни ҳаром қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قِيلَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَلاَ تَزَوَّجُ ابْنَةَ حَمْزَةَ قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ بِشْرُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ سَمِعْتُ قَتَادَةَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ زَيْدٍ مِثْلَهُ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺga: «Hamzaning qiziga uylanmaysizmi?» deyildi. U zot: «Albatta u — mening sut (emizish)dan (boʻ lgan) birodarimning qizidir», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺга: «Ҳамзанинг қизига уйланмайсизми?» дейилди. У зот: «Албатта у — менинг сут (эмизиш)дан (бў лган) биродаримнинг қизидир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ زَيْنَبَ ابْنَةَ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ أَخْبَرَتْهَا أَنَّهَا، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ انْكِحْ أُخْتِي بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ فَقَالَ ‏"‏ أَوَتُحِبِّينَ ذَلِكَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ، لَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ، وَأَحَبُّ مَنْ شَارَكَنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ ذَلِكَ لاَ يَحِلُّ لِي ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَإِنَّا نُحَدَّثُ أَنَّكَ تُرِيدُ أَنْ تَنْكِحَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَوْ أَنَّهَا لَمْ تَكُنْ رَبِيبَتِي فِي حَجْرِي مَا حَلَّتْ لِي إِنَّهَا لاَبْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ، أَرْضَعَتْنِي وَأَبَا سَلَمَةَ ثُوَيْبَةُ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ ‏"‏‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ وَثُوَيْبَةُ مَوْلاَةٌ لأَبِي لَهَبٍ كَانَ أَبُو لَهَبٍ أَعْتَقَهَا فَأَرْضَعَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا مَاتَ أَبُو لَهَبٍ أُرِيَهُ بَعْضُ أَهْلِهِ بِشَرِّ حِيبَةٍ قَالَ لَهُ مَاذَا لَقِيتَ قَالَ أَبُو لَهَبٍ لَمْ أَلْقَ بَعْدَكُمْ غَيْرَ أَنِّي سُقِيتُ فِي هَذِهِ بِعَتَاقَتِي ثُوَيْبَةَ‏.‏

(Urva ibn Zubayr rivoyat qildi)ki, Zaynab bint Abu Salama unga xabar berdi; Ummu Habiba bint Abu Sufyon unga (Zaynabga) xabar berdi: U (Ummu Habiba): «Ey Allohning Rasuli, singlimga — Abu Sufyonning qiziga — uylan», dedi. U zot: «Sen buni xohlaysanmi?» dedilar. Men: «Ha; men senga yolgʻ iz (yagona xotin) emasman; va mening — yaxshilik(xayr)da menga sherik boʻ lishini eng yoqtirgan (kishi)m — singlim(dir)», dedim. Paygʻambar ﷺ: «Albatta bu menga halol emas», dedilar. Men: «(Lekin) bizga — sen Abu Salamaning qiziga uylanmoqchisan deb — gapirilyapti», dedim. U zot: «Ummu Salamaning qizigami?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Agar u mening tarbiyamdagi oʻ gay qizim boʻ lmaganda ham, u menga halol boʻ lmas edi; chunki u — mening sut (emizish)dan (boʻ lgan) birodarimning qizidir: meni va Abu Salamani Suvayba emizgan. Bas, menga qizlaringizni va singillaringizni taklif qilmanglar», dedilar. Urva: «Suvayba — Abu Lahabning ozod qilgan (choʻrisi) edi; Abu Lahab uni ozod qilgan edi; u Paygʻambar ﷺni emizgan edi. Abu Lahab oʻ lgach, uning ahlidan baʼzisi uni (Abu Lahabni) yomon holda (tushida) koʻ rdi. (Tushida) unga: ‹Nimaga duch kelding?› dedi. Abu Lahab: ‹Sizdan (ajralganimdan) keyin hech (yaxshilik) koʻ rmadim — faqat men Suvaybani ozod qilganim sababli mana shu (barmoq)imda (oz) suv ichirildi (azob biroz yengilladi)› dedi», dedi.(Урва ибн Зубайр ривоят қилди)ки, Зайнаб бинт Абу Салама унга хабар берди; Умму Ҳабиба бинт Абу Суфён унга (Зайнабга) хабар берди: У (Умму Ҳабиба): «Эй Аллоҳнинг Расули, синглимга — Абу Суфённинг қизига — уйлан», деди. У зот: «Сен буни хоҳлайсанми?» дедилар. Мен: «Ҳа; мен сенга ёлғ из (ягона хотин) эмасман; ва менинг — яхшилик(хайр)да менга шерик бў лишини энг ёқтирган (киши)м — синглим(дир)», дедим. Пайғамбар ﷺ: «Албатта бу менга ҳалол эмас», дедилар. Мен: «(Лекин) бизга — сен Абу Саламанинг қизига уйланмоқчисан деб — гапириляпти», дедим. У зот: «Умму Саламанинг қизигами?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Агар у менинг тарбиямдаги ў гай қизим бў лмаганда ҳам, у менга ҳалол бў лмас эди; чунки у — менинг сут (эмизиш)дан (бў лган) биродаримнинг қизидир: мени ва Абу Саламани Сувайба эмизган. Бас, менга қизларингизни ва сингилларингизни таклиф қилманглар», дедилар. Урва: «Сувайба — Абу Лаҳабнинг озод қилган (чўриси) эди; Абу Лаҳаб уни озод қилган эди; у Пайғамбар ﷺни эмизган эди. Абу Лаҳаб ў лгач, унинг аҳлидан баъзиси уни (Абу Лаҳабни) ёмон ҳолда (тушида) кў рди. (Тушида) унга: ‹Нимага дуч келдинг?› деди. Абу Лаҳаб: ‹Сиздан (ажралганимдан) кейин ҳеч (яхшилик) кў рмадим — фақат мен Сувайбани озод қилганим сабабли мана шу (бармоқ)имда (оз) сув ичирилди (азоб бироз енгиллади)› деди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَشْعَثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا رَجُلٌ، فَكَأَنَّهُ تَغَيَّرَ وَجْهُهُ، كَأَنَّهُ كَرِهَ ذَلِكَ فَقَالَتْ إِنَّهُ أَخِي‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ انْظُرْنَ مَا إِخْوَانُكُنَّ، فَإِنَّمَا الرَّضَاعَةُ مِنَ الْمَجَاعَةِ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ uning huzuriga kirdilar — uning yonida bir kishi (bor) edi; goʻyo u zotning yuzlari oʻ zgardi — goʻyo u zot buni yoqtirmadilar. Shunda u (Oisha): «Albatta u — mening (sut)birodarim», dedi. U zot: «(Ey ayollar,) sut(birodar)laringiz kimligiga (yaxshi) qaranglar; chunki (mahramlik keltiradigan) emizish — (faqat) ochlik (chaqaloqlik)dandir», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ унинг ҳузурига кирдилар — унинг ёнида бир киши (бор) эди; гўё у зотнинг юзлари ў згарди — гўё у зот буни ёқтирмадилар. Шунда у (Оиша): «Албатта у — менинг (сут)биродарим», деди. У зот: «(Эй аёллар,) сут(биродар)ларингиз кимлигига (яхши) қаранглар; чунки (маҳрамлик келтирадиган) эмизиш — (фақат) очлик (чақалоқлик)дандир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَفْلَحَ، أَخَا أَبِي الْقُعَيْسِ جَاءَ يَسْتَأْذِنُ عَلَيْهَا ـ وَهْوَ عَمُّهَا مِنَ الرَّضَاعَةِ ـ بَعْدَ أَنْ نَزَلَ الْحِجَابُ، فَأَبَيْتُ أَنْ آذَنَ لَهُ، فَلَمَّا جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرْتُهُ بِالَّذِي صَنَعْتُ، فَأَمَرَنِي أَنْ آذَنَ لَهُ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Abul-Quaysning ukasi Aflah — u (Oisha)ning sut (emizish)dan (boʻ lgan) amakisi edi — hijob (parda) (oyati) nozil boʻ lgandan keyin, uning huzuriga (kirishga) izn soʻrab keldi. (Oisha:) «Men unga izn berishdan bosh tortdim. Rasululloh ﷺ kelgach, men u zotga oʻ zim qilgan (ish)ni xabar berdim. U zot menga — unga izn berishimni — buyurdilar.»(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Абул-Қуайснинг укаси Афлаҳ — у (Оиша)нинг сут (эмизиш)дан (бў лган) амакиси эди — ҳижоб (парда) (ояти) нозил бў лгандан кейин, унинг ҳузурига (киришга) изн сўраб келди. (Оиша:) «Мен унга изн беришдан бош тортдим. Расулуллоҳ ﷺ келгач, мен у зотга ў зим қилган (иш)ни хабар бердим. У зот менга — унга изн беришимни — буюрдилар.»

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ وَقَدْ سَمِعْتُهُ مِنْ، عُقْبَةَ لَكِنِّي لِحَدِيثِ عُبَيْدٍ أَحْفَظُ قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً، فَجَاءَتْنَا امْرَأَةٌ سَوْدَاءُ فَقَالَتْ أَرْضَعْتُكُمَا‏.‏ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ تَزَوَّجْتُ فُلاَنَةَ بِنْتَ فُلاَنٍ فَجَاءَتْنَا امْرَأَةٌ سَوْدَاءُ فَقَالَتْ لِي إِنِّي قَدْ أَرْضَعْتُكُمَا‏.‏ وَهْىَ كَاذِبَةٌ فَأَعْرَضَ، فَأَتَيْتُهُ مِنْ قِبَلِ وَجْهِهِ، قُلْتُ إِنَّهَا كَاذِبَةٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ بِهَا وَقَدْ زَعَمَتْ أَنَّهَا قَدْ أَرْضَعَتْكُمَا، دَعْهَا عَنْكَ ‏"‏ وَأَشَارَ إِسْمَاعِيلُ بِإِصْبَعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى يَحْكِي أَيُّوبَ‏.‏

(Uqba ibnul-Horis (roziyallohu anhu) aytdi:) Men bir ayolga uylandim. Soʻng bizning oldimizga qora (tanli) bir ayol kelib: «Men ikkovingizni emizgan edim», dedi. Men Paygʻambar ﷺning oldigʻa kelib: «Men falon (kishi)ning qizi falonaga uylandim; soʻng bizning oldimizga qora bir ayol kelib, menga: ‹Men ikkovingizni emizgan edim› dedi — holbuki u yolgʻonchi(dir)», dedim. U zot (mendan) yuz oʻ girdilar. Men u zotga yuzlari tomonidan (yana) keldim va: «Albatta u yolgʻonchi», dedim. U zot: «(Lekin) u — ikkovingizni emizganini taʼkidlab turgan ekan — u (ayol) bilan (nikohda turish) qanday boʻ ladi? Uni oʻ zingdan (ayrib) qoʻ y (taloq qil)», dedilar. (Ismoil ikki barmogʻ i — koʻ rsatkich va oʻ rta barmogʻ i — bilan ishora qilib, Ayyubni (rivoyatini) hikoya qildi.)(Уқба ибнул-Ҳорис (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен бир аёлга уйландим. Сўнг бизнинг олдимизга қора (танли) бир аёл келиб: «Мен икковингизни эмизган эдим», деди. Мен Пайғамбар ﷺнинг олдиға келиб: «Мен фалон (киши)нинг қизи фалонага уйландим; сўнг бизнинг олдимизга қора бир аёл келиб, менга: ‹Мен икковингизни эмизган эдим› деди — ҳолбуки у ёлғончи(дир)», дедим. У зот (мендан) юз ў гирдилар. Мен у зотга юзлари томонидан (яна) келдим ва: «Албатта у ёлғончи», дедим. У зот: «(Лекин) у — икковингизни эмизганини таъкидлаб турган экан — у (аёл) билан (никоҳда туриш) қандай бў лади? Уни ў зингдан (айриб) қў й (талоқ қил)», дедилар. (Исмоил икки бармоғ и — кў рсаткич ва ў рта бармоғ и — билан ишора қилиб, Айюбни (ривоятини) ҳикоя қилди.)

وَقَالَ لَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي حَبِيبٌ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، حَرُمَ مِنَ النَّسَبِ سَبْعٌ، وَمِنَ الصِّهْرِ سَبْعٌ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ‏}‏ الآيَةَ‏.‏ وَجَمَعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ بَيْنَ ابْنَةِ عَلِيٍّ وَامْرَأَةِ عَلِيٍّ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ سِيرِينَ لاَ بَأْسَ بِهِ‏.‏ وَكَرِهَهُ الْحَسَنُ مَرَّةً ثُمَّ قَالَ لاَ بَأْسَ بِهِ‏.‏ وَجَمَعَ الْحَسَنُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ بَيْنَ ابْنَتَىْ عَمٍّ فِي لَيْلَةٍ، وَكَرِهَهُ جَابِرُ بْنُ زَيْدٍ لِلْقَطِيعَةِ، وَلَيْسَ فِيهِ تَحْرِيمٌ لِقَوْلِهِ تَعَالَى ‏{‏وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ‏}‏ وَقَالَ عِكْرِمَةُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِذَا زَنَى بِأُخْتِ امْرَأَتِهِ لَمْ تَحْرُمْ عَلَيْهِ امْرَأَتُهُ‏.‏ وَيُرْوَى عَنْ يَحْيَى الْكِنْدِيِّ عَنِ الشَّعْبِيِّ وَأَبِي جَعْفَرٍ، فِيمَنْ يَلْعَبُ بِالصَّبِيِّ إِنْ أَدْخَلَهُ فِيهِ، فَلاَ يَتَزَوَّجَنَّ أُمَّهُ، وَيَحْيَى هَذَا غَيْرُ مَعْرُوفٍ، لَمْ يُتَابَعْ عَلَيْهِ‏.‏ وَقَالَ عِكْرِمَةُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِذَا زَنَى بِهَا لَمْ تَحْرُمْ عَلَيْهِ امْرَأَتُهُ‏.‏ وَيُذْكَرُ عَنْ أَبِي نَصْرٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ حَرَّمَهُ‏.‏ وَأَبُو نَصْرٍ هَذَا لَمْ يُعْرَفْ بِسَمَاعِهِ مِنِ ابْنِ عَبَّاسٍ‏.‏ وَيُرْوَى عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجَابِرِ بْنِ زَيْدٍ وَالْحَسَنِ وَبَعْضِ أَهْلِ الْعِرَاقِ تَحْرُمُ عَلَيْهِ‏.‏ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ لاَ تَحْرُمُ حَتَّى يُلْزِقَ بِالأَرْضِ يَعْنِي يُجَامِعَ‏.‏ وَجَوَّزَهُ ابْنُ الْمُسَيَّبِ وَعُرْوَةُ وَالزُّهْرِيُّ‏.‏ وَقَالَ الزُّهْرِيُّ قَالَ عَلِيٌّ لاَ تَحْرُمُ‏.‏ وَهَذَا مُرْسَلٌ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilindi:) Nasab (qarindoshlik)dan yetti (toifa ayol) harom (qilindi), va sihr (quda-andalik)dan (ham) yetti (toifa harom qilindi). Soʻng u ‹Sizlarga — onalaringiz... (nikohi) harom qilindi› (Niso surasi, 23) (oyatini) oʻqidi. (Buxoriy quyidagi asarlarni keltirdi:) Abdulloh ibn Jaʼfar — Alining qizi bilan Alining (boshqa) xotinini (bir nikohda) jamladi. Ibn Sirin: «Unda (bunda) zarar yoʻq» dedi. Hasan (Basriy) avval uni makruh (deb) koʻ rdi, soʻng: «Unda zarar yoʻq» dedi. Hasan ibnul-Hasan ibn Ali bir kechada ikki amakivachcha (qiz)ni (bir nikohda) jamladi. Jobir ibn Zayd esa uni — qarindoshlik(rishtasi)ni uzishi (sababli) — makruh (deb) koʻ rdi; (lekin) unda harom (lik) yoʻq — Alloh taoloning ‹Bulardan boshqasi (ayollar) sizlarga halol qilindi› (Niso surasi, 24) degan soʻzi sababli. Ikrima — Ibn Abbosdan (rivoyat qildi): «Kim oʻ z xotinining singlisi bilan zino qilsa, xotini unga harom boʻ lmaydi». Yahyo al-Kindiydan — Shaʼbiy va Abu Jaʼfardan — bola (oʻgʻ il)ni (luvotda) ishlatgan kishi haqida: «Agar unga (shunday) qilgan boʻ lsa, uning onasiga aslo uylanmasin» (deb) rivoyat qilinadi; (lekin) bu Yahyo — maʼruf (tanilgan rovi) emas, unga (bu rivoyatda) mutobaat qilinmadi (boshqa rovi qoʻ shilmadi). Ikrima — Ibn Abbosdan: «Agar u (ayol) bilan zino qilsa, xotini unga harom boʻ lmaydi» dedi. Abu Nasrdan esa — Ibn Abbos uni harom qilgani — zikr qilinadi; (lekin) bu Abu Nasr — Ibn Abbosdan (bevosita) eshitgani bilan tanilmagan. Imron ibn Husayn, Jobir ibn Zayd, Hasan (Basriy) va Iroq ahlining baʼzisidan esa: «(Bunday holda xotini) unga harom boʻ ladi» (deb) rivoyat qilinadi. Abu Hurayra: «(Xotini) — (zino qilgan erkak) yerga yopishmaguncha (yaʼni jimoʼ qilmaguncha) — harom boʻ lmaydi» dedi. Ibnul-Musayyab, Urva va Zuhriy esa uni joiz (deb) qildi. Zuhriy: «Ali: ‹(Xotini unga) harom boʻ lmaydi› dedi» dedi — (lekin) bu mursal (uzilgan rivoyat)dir.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинди:) Насаб (қариндошлик)дан етти (тоифа аёл) ҳаром (қилинди), ва сиҳр (қуда-андалик)дан (ҳам) етти (тоифа ҳаром қилинди). Сўнг у ‹Сизларга — оналарингиз... (никоҳи) ҳаром қилинди› (Нисо сураси, 23) (оятини) ўқиди. (Бухорий қуйидаги асарларни келтирди:) Абдуллоҳ ибн Жаъфар — Алининг қизи билан Алининг (бошқа) хотинини (бир никоҳда) жамлади. Ибн Сирин: «Унда (бунда) зарар йўқ» деди. Ҳасан (Басрий) аввал уни макруҳ (деб) кў рди, сўнг: «Унда зарар йўқ» деди. Ҳасан ибнул-Ҳасан ибн Али бир кечада икки амакивачча (қиз)ни (бир никоҳда) жамлади. Жобир ибн Зайд эса уни — қариндошлик(риштаси)ни узиши (сабабли) — макруҳ (деб) кў рди; (лекин) унда ҳаром (лик) йўқ — Аллоҳ таолонинг ‹Булардан бошқаси (аёллар) сизларга ҳалол қилинди› (Нисо сураси, 24) деган сўзи сабабли. Икрима — Ибн Аббосдан (ривоят қилди): «Ким ў з хотинининг синглиси билан зино қилса, хотини унга ҳаром бў лмайди». Яҳё ал-Киндийдан — Шаъбий ва Абу Жаъфардан — бола (ўғ ил)ни (лувотда) ишлатган киши ҳақида: «Агар унга (шундай) қилган бў лса, унинг онасига асло уйланмасин» (деб) ривоят қилинади; (лекин) бу Яҳё — маъруф (танилган рови) эмас, унга (бу ривоятда) мутобаат қилинмади (бошқа рови қў шилмади). Икрима — Ибн Аббосдан: «Агар у (аёл) билан зино қилса, хотини унга ҳаром бў лмайди» деди. Абу Насрдан эса — Ибн Аббос уни ҳаром қилгани — зикр қилинади; (лекин) бу Абу Наср — Ибн Аббосдан (бевосита) эшитгани билан танилмаган. Имрон ибн Ҳусайн, Жобир ибн Зайд, Ҳасан (Басрий) ва Ироқ аҳлининг баъзисидан эса: «(Бундай ҳолда хотини) унга ҳаром бў лади» (деб) ривоят қилинади. Абу Ҳурайра: «(Хотини) — (зино қилган эркак) ерга ёпишмагунча (яъни жимў қилмагунча) — ҳаром бў лмайди» деди. Ибнул-Мусайяб, Урва ва Зуҳрий эса уни жоиз (деб) қилди. Зуҳрий: «Али: ‹(Хотини унга) ҳаром бў лмайди› деди» деди — (лекин) бу мурсал (узилган ривоят)дир.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي بِنْتِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ ‏"‏ فَأَفْعَلُ مَاذَا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ تَنْكِحُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتُحِبِّينَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ، وَأَحَبُّ مَنْ شَرِكَنِي فِيكَ أُخْتِي‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لِي ‏"‏‏.‏ قُلْتُ بَلَغَنِي أَنَّكَ تَخْطُبُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ابْنَةَ أُمِّ سَلَمَةَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لَوْ لَمْ تَكُنْ رَبِيبَتِي مَا حَلَّتْ لِي، أَرْضَعَتْنِي وَأَبَاهَا ثُوَيْبَةُ، فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنَا هِشَامٌ دُرَّةُ بِنْتُ أَبِي سَلَمَةَ‏.‏

(Ummu Habiba (roziyallohu anho) aytdi:) Men: «Ey Allohning Rasuli, Abu Sufyonning qiziga (uylanishda) ragʻ bating bormi?» dedim. U zot: «Nima qilaman (yaʼni nima istaysan)?» dedilar. Men: «Unga uylanasan», dedim. U zot: «Buni xohlaysanmi?» dedilar. Men: «Men senga yolgʻ iz (yagona xotin) emasman; va mening — sen(ing nikohing)da menga sherik boʻ lishini eng yoqtirgan (kishi)m — singlim(dir)», dedim. U zot: «Albatta u menga halol emas», dedilar. Men: «Menga — sen (kimnidir) xostgorlik qilayotgan ekansan deb — yetdi», dedim. U zot: «Ummu Salamaning qizinimi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Agar u mening tarbiyamdagi oʻ gay qizim boʻ lmaganda ham, u menga halol boʻ lmas edi; meni va uning otasini Suvayba emizgan. Bas, menga qizlaringizni va singillaringizni taklif qilmanglar», dedilar. (Lays: «Bizga Hisom: ‹(U) — Durra bint Abu Salama (edi)› deb (rivoyat) qildi» dedi.)(Умму Ҳабиба (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Абу Суфённинг қизига (уйланишда) рағ батинг борми?» дедим. У зот: «Нима қиламан (яъни нима истайсан)?» дедилар. Мен: «Унга уйланасан», дедим. У зот: «Буни хоҳлайсанми?» дедилар. Мен: «Мен сенга ёлғ из (ягона хотин) эмасман; ва менинг — сен(инг никоҳинг)да менга шерик бў лишини энг ёқтирган (киши)м — синглим(дир)», дедим. У зот: «Албатта у менга ҳалол эмас», дедилар. Мен: «Менга — сен (кимнидир) хостгорлик қилаётган экансан деб — етди», дедим. У зот: «Умму Саламанинг қизиними?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Агар у менинг тарбиямдаги ў гай қизим бў лмаганда ҳам, у менга ҳалол бў лмас эди; мени ва унинг отасини Сувайба эмизган. Бас, менга қизларингизни ва сингилларингизни таклиф қилманглар», дедилар. (Лайс: «Бизга Ҳисом: ‹(У) — Дурра бинт Абу Салама (эди)› деб (ривоят) қилди» деди.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ زَيْنَبَ ابْنَةَ أَبِي سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ انْكِحْ أُخْتِي بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَتُحِبِّينَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ، لَسْتُ بِمُخْلِيَةٍ، وَأَحَبُّ مَنْ شَارَكَنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ ذَلِكَ لاَ يَحِلُّ لِي ‏"‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَوَاللَّهِ إِنَّا لَنَتَحَدَّثُ أَنَّكَ تُرِيدُ أَنْ تَنْكِحَ دُرَّةَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَوَاللَّهِ لَوْ لَمْ تَكُنْ فِي حَجْرِي مَا حَلَّتْ لِي إِنَّهَا لاَبْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ، أَرْضَعَتْنِي وَأَبَا سَلَمَةَ ثُوَيْبَةُ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ ‏"‏‏.‏

(Ummu Habiba (roziyallohu anho) aytdi:) Men: «Ey Allohning Rasuli, singlimga — Abu Sufyonning qiziga — uylan», dedim. U zot: «Buni xohlaysanmi?» dedilar. Men: «Ha; men senga yolgʻ iz emasman; va mening — yaxshilik(xayr)da menga sherik boʻ lishini eng yoqtirgan (kishi)m — singlim(dir)», dedim. Paygʻambar ﷺ: «Albatta bu menga halol emas», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Allohga qasamki, biz — sen Durra bint Abu Salamaga uylanmoqchisan deb — gaplashar edik», dedim. U zot: «Ummu Salamaning qizinimi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Allohga qasamki, agar u mening tarbiyamda (oʻ gay qizim) boʻ lmaganda ham, u menga halol boʻ lmas edi; chunki u — mening sut (emizish)dan (boʻ lgan) birodarimning qizidir: meni va Abu Salamani Suvayba emizgan. Bas, menga qizlaringizni va singillaringizni taklif qilmanglar», dedilar.(Умму Ҳабиба (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, синглимга — Абу Суфённинг қизига — уйлан», дедим. У зот: «Буни хоҳлайсанми?» дедилар. Мен: «Ҳа; мен сенга ёлғ из эмасман; ва менинг — яхшилик(хайр)да менга шерик бў лишини энг ёқтирган (киши)м — синглим(дир)», дедим. Пайғамбар ﷺ: «Албатта бу менга ҳалол эмас», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга қасамки, биз — сен Дурра бинт Абу Саламага уйланмоқчисан деб — гаплашар эдик», дедим. У зот: «Умму Саламанинг қизиними?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Аллоҳга қасамки, агар у менинг тарбиямда (ў гай қизим) бў лмаганда ҳам, у менга ҳалол бў лмас эди; чунки у — менинг сут (эмизиш)дан (бў лган) биродаримнинг қизидир: мени ва Абу Саламани Сувайба эмизган. Бас, менга қизларингизни ва сингилларингизни таклиф қилманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، سَمِعَ جَابِرًا، رضى الله عنه قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُنْكَحَ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا أَوْ خَالَتِهَا‏.‏ وَقَالَ دَاوُدُ وَابْنُ عَوْنٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ‏.‏

(Shaʼbiy, Jobir (roziyallohu anhu)ni (shunday) deganini eshitdi:) Rasululloh ﷺ — ayolni uning ammasi yoki xolasi ustiga (birga) nikohlab olishdan qaytardilar. (Dovud va Ibn Avn buni Shaʼbiydan, Abu Hurayradan (ham rivoyat qildi).)(Шаъбий, Жобир (розияллоҳу анҳу)ни (шундай) деганини эшитди:) Расулуллоҳ ﷺ — аёлни унинг аммаси ёки холаси устига (бирга) никоҳлаб олишдан қайтардилар. (Довуд ва Ибн Авн буни Шаъбийдан, Абу Ҳурайрадан (ҳам ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يُجْمَعُ بَيْنَ الْمَرْأَةِ وَعَمَّتِهَا، وَلاَ بَيْنَ الْمَرْأَةِ وَخَالَتِهَا ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Ayol bilan uning ammasi (bir nikohda) jamlanmaydi, va ayol bilan uning xolasi (ham bir nikohda) jamlanmaydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл билан унинг аммаси (бир никоҳда) жамланмайди, ва аёл билан унинг холаси (ҳам бир никоҳда) жамланмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي قَبِيصَةُ بْنُ ذُؤَيْبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُنْكَحَ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا وَالْمَرْأَةُ وَخَالَتُهَا‏.‏ فَنُرَى خَالَةَ أَبِيهَا بِتِلْكَ الْمَنْزِلَةِ‏.‏ لأَنَّ عُرْوَةَ حَدَّثَنِي عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ حَرِّمُوا مِنَ الرَّضَاعَةِ مَا يَحْرُمُ مِنَ النَّسَبِ‏.‏

(Qabisa ibn Zuayb, Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ni (shunday) deganini eshitdi:) Paygʻambar ﷺ — ayolni uning ammasi ustiga, va ayolni (uning) xolasi (ustiga birga nikohlab olishdan) — qaytardilar. (Zuhriy:) Biz otaning xolasini (ham) shu martaba (hukm)da deb koʻ ramiz; chunki Urva menga Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi: u: «Emizish(dan) — nasab(dan) harom boʻ ladigan (mahram boʻ ladigan) narsalarni harom (mahram) qilinglar», dedi.(Қабиса ибн Зуайб, Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)ни (шундай) деганини эшитди:) Пайғамбар ﷺ — аёлни унинг аммаси устига, ва аёлни (унинг) холаси (устига бирга никоҳлаб олишдан) — қайтардилар. (Зуҳрий:) Биз отанинг холасини (ҳам) шу мартаба (ҳукм)да деб кў рамиз; чунки Урва менга Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди: у: «Эмизиш(дан) — насаб(дан) ҳаром бў ладиган (маҳрам бў ладиган) нарсаларни ҳаром (маҳрам) қилинглар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الشِّغَارِ، وَالشِّغَارُ أَنْ يُزَوِّجَ الرَّجُلُ ابْنَتَهُ عَلَى أَنْ يُزَوِّجَهُ الآخَرُ ابْنَتَهُ، لَيْسَ بَيْنَهُمَا صَدَاقٌ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ shigʻ ordan qaytardilar. Shigʻ or — bir kishi oʻ z qizini boshqa (kishi)ga — u (boshqa kishi) oʻ z qizini unga nikohlab berishi sharti bilan — nikohlab berishidir; (holbuki) ikkovi orasida (hech qanday) mahr (sadoq) boʻ lmaydi.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ шиғ ордан қайтардилар. Шиғ ор — бир киши ў з қизини бошқа (киши)га — у (бошқа киши) ў з қизини унга никоҳлаб бериши шарти билан — никоҳлаб беришидир; (ҳолбуки) иккови орасида (ҳеч қандай) маҳр (садоқ) бў лмайди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَتْ خَوْلَةُ بِنْتُ حَكِيمٍ مِنَ اللاَّئِي وَهَبْنَ أَنْفُسَهُنَّ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ عَائِشَةُ أَمَا تَسْتَحِي الْمَرْأَةُ أَنْ تَهَبَ نَفْسَهَا لِلرَّجُلِ فَلَمَّا نَزَلَتْ [quran sura="33" aya_start="51" aya_end="51"]‏{‏تُرْجِئُ مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ‏}‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَرَى رَبَّكَ إِلاَّ يُسَارِعُ فِي هَوَاكَ‏.‏ رَوَاهُ أَبُو سَعِيدٍ الْمُؤَدِّبُ وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ وَعَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ يَزِيدُ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ‏.‏

(Urva aytdi:) Xavla bint Hakim — oʻ zlarini Paygʻambar ﷺga hadya (tortiq) qilgan ayollardan biri edi. Oisha: «Ayol oʻ zini bir kishiga hadya qilishdan uyalmaydimi?» dedi. ‹Ulardan (ayollaringizdan) xohlaganingni (oʻ z navbatingdan) keyinga surasan va xohlaganingni oʻ z yoningga olasan...› (Ahzob surasi, 51) (oyati) nozil boʻ lganida, men: «Ey Allohning Rasuli, men Robbingni faqat sening hoyishing (xohishing)da shoshilayotgan (yoʻ liga solayotgan deb) koʻ ryapman», dedim. (Buni Abu Saʼid al-Muaddib, Muhammad ibn Bishr va Abda — Hishomdan, otasidan, Oishadan rivoyat qildi; ularning baʼzisi baʼzisidan ziyodaroq (rivoyat) qildi.)(Урва айтди:) Хавла бинт Ҳаким — ў зларини Пайғамбар ﷺга ҳадя (тортиқ) қилган аёллардан бири эди. Оиша: «Аёл ў зини бир кишига ҳадя қилишдан уялмайдими?» деди. ‹Улардан (аёлларингиздан) хоҳлаганингни (ў з навбатингдан) кейинга сурасан ва хоҳлаганингни ў з ёнингга оласан...› (Аҳзоб сураси, 51) (ояти) нозил бў лганида, мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен Роббингни фақат сенинг ҳойишинг (хоҳишинг)да шошилаётган (йў лига солаётган деб) кў ряпман», дедим. (Буни Абу Саъид ал-Муаддиб, Муҳаммад ибн Бишр ва Абда — Ҳишомдан, отасидан, Оишадан ривоят қилди; уларнинг баъзиси баъзисидан зиёдароқ (ривоят) қилди.)

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، أَخْبَرَنَا عَمْرٌو، حَدَّثَنَا جَابِرُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ تَزَوَّجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ مُحْرِمٌ‏.‏

(Jobir ibn Zayd aytdi:) Bizga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berdi: Paygʻambar ﷺ — oʻ zlari muhrim (ihromda) boʻ lgan holda — (Maymunaga) uylandilar.(Жобир ибн Зайд айтди:) Бизга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар берди: Пайғамбар ﷺ — ў злари муҳрим (иҳромда) бў лган ҳолда — (Маймунага) уйландилар.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ الزُّهْرِيَّ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، وَأَخُوهُ عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِمَا، أَنَّ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُتْعَةِ وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ زَمَنَ خَيْبَرَ‏.‏

(Hasan ibn Muhammad ibn Ali va uning ukasi Abdulloh, otalaridan rivoyat qildi)ki, Ali (roziyallohu anhu) Ibn Abbosga: «Albatta Paygʻambar ﷺ Xaybar zamonida — mutʼadan va xonaki eshaklarning goʻshtidan — qaytardilar», dedi.(Ҳасан ибн Муҳаммад ибн Али ва унинг укаси Абдуллоҳ, оталаридан ривоят қилди)ки, Али (розияллоҳу анҳу) Ибн Аббосга: «Албатта Пайғамбар ﷺ Хайбар замонида — мутъадан ва хонаки эшакларнинг гўштидан — қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، سُئِلَ عَنْ مُتْعَةِ النِّسَاءِ، فَرَخَّصَ فَقَالَ لَهُ مَوْلًى لَهُ إِنَّمَا ذَلِكَ فِي الْحَالِ الشَّدِيدِ وَفِي النِّسَاءِ قِلَّةٌ أَوْ نَحْوَهُ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ نَعَمْ‏.‏

(Abu Jamra aytdi:) Men Ibn Abbosdan — ayollar mutʼasi haqida soʻralganini — eshitdim; u (unga) ruxsat berdi. Uning bir ozod qilgan (quli) unga: «Bu — faqat qattiq (zarurat) holatida va ayollar kam (boʻ lgan) paytda (edi)», yoki shunga oʻ xshash (gap)ni aytdi. Ibn Abbos: «Ha (shunday)», dedi.(Абу Жамра айтди:) Мен Ибн Аббосдан — аёллар мутъаси ҳақида сўралганини — эшитдим; у (унга) рухсат берди. Унинг бир озод қилган (қули) унга: «Бу — фақат қаттиқ (зарурат) ҳолатида ва аёллар кам (бў лган) пайтда (эди)», ёки шунга ў хшаш (гап)ни айтди. Ибн Аббос: «Ҳа (шундай)», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، وَسَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، قَالاَ كُنَّا فِي جَيْشٍ فَأَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ قَدْ أُذِنَ لَكُمْ أَنْ تَسْتَمْتِعُوا فَاسْتَمْتِعُوا ‏"‏‏.‏

(Hasan ibn Muhammad, Jobir ibn Abdulloh va Salama ibnul-Akva (roziyallohu anhum)dan rivoyat qildi)ki, ikkovi: «Biz bir qoʻ shinda edik; bizning oldimizga Rasululloh ﷺ kelib: ‹Sizlarga mutʼa qilishga izn berildi; bas, mutʼa qilinglar› dedilar», dedi.(Ҳасан ибн Муҳаммад, Жобир ибн Абдуллоҳ ва Салама ибнул-Аква (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилди)ки, иккови: «Биз бир қў шинда эдик; бизнинг олдимизга Расулуллоҳ ﷺ келиб: ‹Сизларга мутъа қилишга изн берилди; бас, мутъа қилинглар› дедилар», деди.

وَقَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ حَدَّثَنِي إِيَاسُ بْنُ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ وَامْرَأَةٍ تَوَافَقَا فَعِشْرَةُ مَا بَيْنَهُمَا ثَلاَثُ لَيَالٍ فَإِنْ أَحَبَّا أَنْ يَتَزَايَدَا أَوْ يَتَتَارَكَا تَتَارَكَا ‏"‏‏.‏ فَمَا أَدْرِي أَشَىْءٌ كَانَ لَنَا خَاصَّةً أَمْ لِلنَّاسِ عَامَّةً‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَبَيَّنَهُ عَلِيٌّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ مَنْسُوخٌ‏.‏

(Iyos ibn Salama ibnul-Akva, otasi (Salama) (roziyallohu anhu)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Qaysi bir erkak va ayol (mutʼaga) kelishsa, ikkovi orasidagi (birga) yashash — uch kecha(dir); agar ikkovi (uni) ziyoda qilishni yoki bir-birini tark qilishni xohlasa, bir-birini tark qiladi», dedilar. (Salama:) «Men bilmayman — bu biz uchun xosmi, yoki umuman odamlar uchunmi (edi)». (Abu Abdulloh (Buxoriy): Ali — Paygʻambar ﷺdan, uning (mutʼaning) mansux (bekor qilingan)ligini bayon qildi.)(Иёс ибн Салама ибнул-Аква, отаси (Салама) (розияллоҳу анҳу)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Қайси бир эркак ва аёл (мутъага) келишса, иккови орасидаги (бирга) яшаш — уч кеча(дир); агар иккови (уни) зиёда қилишни ёки бир-бирини тарк қилишни хоҳласа, бир-бирини тарк қилади», дедилар. (Салама:) «Мен билмайман — бу биз учун хосми, ёки умуман одамлар учунми (эди)». (Абу Абдуллоҳ (Бухорий): Али — Пайғамбар ﷺдан, унинг (мутъанинг) мансух (бекор қилинган)лигини баён қилди.)

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مَرْحُومٌ، قَالَ سَمِعْتُ ثَابِتًا الْبُنَانِيَّ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَنَسٍ وَعِنْدَهُ ابْنَةٌ لَهُ، قَالَ أَنَسٌ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَعْرِضُ عَلَيْهِ نَفْسَهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَكَ بِي حَاجَةٌ، فَقَالَتْ بِنْتُ أَنَسٍ مَا أَقَلَّ حَيَاءَهَا وَاسَوْأَتَاهْ وَاسَوْأَتَاهْ‏.‏ قَالَ هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ رَغِبَتْ فِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَعَرَضَتْ عَلَيْهِ نَفْسَهَا‏.‏

(Sobit al-Bunoniy aytdi:) Men Anasning huzurida edim; uning yonida bir qizi (bor) edi. Anas aytdi: «Bir ayol Rasululloh ﷺning oldigʻa — oʻ zini u zotga taklif qilgani — keldi va: ‹Ey Allohning Rasuli, sening menga hojating bormi?› dedi». Anasning qizi: «(Bu ayolning) hayosi qanchalik oz! Voy uyat, voy uyat!» dedi. Anas: «U sendan yaxshiroqdir: u Paygʻambar ﷺga ragʻ bat qildi va oʻ zini u zotga taklif qildi», dedi.(Собит ал-Буноний айтди:) Мен Анаснинг ҳузурида эдим; унинг ёнида бир қизи (бор) эди. Анас айтди: «Бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға — ў зини у зотга таклиф қилгани — келди ва: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, сенинг менга ҳожатинг борми?› деди». Анаснинг қизи: «(Бу аёлнинг) ҳаёси қанчалик оз! Вой уят, вой уят!» деди. Анас: «У сендан яхшироқдир: у Пайғамбар ﷺга рағ бат қилди ва ў зини у зотга таклиф қилди», деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، أَنَّ امْرَأَةً، عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ زَوِّجْنِيهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا عِنْدَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا عِنْدِي شَىْءٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَالْتَمِسْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا وَجَدْتُ شَيْئًا، وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ، وَلَكِنْ هَذَا إِزَارِي وَلَهَا نِصْفُهُ ـ قَالَ سَهْلٌ وَمَا لَهُ رِدَاءٌ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَمَا تَصْنَعُ بِإِزَارِكَ إِنْ لَبِسْتَهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهَا مِنْهُ شَىْءٌ، وَإِنْ لَبِسَتْهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ مِنْهُ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ فَجَلَسَ الرَّجُلُ حَتَّى إِذَا طَالَ مَجْلَسُهُ قَامَ فَرَآهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَدَعَاهُ أَوْ دُعِي لَهُ فَقَالَ ‏"‏ مَاذَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ مَعِي سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا لِسُوَرٍ يُعَدِّدُهَا‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمْلَكْنَاكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hozim, Sahl (ibn Saʼd) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi)ki, bir ayol oʻ zini Paygʻambar ﷺga taklif qildi. Shunda bir kishi u zotga: «Ey Allohning Rasuli, uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Senda (mahr uchun) nima bor?» dedilar. U: «Menda hech narsa yoʻq», dedi. U zot: «Bor, (biror narsa) izla — temirdan (yasalgan) bir uzuk boʻ lsa ham», dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, Allohga qasamki, hech narsa topmadim, temirdan (yasalgan) uzuk (ham yoʻq); lekin mana — mening izorim — uning yarmi unga boʻ lsin» dedi — Sahl: «Uning ridosi yoʻq edi» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Izoring bilan u nima qiladi? Agar uni sen kiysang, undan unga hech narsa boʻ lmaydi; agar uni u kiysa, senga hech narsa boʻ lmaydi», dedilar. Shunda u kishi oʻ tirdi — uning oʻ tirishi uzoq davom etgach, (oʻrnidan) turdi. Paygʻambar ﷺ uni koʻ rib, (chaqirishni) buyurdilar — yoki unga (chaqirishga) (kishi) yuborildi. U zot: «Senda Qurʼondan nima (yodda) bor?» dedilar. U: «Menda falon sura va falon sura (bor)» deb, ularni sanadi. Paygʻambar ﷺ: «Biz uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — (nikoh bilan) mulk qilib berdik», dedilar.(Абу Ҳозим, Саҳл (ибн Саъд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди)ки, бир аёл ў зини Пайғамбар ﷺга таклиф қилди. Шунда бир киши у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Сенда (маҳр учун) нима бор?» дедилар. У: «Менда ҳеч нарса йўқ», деди. У зот: «Бор, (бирор нарса) изла — темирдан (ясалган) бир узук бў лса ҳам», дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, ҳеч нарса топмадим, темирдан (ясалган) узук (ҳам йўқ); лекин мана — менинг изорим — унинг ярми унга бў лсин» деди — Саҳл: «Унинг ридоси йўқ эди» деди. Пайғамбар ﷺ: «Изоринг билан у нима қилади? Агар уни сен кийсанг, ундан унга ҳеч нарса бў лмайди; агар уни у кийса, сенга ҳеч нарса бў лмайди», дедилар. Шунда у киши ў тирди — унинг ў тириши узоқ давом этгач, (ўрнидан) турди. Пайғамбар ﷺ уни кў риб, (чақиришни) буюрдилар — ёки унга (чақиришга) (киши) юборилди. У зот: «Сенда Қуръондан нима (ёдда) бор?» дедилар. У: «Менда фалон сура ва фалон сура (бор)» деб, уларни санади. Пайғамбар ﷺ: «Биз уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — (никоҳ билан) мулк қилиб бердик», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يُحَدِّثُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ حِينَ تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ بِنْتُ عُمَرَ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ ـ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ ـ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَتَيْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَفْصَةَ فَقَالَ سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي‏.‏ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي فَقَالَ قَدْ بَدَا لِي أَنْ لاَ أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةَ بِنْتَ عُمَرَ‏.‏ فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ فَلَمْ يَرْجِعْ إِلَىَّ شَيْئًا، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيْهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَىَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَىَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا‏.‏ قَالَ عُمَرُ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ فَإِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَىَّ إِلاَّ أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَوْ تَرَكَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبِلْتُهَا‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Umar ibnul-Xattob — qizi Hafsa Xunays ibn Huzofa as-Sahmiydan beva qolganida (u — Rasululloh ﷺning ashobidan edi, Madinada vafot etgan edi) — (shunday) dedi: «Men Usmon ibn Affonning oldigʻa kelib, unga Hafsani taklif qildim. U: ‹Men oʻ z ishimni (oʻ ylab) koʻ ramen› dedi. Men bir necha kecha kutdim; soʻng u meni uchratib: ‹Menga — shu kunlarimda uylanmaslik (maʼqul) koʻ rindi› dedi». Umar aytdi: «Soʻng men Abu Bakr as-Siddiqni uchratib: ‹Agar xohlasang, senga Umarning qizi Hafsani nikohlab beraman› dedim. Abu Bakr sukut qildi va menga hech narsa qaytarmadi; men undan — Usmondan (xafa boʻ lganimdan) koʻ ra koʻ proq xafa boʻ ldim. Bir necha kecha kutdim; soʻng Rasululloh ﷺ uni xostgorlik qildilar; men uni u zotga nikohlab berdim. Soʻng Abu Bakr meni uchratib: ‹Sen — menga Hafsani taklif qilgan paytingda, men senga hech narsa qaytarmaganim uchun — mendan xafa boʻ lgandirsan?› dedi. Umar: ‹Men: ‹Ha› dedim› (dedi). Abu Bakr: ‹Sen menga taklif qilgan (narsa)da senga qaytarishdan — men Rasululloh ﷺ u ni (Hafsani) zikr qilganlarini bilganimdan boshqa (narsa) — meni toʻ smadi; men Rasululloh ﷺning sirini oshkor qiluvchi emas edim; agar Rasululloh ﷺ uni tark qilgan boʻ lsalar edi, men uni qabul qilgan boʻ lar edim› dedi».(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Умар ибнул-Хаттоб — қизи Ҳафса Хунайс ибн Ҳузофа ас-Саҳмийдан бева қолганида (у — Расулуллоҳ ﷺнинг ашобидан эди, Мадинада вафот этган эди) — (шундай) деди: «Мен Усмон ибн Аффоннинг олдиға келиб, унга Ҳафсани таклиф қилдим. У: ‹Мен ў з ишимни (ў йлаб) кў рамен› деди. Мен бир неча кеча кутдим; сўнг у мени учратиб: ‹Менга — шу кунларимда уйланмаслик (маъқул) кў ринди› деди». Умар айтди: «Сўнг мен Абу Бакр ас-Сиддиқни учратиб: ‹Агар хоҳласанг, сенга Умарнинг қизи Ҳафсани никоҳлаб бераман› дедим. Абу Бакр сукут қилди ва менга ҳеч нарса қайтармади; мен ундан — Усмондан (хафа бў лганимдан) кў ра кў проқ хафа бў лдим. Бир неча кеча кутдим; сўнг Расулуллоҳ ﷺ уни хостгорлик қилдилар; мен уни у зотга никоҳлаб бердим. Сўнг Абу Бакр мени учратиб: ‹Сен — менга Ҳафсани таклиф қилган пайтингда, мен сенга ҳеч нарса қайтармаганим учун — мендан хафа бў лгандирсан?› деди. Умар: ‹Мен: ‹Ҳа› дедим› (деди). Абу Бакр: ‹Сен менга таклиф қилган (нарса)да сенга қайтаришдан — мен Расулуллоҳ ﷺ у ни (Ҳафсани) зикр қилганларини билганимдан бошқа (нарса) — мени тў смади; мен Расулуллоҳ ﷺнинг сирини ошкор қилувчи эмас эдим; агар Расулуллоҳ ﷺ уни тарк қилган бў лсалар эди, мен уни қабул қилган бў лар эдим› деди».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ زَيْنَبَ ابْنَةَ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّا قَدْ تَحَدَّثْنَا أَنَّكَ نَاكِحٌ دُرَّةَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعَلَى أُمِّ سَلَمَةَ لَوْ لَمْ أَنْكِحْ أُمَّ سَلَمَةَ مَا حَلَّتْ لِي، إِنَّ أَبَاهَا أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ ‏"‏‏.‏

(Zaynab bint Abu Salama rivoyat qildi)ki, Ummu Habiba (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺga: «Biz — sen Durra bint Abu Salamaga uylanmoqchisan deb — gaplashar edik», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ummu Salamaning ustigami? Agar men Ummu Salamaga uylanmagan boʻ lganimda ham, u (Durra) menga halol boʻ lmas edi; chunki uning otasi — mening sut (emizish)dan (boʻ lgan) birodarim(dir)», dedilar.(Зайнаб бинт Абу Салама ривоят қилди)ки, Умму Ҳабиба (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺга: «Биз — сен Дурра бинт Абу Саламага уйланмоқчисан деб — гаплашар эдик», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Умму Саламанинг устигами? Агар мен Умму Саламага уйланмаган бў лганимда ҳам, у (Дурра) менга ҳалол бў лмас эди; чунки унинг отаси — менинг сут (эмизиш)дан (бў лган) биродарим(дир)», дедилар.

وَقَالَ لِي طَلْقٌ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏{‏فِيمَا عَرَّضْتُمْ‏}‏ يَقُولُ إِنِّي أُرِيدُ التَّزْوِيجَ، وَلَوَدِدْتُ أَنَّهُ تَيَسَّرَ لِي امْرَأَةٌ صَالِحَةٌ‏.‏ وَقَالَ الْقَاسِمُ يَقُولُ إِنَّكِ عَلَىَّ كَرِيمَةٌ، وَإِنِّي فِيكِ لَرَاغِبٌ، وَإِنَّ اللَّهَ لَسَائِقٌ إِلَيْكِ خَيْرًا‏.‏ أَوْ نَحْوَ هَذَا‏.‏ وَقَالَ عَطَاءٌ يُعَرِّضُ وَلاَ يَبُوحُ يَقُولُ إِنَّ لِي حَاجَةً وَأَبْشِرِي، وَأَنْتِ بِحَمْدِ اللَّهِ نَافِقَةٌ‏.‏ وَتَقُولُ هِيَ قَدْ أَسْمَعُ مَا تَقُولُ‏.‏ وَلاَ تَعِدُ شَيْئًا وَلاَ يُوَاعِدُ وَلِيُّهَا بِغَيْرِ عِلْمِهَا، وَإِنْ وَاعَدَتْ رَجُلاً فِي عِدَّتِهَا ثُمَّ نَكَحَهَا بَعْدُ لَمْ يُفَرَّقْ بَيْنَهُمَا‏.‏ وَقَالَ الْحَسَنُ ‏{‏لاَ تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا‏}‏ الزِّنَا‏.‏ وَيُذْكَرُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏{‏الْكِتَابُ أَجَلَهُ‏}‏ تَنْقَضِي الْعِدَّةُ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) — ‹...(idda ichidagi ayollarga) ishora bilan bildirgan (sovchilik)ingizda (gunoh yoʻq)› (Baqara surasi, 235) (haqida)) aytdi: «(Kishi shunday) deydi: ‹Men uylanishni istayman; va menga bir soliha ayol muyassar boʻ lishini juda yoqtirar edim›». Qosim aytdi: «(Kishi shunday) deydi: ‹Sen menga oʻ ta hurmatli(san); men senga ragʻ batli(man); va albatta Alloh senga yaxshilik haydab keluvchidir› — yoki shunga oʻ xshash (gap)ni». Ato aytdi: «(Kishi) ishora qiladi, (lekin oshkora) aytmaydi; (shunday) deydi: ‹Mening (bir) hojatim bor; suyunchli boʻ l; sen — Allohning neʼmati bilan — (eʼtiborga) molik (qadrli)san›. U (ayol) esa: ‹Men sen aytayotgan (narsa)ni eshityapman› deydi va biror (narsa)ni vaʼda qilmaydi. Uning valiysi (ham) uning bilimi(rozi)ligisiz (sovchiga biror narsa) vaʼda qilmaydi. Agar (ayol) oʻ z iddasi ichida bir kishiga (yashirin) vaʼda berib, soʻng (idda tugagach) unga nikohlansa, ikkovi orasida ajratilmaydi». Hasan (Basriy): «‹Ularga yashirin (tarzda) vaʼda qilmanglar› (Baqara surasi, 235) — (yaʼni) zino(ga vaʼda qilmanglar)» dedi. Ibn Abbosdan — ‹...kitob (idda) oʻ z muddatiga yetguncha...› (Baqara surasi, 235) — (yaʼni) idda tugaguncha — (deb) zikr qilinadi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) — ‹...(идда ичидаги аёлларга) ишора билан билдирган (совчилик)ингизда (гуноҳ йўқ)› (Бақара сураси, 235) (ҳақида)) айтди: «(Киши шундай) дейди: ‹Мен уйланишни истайман; ва менга бир солиҳа аёл муяссар бў лишини жуда ёқтирар эдим›». Қосим айтди: «(Киши шундай) дейди: ‹Сен менга ў та ҳурматли(сан); мен сенга рағ батли(ман); ва албатта Аллоҳ сенга яхшилик ҳайдаб келувчидир› — ёки шунга ў хшаш (гап)ни». Ато айтди: «(Киши) ишора қилади, (лекин ошкора) айтмайди; (шундай) дейди: ‹Менинг (бир) ҳожатим бор; суюнчли бў л; сен — Аллоҳнинг неъмати билан — (эътиборга) молик (қадрли)сан›. У (аёл) эса: ‹Мен сен айтаётган (нарса)ни эшитяпман› дейди ва бирор (нарса)ни ваъда қилмайди. Унинг валийси (ҳам) унинг билими(рози)лигисиз (совчига бирор нарса) ваъда қилмайди. Агар (аёл) ў з иддаси ичида бир кишига (яширин) ваъда бериб, сўнг (идда тугагач) унга никоҳланса, иккови орасида ажратилмайди». Ҳасан (Басрий): «‹Уларга яширин (тарзда) ваъда қилманглар› (Бақара сураси, 235) — (яъни) зино(га ваъда қилманглар)» деди. Ибн Аббосдан — ‹...китоб (идда) ў з муддатига етгунча...› (Бақара сураси, 235) — (яъни) идда тугагунча — (деб) зикр қилинади.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رَأَيْتُكِ فِي الْمَنَامِ يَجِيءُ بِكِ الْمَلَكُ فِي سَرَقَةٍ مِنْ حَرِيرٍ فَقَالَ لِي هَذِهِ امْرَأَتُكَ‏.‏ فَكَشَفْتُ عَنْ وَجْهِكِ الثَّوْبَ، فَإِذَا أَنْتِ هِيَ فَقُلْتُ إِنْ يَكُ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ يُمْضِهِ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ menga: «Sen menga tushimda koʻ rsatilding: farishta seni bir parcha ipak (mato)da olib (kelar) va menga: ‹Bu — sening xotining› der edi. Men yuzingdan (oʻ sha) kiyimni ochsam — birdan u sen (boʻ lib chiqar) eding. Shunda men: ‹Agar bu Alloh huzuridan boʻ lsa, U uni amalga oshiradi› der edim», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ менга: «Сен менга тушимда кў рсатилдинг: фаришта сени бир парча ипак (мато)да олиб (келар) ва менга: ‹Бу — сенинг хотининг› дер эди. Мен юзингдан (ў ша) кийимни очсам — бирдан у сен (бў либ чиқар) эдинг. Шунда мен: ‹Агар бу Аллоҳ ҳузуридан бў лса, У уни амалга оширади› дер эдим», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ امْرَأَةً، جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ جِئْتُ لأَهَبَ لَكَ نَفْسِي‏.‏ فَنَظَرَ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَعَّدَ النَّظَرَ إِلَيْهَا وَصَوَّبَهُ، ثُمَّ طَأْطَأَ رَأْسَهُ، فَلَمَّا رَأَتِ الْمَرْأَةُ أَنَّهُ لَمْ يَقْضِ فِيهَا شَيْئًا جَلَسَتْ، فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ إِنْ لَمْ تَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ فَزَوِّجْنِيهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ إِلَى أَهْلِكَ فَانْظُرْ هَلْ تَجِدُ شَيْئًا ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا وَجَدْتُ شَيْئًا‏.‏ قَالَ ‏"‏ انْظُرْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ، وَلَكِنْ هَذَا إِزَارِي ـ قَالَ سَهْلٌ مَا لَهُ رِدَاءٌ ـ فَلَهَا نِصْفُهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَصْنَعُ بِإِزَارِكَ إِنْ لَبِسْتَهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهَا مِنْهُ شَىْءٌ، وَإِنْ لَبِسَتْهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ فَجَلَسَ الرَّجُلُ حَتَّى طَالَ مَجْلَسُهُ ثُمَّ قَامَ فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُوَلِّيًا فَأَمَرَ بِهِ فَدُعِيَ فَلَمَّا جَاءَ قَالَ ‏"‏ مَاذَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَعِي سُورَةَ كَذَا وَسُورَةَ كَذَا وَسُورَةَ كَذَا‏.‏ عَدَّدَهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتَقْرَؤُهُنَّ عَنْ ظَهْرِ قَلْبِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَقَدْ مَلَّكْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hozim, Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi)ki, bir ayol Rasululloh ﷺning oldigʻa kelib: «Ey Allohning Rasuli, men oʻ zimni senga hadya (tortiq) qilgani keldim», dedi. Rasululloh ﷺ unga qaradilar — nazarlarini unga koʻ tarib, soʻng tushirdilar — soʻng boshlarini quyi soldilar. Ayol — u zot u haqda biror (hukm) qilmaganini koʻ rgach, oʻ tirdi. Shunda u zotning ashobidan bir kishi (oʻrnidan) turib: «Ey Allohning Rasuli, agar senga unga hojating boʻ lmasa, uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Senda biror narsa bormi?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Ahlingning oldigʻa borib, biror narsa topa olasanmi (qaragin)», dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, hech narsa topmadim», dedi. U zot: «(Yana) qara — temirdan (yasalgan) bir uzuk boʻ lsa ham», dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, temirdan (yasalgan) uzuk (ham yoʻq); lekin mana — mening izorim» — Sahl: «Uning ridosi yoʻq edi» dedi — «uning yarmi unga boʻ lsin», dedi. Rasululloh ﷺ: «Izoring bilan u nima qiladi? Agar uni sen kiysang, undan unga hech narsa boʻ lmaydi; agar uni u kiysa, senga hech narsa boʻ lmaydi», dedilar. Shunda u kishi oʻ tirdi — uning oʻ tirishi uzoq davom etgach, (oʻrnidan) turdi. Rasululloh ﷺ uni orqasiga burilib ketayotgan (holda) koʻ rib, unga (chaqirishni) buyurdilar; u chaqirildi. U kelgach, u zot: «Senda Qurʼondan nima (yodda) bor?» dedilar. U: «Menda falon sura, falon sura va falon sura (bor)» deb, ularni sanadi. U zot: «Ularni yoddan (yodlab) oʻqiysanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bor, men uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — (nikoh bilan) mulk qilib berdim», dedilar.(Абу Ҳозим, Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди)ки, бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ў зимни сенга ҳадя (тортиқ) қилгани келдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга қарадилар — назарларини унга кў тариб, сўнг туширдилар — сўнг бошларини қуйи солдилар. Аёл — у зот у ҳақда бирор (ҳукм) қилмаганини кў ргач, ў тирди. Шунда у зотнинг ашобидан бир киши (ўрнидан) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар сенга унга ҳожатинг бў лмаса, уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Сенда бирор нарса борми?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Аҳлингнинг олдиға бориб, бирор нарса топа оласанми (қарагин)», дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, ҳеч нарса топмадим», деди. У зот: «(Яна) қара — темирдан (ясалган) бир узук бў лса ҳам», дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, темирдан (ясалган) узук (ҳам йўқ); лекин мана — менинг изорим» — Саҳл: «Унинг ридоси йўқ эди» деди — «унинг ярми унга бў лсин», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Изоринг билан у нима қилади? Агар уни сен кийсанг, ундан унга ҳеч нарса бў лмайди; агар уни у кийса, сенга ҳеч нарса бў лмайди», дедилар. Шунда у киши ў тирди — унинг ў тириши узоқ давом этгач, (ўрнидан) турди. Расулуллоҳ ﷺ уни орқасига бурилиб кетаётган (ҳолда) кў риб, унга (чақиришни) буюрдилар; у чақирилди. У келгач, у зот: «Сенда Қуръондан нима (ёдда) бор?» дедилар. У: «Менда фалон сура, фалон сура ва фалон сура (бор)» деб, уларни санади. У зот: «Уларни ёддан (ёдлаб) ўқийсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бор, мен уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — (никоҳ билан) мулк қилиб бердим», дедилар.

قَالَ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ،‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّ النِّكَاحَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ كَانَ عَلَى أَرْبَعَةِ أَنْحَاءٍ فَنِكَاحٌ مِنْهَا نِكَاحُ النَّاسِ الْيَوْمَ، يَخْطُبُ الرَّجُلُ إِلَى الرَّجُلِ وَلِيَّتَهُ أَوِ ابْنَتَهُ، فَيُصْدِقُهَا ثُمَّ يَنْكِحُهَا، وَنِكَاحٌ آخَرُ كَانَ الرَّجُلُ يَقُولُ لاِمْرَأَتِهِ إِذَا طَهُرَتْ مِنْ طَمْثِهَا أَرْسِلِي إِلَى فُلاَنٍ فَاسْتَبْضِعِي مِنْهُ‏.‏ وَيَعْتَزِلُهَا زَوْجُهَا، وَلاَ يَمَسُّهَا أَبَدًا، حَتَّى يَتَبَيَّنَ حَمْلُهَا مِنْ ذَلِكَ الرَّجُلِ الَّذِي تَسْتَبْضِعُ مِنْهُ، فَإِذَا تَبَيَّنَ حَمْلُهَا أَصَابَهَا زَوْجُهَا إِذَا أَحَبَّ، وَإِنَّمَا يَفْعَلُ ذَلِكَ رَغْبَةً فِي نَجَابَةِ الْوَلَدِ، فَكَانَ هَذَا النِّكَاحُ نِكَاحَ الاِسْتِبْضَاعِ، وَنِكَاحٌ آخَرُ يَجْتَمِعُ الرَّهْطُ مَا دُونَ الْعَشَرَةِ فَيَدْخُلُونَ عَلَى الْمَرْأَةِ كُلُّهُمْ يُصِيبُهَا‏.‏ فَإِذَا حَمَلَتْ وَوَضَعَتْ، وَمَرَّ عَلَيْهَا لَيَالِيَ بَعْدَ أَنْ تَضَعَ حَمْلَهَا، أَرْسَلَتْ إِلَيْهِمْ فَلَمْ يَسْتَطِعْ رَجُلٌ مِنْهُمْ أَنْ يَمْتَنِعَ حَتَّى يَجْتَمِعُوا عِنْدَهَا تَقُولُ لَهُمْ قَدْ عَرَفْتُمُ الَّذِي كَانَ مِنْ أَمْرِكُمْ، وَقَدْ وَلَدْتُ فَهُوَ ابْنُكَ يَا فُلاَنُ‏.‏ تُسَمِّي مَنْ أَحَبَّتْ بِاسْمِهِ، فَيَلْحَقُ بِهِ وَلَدُهَا، لاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَمْتَنِعَ بِهِ الرَّجُلُ‏.‏ وَنِكَاحُ الرَّابِعِ يَجْتَمِعُ النَّاسُ الْكَثِيرُ فَيَدْخُلُونَ عَلَى الْمَرْأَةِ لاَ تَمْتَنِعُ مِمَّنْ جَاءَهَا وَهُنَّ الْبَغَايَا كُنَّ يَنْصِبْنَ عَلَى أَبْوَابِهِنَّ رَايَاتٍ تَكُونُ عَلَمًا فَمَنْ أَرَادَهُنَّ دَخَلَ عَلَيْهِنَّ، فَإِذَا حَمَلَتْ إِحْدَاهُنَّ وَوَضَعَتْ حَمْلَهَا جُمِعُوا لَهَا وَدَعَوْا لَهُمُ الْقَافَةَ ثُمَّ أَلْحَقُوا وَلَدَهَا بِالَّذِي يَرَوْنَ فَالْتَاطَ بِهِ، وَدُعِيَ ابْنَهُ لاَ يَمْتَنِعُ مِنْ ذَلِكَ، فَلَمَّا بُعِثَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ هَدَمَ نِكَاحَ الْجَاهِلِيَّةِ كُلَّهُ، إِلاَّ نِكَاحَ النَّاسِ الْيَوْمَ‏.‏

(Urva ibn Zubayr rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning zavjasi Oisha (roziyallohu anho) unga xabar berdi: Johiliyatda nikoh toʻ rt xil (koʻ rinishda) edi. Ulardan biri — bugun odamlarning (qilayotgan) nikohi: bir kishi boshqa kishidan uning vasiysi (himoyasidagi qiz) yoki qizini xostgorlik qiladi, unga mahr beradi, soʻng unga uylanadi. Boshqa bir nikoh (shunday edi): kishi oʻ z xotiniga — u hayzdan pok boʻ lganida — ‹Falon (kishi)ga (odam) yubor va undan istibzoʼ (homiladorlik) qil› der edi; eri esa undan chetlanar va aslo unga tegmas (yaqinlashmas) edi — to undan istibzoʼ qilayotgan oʻ sha kishidan (boʻ lgan) homilasi aniq boʻ lguncha; homilasi aniq boʻ lgach, eri — agar xohlasa — unga (yaqinlik bilan) tegar edi. Bu (ish)ni — bola(ning) najobati (asilligi)ga ragʻ bat qilib — qilar edi. Bas, bu nikoh — istibzoʼ nikohi edi. Boshqa bir nikoh (shunday edi): oʻ ndan kam (kishilik) bir guruh (raht) yigʻ ilib, hammasi bir ayolning oldigʻa kirar va unga (yaqinlik bilan) tegar edi. Ayol homilador boʻ lib, (bolani) tuqqach va tuq(qan)dan keyin unga bir necha kecha oʻ tgach, ularga (odam) yuborar edi — ulardan hech bir kishi (kelishdan) bosh tortolmas edi — to ular uning huzurida yigʻ ilguncha. Ayol ularga: ‹Sizlar oʻ z ishingizdan boʻ lgan (narsa)ni bildingiz; men (bola) tugʻ dim — u — sening oʻgʻ ling, ey falon!› deb, oʻ zi xohlagan (kishi)ni ismi bilan atar edi; bolasi oʻ shanga (nisbat bilan) qoʻ shilar, u kishi undan bosh tortolmas edi. Toʻ rtinchi nikoh (shunday edi): koʻ p odamlar yigʻ ilib, bir ayolning oldigʻa kirar edi; u oʻ ziga kelgan hech kimni rad qilmas edi. Bular — bagʻ iylar (zinokorlar) edi; ular oʻ z eshiklariga — belgi boʻ ladigan — bayroqlar tikar edi; kim ularni (xohlasa), ularning oldigʻa kirar edi. Ulardan biri homilador boʻ lib, homilasini tuqqach, ular oʻ sha (ayol) huzurida yigʻ ilib, qiyofashunoslar (qoifalar)ni chaqirar, soʻng bolasini — ular (qoifalar) (oʻ xshatib) koʻ rgan (kishi)ga qoʻ shar edi; u (bola) oʻ shanga (qoʻ shilib) yopishar va uning oʻgʻ li deb atalar edi — u (kishi) bundan bosh tortolmas edi. Muhammad ﷺ haq (din) bilan (paygʻambar qilib) yuborilgach, johiliyatdagi (oʻ sha) barcha nikohlarni — bugun odamlarning nikohidan boshqasini — buzdi (bekor qildi).(Урва ибн Зубайр ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг завжаси Оиша (розияллоҳу анҳо) унга хабар берди: Жоҳилиятда никоҳ тў рт хил (кў ринишда) эди. Улардан бири — бугун одамларнинг (қилаётган) никоҳи: бир киши бошқа кишидан унинг васийси (ҳимоясидаги қиз) ёки қизини хостгорлик қилади, унга маҳр беради, сўнг унга уйланади. Бошқа бир никоҳ (шундай эди): киши ў з хотинига — у ҳайздан пок бў лганида — ‹Фалон (киши)га (одам) юбор ва ундан истибзў (ҳомиладорлик) қил› дер эди; эри эса ундан четланар ва асло унга тегмас (яқинлашмас) эди — то ундан истибзў қилаётган ў ша кишидан (бў лган) ҳомиласи аниқ бў лгунча; ҳомиласи аниқ бў лгач, эри — агар хоҳласа — унга (яқинлик билан) тегар эди. Бу (иш)ни — бола(нинг) нажобати (асиллиги)га рағ бат қилиб — қилар эди. Бас, бу никоҳ — истибзў никоҳи эди. Бошқа бир никоҳ (шундай эди): ў ндан кам (кишилик) бир гуруҳ (раҳт) йиғ илиб, ҳаммаси бир аёлнинг олдиға кирар ва унга (яқинлик билан) тегар эди. Аёл ҳомиладор бў либ, (болани) туққач ва туқ(қан)дан кейин унга бир неча кеча ў тгач, уларга (одам) юборар эди — улардан ҳеч бир киши (келишдан) бош тортолмас эди — то улар унинг ҳузурида йиғ илгунча. Аёл уларга: ‹Сизлар ў з ишингиздан бў лган (нарса)ни билдингиз; мен (бола) туғ дим — у — сенинг ўғ линг, эй фалон!› деб, ў зи хоҳлаган (киши)ни исми билан атар эди; боласи ў шанга (нисбат билан) қў шилар, у киши ундан бош тортолмас эди. Тў ртинчи никоҳ (шундай эди): кў п одамлар йиғ илиб, бир аёлнинг олдиға кирар эди; у ў зига келган ҳеч кимни рад қилмас эди. Булар — бағ ийлар (зинокорлар) эди; улар ў з эшикларига — белги бў ладиган — байроқлар тикар эди; ким уларни (хоҳласа), уларнинг олдиға кирар эди. Улардан бири ҳомиладор бў либ, ҳомиласини туққач, улар ў ша (аёл) ҳузурида йиғ илиб, қиёфашунослар (қоифалар)ни чақирар, сўнг боласини — улар (қоифалар) (ў хшатиб) кў рган (киши)га қў шар эди; у (бола) ў шанга (қў шилиб) ёпишар ва унинг ўғ ли деб аталар эди — у (киши) бундан бош тортолмас эди. Муҳаммад ﷺ ҳақ (дин) билан (пайғамбар қилиб) юборилгач, жоҳилиятдаги (ў ша) барча никоҳларни — бугун одамларнинг никоҳидан бошқасини — бузди (бекор қилди).

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، ‏[quran sura="4" aya_start="127" aya_end="127"]{‏وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللاَّتِي لاَ تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ‏}‏‏.‏ قَالَتْ هَذَا فِي الْيَتِيمَةِ الَّتِي تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ، لَعَلَّهَا أَنْ تَكُونَ شَرِيكَتَهُ فِي مَالِهِ، وَهْوَ أَوْلَى بِهَا، فَيَرْغَبُ أَنْ يَنْكِحَهَا، فَيَعْضُلَهَا لِمَالِهَا، وَلاَ يُنْكِحَهَا غَيْرَهُ، كَرَاهِيَةَ أَنْ يَشْرَكَهُ أَحَدٌ فِي مَالِهَا‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) ‹...Va sizlarga Kitobda — oʻ zlariga yozilgan (mahr-meros)ni bermayotgan, (lekin) ularga uylanishni istayotgan yetim ayollar haqida — tilovat qilinayotgan (oyatlar)...› (Niso surasi, 127) (haqida)) aytdi: «Bu — bir kishining huzurida boʻ lgan yetim qiz (haqida)dirki, ehtimol u (kishi) — uning molida sherigi (boʻ lib), unga (boshqalardan) haqliroq(dir); bas, u unga (qizning goʻzalligiga) ragʻ bat qilib, unga uylanishni istaydi; (lekin uning goʻzalligiga ragʻ batsiz boʻ lsa,) uni — moli sababli — (boshqaga) bermay ushlab turadi va — molida birov unga sherik boʻ lishini yoqtirmay — uni boshqaga nikohlab (ham) bermaydi», dedi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ‹...Ва сизларга Китобда — ў зларига ёзилган (маҳр-мерос)ни бермаётган, (лекин) уларга уйланишни истаётган етим аёллар ҳақида — тиловат қилинаётган (оятлар)...› (Нисо сураси, 127) (ҳақида)) айтди: «Бу — бир кишининг ҳузурида бў лган етим қиз (ҳақида)дирки, эҳтимол у (киши) — унинг молида шериги (бў либ), унга (бошқалардан) ҳақлироқ(дир); бас, у унга (қизнинг гўзаллигига) рағ бат қилиб, унга уйланишни истайди; (лекин унинг гўзаллигига рағ бациз бў лса,) уни — моли сабабли — (бошқага) бермай ушлаб туради ва — молида биров унга шерик бў лишини ёқтирмай — уни бошқага никоҳлаб (ҳам) бермайди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عُمَرَ حِينَ تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ بِنْتُ عُمَرَ مِنِ ابْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ ـ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَهْلِ بَدْرٍ تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ ـ فَقَالَ عُمَرُ لَقِيتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ‏.‏ فَقَالَ سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي‏.‏ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي فَقَالَ بَدَا لِي أَنْ لاَ أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ‏.‏

(Salim, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi)ki, Umar — qizi Hafsa Ibn Huzofa as-Sahmiydan beva qolganida (u Paygʻambar ﷺning ashobidan, Badr ahlidan edi, Madinada vafot etgan edi) — (shunday) dedi: «Men Usmon ibn Affonni uchratib, unga (Hafsani) taklif qildim va: ‹Agar xohlasang, senga Hafsani nikohlab beraman› dedim. U: ‹Men oʻ z ishimni (oʻ ylab) koʻ raman› dedi. Men bir necha kecha kutdim; soʻng u meni uchratib: ‹Menga — shu kunlarimda uylanmaslik (maʼqul) koʻ rindi› dedi». Umar aytdi: «Soʻng men Abu Bakrni uchratib: ‹Agar xohlasang, senga Hafsani nikohlab beraman› dedim».(Салим, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди)ки, Умар — қизи Ҳафса Ибн Ҳузофа ас-Саҳмийдан бева қолганида (у Пайғамбар ﷺнинг ашобидан, Бадр аҳлидан эди, Мадинада вафот этган эди) — (шундай) деди: «Мен Усмон ибн Аффонни учратиб, унга (Ҳафсани) таклиф қилдим ва: ‹Агар хоҳласанг, сенга Ҳафсани никоҳлаб бераман› дедим. У: ‹Мен ў з ишимни (ў йлаб) кў раман› деди. Мен бир неча кеча кутдим; сўнг у мени учратиб: ‹Менга — шу кунларимда уйланмаслик (маъқул) кў ринди› деди». Умар айтди: «Сўнг мен Абу Бакрни учратиб: ‹Агар хоҳласанг, сенга Ҳафсани никоҳлаб бераман› дедим».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، ‏{‏فَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ‏}‏ قَالَ حَدَّثَنِي مَعْقِلُ بْنُ يَسَارٍ، أَنَّهَا نَزَلَتْ فِيهِ قَالَ زَوَّجْتُ أُخْتًا لِي مِنْ رَجُلٍ فَطَلَّقَهَا، حَتَّى إِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُهَا جَاءَ يَخْطُبُهَا، فَقُلْتُ لَهُ زَوَّجْتُكَ وَفَرَشْتُكَ وَأَكْرَمْتُكَ، فَطَلَّقْتَهَا، ثُمَّ جِئْتَ تَخْطُبُهَا، لاَ وَاللَّهِ لاَ تَعُودُ إِلَيْكَ أَبَدًا، وَكَانَ رَجُلاً لاَ بَأْسَ بِهِ وَكَانَتِ الْمَرْأَةُ تُرِيدُ أَنَّ تَرْجِعَ إِلَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏فَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ‏}‏ فَقُلْتُ الآنَ أَفْعَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ فَزَوَّجَهَا إِيَّاهُ‏.‏

(Hasan (Basriy), ‹...Ularni (qayta nikohlanishdan) toʻ smanglar...› (Baqara surasi, 232) (haqida)) aytdi: Menga Maʼqil ibn Yasor xabar berdiki, u (oyat) uning haqida nozil boʻ ldi. (Maʼqil) aytdi: «Men singlimni bir kishiga nikohlab bergan edim; u uni taloq qildi; iddasi tugagach, u uni (yana) xostgorlik qilgani keldi. Men unga: ‹Men seni (unga) nikohlab berdim, (uni) senga toʻ shak qildim va seni hurmat (ikrom) qildim; sen esa uni taloq qilding; soʻng uni xostgorlik qilgani kelding! Yoʻq, Allohga qasamki, u aslo senga qaytmaydi› dedim — u (eski er) — yomon (kishi) emas edi, ayol esa unga qaytishni istar edi. Shunda Alloh bu oyatni — ‹Ularni toʻ smanglar› (Baqara surasi, 232) — nozil qildi. Men: ‹Endi qilaman (rozi boʻ laman), ey Allohning Rasuli› dedim», dedi. (Maʼqil:) Soʻng u (singlisini) oʻ shanga (eski eriga) nikohlab berdi.(Ҳасан (Басрий), ‹...Уларни (қайта никоҳланишдан) тў сманглар...› (Бақара сураси, 232) (ҳақида)) айтди: Менга Маъқил ибн Ясор хабар бердики, у (оят) унинг ҳақида нозил бў лди. (Маъқил) айтди: «Мен синглимни бир кишига никоҳлаб берган эдим; у уни талоқ қилди; иддаси тугагач, у уни (яна) хостгорлик қилгани келди. Мен унга: ‹Мен сени (унга) никоҳлаб бердим, (уни) сенга тў шак қилдим ва сени ҳурмат (икром) қилдим; сен эса уни талоқ қилдинг; сўнг уни хостгорлик қилгани келдинг! Йўқ, Аллоҳга қасамки, у асло сенга қайтмайди› дедим — у (эски эр) — ёмон (киши) эмас эди, аёл эса унга қайтишни истар эди. Шунда Аллоҳ бу оятни — ‹Уларни тў сманглар› (Бақара сураси, 232) — нозил қилди. Мен: ‹Энди қиламан (рози бў ламан), эй Аллоҳнинг Расули› дедим», деди. (Маъқил:) Сўнг у (синглисини) ў шанга (эски эрига) никоҳлаб берди.

حَدَّثَنَا ابْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فِي قَوْلِهِ ‏[quran sura="4" aya_start="127" aya_end="127"]{‏وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ، قَالَتْ هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ الرَّجُلِ، قَدْ شَرِكَتْهُ فِي مَالِهِ، فَيَرْغَبُ عَنْهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا، وَيَكْرَهُ أَنْ يُزَوِّجَهَا غَيْرَهُ، فَيَدْخُلَ عَلَيْهِ فِي مَالِهِ، فَيَحْبِسُهَا، فَنَهَاهُمُ اللَّهُ عَنْ ذَلِكَ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) — Uning ‹Sendan ayollar haqida fatvo soʻraydilar; ayt: ‹Alloh sizlarga ular haqida fatvo beradi...›› (Niso surasi, 127) degan soʻzi haqida — oyatning oxirigacha) aytdi: «U — bir kishining qaramogʻ ida (himoyasida) boʻ lgan yetim qiz(dir)ki, u (qiz) uning molida unga sherik boʻ lgan boʻ ladi; bas, u (kishi) unga uylanishdan yuz oʻ giradi (xohlamaydi), (lekin) uni boshqaga nikohlab berishni (ham) yoqtirmaydi — (boshqa kishi) uning molida oʻ ziga (sherik boʻ lib) kirishidan (qoʻ rqib) — shu sababli uni ushlab turadi (boshqaga bermaydi). Alloh ularni bundan qaytardi.»(Оиша (розияллоҳу анҳо) — Унинг ‹Сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар; айт: ‹Аллоҳ сизларга улар ҳақида фатво беради...›› (Нисо сураси, 127) деган сўзи ҳақида — оятнинг охиригача) айтди: «У — бир кишининг қарамоғ ида (ҳимоясида) бў лган етим қиз(дир)ки, у (қиз) унинг молида унга шерик бў лган бў лади; бас, у (киши) унга уйланишдан юз ў гиради (хоҳламайди), (лекин) уни бошқага никоҳлаб беришни (ҳам) ёқтирмайди — (бошқа киши) унинг молида ў зига (шерик бў либ) киришидан (қў рқиб) — шу сабабли уни ушлаб туради (бошқага бермайди). Аллоҳ уларни бундан қайтарди.»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ، كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جُلُوسًا فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ فَلَمْ يُرِدْهَا، فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ زَوِّجْنِيهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَعِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا عِنْدِي مِنْ شَىْءٍ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَلاَ خَاتَمًا مِنَ حَدِيدٍ وَلَكِنْ أَشُقُّ بُرْدَتِي هَذِهِ فَأُعْطِيهَا النِّصْفَ، وَآخُذُ النِّصْفَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ، هَلْ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَقَدْ زَوَّجْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺning huzurida oʻ tirgan edik; shu payt u zotning oldigʻa bir ayol — oʻ zini u zotga taklif qilgani — keldi. U zot unga nazarlarini pasaytirdilar (tushirdilar) va koʻ tardilar — (lekin) uni istamadilar. Shunda u zotning ashobidan bir kishi: «Uni menga nikohlab ber, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Senda biror narsa bormi?» dedilar. U: «Menda hech narsa yoʻq», dedi. U zot: «Temirdan (yasalgan) uzuk (ham yoʻq)mi?» dedilar. U: «Temirdan (yasalgan) uzuk (ham yoʻq); lekin men mana shu burdamni (yopinchigʻ imni) yorib (ikkiga boʻ lib), yarmini unga beraman, yarmini oʻ zim olaman», dedi. U zot: «Yoʻq. Senda Qurʼondan biror narsa bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bor, men uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — nikohlab berdim», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида ў тирган эдик; шу пайт у зотнинг олдиға бир аёл — ў зини у зотга таклиф қилгани — келди. У зот унга назарларини пасайтирдилар (туширдилар) ва кў тардилар — (лекин) уни истамадилар. Шунда у зотнинг ашобидан бир киши: «Уни менга никоҳлаб бер, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Сенда бирор нарса борми?» дедилар. У: «Менда ҳеч нарса йўқ», деди. У зот: «Темирдан (ясалган) узук (ҳам йўқ)ми?» дедилар. У: «Темирдан (ясалган) узук (ҳам йўқ); лекин мен мана шу бурдамни (ёпинчиғ имни) ёриб (иккига бў либ), ярмини унга бераман, ярмини ў зим оламан», деди. У зот: «Йўқ. Сенда Қуръондан бирор нарса борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бор, мен уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — никоҳлаб бердим», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَهَا وَهْىَ بِنْتُ سِتِّ سِنِينَ، وَأُدْخِلَتْ عَلَيْهِ وَهْىَ بِنْتُ تِسْعٍ، وَمَكَثَتْ عِنْدَهُ تِسْعًا‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ unga — u olti yoshli (qiz) boʻ lgan paytda — uylandilar, va u zotning huzuriga — toʻ qqiz yoshli (qiz) boʻ lgan paytda — kiritildi (zifofga olindi); u zotning yonida toʻ qqiz (yil) turdi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ унга — у олти ёшли (қиз) бў лган пайтда — уйландилар, ва у зотнинг ҳузурига — тў ққиз ёшли (қиз) бў лган пайтда — киритилди (зифофга олинди); у зотнинг ёнида тў ққиз (йил) турди.

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَهَا وَهْىَ بِنْتُ سِتِّ سِنِينَ، وَبَنَى بِهَا وَهْىَ بِنْتُ تِسْعِ سِنِينَ‏.‏ قَالَ هِشَامٌ وَأُنْبِئْتُ أَنَّهَا كَانَتْ عِنْدَهُ تِسْعَ سِنِينَ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ unga — u olti yoshli (qiz) boʻ lgan paytda — uylandilar, va u bilan — u toʻ qqiz yoshli (qiz) boʻ lgan paytda — qurdilar (zifofga kirdilar). Hishom: «Menga — u (Oisha) u zotning yonida toʻ qqiz yil (turgani) — xabar qilindi», dedi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ унга — у олти ёшли (қиз) бў лган пайтда — уйландилар, ва у билан — у тў ққиз ёшли (қиз) бў лган пайтда — қурдилар (зифофга кирдилар). Ҳишом: «Менга — у (Оиша) у зотнинг ёнида тў ққиз йил (тургани) — хабар қилинди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنِّي وَهَبْتُ مِنْ نَفْسِي‏.‏ فَقَامَتْ طَوِيلاً فَقَالَ رَجُلٌ زَوِّجْنِيهَا، إِنْ لَمْ تَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ تُصْدِقُهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا عِنْدِي إِلاَّ إِزَارِي‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ أَعْطَيْتَهَا إِيَّاهُ جَلَسْتَ لاَ إِزَارَ لَكَ، فَالْتَمِسْ شَيْئًا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ مَا أَجِدُ شَيْئًا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الْتَمِسْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدِ ‏"‏‏.‏ فَلَمْ يَجِدْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَمَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا لِسُوَرٍ سَمَّاهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ زَوَّجْنَاكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir ayol Rasululloh ﷺning oldigʻa kelib: «Albatta men oʻ zimni (senga) hadya qildim», dedi va uzoq (vaqt) turdi. Shunda bir kishi: «Agar senga unga hojating boʻ lmasa, uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Senda — unga mahr (sadoq) qilib beradigan — biror narsa bormi?» dedilar. U: «Menda izorimdan boshqa hech narsa yoʻq», dedi. U zot: «Agar uni unga bersang, izorsiz (oʻ zing yalangʻ och) oʻ tirib qolasan; bas, biror narsa izla», dedilar. U: «Hech narsa topmayapman», dedi. U zot: «(Yana) izla — temirdan (yasalgan) bir uzuk boʻ lsa ham», dedilar. (Lekin) u topmadi. U zot: «Senda Qurʼondan biror narsa bormi?» dedilar. U: «Ha, falon sura va falon sura» deb, oʻ zi atagan suralarni (sanadi). U zot: «Biz uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — nikohlab berdik», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға келиб: «Албатта мен ў зимни (сенга) ҳадя қилдим», деди ва узоқ (вақт) турди. Шунда бир киши: «Агар сенга унга ҳожатинг бў лмаса, уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Сенда — унга маҳр (садоқ) қилиб берадиган — бирор нарса борми?» дедилар. У: «Менда изоримдан бошқа ҳеч нарса йўқ», деди. У зот: «Агар уни унга берсанг, изорсиз (ў зинг яланғ оч) ў тириб қоласан; бас, бирор нарса изла», дедилар. У: «Ҳеч нарса топмаяпман», деди. У зот: «(Яна) изла — темирдан (ясалган) бир узук бў лса ҳам», дедилар. (Лекин) у топмади. У зот: «Сенда Қуръондан бирор нарса борми?» дедилар. У: «Ҳа, фалон сура ва фалон сура» деб, ў зи атаган сураларни (санади). У зот: «Биз уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — никоҳлаб бердик», дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، حَدَّثَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تُنْكَحُ الأَيِّمُ حَتَّى تُسْتَأْمَرَ وَلاَ تُنْكَحُ الْبِكْرُ حَتَّى تُسْتَأْذَنَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ إِذْنُهَا قَالَ ‏"‏ أَنْ تَسْكُتَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Tul (beva) ayol — undan amr (maslahat) soʻralmaguncha (rizosi olinmaguncha) nikohlanmaydi; bokira (qiz) ham — undan izn soʻralmaguncha nikohlanmaydi», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, uning izni qanday boʻ ladi?» dedi. U zot: «(Uning izni —) jim turishi(dir)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Тул (бева) аёл — ундан амр (маслаҳат) сўралмагунча (ризоси олинмагунча) никоҳланмайди; бокира (қиз) ҳам — ундан изн сўралмагунча никоҳланмайди», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, унинг изни қандай бў лади?» деди. У зот: «(Унинг изни —) жим туриши(дир)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ طَارِقٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى عَائِشَةَ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الْبِكْرَ تَسْتَحِي‏.‏ قَالَ ‏"‏ رِضَاهَا صَمْتُهَا ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, u: «Ey Allohning Rasuli, albatta bokira (qiz) (uyatdan) uyaladi-ku», dedi. U zot: «Uning rizosi — jim turishi(dir)», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, у: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта бокира (қиз) (уятдан) уялади-ку», деди. У зот: «Унинг ризоси — жим туриши(дир)», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَمُجَمِّعٍ، ابْنَىْ يَزِيدَ بْنِ جَارِيَةَ عَنْ خَنْسَاءَ بِنْتِ خِذَامٍ الأَنْصَارِيَّةِ، أَنَّ أَبَاهَا، زَوَّجَهَا وَهْىَ ثَيِّبٌ، فَكَرِهَتْ ذَلِكَ فَأَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَدَّ نِكَاحَهُ‏.‏

(Xansoʼ bint Xizom al-Ansoriya (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, otasi uni — u tul (beva) boʻ lgan holda — nikohlab berdi; u esa buni yoqtirmadi. Shunda u Rasululloh ﷺning oldigʻa keldi; u zot uning (otasi qilgan) nikohini rad (bekor) qildilar.(Хансў бинт Хизом ал-Ансория (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, отаси уни — у тул (бева) бў лган ҳолда — никоҳлаб берди; у эса буни ёқтирмади. Шунда у Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға келди; у зот унинг (отаси қилган) никоҳини рад (бекор) қилдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى، أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ يَزِيدَ وَمُجَمِّعَ بْنَ يَزِيدَ حَدَّثَاهُ أَنَّ رَجُلاً يُدْعَى خِذَامًا أَنْكَحَ ابْنَةً لَهُ‏.‏ نَحْوَهُ‏.‏

(Qosim ibn Muhammad rivoyat qildi)ki, Abdurrahmon ibn Yazid va Mujammiʼ ibn Yazid unga — Xizom deb ataladigan bir kishi oʻ z qizini nikohlab berganini — yuqoridagi (4932-hadis) misli (rivoyat) qildi (qiz buni yoqtirmadi va Paygʻambar ﷺ nikohini bekor qildilar).(Қосим ибн Муҳаммад ривоят қилди)ки, Абдурраҳмон ибн Язид ва Мужаммиъ ибн Язид унга — Хизом деб аталадиган бир киши ў з қизини никоҳлаб берганини — юқоридаги (4932-ҳадис) мисли (ривоят) қилди (қиз буни ёқтирмади ва Пайғамбар ﷺ никоҳини бекор қилдилар).

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ،‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَ لَهَا يَا أُمَّتَاهْ [quran sura="4" aya_start="1" aya_end="1"]‏{‏وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى‏}‏ إِلَى ‏[quran sura="4" aya_start="3" aya_end="3"]{‏مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ‏}‏ قَالَتْ عَائِشَةُ يَا ابْنَ أُخْتِي هَذِهِ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا، فَيَرْغَبُ فِي جَمَالِهَا وَمَالِهَا، وَيُرِيدُ أَنْ يَنْتَقِصَ مِنْ صَدَاقِهَا، فَنُهُوا عَنْ نِكَاحِهِنَّ‏.‏ إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ فِي إِكْمَالِ الصَّدَاقِ وَأُمِرُوا بِنِكَاحِ مَنْ سِوَاهُنَّ مِنَ النِّسَاءِ، قَالَتْ عَائِشَةُ اسْتَفْتَى النَّاسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏[quran sura="4" aya_start="127" aya_end="127"]{‏وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ‏}‏ إِلَى ‏{‏وَتَرْغَبُونَ‏}‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُمْ فِي هَذِهِ الآيَةِ أَنَّ الْيَتِيمَةَ إِذَا كَانَتْ ذَاتَ مَالٍ وَجَمَالٍ، رَغِبُوا فِي نِكَاحِهَا وَنَسَبِهَا وَالصَّدَاقِ، وَإِذَا كَانَتْ مَرْغُوبًا عَنْهَا فِي قِلَّةِ الْمَالِ وَالْجَمَالِ، تَرَكُوهَا وَأَخَذُوا غَيْرَهَا مِنَ النِّسَاءِ ـ قَالَتْ ـ فَكَمَا يَتْرُكُونَهَا حِينَ يَرْغَبُونَ عَنْهَا، فَلَيْسَ لَهُمْ أَنْ يَنْكِحُوهَا إِذَا رَغِبُوا فِيهَا، إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهَا وَيُعْطُوهَا حَقَّهَا الأَوْفَى مِنَ الصَّدَاقِ‏.‏

(Urva ibn Zubayr rivoyat qildi)ki, u Oisha (roziyallohu anho)dan soʻrab: «Ey onajon, ‹Agar yetimlar (haqi)da adolat qilolmasligingizdan qoʻ rqsangiz...› (degan oyatdan) to ‹...qoʻ lingizdagi (choʻrilar)› (Niso surasi, 3) (degan soʻzigacha) (nima maʼno)?» dedi. Oisha: «Ey jiyanim, bu — oʻ z valiysining qaramogʻ ida (himoyasida) boʻ lgan yetim qiz(dir)ki, u (valiy) uning goʻzalligi va moliga ragʻ bat qilib, uning mahrini kamaytirmoqchi boʻ ladi; bas, ular — mahrni toʻ liq (berishda) adolat qilish holatidan boshqa — bunday qizlarga uylanishdan qaytarildi; va ulardan boshqa ayollarga uylanishga buyurildi», dedi. Oisha aytdi: «Odamlar bundan keyin Rasululloh ﷺdan (yana) fatvo soʻradi. Shunda Alloh ‹Sendan ayollar haqida fatvo soʻraydilar...› (degan oyatdan) to ‹...(yetim qizlar)ga uylanishni istaysizlar› (Niso surasi, 127) (degan soʻzigacha) (oyatni) nozil qildi. Alloh ular uchun shu oyatda (shuni) nozil qildi: yetim qiz — mol-dunyoli va goʻzal boʻ lganida, ular uning nikohiga, nasabiga va mahriga ragʻ bat qilar edi; (lekin) u — moli va goʻzalligi kamligi sababli — yoqtirilmagan (ragʻbatsiz) boʻ lganida, uni tark qilib, undan boshqa ayollarni olar edi. Bas, ular undan yuz oʻ girgan paytda uni tark qilganlaridek — unga ragʻ bat qilgan paytda (ham), unga adolat qilib, mahrda uning toʻ liq haqqini bermagunlaricha, unga uylanishga (haqlari) yoʻq», dedi.(Урва ибн Зубайр ривоят қилди)ки, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан сўраб: «Эй онажон, ‹Агар етимлар (ҳақи)да адолат қилолмаслигингиздан қў рқсангиз...› (деган оятдан) то ‹...қў лингиздаги (чўрилар)› (Нисо сураси, 3) (деган сўзигача) (нима маъно)?» деди. Оиша: «Эй жияним, бу — ў з валийсининг қарамоғ ида (ҳимоясида) бў лган етим қиз(дир)ки, у (валий) унинг гўзаллиги ва молига рағ бат қилиб, унинг маҳрини камайтирмоқчи бў лади; бас, улар — маҳрни тў лиқ (беришда) адолат қилиш ҳолатидан бошқа — бундай қизларга уйланишдан қайтарилди; ва улардан бошқа аёлларга уйланишга буюрилди», деди. Оиша айтди: «Одамлар бундан кейин Расулуллоҳ ﷺдан (яна) фатво сўради. Шунда Аллоҳ ‹Сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар...› (деган оятдан) то ‹...(етим қизлар)га уйланишни истайсизлар› (Нисо сураси, 127) (деган сўзигача) (оятни) нозил қилди. Аллоҳ улар учун шу оятда (шуни) нозил қилди: етим қиз — мол-дунёли ва гўзал бў лганида, улар унинг никоҳига, насабига ва маҳрига рағ бат қилар эди; (лекин) у — моли ва гўзаллиги камлиги сабабли — ёқтирилмаган (рағбатсиз) бў лганида, уни тарк қилиб, ундан бошқа аёлларни олар эди. Бас, улар ундан юз ў гирган пайтда уни тарк қилганларидек — унга рағ бат қилган пайтда (ҳам), унга адолат қилиб, маҳрда унинг тў лиқ ҳаққини бермагунларича, унга уйланишга (ҳақлари) йўқ», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، أَنَّ امْرَأَةً، أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَعَرَضَتْ عَلَيْهِ نَفْسَهَا فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي الْيَوْمَ فِي النِّسَاءِ مِنْ حَاجَةٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ زَوِّجْنِيهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا عِنْدَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا عِنْدِي شَىْءٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَعْطِهَا وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا عِنْدِي شَىْءٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا عِنْدَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ عِنْدِي كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَقَدْ مَلَّكْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Sahl (ibn Saʼd) (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir ayol Paygʻambar ﷺning oldigʻa kelib, oʻ zini u zotga taklif qildi. U zot: «Bugun mening ayollarga hojatim yoʻq», dedilar. Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Senda nima bor?» dedilar. U: «Menda hech narsa yoʻq», dedi. U zot: «Unga (biror narsa) ber — temirdan (yasalgan) uzuk boʻ lsa ham», dedilar. U: «Menda hech narsa yoʻq», dedi. U zot: «Senda Qurʼondan nima bor?» dedilar. U: «Menda shunday-shunday (suralar bor)», dedi. U zot: «Bas, men uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — mulk qilib berdim», dedilar.(Саҳл (ибн Саъд) (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир аёл Пайғамбар ﷺнинг олдиға келиб, ў зини у зотга таклиф қилди. У зот: «Бугун менинг аёлларга ҳожатим йўқ», дедилар. Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Сенда нима бор?» дедилар. У: «Менда ҳеч нарса йўқ», деди. У зот: «Унга (бирор нарса) бер — темирдан (ясалган) узук бў лса ҳам», дедилар. У: «Менда ҳеч нарса йўқ», деди. У зот: «Сенда Қуръондан нима бор?» дедилар. У: «Менда шундай-шундай (суралар бор)», деди. У зот: «Бас, мен уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — мулк қилиб бердим», дедилар.

حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، يُحَدِّثُ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يَقُولُ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعَ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَلاَ يَخْطُبَ الرَّجُلُ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ، حَتَّى يَتْرُكَ الْخَاطِبُ قَبْلَهُ، أَوْ يَأْذَنَ لَهُ الْخَاطِبُ‏.‏

(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) (shunday) der edi: Paygʻambar ﷺ — birortangiz boshqasining savdosi ustiga savdo qilishdan, va bir kishi (oʻ z) birodarining xostgorligi ustiga xostgorlik qilishdan — qaytardilar; to oldingi xostgor (xostgorlikni) tark qilguncha, yoki unga (keyingiga) izn berguncha.(Нофиъ ривоят қилди)ки, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) (шундай) дер эди: Пайғамбар ﷺ — бирортангиз бошқасининг савдоси устига савдо қилишдан, ва бир киши (ў з) биродарининг хостгорлиги устига хостгорлик қилишдан — қайтардилар; то олдинги хостгор (хостгорликни) тарк қилгунча, ёки унга (кейингига) изн бергунча.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الأَعْرَجِ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَأْثُرُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَالظَّنَّ، فَإِنَّ الظَّنَّ أَكْذَبُ الْحَدِيثِ، وَلاَ تَجَسَّسُوا، وَلاَ تَحَسَّسُوا، وَلاَ تَبَاغَضُوا، وَكُونُوا إِخْوَانًا ‏"‏‏.‏ وَلَا يَخْطُبُ الرَّجُلُ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ حَتَّى يَنْكِحَ أَوْ يَتْرُكَ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Gumon (suizan)dan saqlaninglar; chunki gumon — soʻzning eng yolgʻonidir. Bir-biringizni poylamanglar, josuslik qilmanglar, bir-biringizga adovat (nafrat) qilmanglar; (balki) birodar boʻ linglar», dedilar. «Bir kishi (oʻ z) birodarining xostgorligi ustiga — u (oldingi xostgor) nikohlamaguncha yoki (xostgorlikni) tark qilmaguncha — xostgorlik qilmaydi.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Гумон (суизан)дан сақланинглар; чунки гумон — сўзнинг энг ёлғонидир. Бир-бирингизни пойламанглар, жосуслик қилманглар, бир-бирингизга адоват (нафрат) қилманглар; (балки) биродар бў линглар», дедилар. «Бир киши (ў з) биродарининг хостгорлиги устига — у (олдинги хостгор) никоҳламагунча ёки (хостгорликни) тарк қилмагунча — хостгорлик қилмайди.»

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يُحَدِّثُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ حِينَ تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ قَالَ عُمَرُ لَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ بِنْتَ عُمَرَ‏.‏ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ إِلاَّ أَنِّي قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا فَلَمْ أَكُنْ لأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَوْ تَرَكَهَا لَقَبِلْتُهَا‏.‏ تَابَعَهُ يُونُسُ وَمُوسَى بْنُ عُقْبَةَ وَابْنُ أَبِي عَتِيقٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Umar ibnul-Xattob — Hafsa beva qolganida — (shunday) dedi: «Men Abu Bakrni uchratib: ‹Agar xohlasang, senga Umarning qizi Hafsani nikohlab beraman› dedim. Men bir necha kecha kutdim; soʻng uni Rasululloh ﷺ xostgorlik qildilar. Soʻng Abu Bakr meni uchratib: ‹Sen menga taklif qilgan (narsa)da senga qaytarishdan — men Rasululloh ﷺ u ni (Hafsani) zikr qilganlarini bilganimdan boshqa (narsa) — meni toʻ smadi; men Rasululloh ﷺning sirini oshkor qiluvchi emas edim; agar u zot uni tark qilgan boʻ lsalar edi, men uni qabul qilgan boʻ lar edim› dedi». (Buni Yunus, Muso ibn Uqba va Ibn Abu Atiq — Zuhriydan mutobaat qildi.)(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Умар ибнул-Хаттоб — Ҳафса бева қолганида — (шундай) деди: «Мен Абу Бакрни учратиб: ‹Агар хоҳласанг, сенга Умарнинг қизи Ҳафсани никоҳлаб бераман› дедим. Мен бир неча кеча кутдим; сўнг уни Расулуллоҳ ﷺ хостгорлик қилдилар. Сўнг Абу Бакр мени учратиб: ‹Сен менга таклиф қилган (нарса)да сенга қайтаришдан — мен Расулуллоҳ ﷺ у ни (Ҳафсани) зикр қилганларини билганимдан бошқа (нарса) — мени тў смади; мен Расулуллоҳ ﷺнинг сирини ошкор қилувчи эмас эдим; агар у зот уни тарк қилган бў лсалар эди, мен уни қабул қилган бў лар эдим› деди». (Буни Юнус, Мусо ибн Уқба ва Ибн Абу Атиқ — Зуҳрийдан мутобаат қилди.)

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ جَاءَ رَجُلاَنِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَخَطَبَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ لَسِحْرً‏"‏‏.‏

(Zayd ibn Aslam aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ni (shunday) deganini eshitdim: Sharqdan (Najddan) ikki kishi kelib, (notiqlik bilan) xutba (nutq) qildi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Albatta bayondan (chiroyli notiqlikdan) baʼzisi sehrdir», dedilar.(Зайд ибн Аслам айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)ни (шундай) деганини эшитдим: Шарқдан (Нажддан) икки киши келиб, (нотиқлик билан) хутба (нутқ) қилди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Албатта баёндан (чиройли нотиқликдан) баъзиси сеҳрдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ ذَكْوَانَ، قَالَ قَالَتِ الرُّبَيِّعُ بِنْتُ مُعَوِّذٍ ابْنِ عَفْرَاءَ‏.‏ جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ حِينَ بُنِيَ عَلَىَّ، فَجَلَسَ عَلَى فِرَاشِي كَمَجْلِسِكَ مِنِّي، فَجَعَلَتْ جُوَيْرِيَاتٌ لَنَا يَضْرِبْنَ بِالدُّفِّ وَيَنْدُبْنَ مَنْ قُتِلَ مِنْ آبَائِي يَوْمَ بَدْرٍ، إِذْ قَالَتْ إِحْدَاهُنَّ وَفِينَا نَبِيٌّ يَعْلَمُ مَا فِي غَدٍ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ دَعِي هَذِهِ، وَقُولِي بِالَّذِي كُنْتِ تَقُولِينَ ‏"‏‏.‏

(Xolid ibn Zakvon aytdi:) Ar-Rubayyiʼ bint Muavviz ibn Afroʼ aytdi: «Paygʻambar ﷺ — men bilan (toʻ y) qurilgan (zifofga kirilgan) paytda — kelib (kirdilar) va — sening mendan (mana shu) oʻ tirishingdek — mening toʻ shagimga oʻ tirdilar. Bizning baʼzi joriyalarimiz childirma (duff) chalib, Badr kuni oʻ ldirilgan otalarimni (marsiya bilan) yodlay boshladi. Shu payt ulardan biri: ‹Bizning ichimizda ertangi kunda (boʻ ladigan)ni biladigan bir Paygʻambar (ham) bor› dedi. U zot: ‹Bu (gap)ni qoldir (aytma); (avval) sen aytayotgan (oddiy)ni ayt› dedilar».(Холид ибн Заквон айтди:) Ар-Рубаййиъ бинт Муаввиз ибн Афрў айтди: «Пайғамбар ﷺ — мен билан (тў й) қурилган (зифофга кирилган) пайтда — келиб (кирдилар) ва — сенинг мендан (мана шу) ў тиришингдек — менинг тў шагимга ў тирдилар. Бизнинг баъзи жорияларимиз чилдирма (дуфф) чалиб, Бадр куни ў лдирилган оталаримни (марсия билан) ёдлай бошлади. Шу пайт улардан бири: ‹Бизнинг ичимизда эртанги кунда (бў ладиган)ни биладиган бир Пайғамбар (ҳам) бор› деди. У зот: ‹Бу (гап)ни қолдир (айтма); (аввал) сен айтаётган (оддий)ни айт› дедилар».

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، تَزَوَّجَ امْرَأَةً عَلَى وَزْنِ نَوَاةٍ، فَرَأَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَشَاشَةَ الْعُرْسِ فَسَأَلَهُ فَقَالَ إِنِّي تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً عَلَى وَزْنِ نَوَاةٍ‏.‏ وَعَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً عَلَى وَزْنِ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Abdurrahmon ibn Avf bir ayolga — bir danak (nawat) ogʻ irligida (oltin mahr) bilan — uylandi. Paygʻambar ﷺ unda toʻ y (kuyovlik) shodligini koʻ rib, undan soʻradilar. U: «Men bir ayolga — bir danak ogʻ irligida (oltin) bilan — uylandim», dedi. (Qatoda, Anasdan: «Abdurrahmon ibn Avf bir ayolga — bir danak ogʻ irligida oltin bilan — uylandi» (deb rivoyat qildi).)(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Абдурраҳмон ибн Авф бир аёлга — бир данак (нават) оғ ирлигида (олтин маҳр) билан — уйланди. Пайғамбар ﷺ унда тў й (куёвлик) шодлигини кў риб, ундан сўрадилар. У: «Мен бир аёлга — бир данак оғ ирлигида (олтин) билан — уйландим», деди. (Қатода, Анасдан: «Абдурраҳмон ибн Авф бир аёлга — бир данак оғ ирлигида олтин билан — уйланди» (деб ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، سَمِعْتُ أَبَا حَازِمٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ، يَقُولُ إِنِّي لَفِي الْقَوْمِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ قَامَتِ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا قَدْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لَكَ فَرَ فِيهَا رَأْيَكَ فَلَمْ يُجِبْهَا شَيْئًا ثُمَّ قَامَتْ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا قَدْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لَكَ فَرَ فِيهَا رَأْيَكَ فَلَمْ يُجِبْهَا شَيْئًا ثُمَّ قَامَتِ الثَّالِثَةَ فَقَالَتْ إِنَّهَا قَدْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لَكَ فَرَ فِيهَا رَأْيَكَ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْكِحْنِيهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَاطْلُبْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ فَطَلَبَ ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ مَا وَجَدْتُ شَيْئًا وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَعِي سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَقَدْ أَنْكَحْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning huzurida (boʻ lgan) qavm ichida edim; shu payt bir ayol (oʻrnidan) turib: «Ey Allohning Rasuli, albatta u (men) oʻ zini senga hadya qildi; uning haqida oʻ z fikringni (qarorgʻingni) koʻ r (bildir)», dedi. U zot unga hech narsa javob bermadilar. Soʻng u (yana) turib: «Ey Allohning Rasuli, albatta u oʻ zini senga hadya qildi; uning haqida oʻ z fikringni koʻ r», dedi. U zot unga hech narsa javob bermadilar. Soʻng uchinchi (marta) turib: «Albatta u oʻ zini senga hadya qildi; uning haqida oʻ z fikringni koʻ r», dedi. Shunda bir kishi (oʻrnidan) turib: «Ey Allohning Rasuli, uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Senda biror narsa bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Bor, (biror narsa) izla — temirdan (yasalgan) bir uzuk boʻ lsa ham», dedilar. U bordi, (izlab) qidirdi, soʻng kelib: «Hech narsa topmadim, temirdan (yasalgan) uzuk (ham) topmadim», dedi. U zot: «Senda Qurʼondan biror narsa bormi?» dedilar. U: «Menda falon sura va falon sura (bor)», dedi. U zot: «Bor, men uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — nikohlab berdim», dedilar.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида (бў лган) қавм ичида эдим; шу пайт бир аёл (ўрнидан) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта у (мен) ў зини сенга ҳадя қилди; унинг ҳақида ў з фикрингни (қарорғингни) кў р (билдир)», деди. У зот унга ҳеч нарса жавоб бермадилар. Сўнг у (яна) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта у ў зини сенга ҳадя қилди; унинг ҳақида ў з фикрингни кў р», деди. У зот унга ҳеч нарса жавоб бермадилар. Сўнг учинчи (марта) туриб: «Албатта у ў зини сенга ҳадя қилди; унинг ҳақида ў з фикрингни кў р», деди. Шунда бир киши (ўрнидан) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Сенда бирор нарса борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Бор, (бирор нарса) изла — темирдан (ясалган) бир узук бў лса ҳам», дедилар. У борди, (излаб) қидирди, сўнг келиб: «Ҳеч нарса топмадим, темирдан (ясалган) узук (ҳам) топмадим», деди. У зот: «Сенда Қуръондан бирор нарса борми?» дедилар. У: «Менда фалон сура ва фалон сура (бор)», деди. У зот: «Бор, мен уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — никоҳлаб бердим», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ ‏"‏ تَزَوَّجْ وَلَوْ بِخَاتَمٍ مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ bir kishiga: «Uylan — temirdan (yasalgan) bir uzuk (mahr) bilan boʻ lsa ham», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ бир кишига: «Уйлан — темирдан (ясалган) бир узук (маҳр) билан бў лса ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَحَقُّ مَا أَوْفَيْتُمْ مِنَ الشُّرُوطِ أَنْ تُوفُوا بِهِ مَا اسْتَحْلَلْتُمْ بِهِ الْفُرُوجَ ‏"‏‏.‏

(Uqba (ibn Omir) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Shartlardan — bajarishingiz eng haqli (vojib) boʻ lgani — siz oʻ zining (sababi) bilan jinsiy aloqani halol qilgan (nikoh) shartidir», dedilar.(Уқба (ибн Омир) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Шартлардан — бажаришингиз энг ҳақли (вожиб) бў лгани — сиз ў зининг (сабаби) билан жинсий алоқани ҳалол қилган (никоҳ) шартидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ زَكَرِيَّاءَ ـ هُوَ ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ ـ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تَسْأَلُ طَلاَقَ أُخْتِهَا لِتَسْتَفْرِغَ صَحْفَتَهَا، فَإِنَّمَا لَهَا مَا قُدِّرَ لَهَا ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Bir ayolga — (din) singlisining taloqini soʻrash (sharti bilan nikohlanish) — uning (oʻ z) idishini (likobini) boʻ shatib olish (yaʼni eridagi nasibasini oʻ ziga olish) uchun — halol emas; chunki unga — faqat oʻ ziga taqdir qilingan (narsa) bordir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Бир аёлга — (дин) синглисининг талоқини сўраш (шарти билан никоҳланиш) — унинг (ў з) идишини (ликобини) бў шатиб олиш (яъни эридаги насибасини ў зига олиш) учун — ҳалол эмас; чунки унга — фақат ў зига тақдир қилинган (нарса) бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه أَنَّ عَبْدَ، الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِهِ أَثَرُ صُفْرَةٍ فَسَأَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ أَنَّهُ تَزَوَّجَ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ قَالَ ‏"‏ كَمْ سُقْتَ إِلَيْهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ زِنَةَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Abdurrahmon ibn Avf Rasululloh ﷺning oldigʻa — (ustida) sariq (zaʼfaron) izi bor holda — keldi. Rasululloh ﷺ undan soʻradilar; u — ansorlardan bir ayolga uylanganini — u zotga xabar berdi. U zot: «Unga qancha (mahr) berding?» dedilar. U: «Bir danak (nawat) ogʻ irligida oltin», dedi. Rasululloh ﷺ: «Valima (toʻ y taomi) qil — bir qoʻ y (bilan) boʻ lsa ham», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Абдурраҳмон ибн Авф Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға — (устида) сариқ (заъфарон) изи бор ҳолда — келди. Расулуллоҳ ﷺ ундан сўрадилар; у — ансорлардан бир аёлга уйланганини — у зотга хабар берди. У зот: «Унга қанча (маҳр) бердинг?» дедилар. У: «Бир данак (нават) оғ ирлигида олтин», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Валима (тў й таоми) қил — бир қў й (билан) бў лса ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أَوْلَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِزَيْنَبَ فَأَوْسَعَ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا فَخَرَجَ ـ كَمَا يَصْنَعُ إِذَا تَزَوَّجَ ـ فَأَتَى حُجَرَ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ يَدْعُو وَيَدْعُونَ ‏{‏لَهُ‏}‏ ثُمَّ انْصَرَفَ فَرَأَى رَجُلَيْنِ فَرَجَعَ لاَ أَدْرِي آخْبَرْتُهُ أَوْ أُخْبِرَ بِخُرُوجِهِمَا‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Zaynab(ga uylanishlari) sababli valima qildilar va musulmonlarga (taomni) keng (yetarli) qildilar (toʻydirdilar). Soʻng u zot — uylanganlarida qilar boʻ lganlaridek — chiqdilar va moʻminlar onalarining hujralari (uylari)ga kelib, (ularga) duo qildilar, ular (ham u zotga) duo qildi. Soʻng u zot (uyga) qaytdilar — birdan ikki kishi(ni) koʻ rdilar va (yana) qaytdilar. Men bilmayman — men u zotga ularning chiqib ketganini xabar berdimmi, yoki (u zotga) xabar berildimi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Зайнаб(га уйланишлари) сабабли валима қилдилар ва мусулмонларга (таомни) кенг (етарли) қилдилар (тўйдирдилар). Сўнг у зот — уйланганларида қилар бў лганларидек — чиқдилар ва мўминлар оналарининг ҳужралари (уйлари)га келиб, (уларга) дуо қилдилар, улар (ҳам у зотга) дуо қилди. Сўнг у зот (уйга) қайтдилар — бирдан икки киши(ни) кў рдилар ва (яна) қайтдилар. Мен билмайман — мен у зотга уларнинг чиқиб кетганини хабар бердимми, ёки (у зотга) хабар берилдими.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ـ هُوَ ابْنُ زَيْدٍ ـ عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ أَثَرَ صُفْرَةٍ قَالَ ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ إِنِّي تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً عَلَى وَزْنِ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ، أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏‏.‏

(Sobit, Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ Abdurrahmon ibn Avfning (ustida) sariq (zaʼfaron) izini koʻ rib: «Bu nima?» dedilar. U: «Men bir ayolga — bir danak (yadro) ogʻ irligida oltin (mahr) bilan — uylandim», dedi. U zot: «Alloh senga barakat bersin; valima (toʻ y taomi) qil — bir qoʻ y (bilan) boʻ lsa ham», dedilar.(Собит, Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ Абдурраҳмон ибн Авфнинг (устида) сариқ (заъфарон) изини кў риб: «Бу нима?» дедилар. У: «Мен бир аёлга — бир данак (ядро) оғ ирлигида олтин (маҳр) билан — уйландим», деди. У зот: «Аллоҳ сенга баракат берсин; валима (тў й таоми) қил — бир қў й (билан) бў лса ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا فَرْوَةُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ تَزَوَّجَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَتْنِي أُمِّي فَأَدْخَلَتْنِي الدَّارَ، فَإِذَا نِسْوَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فِي الْبَيْتِ فَقُلْنَ عَلَى الْخَيْرِ وَالْبَرَكَةِ، وَعَلَى خَيْرِ طَائِرٍ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ menga uylandilar. Soʻng onam mening oldimga kelib, meni uyga kiritdi — birdan uyda ansorlardan bir necha ayol (bor) edi. Ular: «Yaxshilik va barakat ustiga, va eng yaxshi tole (qush) ustiga (keldingiz)!» dedi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ менга уйландилар. Сўнг онам менинг олдимга келиб, мени уйга киритди — бирдан уйда ансорлардан бир неча аёл (бор) эди. Улар: «Яхшилик ва баракат устига, ва энг яхши толе (қуш) устига (келдингиз)!» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ غَزَا نَبِيٌّ مِنَ الأَنْبِيَاءِ فَقَالَ لِقَوْمِهِ لاَ يَتْبَعْنِي رَجُلٌ مَلَكَ بُضْعَ امْرَأَةٍ وَهْوَ يُرِيدُ أَنْ يَبْنِيَ بِهَا وَلَمْ يَبْنِ بِهَا ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Paygʻambarlardan bir paygʻambar gʻ azot (jang) qildi va oʻ z qavmiga: ‹Bir ayolning farjini (nikohini) mulk qilgan (uylangan), uning bilan qurishni (zifofga kirishni) istayotgan, (lekin hali) uning bilan qurmagan hech bir kishi menga ergashmasin (jangga chiqmasin)›, dedi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Пайғамбарлардан бир пайғамбар ғ азот (жанг) қилди ва ў з қавмига: ‹Бир аёлнинг фаржини (никоҳини) мулк қилган (уйланган), унинг билан қуришни (зифофга киришни) истаётган, (лекин ҳали) унинг билан қурмаган ҳеч бир киши менга эргашмасин (жангга чиқмасин)›, деди», дедилар.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، تَزَوَّجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَائِشَةَ وَهْىَ ابْنَةُ سِتٍّ وَبَنَى بِهَا وَهْىَ ابْنَةُ تِسْعٍ وَمَكَثَتْ عِنْدَهُ تِسْعًا‏.‏

(Urva rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ Oishaga — u olti yoshli (qiz) boʻ lgan paytda — uylandilar, va u bilan — u toʻ qqiz yoshli (qiz) boʻ lgan paytda — qurdilar (zifofga kirdilar); u zotning yonida toʻ qqiz (yil) turdi.(Урва ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ Оишага — у олти ёшли (қиз) бў лган пайтда — уйландилар, ва у билан — у тў ққиз ёшли (қиз) бў лган пайтда — қурдилар (зифофга кирдилар); у зотнинг ёнида тў ққиз (йил) турди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ خَيْبَرَ وَالْمَدِينَةِ ثَلاَثًا يُبْنَى عَلَيْهِ بِصَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىٍّ فَدَعَوْتُ الْمُسْلِمِينَ إِلَى وَلِيمَتِهِ، فَمَا كَانَ فِيهَا مِنْ خُبْزٍ وَلاَ لَحْمٍ، أَمَرَ بِالأَنْطَاعِ فَأُلْقِيَ فِيهَا مِنَ التَّمْرِ وَالأَقِطِ وَالسَّمْنِ فَكَانَتْ وَلِيمَتَهُ، فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ أَوْ مِمَّا مَلَكَتْ يَمِينُهُ فَقَالُوا إِنْ حَجَبَهَا فَهْىَ مِنْ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ، وَإِنْ لَمْ يَحْجُبْهَا فَهْىَ مِمَّا مَلَكَتْ يَمِينُهُ فَلَمَّا ارْتَحَلَ وَطَّى لَهَا خَلْفَهُ وَمَدَّ الْحِجَابَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ النَّاسِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Xaybar bilan Madina orasida uch (kun) turdilar — u zot Safiyya bint Huyay bilan (toʻ y) qurdilar (zifofga kirdilar). Men musulmonlarni u zotning valimasiga chaqirdim — unda na non, na goʻsht bor edi. U zot charm (dasturxon)larni (yozishni) buyurdilar; ularga xurmo, qurut va sariyogʻ tashlandi — bas, shu u zotning valimasi boʻ ldi. Musulmonlar: «(U) — moʻminlar onalaridan birimi, yoki u zotning qoʻ lidagi (joriyalardan)mi?» dedi va: «Agar u zot uni (pardaga) toʻ ssalar, u — moʻminlar onalaridan(dir); agar uni toʻ smasalar, u — u zotning qoʻ lidagi (joriya)dandir», dedi. U zot (yoʻ lga) chiqganlarida, unga oʻ z ortlarida (joy) tayyorlab berdilar va u bilan odamlar orasiga hijob (parda) tortdilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Хайбар билан Мадина орасида уч (кун) турдилар — у зот Сафийя бинт Ҳуяй билан (тў й) қурдилар (зифофга кирдилар). Мен мусулмонларни у зотнинг валимасига чақирдим — унда на нон, на гўшт бор эди. У зот чарм (дастурхон)ларни (ёзишни) буюрдилар; уларга хурмо, қурут ва сариёғ ташланди — бас, шу у зотнинг валимаси бў лди. Мусулмонлар: «(У) — мўминлар оналаридан бирими, ёки у зотнинг қў лидаги (жориялардан)ми?» деди ва: «Агар у зот уни (пардага) тў ссалар, у — мўминлар оналаридан(дир); агар уни тў смасалар, у — у зотнинг қў лидаги (жория)дандир», деди. У зот (йў лга) чиқганларида, унга ў з ортларида (жой) тайёрлаб бердилар ва у билан одамлар орасига ҳижоб (парда) тортдилар.

حَدَّثَنِي فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ تَزَوَّجَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَتْنِي أُمِّي فَأَدْخَلَتْنِي الدَّارَ، فَلَمْ يَرُعْنِي إِلاَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضُحًى‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ menga uylandilar. Soʻng onam mening oldimga kelib, meni uyga kiritdi; (lekin) meni — choshgoh (zuho) paytida (kelgan) Rasululloh ﷺdan boshqa — hech narsa hayratga solmadi (kutilmaganda faqat u zot keldilar).(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ менга уйландилар. Сўнг онам менинг олдимга келиб, мени уйга киритди; (лекин) мени — чошгоҳ (зуҳо) пайтида (келган) Расулуллоҳ ﷺдан бошқа — ҳеч нарса ҳайратга солмади (кутилмаганда фақат у зот келдилар).

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلِ اتَّخَذْتُمْ أَنْمَاطًا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَنَّى لَنَا أَنْمَاطٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا سَتَكُونُ ‏"‏‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sizlar anmot (naqshli gilam-pardalar) tutdingiz (oldingiz)mi?» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, bizda anmot qaerda (boʻ lsin)?» dedim. U zot: «Albatta u (anmot) tezda (sizlarda) boʻ ladi», dedilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар анмот (нақшли гилам-пардалар) тутдингиз (олдингиз)ми?» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизда анмот қаэрда (бў лсин)?» дедим. У зот: «Албатта у (анмот) тезда (сизларда) бў лади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا زَفَّتِ امْرَأَةً إِلَى رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عَائِشَةُ مَا كَانَ مَعَكُمْ لَهْوٌ فَإِنَّ الأَنْصَارَ يُعْجِبُهُمُ اللَّهْوُ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, u bir ayolni ansorlardan bir kishiga (kelin qilib) olib bordi (zifofga eltdi). Shunda Allohning Paygʻambari ﷺ: «Ey Oisha, sizlar bilan (birga biror) lahv (oʻ yin-kulgi, qoʻ shiq) boʻ lmadimi? Chunki ansorlarga lahv (oʻ yin-kulgi) yoqadi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, у бир аёлни ансорлардан бир кишига (келин қилиб) олиб борди (зифофга элтди). Шунда Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Эй Оиша, сизлар билан (бирга бирор) лаҳв (ў йин-кулги, қў шиқ) бў лмадими? Чунки ансорларга лаҳв (ў йин-кулги) ёқади», дедилар.

وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ ـ وَاسْمُهُ الْجَعْدُ ـ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ مَرَّ بِنَا فِي مَسْجِدِ بَنِي رِفَاعَةَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا مَرَّ بِجَنَبَاتِ أُمِّ سُلَيْمٍ دَخَلَ عَلَيْهَا فَسَلَّمَ عَلَيْهَا، ثُمَّ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَرُوسًا بِزَيْنَبَ فَقَالَتْ لِي أُمُّ سُلَيْمٍ لَوْ أَهْدَيْنَا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَدِيَّةً فَقُلْتُ لَهَا افْعَلِي‏.‏ فَعَمَدَتْ إِلَى تَمْرٍ وَسَمْنٍ وَأَقِطٍ، فَاتَّخَذَتْ حَيْسَةً فِي بُرْمَةٍ، فَأَرْسَلَتْ بِهَا مَعِي إِلَيْهِ، فَانْطَلَقْتُ بِهَا إِلَيْهِ فَقَالَ لِي ‏"‏ ضَعْهَا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَمَرَنِي فَقَالَ ‏"‏ ادْعُ لِي رِجَالاً ـ سَمَّاهُمْ ـ وَادْعُ لِي مَنْ لَقِيتَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَفَعَلْتُ الَّذِي أَمَرَنِي فَرَجَعْتُ فَإِذَا الْبَيْتُ غَاصٌّ بِأَهْلِهِ، فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى تِلْكَ الْحَيْسَةِ، وَتَكَلَّمَ بِهَا مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ جَعَلَ يَدْعُو عَشَرَةً عَشَرَةً، يَأْكُلُونَ مِنْهُ، وَيَقُولُ لَهُمُ ‏"‏ اذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ، وَلْيَأْكُلْ كُلُّ رَجُلٍ مِمَّا يَلِيهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ حَتَّى تَصَدَّعُوا كُلُّهُمْ عَنْهَا، فَخَرَجَ مِنْهُمْ مَنْ خَرَجَ، وَبَقِيَ نَفَرٌ يَتَحَدَّثُونَ قَالَ وَجَعَلْتُ أَغْتَمُّ، ثُمَّ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ الْحُجُرَاتِ، وَخَرَجْتُ فِي إِثْرِهِ فَقُلْتُ إِنَّهُمْ قَدْ ذَهَبُوا‏.‏ فَرَجَعَ فَدَخَلَ الْبَيْتَ، وَأَرْخَى السِّتْرَ، وَإِنِّي لَفِي الْحُجْرَةِ، وَهْوَ يَقُولُ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلاَ مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لاَ يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ‏}‏‏.‏ قَالَ أَبُو عُثْمَانَ قَالَ أَنَسٌ إِنَّهُ خَدَمَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشْرَ سِنِينَ‏.‏

(Abu Usmon — ismi al-Jaʼd — Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi:) Paygʻambar ﷺ — Ummu Sulaymning yon (tomon)laridan oʻ tganlarida — uning oldigʻa kirib, unga salom berar edilar. Soʻng (Anas) aytdi: Paygʻambar ﷺ Zaynab(ga uylanib) kuyov boʻ lganlarida, Ummu Sulaym menga: «Rasululloh ﷺga bir hadya yuborsak (qanday boʻ lar)?» dedi. Men unga: «Qil», dedim. U xurmo, sariyogʻ va qurutga qasd qildi (oldi) va bir qozonda hays (taom) tayyorladi, soʻng uni men bilan u zotga yubordi. Men uni u zotga olib bordim. U zot menga: «Buni qoʻ y», dedilar. Soʻng menga buyurib: «Menga falon-falon kishilarni chaqir» dedilar — ularni nomma-nom aytdilar — «va kimni uchratsang (ham) chaqir», dedilar. Men u zot menga buyurgan (ish)ni qildim, soʻng qaytdim — birdan uy oʻ z ahli (mehmonlar) bilan toʻ lib ketgan edi. Men Paygʻambar ﷺni — qoʻ llarini oʻ sha haysga qoʻ yib, Alloh xohlagancha unga (duo) gapirayotganlarini — koʻ rdim. Soʻng u zot — oʻ ndan-oʻ nta (kishini) chaqirib — ularga undan yedirar va ularga: «Allohning ismini zikr qilinglar; va har bir kishi oʻ z oldidan yesin», der edilar. (Anas:) To ularning hammasi undan (yeb) tarqalguncha (shunday boʻ ldi). Soʻng ulardan chiqadigani chiqdi, (lekin) bir necha kishi qolib, (uyda) gaplashib oʻ tiraverdi. Men (bundan) gʻ amgin (xijolat) boʻ la boshladim. Soʻng Paygʻambar ﷺ hujralar tomonga chiqdilar; men (ham) u zotning ortidan chiqdim va: «Albatta ular ketdi» dedim. U zot qaytib, uyga kirdilar va pardani tushirdilar — men (hali) hujrada edim — u zot esa ‹Ey iymon keltirganlar, Paygʻambarning uylariga — taomga izn berilgandan boshqa — kirmanglar; (taom pishishini) kutmay (kirmanglar); lekin chaqirilganingizda kiringlar; taomni yeb boʻ lgach, tarqalib ketinglar — (oʻ tirib) gapga berilmay. Albatta bu — Paygʻambarni ranjitar edi; u sizlardan uyalar edi; Alloh esa haq(ni aytish)dan uyalmaydi...› (Ahzob surasi, 53) (oyatini) oʻqir edilar. Abu Usmon: «Anas: ‹Albatta u (Anas) Rasululloh ﷺga oʻ n yil xizmat qildi› dedi», dedi.(Абу Усмон — исми ал-Жаъд — Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди:) Пайғамбар ﷺ — Умму Сулаймнинг ён (томон)ларидан ў тганларида — унинг олдиға кириб, унга салом берар эдилар. Сўнг (Анас) айтди: Пайғамбар ﷺ Зайнаб(га уйланиб) куёв бў лганларида, Умму Сулайм менга: «Расулуллоҳ ﷺга бир ҳадя юборсак (қандай бў лар)?» деди. Мен унга: «Қил», дедим. У хурмо, сариёғ ва қурутга қасд қилди (олди) ва бир қозонда ҳайс (таом) тайёрлади, сўнг уни мен билан у зотга юборди. Мен уни у зотга олиб бордим. У зот менга: «Буни қў й», дедилар. Сўнг менга буюриб: «Менга фалон-фалон кишиларни чақир» дедилар — уларни номма-ном айтдилар — «ва кимни учрацанг (ҳам) чақир», дедилар. Мен у зот менга буюрган (иш)ни қилдим, сўнг қайтдим — бирдан уй ў з аҳли (меҳмонлар) билан тў либ кетган эди. Мен Пайғамбар ﷺни — қў лларини ў ша ҳайсга қў йиб, Аллоҳ хоҳлаганча унга (дуо) гапираётганларини — кў рдим. Сўнг у зот — ў ндан-ў нта (кишини) чақириб — уларга ундан едирар ва уларга: «Аллоҳнинг исмини зикр қилинглар; ва ҳар бир киши ў з олдидан есин», дер эдилар. (Анас:) То уларнинг ҳаммаси ундан (еб) тарқалгунча (шундай бў лди). Сўнг улардан чиқадигани чиқди, (лекин) бир неча киши қолиб, (уйда) гаплашиб ў тираверди. Мен (бундан) ғ амгин (хижолат) бў ла бошладим. Сўнг Пайғамбар ﷺ ҳужралар томонга чиқдилар; мен (ҳам) у зотнинг ортидан чиқдим ва: «Албатта улар кетди» дедим. У зот қайтиб, уйга кирдилар ва пардани туширдилар — мен (ҳали) ҳужрада эдим — у зот эса ‹Эй иймон келтирганлар, Пайғамбарнинг уйларига — таомга изн берилгандан бошқа — кирманглар; (таом пишишини) кутмай (кирманглар); лекин чақирилганингизда киринглар; таомни еб бў лгач, тарқалиб кетинглар — (ў тириб) гапга берилмай. Албатта бу — Пайғамбарни ранжитар эди; у сизлардан уялар эди; Аллоҳ эса ҳақ(ни айтиш)дан уялмайди...› (Аҳзоб сураси, 53) (оятини) ўқир эдилар. Абу Усмон: «Анас: ‹Албатта у (Анас) Расулуллоҳ ﷺга ў н йил хизмат қилди› деди», деди.

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا اسْتَعَارَتْ مِنْ أَسْمَاءَ قِلاَدَةً، فَهَلَكَتْ، فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَاسًا مِنْ أَصْحَابِهِ فِي طَلَبِهَا، فَأَدْرَكَتْهُمُ الصَّلاَةُ فَصَلَّوْا بِغَيْرِ وُضُوءٍ، فَلَمَّا أَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم شَكَوْا ذَلِكَ إِلَيْهِ، فَنَزَلَتْ آيَةُ التَّيَمُّمِ‏.‏ فَقَالَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ جَزَاكِ اللَّهُ خَيْرًا، فَوَاللَّهِ مَا نَزَلَ بِكِ أَمْرٌ قَطُّ، إِلاَّ جَعَلَ لَكِ مِنْهُ مَخْرَجًا، وَجُعِلَ لِلْمُسْلِمِينَ فِيهِ بَرَكَةٌ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, u Asmoʼdan bir marjon (gardanband) ariyat (vaqtincha) olgan edi; u (marjon) yoʻqoldi. Shunda Rasululloh ﷺ ashobidan bir necha kishini uni qidirishga yubordilar. (Yoʻ lda) ularga namoz (vaqti) yetdi; ular tahoratsiz namoz oʻqidi. (Bu kishilar) Paygʻambar ﷺning oldigʻa kelgach, buni u zotga shikoyat qildi. Shunda tayammum oyati nozil boʻ ldi. Usayd ibn Huzayr: «Alloh senga yaxshi (mukofot) bersin; Allohga qasamki, senga hech bir (noxush) ish tushmadiki, illo Alloh senga undan bir chiqish (yoʻ li) qilmagan boʻ lsin, va musulmonlar uchun unda bir barakat qilinmagan boʻ lsin», dedi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, у Асмўдан бир маржон (гарданбанд) арият (вақтинча) олган эди; у (маржон) йўқолди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ашобидан бир неча кишини уни қидиришга юбордилар. (Йў лда) уларга намоз (вақти) етди; улар таҳорациз намоз ўқиди. (Бу кишилар) Пайғамбар ﷺнинг олдиға келгач, буни у зотга шикоят қилди. Шунда таяммум ояти нозил бў лди. Усайд ибн Ҳузайр: «Аллоҳ сенга яхши (мукофот) берсин; Аллоҳга қасамки, сенга ҳеч бир (нохуш) иш тушмадики, илло Аллоҳ сенга ундан бир чиқиш (йў ли) қилмаган бў лсин, ва мусулмонлар учун унда бир баракат қилинмаган бў лсин», деди.

حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ يَقُولُ حِينَ يَأْتِي أَهْلَهُ بِاسْمِ اللَّهِ، اللَّهُمَّ جَنِّبْنِي الشَّيْطَانَ، وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا، ثُمَّ قُدِّرَ بَيْنَهُمَا فِي ذَلِكَ، أَوْ قُضِيَ وَلَدٌ، لَمْ يَضُرَّهُ شَيْطَانٌ أَبَدًا ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Agar ulardan biri — oʻ z ahliga (xotiniga) yaqinlashgan paytda — ‹Bismillah; Allohim, meni shaytondan yiroq qil va Sen bizga rizq (bola) qilgan (narsa)ni shaytondan yiroq qil› desa, soʻng ikkovi orasida (shu yaqinlikda) bir (bola) taqdir qilinsa (yoki bola nasib etilsa), unga aslo shayton zarar yetkazolmaydi», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Агар улардан бири — ў з аҳлига (хотинига) яқинлашган пайтда — ‹Бисмиллаҳ; Аллоҳим, мени шайтондан йироқ қил ва Сен бизга ризқ (бола) қилган (нарса)ни шайтондан йироқ қил› деса, сўнг иккови орасида (шу яқинликда) бир (бола) тақдир қилинса (ёки бола насиб этилса), унга асло шайтон зарар етказолмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ كَانَ ابْنَ عَشْرِ سِنِينَ مَقْدَمَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ، فَكَانَ أُمَّهَاتِي يُوَاظِبْنَنِي عَلَى خِدْمَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَخَدَمْتُهُ عَشْرَ سِنِينَ، وَتُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا ابْنُ عِشْرِينَ سَنَةً، فَكُنْتُ أَعْلَمَ النَّاسِ بِشَأْنِ الْحِجَابِ حِينَ أُنْزِلَ، وَكَانَ أَوَّلَ مَا أُنْزِلَ فِي مُبْتَنَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِزَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ، أَصْبَحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِهَا عَرُوسًا، فَدَعَا الْقَوْمَ فَأَصَابُوا مِنَ الطَّعَامِ، ثُمَّ خَرَجُوا وَبَقِيَ رَهْطٌ مِنْهُمْ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَطَالُوا الْمُكْثَ، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ وَخَرَجْتُ مَعَهُ لِكَىْ يَخْرُجُوا، فَمَشَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَمَشَيْتُ، حَتَّى جَاءَ عَتَبَةَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ، ثُمَّ ظَنَّ أَنَّهُمْ خَرَجُوا فَرَجَعَ وَرَجَعْتُ مَعَهُ، حَتَّى إِذَا دَخَلَ عَلَى زَيْنَبَ فَإِذَا هُمْ جُلُوسٌ لَمْ يَقُومُوا، فَرَجَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَرَجَعْتُ مَعَهُ، حَتَّى إِذَا بَلَغَ عَتَبَةَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ، وَظَنَّ أَنَّهُمْ خَرَجُوا، فَرَجَعَ وَرَجَعْتُ مَعَهُ فَإِذَا هُمْ قَدْ خَرَجُوا فَضَرَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنِي وَبَيْنَهُ بِالسِّتْرِ، وَأُنْزِلَ الْحِجَابُ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) xabar berdi)ki, u — Rasululloh ﷺ Madinaga kelgan paytda — oʻ n yoshli (bola) edi. (Anas:) «Onalarim (oiladagi ayollar) meni Paygʻambar ﷺga xizmat qilishga qatʼiy (davomli) tutar edi; men u zotga oʻ n yil xizmat qildim. Paygʻambar ﷺ vafot etganlarida, men yigirma yoshli (yigit) edim. Men hijob (parda hukmi) haqida — u nozil boʻ lgan paytda — odamlarning eng bilimdoni edim. (Hijob haqida) ilk nozil boʻ lgan (narsa) — Rasululloh ﷺning Zaynab bint Jahsh bilan qurishlari (zifofga kirishlari) (paytida) edi: Paygʻambar ﷺ unga kuyov boʻ lib tongni qarshiladilar va qavmni (taomga) chaqirdilar; ular taomdan (yeb) oldi, soʻng chiqib ketdi; (lekin) ulardan bir guruh Paygʻambar ﷺning huzurida qolib, oʻ tirishni uzaytirdi. Paygʻambar ﷺ (oʻrnidan) turib chiqdilar; men (ham) — ular (ham) chiqsin deb — u zot bilan (birga) chiqdim. Paygʻambar ﷺ yurdilar, men (ham) yurdim — to u zot Oisha hujrasining boʻ sagʻ asiga keldilar. Soʻng u zot — ular chiqdi deb — gumon qilib, qaytdilar; men (ham) u zot bilan qaytdim — to u zot Zaynabning oldigʻa kirdilar — birdan ular (hali) oʻ tirgan, turmagan edi. Paygʻambar ﷺ (yana) qaytdilar; men (ham) u zot bilan qaytdim — to u zot Oisha hujrasining boʻ sagʻ asiga yetdilar. Soʻng u zot — ular chiqdi deb — gumon qilib, qaytdilar; men (ham) u zot bilan qaytdim — birdan ular chiqib ketgan edi. Shunda Paygʻambar ﷺ men bilan oʻ zlari orasiga parda tortdilar; va hijob (oyati) nozil qilindi.»(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) хабар берди)ки, у — Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келган пайтда — ў н ёшли (бола) эди. (Анас:) «Оналарим (оиладаги аёллар) мени Пайғамбар ﷺга хизмат қилишга қатъий (давомли) тутар эди; мен у зотга ў н йил хизмат қилдим. Пайғамбар ﷺ вафот этганларида, мен йигирма ёшли (йигит) эдим. Мен ҳижоб (парда ҳукми) ҳақида — у нозил бў лган пайтда — одамларнинг энг билимдони эдим. (Ҳижоб ҳақида) илк нозил бў лган (нарса) — Расулуллоҳ ﷺнинг Зайнаб бинт Жаҳш билан қуришлари (зифофга киришлари) (пайтида) эди: Пайғамбар ﷺ унга куёв бў либ тонгни қаршиладилар ва қавмни (таомга) чақирдилар; улар таомдан (еб) олди, сўнг чиқиб кетди; (лекин) улардан бир гуруҳ Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида қолиб, ў тиришни узайтирди. Пайғамбар ﷺ (ўрнидан) туриб чиқдилар; мен (ҳам) — улар (ҳам) чиқсин деб — у зот билан (бирга) чиқдим. Пайғамбар ﷺ юрдилар, мен (ҳам) юрдим — то у зот Оиша ҳужрасининг бў сағ асига келдилар. Сўнг у зот — улар чиқди деб — гумон қилиб, қайтдилар; мен (ҳам) у зот билан қайтдим — то у зот Зайнабнинг олдиға кирдилар — бирдан улар (ҳали) ў тирган, турмаган эди. Пайғамбар ﷺ (яна) қайтдилар; мен (ҳам) у зот билан қайтдим — то у зот Оиша ҳужрасининг бў сағ асига етдилар. Сўнг у зот — улар чиқди деб — гумон қилиб, қайтдилар; мен (ҳам) у зот билан қайтдим — бирдан улар чиқиб кетган эди. Шунда Пайғамбар ﷺ мен билан ў злари орасига парда тортдилар; ва ҳижоб (ояти) нозил қилинди.»

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ وَتَزَوَّجَ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ ‏"‏ كَمْ أَصْدَقْتَهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ وَزْنَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ‏.‏ وَعَنْ حُمَيْدٍ سَمِعْتُ أَنَسًا قَالَ لَمَّا قَدِمُوا الْمَدِينَةَ نَزَلَ الْمُهَاجِرُونَ عَلَى الأَنْصَارِ فَنَزَلَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ عَلَى سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ فَقَالَ أُقَاسِمُكَ مَالِي وَأَنْزِلُ لَكَ عَنْ إِحْدَى امْرَأَتَىَّ‏.‏ قَالَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِي أَهْلِكَ وَمَالِكَ‏.‏ فَخَرَجَ إِلَى السُّوقِ فَبَاعَ وَاشْتَرَى فَأَصَابَ شَيْئًا مِنْ أَقِطٍ وَسَمْنٍ فَتَزَوَّجَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏‏.‏

(Humayd, Anas (roziyallohu anhu)ni (shunday) deganini eshitdi:) Paygʻambar ﷺ — ansorlardan bir ayolga uylangan — Abdurrahmon ibn Avfdan: «Unga qancha (mahr) berding?» deb soʻradilar. U: «Bir danak (nawat) ogʻ irligida oltin», dedi. (Humayddan — yana — Anas:) «Ular (muhojirlar) Madinaga kelganlarida, muhojirlar ansorlarning (uyiga mehmon boʻ lib) tushdi. Abdurrahmon ibn Avf Saʼd ibnur-Robiʼning (uyiga) tushdi. (Saʼd) unga: ‹Men molimni sen bilan boʻ laman va ikki xotinimning biridan sen uchun voz kechaman (taloq qilib, idda tugagach senga nikohlab beraman)› dedi. U: ‹Alloh sening ahling va molingda senga barakat bersin› dedi va bozorga chiqib, (savdo qilib) sotdi va sotib oldi — bir oz qurut va sariyogʻ (foyda) topdi — soʻng uylandi. Paygʻambar ﷺ: ‹Valima qil — bir qoʻ y (bilan) boʻ lsa ham› dedilar» (dedi).(Ҳумайд, Анас (розияллоҳу анҳу)ни (шундай) деганини эшитди:) Пайғамбар ﷺ — ансорлардан бир аёлга уйланган — Абдурраҳмон ибн Авфдан: «Унга қанча (маҳр) бердинг?» деб сўрадилар. У: «Бир данак (нават) оғ ирлигида олтин», деди. (Ҳумайддан — яна — Анас:) «Улар (муҳожирлар) Мадинага келганларида, муҳожирлар ансорларнинг (уйига меҳмон бў либ) тушди. Абдурраҳмон ибн Авф Саъд ибнур-Робиънинг (уйига) тушди. (Саъд) унга: ‹Мен молимни сен билан бў ламан ва икки хотинимнинг биридан сен учун воз кечаман (талоқ қилиб, идда тугагач сенга никоҳлаб бераман)› деди. У: ‹Аллоҳ сенинг аҳлинг ва молингда сенга баракат берсин› деди ва бозорга чиқиб, (савдо қилиб) сотди ва сотиб олди — бир оз қурут ва сариёғ (фойда) топди — сўнг уйланди. Пайғамбар ﷺ: ‹Валима қил — бир қў й (билан) бў лса ҳам› дедилар» (деди).

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ مَا أَوْلَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى شَىْءٍ مِنْ نِسَائِهِ، مَا أَوْلَمَ عَلَى زَيْنَبَ أَوْلَمَ بِشَاةٍ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻ z ayollaridan birortasi (uchun) — Zaynab uchun qilganlaridek — valima qilmadilar; (Zaynab uchun) bir qoʻ y (bilan) valima qildilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ў з аёлларидан бирортаси (учун) — Зайнаб учун қилганларидек — валима қилмадилар; (Зайнаб учун) бир қў й (билан) валима қилдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ عَبْدِ الْوَارِثِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْتَقَ صَفِيَّةَ، وَتَزَوَّجَهَا وَجَعَلَ عِتْقَهَا صَدَاقَهَا، وَأَوْلَمَ عَلَيْهَا بِحَيْسٍ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ Safiyyani ozod qildilar, unga uylandilar, uning ozodligini uning sadoqi (mahri) qildilar va uning (sharafiga) hays (taom) bilan valima qildilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Сафийяни озод қилдилар, унга уйландилар, унинг озодлигини унинг садоқи (маҳри) қилдилар ва унинг (шарафига) ҳайс (таом) билан валима қилдилар.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ بَيَانٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ بَنَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِامْرَأَةٍ فَأَرْسَلَنِي فَدَعَوْتُ رِجَالاً إِلَى الطَّعَامِ‏.‏

(Bayon aytdi:) Men Anas (roziyallohu anhu)ni (shunday) deganini eshitdim: Paygʻambar ﷺ bir ayol bilan (toʻ y) qurdilar (zifofga kirdilar) va meni yubordilar; men kishilarni taomga chaqirdim.(Баён айтди:) Мен Анас (розияллоҳу анҳу)ни (шундай) деганини эшитдим: Пайғамбар ﷺ бир аёл билан (тў й) қурдилар (зифофга кирдилар) ва мени юбордилар; мен кишиларни таомга чақирдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، قَالَ ذُكِرَ تَزْوِيجُ زَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ عِنْدَ أَنَسٍ فَقَالَ مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَوْلَمَ عَلَى أَحَدٍ مِنْ نِسَائِهِ مَا أَوْلَمَ عَلَيْهَا أَوْلَمَ بِشَاةٍ‏.‏

(Sobit aytdi:) Anasning huzurida Zaynab bint Jahshning (Paygʻambar ﷺga) uzatilishi (nikohi) zikr qilindi. U: «Men Paygʻambar ﷺni — oʻ z ayollaridan birortasi (uchun) — uning (Zaynab) uchun qilganlaridek valima qilganlarini koʻ rmadim; (u) bir qoʻ y (bilan) valima qildilar», dedi.(Собит айтди:) Анаснинг ҳузурида Зайнаб бинт Жаҳшнинг (Пайғамбар ﷺга) узатилиши (никоҳи) зикр қилинди. У: «Мен Пайғамбар ﷺни — ў з аёлларидан бирортаси (учун) — унинг (Зайнаб) учун қилганларидек валима қилганларини кў рмадим; (у) бир қў й (билан) валима қилдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورِ ابْنِ صَفِيَّةَ، عَنْ أُمِّهِ، صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ قَالَتْ أَوْلَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَعْضِ نِسَائِهِ بِمُدَّيْنِ مِنْ شَعِيرٍ‏.‏

(Safiyya bint Shayba aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻ z ayollaridan baʼzisi (uchun) — ikki mudd arpa bilan — valima qildilar.(Сафийя бинт Шайба айтди:) Пайғамбар ﷺ ў з аёлларидан баъзиси (учун) — икки мудд арпа билан — валима қилдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا دُعِيَ أَحَدُكُمْ إِلَى الْوَلِيمَةِ فَلْيَأْتِهَا ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Birortangiz valima (toʻ y)ga chaqirilsa, unga borsin», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирортангиз валима (тў й)га чақирилса, унга борсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فُكُّوا الْعَانِيَ، وَأَجِيبُوا الدَّاعِيَ، وَعُودُوا الْمَرِيضَ ‏"‏‏.‏

(Abu Muso (al-Ashʼariy) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Asirni (yoki qarzdorni) ozod qilinglar, chaqiruvchiga (daʼvatga) ijobat qilinglar va bemorni yoʻqlab (borib) turinglar», dedilar.(Абу Мусо (ал-Ашъарий) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Асирни (ёки қарздорни) озод қилинглар, чақирувчига (даъватга) ижобат қилинглар ва беморни йўқлаб (бориб) туринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنِ الأَشْعَثِ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِسَبْعٍ، وَنَهَانَا عَنْ سَبْعٍ، أَمَرَنَا بِعِيَادَةِ الْمَرِيضِ، وَاتِّبَاعِ الْجِنَازَةِ، وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ، وَإِبْرَارِ الْقَسَمِ، وَنَصْرِ الْمَظْلُومِ، وَإِفْشَاءِ السَّلاَمِ، وَإِجَابَةِ الدَّاعِي، وَنَهَانَا عَنْ خَوَاتِيمِ الذَّهَبِ، وَعَنْ آنِيَةِ الْفِضَّةِ، وَعَنِ الْمَيَاثِرِ، وَالْقَسِّيَّةِ، وَالإِسْتَبْرَقِ وَالدِّيبَاجِ‏.‏ تَابَعَهُ أَبُو عَوَانَةَ وَالشَّيْبَانِيُّ عَنْ أَشْعَثَ فِي إِفْشَاءِ السَّلاَمِ‏.‏

(Muoviya ibn Suvayd aytdi:) al-Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo) (shunday) dedi: Paygʻambar ﷺ bizni yetti (narsa)ga buyurdilar va bizni yetti (narsa)dan qaytardilar. Bizni: bemorni yoʻqlashga, janozaga ergashishga, aksa urganga (yarhamukalloh deb) duo qilishga, qasamni (rost chiqarib) bajarishga, mazlumga (zulm koʻ rganga) yordam berishga, salomni (keng) yoyishga va chaqiruvchiga (daʼvatga) ijobat qilishga buyurdilar; va bizni: oltin uzuklardan, kumush idishlardan, mayosir (ipak egar-yostiqlar)dan, qassiy (ipak (matolar))dan, istabraq va dibo (ipak kiyimlar)dan qaytardilar. (Abu Avona va Shayboniy — Ashʼasdan ‹salomni yoyish›da (uni) mutobaat qildi.)(Муовия ибн Сувайд айтди:) ал-Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) (шундай) деди: Пайғамбар ﷺ бизни етти (нарса)га буюрдилар ва бизни етти (нарса)дан қайтардилар. Бизни: беморни йўқлашга, жанозага эргашишга, акса урганга (ярҳамукаллоҳ деб) дуо қилишга, қасамни (рост чиқариб) бажаришга, мазлумга (зулм кў рганга) ёрдам беришга, саломни (кенг) ёйишга ва чақирувчига (даъватга) ижобат қилишга буюрдилар; ва бизни: олтин узуклардан, кумуш идишлардан, маёсир (ипак эгар-ёстиқлар)дан, қассий (ипак (матолар))дан, истабрақ ва дибо (ипак кийимлар)дан қайтардилар. (Абу Авона ва Шайбоний — Ашъасдан ‹саломни ёйиш›да (уни) мутобаат қилди.)

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ دَعَا أَبُو أُسَيْدٍ السَّاعِدِيُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي عُرْسِهِ، وَكَانَتِ امْرَأَتُهُ يَوْمَئِذٍ خَادِمَهُمْ وَهْىَ الْعَرُوسُ، قَالَ سَهْلٌ تَدْرُونَ مَا سَقَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْقَعَتْ لَهُ تَمَرَاتٍ مِنَ اللَّيْلِ، فَلَمَّا أَكَلَ سَقَتْهُ إِيَّاهُ‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Usayd as-Soidiy oʻ z toʻ yida Rasululloh ﷺni (taomga) chaqirdi; oʻ sha kuni uning xotini — u (yangi) kelin boʻ la turib — ularning xizmatchisi (xizmat qiluvchisi) edi. Sahl: «Rasululloh ﷺga nima ichirganini bilasizlarmi? — U zotga kechadan (oldindan) bir necha xurmoni (suvda) ivitib (boʻ ktirib) qoʻ ygan edi; u zot (taomni) yeb boʻ lgach, unga oʻ shani (ivitilgan xurmo suvini) ichirdi», dedi.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Усайд ас-Соидий ў з тў йида Расулуллоҳ ﷺни (таомга) чақирди; ў ша куни унинг хотини — у (янги) келин бў ла туриб — уларнинг хизматчиси (хизмат қилувчиси) эди. Саҳл: «Расулуллоҳ ﷺга нима ичирганини биласизларми? — У зотга кечадан (олдиндан) бир неча хурмони (сувда) ивитиб (бў ктириб) қў йган эди; у зот (таомни) еб бў лгач, унга ў шани (ивитилган хурмо сувини) ичирди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ شَرُّ الطَّعَامِ طَعَامُ الْوَلِيمَةِ يُدْعَى لَهَا الأَغْنِيَاءُ، وَيُتْرَكُ الْفُقَرَاءُ، وَمَنْ تَرَكَ الدَّعْوَةَ فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)) (shunday) der edi: «Taomning eng yomoni — valima taomi(dir)ki, unga boylar chaqirilib, faqirlar tark qilinadi. Kim daʼvatni (chaqiruvni) tark qilsa, u Allohga va Uning Rasuli ﷺga osiylik qilgan boʻ ladi.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)) (шундай) дер эди: «Таомнинг энг ёмони — валима таоми(дир)ки, унга бойлар чақирилиб, фақирлар тарк қилинади. Ким даъватни (чақирувни) тарк қилса, у Аллоҳга ва Унинг Расули ﷺга осийлик қилган бў лади.»

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَوْ دُعِيتُ إِلَى كُرَاعٍ لأَجَبْتُ، وَلَوْ أُهْدِيَ إِلَىَّ ذِرَاعٌ لَقَبِلْتُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Agar men kuroʼ (qoʻ yning oyoq qismi taomi)ga chaqirilsam, albatta ijobat qilgan (borgan) boʻ lar edim; va agar menga bir ziroʼ (qoʻ l-yelka goʻshti) hadya qilinsa, albatta qabul qilgan boʻ lar edim», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Агар мен курў (қў йнинг оёқ қисми таоми)га чақирилсам, албатта ижобат қилган (борган) бў лар эдим; ва агар менга бир зирў (қў л-елка гўшти) ҳадя қилинса, албатта қабул қилган бў лар эдим», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَجِيبُوا هَذِهِ الدَّعْوَةَ إِذَا دُعِيتُمْ لَهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَأْتِي الدَّعْوَةَ فِي الْعُرْسِ وَغَيْرِ الْعُرْسِ وَهْوَ صَائِمٌ‏.‏

(Nofiʼ aytdi:) Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ni (shunday) deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Bu daʼvatga — unga chaqirilganingizda — ijobat qilinglar», dedilar. (Nofiʼ:) Abdulloh — toʻ y (daʼvati)ga va toʻ ydan boshqa (daʼvat)ga — oʻ zi roʻ zador boʻ lgan holda (ham) borar edi.(Нофиъ айтди:) Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)ни (шундай) деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу даъватга — унга чақирилганингизда — ижобат қилинглар», дедилар. (Нофиъ:) Абдуллоҳ — тў й (даъвати)га ва тў йдан бошқа (даъват)га — ў зи рў задор бў лган ҳолда (ҳам) борар эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَبْصَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نِسَاءً وَصِبْيَانًا مُقْبِلِينَ مِنْ عُرْسٍ، فَقَامَ مُمْتَنًّا فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَنْتُمْ مِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَىَّ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ — toʻ ydan kelayotgan ayollar va bolalarni koʻ rib — (ularga) muhabbat (mehr) bilan (oʻrnidan) turdilar va: «Allohim, sizlar — menga odamlarning eng sevimlilaridansiz», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ — тў йдан келаётган аёллар ва болаларни кў риб — (уларга) муҳаббат (меҳр) билан (ўрнидан) турдилар ва: «Аллоҳим, сизлар — менга одамларнинг энг севимлиларидансиз», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا اشْتَرَتْ نُمْرُقَةً فِيهَا تَصَاوِيرُ، فَلَمَّا رَآهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ عَلَى الْبَابِ فَلَمْ يَدْخُلْ، فَعَرَفْتُ فِي وَجْهِهِ الْكَرَاهِيَةَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ، مَاذَا أَذْنَبْتُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا بَالُ هَذِهِ النِّمْرِقَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ اشْتَرَيْتُهَا لَكَ لِتَقْعُدَ عَلَيْهَا وَتَوَسَّدَهَا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أَصْحَابَ هَذِهِ الصُّوَرِ يُعَذَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَيُقَالُ لَهُمْ أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ الصُّوَرُ لاَ تَدْخُلُهُ الْمَلاَئِكَةُ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) (Paygʻambar ﷺning zavjasi) xabar berdi)ki, u — ichida tasvirlar (suratlar) boʻ lgan bir yostiqcha (numruqa) sotib oldi. Rasululloh ﷺ uni koʻ rgach, eshik oldida turib qoldilar — (ichkari) kirmadilar. (Oisha:) «Men u zotning yuzlarida (noxushlik) yoqtirmaslik (alomatini) bildim va: ‹Ey Allohning Rasuli, men Allohga va Uning Rasuliga tavba qilaman; men qanday gunoh qildim?› dedim. Rasululloh ﷺ: ‹Bu yostiqchaning holi nima?› dedilar. Men: ‹Uni — sen ustida oʻ tirishing va unga yostanishing (suyanishing) uchun — senga (deb) sotib oldim› dedim. Rasululloh ﷺ: ‹Albatta bu suratlarning egalari qiyomat kuni azoblanadi va ularga: ‹Oʻ zingiz yaratgan (narsa)ni tiriltiringlar!› deyiladi› dedilar va: ‹Albatta ichida suratlar boʻ lgan uyga farishtalar kirmaydi› dedilar.»(Оиша (розияллоҳу анҳо) (Пайғамбар ﷺнинг завжаси) хабар берди)ки, у — ичида тасвирлар (суратлар) бў лган бир ёстиқча (нумруқа) сотиб олди. Расулуллоҳ ﷺ уни кў ргач, эшик олдида туриб қолдилар — (ичкари) кирмадилар. (Оиша:) «Мен у зотнинг юзларида (нохушлик) ёқтирмаслик (аломатини) билдим ва: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен Аллоҳга ва Унинг Расулига тавба қиламан; мен қандай гуноҳ қилдим?› дедим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бу ёстиқчанинг ҳоли нима?› дедилар. Мен: ‹Уни — сен устида ў тиришинг ва унга ёстанишинг (суянишинг) учун — сенга (деб) сотиб олдим› дедим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта бу суратларнинг эгалари қиёмат куни азобланади ва уларга: ‹Ў зингиз яратган (нарса)ни тирилтиринглар!› дейилади› дедилар ва: ‹Албатта ичида суратлар бў лган уйга фаришталар кирмайди› дедилар.»

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ لَمَّا عَرَّسَ أَبُو أُسَيْدٍ السَّاعِدِيُّ دَعَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابَهُ، فَمَا صَنَعَ لَهُمْ طَعَامًا وَلاَ قَرَّبَهُ إِلَيْهِمْ إِلاَّ امْرَأَتُهُ أُمُّ أُسَيْدٍ، بَلَّتْ تَمَرَاتٍ فِي تَوْرٍ مِنْ حِجَارَةٍ مِنَ اللَّيْلِ، فَلَمَّا فَرَغَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنَ الطَّعَامِ أَمَاثَتْهُ لَهُ فَسَقَتْهُ، تُتْحِفُهُ بِذَلِكَ‏.‏

(Sahl (ibn Saʼd) (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Usayd as-Soidiy (toʻ y) qilganida, Paygʻambar ﷺ va u zotning ashobini (taomga) chaqirdi. Ularga — uning xotini Ummu Usayddan boshqa hech kim — taom tayyorlamadi va uni ularga yaqinlashtirmadi (tortmadi): u kechadan (oldindan) toshdan (yasalgan) bir idishda (tavr) bir necha xurmoni ivitib (boʻ ktirib) qoʻ ygan edi. Paygʻambar ﷺ taomdan farogʻ at topgach (yeb boʻ lgach), u (Ummu Usayd) uni (xurmo suvini) ezib (suyultirib) u zotga ichirdi — buni u zotga (xos) tuhfa (tortiq) qildi.(Саҳл (ибн Саъд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Усайд ас-Соидий (тў й) қилганида, Пайғамбар ﷺ ва у зотнинг ашобини (таомга) чақирди. Уларга — унинг хотини Умму Усайддан бошқа ҳеч ким — таом тайёрламади ва уни уларга яқинлаштирмади (тортмади): у кечадан (олдиндан) тошдан (ясалган) бир идишда (тавр) бир неча хурмони ивитиб (бў ктириб) қў йган эди. Пайғамбар ﷺ таомдан фароғ ат топгач (еб бў лгач), у (Умму Усайд) уни (хурмо сувини) эзиб (суюлтириб) у зотга ичирди — буни у зотга (хос) туҳфа (тортиқ) қилди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ، أَنَّ أَبَا أُسَيْدٍ السَّاعِدِيَّ، دَعَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لِعُرْسِهِ، فَكَانَتِ امْرَأَتُهُ خَادِمَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَهْىَ الْعَرُوسُ، فَقَالَتْ أَوْ قَالَ أَتَدْرُونَ مَا أَنْقَعَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْقَعَتْ لَهُ تَمَرَاتٍ مِنَ اللَّيْلِ فِي تَوْرٍ‏.‏

(Abu Hozim, Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)ni (shunday) deganini eshitdi:) Abu Usayd as-Soidiy Paygʻambar ﷺni oʻ z toʻ yiga (taomga) chaqirdi; oʻ sha kuni uning xotini — u (yangi) kelin boʻ la turib — ularning xizmatchisi edi. U (ayol) — yoki u (Sahl) — dedi: «Rasululloh ﷺga nima ivitib (tayyorlab) qoʻ yganini bilasizlarmi? — U zotga kechadan (oldindan) bir idishda (tavr) bir necha xurmoni ivitib qoʻ ygan edi.»(Абу Ҳозим, Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)ни (шундай) деганини эшитди:) Абу Усайд ас-Соидий Пайғамбар ﷺни ў з тў йига (таомга) чақирди; ў ша куни унинг хотини — у (янги) келин бў ла туриб — уларнинг хизматчиси эди. У (аёл) — ёки у (Саҳл) — деди: «Расулуллоҳ ﷺга нима ивитиб (тайёрлаб) қў йганини биласизларми? — У зотга кечадан (олдиндан) бир идишда (тавр) бир неча хурмони ивитиб қў йган эди.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمَرْأَةُ كَالضِّلَعِ، إِنْ أَقَمْتَهَا كَسَرْتَهَا، وَإِنِ اسْتَمْتَعْتَ بِهَا اسْتَمْتَعْتَ بِهَا وَفِيهَا عِوَجٌ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Ayol — qovurgʻ a (suyagi) kabidir: agar uni toʻ gʻ rilamoqchi boʻ lsang, uni sindirib qoʻ yasan; agar undan (oʻ z holicha) bahramand boʻ lsang, unda egrilik (boʻ la turib) ham undan bahramand boʻ lasan», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл — қовурғ а (суяги) кабидир: агар уни тў ғ риламоқчи бў лсанг, уни синдириб қў ясан; агар ундан (ў з ҳолича) баҳраманд бў лсанг, унда эгрилик (бў ла туриб) ҳам ундан баҳраманд бў ласан», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ مَيْسَرَةَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يُؤْذِي جَارَهُ ‏"‏‏.‏ وَاسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ خَيْرًا فَإِنَّهُنَّ خُلِقْنَ مِنْ ضِلَعٍ وَإِنَّ أَعْوَجَ شَيْءٍ فِي الضِّلَعِ أَعْلَاهُ فَإِنْ ذَهَبْتَ تُقِيمُهُ كَسَرْتَهُ وَإِنْ تَرَكْتَهُ لَمْ يَزَلْ أَعْوَجَ فَاسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ خَيْرًا

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, oʻ z qoʻ shnisini ranjitmasin. Va ayollar (haqi)da yaxshilik (bilan ish tutishni) bir-biringizga tavsiya qilinglar; chunki ular qovurgʻ adan yaratilgan; va qovurgʻ adagi eng egri (narsa) — uning eng yuqorisidir. Agar uni toʻ gʻ rilamoqchi boʻ lsang, uni sindirib qoʻ yasan; agar uni (oʻ z holiga) qoldirsang, doimo egri (boʻ lib) qolaveradi. Bas, ayollar (haqi)da yaxshilik (bilan ish tutishni) bir-biringizga tavsiya qilinglar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, ў з қў шнисини ранжитмасин. Ва аёллар (ҳақи)да яхшилик (билан иш тутишни) бир-бирингизга тавсия қилинглар; чунки улар қовурғ адан яратилган; ва қовурғ адаги энг эгри (нарса) — унинг энг юқорисидир. Агар уни тў ғ риламоқчи бў лсанг, уни синдириб қў ясан; агар уни (ў з ҳолига) қолдирсанг, доимо эгри (бў либ) қолаверади. Бас, аёллар (ҳақи)да яхшилик (билан иш тутишни) бир-бирингизга тавсия қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا نَتَّقِي الْكَلاَمَ وَالاِنْبِسَاطَ إِلَى نِسَائِنَا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَيْبَةَ أَنْ يُنْزَلَ فِينَا شَىْءٌ فَلَمَّا تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم تَكَلَّمْنَا وَانْبَسَطْنَا‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ zamonida — biz haqimizda (vahy bilan) bir narsa nozil boʻ lishidan qoʻ rqib (heza qilib) — ayollarimizga (erkin) gapirish va (ular bilan) ochiqlashishdan saqlanar edik. Paygʻambar ﷺ vafot etgach, biz (ular bilan erkin) gaplasha boshladik va ochiqlashdik.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ замонида — биз ҳақимизда (ваҳй билан) бир нарса нозил бў лишидан қў рқиб (ҳеза қилиб) — аёлларимизга (эркин) гапириш ва (улар билан) очиқлашишдан сақланар эдик. Пайғамбар ﷺ вафот этгач, биз (улар билан эркин) гаплаша бошладик ва очиқлашдик.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ، فَالإِمَامُ رَاعٍ وَهْوَ مَسْئُولٌ وَالرَّجُلُ رَاعٍ عَلَى أَهْلِهِ وَهْوَ مَسْئُولٌ وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ عَلَى بَيْتِ زَوْجِهَا وَهْىَ مَسْئُولَةٌ، وَالْعَبْدُ رَاعٍ عَلَى مَالِ سَيِّدِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ، أَلاَ فَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Har biringiz — choʻ pon(roʻ y)dir va har biringiz — (oʻ z podasidan) masʼul(dir): imom (rahbar) — choʻ pondir va u masʼuldir; kishi — oʻ z ahliga choʻ pondir va u masʼuldir; ayol — oʻ z erining uyiga choʻ pon(boquvchi)dir va u masʼuladir; qul — oʻ z xojasining moliga choʻ pondir va u masʼuldir. Ogoh boʻ linglar: har biringiz — choʻ pondir va har biringiz — (oʻ z podasidan) masʼuldir», dedilar.(Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Ҳар бирингиз — чў пон(рў й)дир ва ҳар бирингиз — (ў з подасидан) масъул(дир): имом (раҳбар) — чў пондир ва у масъулдир; киши — ў з аҳлига чў пондир ва у масъулдир; аёл — ў з эрининг уйига чў пон(боқувчи)дир ва у масъуладир; қул — ў з хожасининг молига чў пондир ва у масъулдир. Огоҳ бў линглар: ҳар бирингиз — чў пондир ва ҳар бирингиз — (ў з подасидан) масъулдир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَلَسَ إِحْدَى عَشْرَةَ امْرَأَةً، فَتَعَاهَدْنَ وَتَعَاقَدْنَ أَنْ لاَ يَكْتُمْنَ مِنْ أَخْبَارِ أَزْوَاجِهِنَّ شَيْئًا‏.‏ قَالَتِ الأُولَى زَوْجِي لَحْمُ جَمَلٍ، غَثٌّ عَلَى رَأْسِ جَبَلٍ، لاَ سَهْلٍ فَيُرْتَقَى، وَلاَ سَمِينٍ فَيُنْتَقَلُ‏.‏ قَالَتِ الثَّانِيَةُ زَوْجِي لاَ أَبُثُّ خَبَرَهُ، إِنِّي أَخَافُ أَنْ لاَ أَذَرَهُ، إِنْ أَذْكُرْهُ أَذْكُرْ عُجَرَهُ وَبُجَرَهُ‏.‏ قَالَتِ الثَّالِثَةُ زَوْجِي الْعَشَنَّقُ، إِنْ أَنْطِقْ أُطَلَّقْ وَإِنْ أَسْكُتْ أُعَلَّقْ‏.‏ قَالَتِ الرَّابِعَةُ زَوْجِي كَلَيْلِ تِهَامَةَ، لاَ حَرٌّ، وَلاَ قُرٌّ، وَلاَ مَخَافَةَ، وَلاَ سَآمَةَ‏.‏ قَالَتِ الْخَامِسَةُ زَوْجِي إِنْ دَخَلَ فَهِدَ، وَإِنْ خَرَجَ أَسِدَ، وَلاَ يَسْأَلُ عَمَّا عَهِدَ‏.‏ قَالَتِ السَّادِسَةُ زَوْجِي إِنْ أَكَلَ لَفَّ، وَإِنْ شَرِبَ اشْتَفَّ، وَإِنِ اضْطَجَعَ الْتَفَّ، وَلاَ يُولِجُ الْكَفَّ لِيَعْلَمَ الْبَثَّ، قَالَتِ السَّابِعَةُ زَوْجِي غَيَايَاءُ أَوْ عَيَايَاءُ طَبَاقَاءُ، كُلُّ دَاءٍ لَهُ دَاءٌ، شَجَّكِ أَوْ فَلَّكِ أَوْ جَمَعَ كُلاًّ لَكِ‏.‏ قَالَتِ الثَّامِنَةُ زَوْجِي الْمَسُّ مَسُّ أَرْنَبٍ، وَالرِّيحُ رِيحُ زَرْنَبٍ‏.‏ قَالَتِ التَّاسِعَةُ زَوْجِي رَفِيعُ الْعِمَادِ، طَوِيلُ النِّجَادِ، عَظِيمُ الرَّمَادِ، قَرِيبُ الْبَيْتِ مِنَ النَّادِ‏.‏ قَالَتِ الْعَاشِرَةُ زَوْجِي مَالِكٌ وَمَا مَالِكٌ، مَالِكٌ خَيْرٌ مِنْ ذَلِكِ، لَهُ إِبِلٌ كَثِيرَاتُ الْمَبَارِكِ قَلِيلاَتُ الْمَسَارِحِ، وَإِذَا سَمِعْنَ صَوْتَ الْمِزْهَرِ أَيْقَنَّ أَنَّهُنَّ هَوَالِكُ‏.‏ قَالَتِ الْحَادِيَةَ عَشْرَةَ زَوْجِي أَبُو زَرْعٍ فَمَا أَبُو زَرْعٍ أَنَاسَ مِنْ حُلِيٍّ أُذُنَىَّ، وَمَلأَ مِنْ شَحْمٍ عَضُدَىَّ، وَبَجَّحَنِي فَبَجِحَتْ إِلَىَّ نَفْسِي، وَجَدَنِي فِي أَهْلِ غُنَيْمَةٍ بِشِقٍّ، فَجَعَلَنِي فِي أَهْلِ صَهِيلٍ وَأَطِيطٍ وَدَائِسٍ وَمُنَقٍّ، فَعِنْدَهُ أَقُولُ فَلاَ أُقَبَّحُ وَأَرْقُدُ فَأَتَصَبَّحُ، وَأَشْرَبُ فَأَتَقَنَّحُ، أُمُّ أَبِي زَرْعٍ فَمَا أُمُّ أَبِي زَرْعٍ عُكُومُهَا رَدَاحٌ، وَبَيْتُهَا فَسَاحٌ، ابْنُ أَبِي زَرْعٍ، فَمَا ابْنُ أَبِي زَرْعٍ مَضْجِعُهُ كَمَسَلِّ شَطْبَةٍ، وَيُشْبِعُهُ ذِرَاعُ الْجَفْرَةِ، بِنْتُ أَبِي زَرْعٍ فَمَا بِنْتُ أَبِي زَرْعٍ طَوْعُ أَبِيهَا، وَطَوْعُ أُمِّهَا، وَمِلْءُ كِسَائِهَا، وَغَيْظُ جَارَتِهَا، جَارِيَةُ أَبِي زَرْعٍ، فَمَا جَارِيَةُ أَبِي زَرْعٍ لاَ تَبُثُّ حَدِيثَنَا تَبْثِيثًا، وَلاَ تُنَقِّثُ مِيرَتَنَا تَنْقِيثًا، وَلاَ تَمْلأُ بَيْتَنَا تَعْشِيشًا، قَالَتْ خَرَجَ أَبُو زَرْعٍ وَالأَوْطَابُ تُمْخَضُ، فَلَقِيَ امْرَأَةً مَعَهَا وَلَدَانِ لَهَا كَالْفَهْدَيْنِ يَلْعَبَانِ مِنْ تَحْتِ خَصْرِهَا بِرُمَّانَتَيْنِ، فَطَلَّقَنِي وَنَكَحَهَا، فَنَكَحْتُ بَعْدَهُ رَجُلاً سَرِيًّا، رَكِبَ شَرِيًّا وَأَخَذَ خَطِّيًّا وَأَرَاحَ عَلَىَّ نَعَمًا ثَرِيًّا، وَأَعْطَانِي مِنْ كُلِّ رَائِحَةٍ زَوْجًا وَقَالَ كُلِي أُمَّ زَرْعٍ، وَمِيرِي أَهْلَكِ‏.‏ قَالَتْ فَلَوْ جَمَعْتُ كُلَّ شَىْءٍ أَعْطَانِيهِ مَا بَلَغَ أَصْغَرَ آنِيَةِ أَبِي زَرْعٍ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُنْتُ لَكِ كَأَبِي زَرْعٍ لأُمِّ زَرْعٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَعِيدُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ هِشَامٍ وَلاَ تُعَشِّشُ بَيْتَنَا تَعْشِيشًا‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ بَعْضُهُمْ فَأَتَقَمَّحُ‏.‏ بِالْمِيمِ، وَهَذَا أَصَحُّ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Oʻ n bir (nafar) ayol (birga) oʻ tirib, erlarining xabarlaridan hech narsani yashirmaslikka bir-biriga ahd-paymon qildi (vaʼdalashdi). Birinchisi: «Mening erim — tuyaning goʻshti: ozgʻ in (taʼmsiz), bir togʻ ning choʻ qqisida; (u togʻ ) tekis (oson) emaski, (kishi) unga chiqsa, va (goʻsht) semiz emaski, (kishi uni) koʻ tarib olib tushsa», dedi. Ikkinchisi: «Mening erim — uning xabarini yoymayman; men uni (aytib) tugatolmaslikdan qoʻ rqaman; agar uni eslasam, uning (botiniy va zohiriy) ayblarini eslayman», dedi. Uchinchisi: «Mening erim — uzun boʻ yli (ahmoq); agar (bir narsa) desam, taloq qilinaman; agar jim tursam, (ne beva, ne erli — muallaq) osigʻ liq qoldirilaman», dedi. Toʻ rtinchisi: «Mening erim — Tihoma kechasidek: na issiq, na sovuq; na qoʻ rquv, na (joniga) tegish (zerikish) (bor)», dedi. Beshinchisi: «Mening erim — (uyga) kirsa — (uyquchi) qoplon; (tashqariga) chiqsa — (botir) arslon; (uyda) ahd qilgan (qoldirgan) narsasini soʻramaydi (gʻ amxoʻ r, kuzatib turmaydi)», dedi. Oltinchisi: «Mening erim — yesa — (hammasini) yumlab (toʻ plab yutib) yeydi; ichsa — (idishni) qoqlab ichadi; yotsa — (yopinib) oʻ raladi; va gʻ amimni bilish uchun (qoʻ lini koʻ ngilxotirlikka) koʻ ksimga tiqmaydi (mehrsiz)», dedi. Yettinchisi: «Mening erim — ojiz (jinsiy quvvatsiz) yoki nodon, har bir dard unda (jamlangan): boshingni yorar, yoki (aʼzoyingni) sindirar, yoki ikkovini (ham) senga jamlaydi», dedi. Sakkizinchisi: «Mening erim — (teri) ushlasang — quyon (teri)dek (mayin); hidi — zarnab (xushboʻ y oʻ simlik) hididek», dedi. Toʻ qqizinchisi: «Mening erim — ustuni baland (sharafli-saxiy), qilich bandi uzun (boʻ yi baland), kuli koʻ p (mehmondoʻ st), uyi (majlis-yigʻ in) joyiga yaqin», dedi. Oʻ ninchisi: «Mening erim — Molik; va Molik nima (degan kishi)! Molik — bundan (aytayotgan gapimdan) ham yaxshiroq: uning — (qoʻ noqda) yotar joyi koʻ p, (oʻ tloqda) yayrar joyi kam tuyalari bor; ular (mehmonlar uchun soʻ yilishini bildiradigan) mizhar (cholgʻ u) ovozini eshitsa, (endi) halok boʻ lishlariga (soʻ yilishlariga) amin (ishonch hosil) qiladi», dedi. Oʻ n birinchisi: «Mening erim — Abu Zarʼ; va Abu Zarʼ nima (degan kishi)! U mening ikki qulogʻ imni zeb-ziynat (taqinchoq) bilan jaranglatdi (toʻ ldirdi), bilaklarimni yogʻ (semizlik) bilan toʻ ldirdi, meni shod qildi — men ham oʻ zimga (oʻ zimdan) mamnun (rozi) boʻ ldim. U meni — ozgina qoʻ yli, tor (kambagʻ al) bir oilada — topgan edi; meni — ot kishnashi, tuya boʻ kirishi, xirmon yanchuvchilari va don tozalovchilari (boʻ lgan boy) oila ichiga qoʻ ydi. Bas, men uning huzurida (bir gap) aytsam, kamsitilmayman (gapim rad qilinmaydi); (xohlagancha) uxlab, ertalab kechgacha (charchoq yozib) yotaman; (xohlagancha) ichaman — (toʻ yib) qonaman. Abu Zarʼning onasi — Ummu Abi Zarʼ nima (degan ayol)! Uning (taom-mol) tugunlari katta (toʻ q-boy), uyi keng (saxiy). Abu Zarʼning oʻgʻ li — Ibn Abi Zarʼ nima (degan yigit)! Uning yotar joyi — (ozgʻ inlik-chaqqonlikdan) qinidan sugʻ urilgan qilich (yalangi)dek; uni bir uloqning (yarim yoshli echkining) bir oyoq (goʻshti) toʻ ydiradi. Abu Zarʼning qizi — Bint Abi Zarʼ nima (degan qiz)! Otasiga itoatli, onasiga itoatli, (toʻ liqligi bilan) kiyimini toʻ ldiradigan, (goʻzalligi bilan) qoʻ shnisi (kundoshi)ni gʻ azablantiradigan (rashk qildiradigan). Abu Zarʼning xizmatchisi (joriyasi) — Joriyatu Abi Zarʼ nima (degan choʻri)! U bizning (oila) gapimizni (sirimizni) yoymaydi, oziq-ovqatimizni (oʻ marib) yoʻqotmaydi, uyimizni axlat (chiqindi) bilan toʻ ldirmaydi (toza tutadi).» (Ummu Zarʼ) aytdi: «Abu Zarʼ — meshlardagi (sariyogʻ ) pishilayotgan paytda (bir kun) chiqdi va (tashqarida) bir ayolni uchratdi — uning bilan, ikki qoplon (bolasi)dek, beli ostida (qoʻ ynida) ikki anor (koʻ kragi) bilan oʻ ynayotgan ikki bolasi bor edi. (Abu Zarʼ) meni taloq qildi va oʻ shanga uylandi. Men undan keyin bir obroʻ li (ulugʻ ) kishiga tegdim: u tez yuruvchi otga minar, qoʻ liga Xattiy nayza olar va menga koʻ p chorva (mol) haydab kelar edi; menga har xil (chorva)dan bir juftdan berdi va: ‹Ye, ey Ummu Zarʼ, va ahlingga (ham) tashi (yetkaz)› dedi.» (Ummu Zarʼ) aytdi: «(Lekin) agar u menga bergan har bir narsani jamlasam ham, (u) Abu Zarʼning eng kichik idishiga (ham) yetmas edi.» Oisha aytdi: Rasululloh ﷺ (menga): «Men sen uchun — Abu Zarʼ Ummu Zarʼ uchun boʻ lganidek edim (lekin men taloq qilmayman)», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Ў н бир (нафар) аёл (бирга) ў тириб, эрларининг хабарларидан ҳеч нарсани яширмасликка бир-бирига аҳд-паймон қилди (ваъдалашди). Биринчиси: «Менинг эрим — туянинг гўшти: озғ ин (таъмсиз), бир тоғ нинг чў ққисида; (у тоғ ) текис (осон) эмаски, (киши) унга чиқса, ва (гўшт) семиз эмаски, (киши уни) кў тариб олиб тушса», деди. Иккинчиси: «Менинг эрим — унинг хабарини ёймайман; мен уни (айтиб) тугатолмасликдан қў рқаман; агар уни эсласам, унинг (ботиний ва зоҳирий) айбларини эслайман», деди. Учинчиси: «Менинг эрим — узун бў йли (аҳмоқ); агар (бир нарса) десам, талоқ қилинаман; агар жим турсам, (не бева, не эрли — муаллақ) осиғ лиқ қолдириламан», деди. Тў ртинчиси: «Менинг эрим — Тиҳома кечасидек: на иссиқ, на совуқ; на қў рқув, на (жонига) тегиш (зерикиш) (бор)», деди. Бешинчиси: «Менинг эрим — (уйга) кирса — (уйқучи) қоплон; (ташқарига) чиқса — (ботир) арслон; (уйда) аҳд қилган (қолдирган) нарсасини сўрамайди (ғ амхў р, кузатиб турмайди)», деди. Олтинчиси: «Менинг эрим — еса — (ҳаммасини) юмлаб (тў плаб ютиб) ейди; ичса — (идишни) қоқлаб ичади; ётса — (ёпиниб) ў ралади; ва ғ амимни билиш учун (қў лини кў нгилхотирликка) кў ксимга тиқмайди (меҳрсиз)», деди. Еттинчиси: «Менинг эрим — ожиз (жинсий қувватсиз) ёки нодон, ҳар бир дард унда (жамланган): бошингни ёрар, ёки (аъзойингни) синдирар, ёки икковини (ҳам) сенга жамлайди», деди. Саккизинчиси: «Менинг эрим — (тери) ушласанг — қуён (тери)дек (майин); ҳиди — зарнаб (хушбў й ў симлик) ҳидидек», деди. Тў ққизинчиси: «Менинг эрим — устуни баланд (шарафли-сахий), қилич банди узун (бў йи баланд), кули кў п (меҳмондў ст), уйи (мажлис-йиғ ин) жойига яқин», деди. Ў нинчиси: «Менинг эрим — Молик; ва Молик нима (деган киши)! Молик — бундан (айтаётган гапимдан) ҳам яхшироқ: унинг — (қў ноқда) ётар жойи кў п, (ў тлоқда) яйрар жойи кам туялари бор; улар (меҳмонлар учун сў йилишини билдирадиган) мизҳар (чолғ у) овозини эшитса, (энди) ҳалок бў лишларига (сў йилишларига) амин (ишонч ҳосил) қилади», деди. Ў н биринчиси: «Менинг эрим — Абу Заръ; ва Абу Заръ нима (деган киши)! У менинг икки қулоғ имни зеб-зийнат (тақинчоқ) билан жаранглатди (тў лдирди), билакларимни ёғ (семизлик) билан тў лдирди, мени шод қилди — мен ҳам ў зимга (ў зимдан) мамнун (рози) бў лдим. У мени — озгина қў йли, тор (камбағ ал) бир оилада — топган эди; мени — от кишнаши, туя бў кириши, хирмон янчувчилари ва дон тозаловчилари (бў лган бой) оила ичига қў йди. Бас, мен унинг ҳузурида (бир гап) айтсам, камситилмайман (гапим рад қилинмайди); (хоҳлаганча) ухлаб, эрталаб кечгача (чарчоқ ёзиб) ётаман; (хоҳлаганча) ичаман — (тў йиб) қонаман. Абу Зарънинг онаси — Умму Аби Заръ нима (деган аёл)! Унинг (таом-мол) тугунлари катта (тў қ-бой), уйи кенг (сахий). Абу Зарънинг ўғ ли — Ибн Аби Заръ нима (деган йигит)! Унинг ётар жойи — (озғ инлик-чаққонликдан) қинидан суғ урилган қилич (яланги)дек; уни бир улоқнинг (ярим ёшли эчкининг) бир оёқ (гўшти) тў йдиради. Абу Зарънинг қизи — Бинт Аби Заръ нима (деган қиз)! Отасига итоатли, онасига итоатли, (тў лиқлиги билан) кийимини тў лдирадиган, (гўзаллиги билан) қў шниси (кундоши)ни ғ азаблантирадиган (рашк қилдирадиган). Абу Зарънинг хизматчиси (жорияси) — Жорияту Аби Заръ нима (деган чўри)! У бизнинг (оила) гапимизни (сиримизни) ёймайди, озиқ-овқатимизни (ў мариб) йўқотмайди, уйимизни ахлат (чиқинди) билан тў лдирмайди (тоза тутади).» (Умму Заръ) айтди: «Абу Заръ — мешлардаги (сариёғ ) пишилаётган пайтда (бир кун) чиқди ва (ташқарида) бир аёлни учратди — унинг билан, икки қоплон (боласи)дек, бели остида (қў йнида) икки анор (кў краги) билан ў йнаётган икки боласи бор эди. (Абу Заръ) мени талоқ қилди ва ў шанга уйланди. Мен ундан кейин бир обрў ли (улуғ ) кишига тегдим: у тез юрувчи отга минар, қў лига Хаттий найза олар ва менга кў п чорва (мол) ҳайдаб келар эди; менга ҳар хил (чорва)дан бир жуфтдан берди ва: ‹Е, эй Умму Заръ, ва аҳлингга (ҳам) таши (етказ)› деди.» (Умму Заръ) айтди: «(Лекин) агар у менга берган ҳар бир нарсани жамласам ҳам, (у) Абу Зарънинг энг кичик идишига (ҳам) етмас эди.» Оиша айтди: Расулуллоҳ ﷺ (менга): «Мен сен учун — Абу Заръ Умму Заръ учун бў лганидек эдим (лекин мен талоқ қилмайман)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ الْحَبَشُ يَلْعَبُونَ بِحِرَابِهِمْ، فَسَتَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَنْظُرُ، فَمَا زِلْتُ أَنْظُرُ حَتَّى كُنْتُ أَنَا أَنْصَرِفُ فَاقْدُرُوا قَدْرَ الْجَارِيَةِ الْحَدِيثَةِ السِّنِّ تَسْمَعُ اللَّهْوَ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Habashlik (ar)lar oʻ z nayzalari bilan (jangovor) oʻ yin koʻ rsatar edi; Rasululloh ﷺ meni (oʻ z ridolari bilan) toʻ sib (pana qilib) turdilar — men esa (ularga) qarar edim. Men — oʻ zim ketgunimcha (charchab qaytgunimcha) — qarab turaverdim. Bas, yosh (kichkina) qizning lahv (oʻ yin-tomosha)ni eshitishga (boʻ lgan qiziqishini) — (oʻ shandan) qiyoslab (oʻ ylab) koʻ ringlar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Ҳабашлик (ар)лар ў з найзалари билан (жанговор) ў йин кў рсатар эди; Расулуллоҳ ﷺ мени (ў з ридолари билан) тў сиб (пана қилиб) турдилар — мен эса (уларга) қарар эдим. Мен — ў зим кетгунимча (чарчаб қайтгунимча) — қараб туравердим. Бас, ёш (кичкина) қизнинг лаҳв (ў йин-томоша)ни эшитишга (бў лган қизиқишини) — (ў шандан) қиёслаб (ў йлаб) кў ринглар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="66" aya_start="4" aya_end="4"]{‏إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا‏}‏ حَتَّى حَجَّ وَحَجَجْتُ مَعَهُ، وَعَدَلَ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِإِدَاوَةٍ، فَتَبَرَّزَ، ثُمَّ جَاءَ فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ مِنْهَا فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَانِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="66" aya_start="4" aya_end="4"]{‏إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا‏}‏ قَالَ وَاعَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، هُمَا عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ‏.‏ ثُمَّ اسْتَقْبَلَ عُمَرُ الْحَدِيثَ يَسُوقُهُ قَالَ كُنْتُ أَنَا وَجَارٌ لِي مِنَ الأَنْصَارِ فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ، وَهُمْ مِنْ عَوَالِي الْمَدِينَةِ، وَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا، فَإِذَا نَزَلْتُ جِئْتُهُ بِمَا حَدَثَ مِنْ خَبَرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ مِنَ الْوَحْىِ أَوْ غَيْرِهِ، وَإِذَا نَزَلَ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى الأَنْصَارِ إِذَا قَوْمٌ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَأْخُذْنَ مِنْ أَدَبِ نِسَاءِ الأَنْصَارِ، فَصَخِبْتُ عَلَى امْرَأَتِي فَرَاجَعَتْنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي قَالَتْ وَلِمَ تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيُرَاجِعْنَهُ، وَإِنَّ إِحْدَاهُنَّ لَتَهْجُرُهُ الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ‏.‏ فَأَفْزَعَنِي ذَلِكَ وَقُلْتُ لَهَا وَقَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْهُنَّ‏.‏ ثُمَّ جَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي فَنَزَلْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَهَا أَىْ حَفْصَةُ أَتُغَاضِبُ إِحْدَاكُنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ فَقُلْتُ قَدْ خِبْتِ وَخَسِرْتِ، أَفَتَأْمَنِينَ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ لِغَضَبِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم فَتَهْلِكِي لاَ تَسْتَكْثِرِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تُرَاجِعِيهِ فِي شَىْءٍ، وَلاَ تَهْجُرِيهِ، وَسَلِينِي مَا بَدَا لَكِ، وَلاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ أَوْضَأَ مِنْكِ، وَأَحَبَّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ قَالَ عُمَرُ وَكُنَّا قَدْ تَحَدَّثْنَا أَنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ الْخَيْلَ لِغَزْوِنَا، فَنَزَلَ صَاحِبِي الأَنْصَارِيُّ يَوْمَ نَوْبَتِهِ، فَرَجَعَ إِلَيْنَا عِشَاءً فَضَرَبَ بَابِي ضَرْبًا شَدِيدًا وَقَالَ أَثَمَّ هُوَ فَفَزِعْتُ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ، فَقَالَ قَدْ حَدَثَ الْيَوْمَ أَمْرٌ عَظِيمٌ‏.‏ قُلْتُ مَا هُوَ، أَجَاءَ غَسَّانُ قَالَ لاَ بَلْ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ وَأَهْوَلُ، طَلَّقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ‏.‏ فَقُلْتُ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ، قَدْ كُنْتُ أَظُنُّ هَذَا يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ، فَجَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي فَصَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَشْرُبَةً لَهُ، فَاعْتَزَلَ فِيهَا، وَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَإِذَا هِيَ تَبْكِي فَقُلْتُ مَا يُبْكِيكِ أَلَمْ أَكُنْ حَذَّرْتُكِ هَذَا أَطَلَّقَكُنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لاَ أَدْرِي هَا هُوَ ذَا مُعْتَزِلٌ فِي الْمَشْرُبَةِ‏.‏ فَخَرَجْتُ فَجِئْتُ إِلَى الْمِنْبَرِ فَإِذَا حَوْلَهُ رَهْطٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ، فَجَلَسْتُ مَعَهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ، فَجِئْتُ الْمَشْرُبَةَ الَّتِي فِيهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لِغُلاَمٍ لَهُ أَسْوَدَ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ‏.‏ فَدَخَلَ الْغُلاَمُ فَكَلَّمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ كَلَّمْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرْتُكَ لَهُ، فَصَمَتَ‏.‏ فَانْصَرَفْتُ حَتَّى جَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ فَقُلْتُ لِلْغُلاَمِ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ‏.‏ فَدَخَلَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ‏.‏ فَرَجَعْتُ فَجَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ الْغُلاَمَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ‏.‏ فَدَخَلَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَىَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ‏.‏ فَلَمَّا وَلَّيْتُ مُنْصَرِفًا ـ قَالَ ـ إِذَا الْغُلاَمُ يَدْعُونِي فَقَالَ قَدْ أَذِنَ لَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى رِمَالِ حَصِيرٍ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ، قَدْ أَثَّرَ الرِّمَالُ بِجَنْبِهِ مُتَّكِئًا عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ قُلْتُ وَأَنَا قَائِمٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَطَلَّقْتَ نِسَاءَكَ‏.‏ فَرَفَعَ إِلَىَّ بَصَرَهُ فَقَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ اللَّهُ أَكْبَرُ‏.‏ ثُمَّ قُلْتُ وَأَنَا قَائِمٌ أَسْتَأْنِسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ رَأَيْتَنِي، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ إِذَا قَوْمٌ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ رَأَيْتَنِي وَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَهَا لاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ أَوْضَأَ مِنْكِ وَأَحَبَّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ عَائِشَةَ فَتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم تَبَسُّمَةً أُخْرَى، فَجَلَسْتُ حِينَ رَأَيْتُهُ تَبَسَّمَ، فَرَفَعْتُ بَصَرِي فِي بَيْتِهِ، فَوَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ فِي بَيْتِهِ شَيْئًا يَرُدُّ الْبَصَرَ غَيْرَ أَهَبَةٍ ثَلاَثَةٍ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ فَلْيُوَسِّعْ عَلَى أُمَّتِكَ، فَإِنَّ فَارِسًا وَالرُّومَ قَدْ وُسِّعَ عَلَيْهِمْ، وَأُعْطُوا الدُّنْيَا وَهُمْ لاَ يَعْبُدُونَ اللَّهَ‏.‏ فَجَلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ مُتَّكِئًا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَوَفِي هَذَا أَنْتَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ، إِنَّ أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلُوا طَيِّبَاتِهِمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرْ لِي‏.‏ فَاعْتَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ الْحَدِيثِ حِينَ أَفْشَتْهُ حَفْصَةُ إِلَى عَائِشَةَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً وَكَانَ قَالَ ‏"‏ مَا أَنَا بِدَاخِلٍ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا ‏"‏‏.‏ مِنْ شِدَّةِ مَوْجِدَتِهِ عَلَيْهِنَّ حِينَ عَاتَبَهُ اللَّهُ، فَلَمَّا مَضَتْ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ لَيْلَةً دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَبَدَأَ بِهَا فَقَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ كُنْتَ قَدْ أَقْسَمْتَ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْنَا شَهْرًا، وَإِنَّمَا أَصْبَحْتَ مِنْ تِسْعٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً أَعُدُّهَا عَدًّا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ‏"‏‏.‏ فَكَانَ ذَلِكَ الشَّهْرُ تِسْعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى آيَةَ التَّخَيُّرِ فَبَدَأَ بِي أَوَّلَ امْرَأَةٍ مِنْ نِسَائِهِ فَاخْتَرْتُهُ، ثُمَّ خَيَّرَ نِسَاءَهُ كُلَّهُنَّ فَقُلْنَ مِثْلَ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ‏.‏

(Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Umar ibnul-Xattobdan — Paygʻambar ﷺning zavjalaridan, Alloh taolo ‹Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz (yaxshi); chunki ikkovingizning qalbingiz (haqdan) ogʻ ishgan edi...› (Tahrim surasi, 4) degan oʻ sha ikki ayol (kimligi) haqida soʻrashga — doimo qiziqib (intilib) yurar edim — to u (Umar) haj qilgunga, men ham u bilan haj qilgunga qadar. (Yoʻ lda) u (yoʻ ldan) bir chetga burildi, men ham u bilan (suvli) idish (idova) koʻ tarib burildim. U hojatini chiqardi, soʻng keldi; men uning qoʻ liga (suv) quydim, u tahorat oldi. Men unga: «Ey amirul-moʼminin, Paygʻambar ﷺning zavjalaridan — Alloh taolo ‹Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz...› (Tahrim surasi, 4) degan — oʻ sha ikki ayol kim?» dedim. U: «Senga qoyil qoldim (ajab), ey Ibn Abbos! Ular — Oisha va Hafsa(dir)», dedi. Soʻng Umar hadisni (boshidan) boshlab soʻzla boshladi. U: «Men va Umayya ibn Zaydning (qabilasi) — Madinaning yuqori (chekka) joylaridan boʻ lgan Bani Umayya ibn Zaydda — bir ansoriy qoʻ shnim (bor) edik. Biz Paygʻambar ﷺning huzuriga (kelishda) navbatma-navbat (borib) turar edik: u bir kun borar, men bir kun borar edim. Men borgan paytimda, oʻ sha kungi vahy yoki boshqa (xabardan) sodir boʻ lgan (yangilikni) unga (qoʻ shnimga) keltirar (aytar) edim; u borgan paytida (ham) shunday qilar edi. Biz quraysh jamoasi — ayollarimizdan ustun (gʻ olib) edik. Ansorlarning oldigʻa (Madinaga) kelganimizda, birdan (koʻ rdik:) ayollari ularni (erlarini) yengadigan bir qavm (ekan). Bizning ayollarimiz ham ansor ayollarining odat (xulq)idan ola boshladi. Men (bir kun) xotinimga baqirdim (jahl qildim); u menga (eʼtiroz qilib) javob qaytardi; men uning menga javob qaytarishini yoqtirmadim. U: ‹Senga javob qaytarganimni nega yoqtirmaysan? Allohga qasamki, Paygʻambar ﷺning zavjalari (ham) u zotga (eʼtiroz qilib) javob qaytaradi; hatto ulardan biri u zotni — kunduzdan kechgacha — tark (xafalik bilan suhbatsiz) qoldiradi› dedi. Bu meni vahimaga soldi va men unga: ‹Ulardan kim shunday qilgan boʻ lsa, u ziyon koʻ rdi (noumid boʻ ldi)› dedim. Soʻng kiyimlarimni (egnimga) yigʻ dim (kiydim) va (Madinaga) tushib, Hafsaning oldigʻa kirdim. Unga: ‹Ey Hafsa, sizlardan biringiz Paygʻambar ﷺni — kunduzdan kechgacha — gʻ azablantiradimi?› dedim. U: ‹Ha› dedi. Men: ‹Sen ziyon koʻ rding, noumid boʻ lding! Allohning — oʻ z Rasuli ﷺning gʻ azabi (sababi) bilan — gʻ azablanishidan va (shu sababli) halok boʻ lishingdan omondamisan? Paygʻambar ﷺdan koʻ p (narsa) talab qilma, hech narsada unga (eʼtiroz qilib) javob qaytarma, uni tark (suhbatsiz) qoldirma; mendan oʻ zingga koʻ ringan (kerakli) narsani soʻra; qoʻ shning (kundoshing) sendan goʻzalroq va Paygʻambar ﷺga sevimliroq boʻ lgani seni aldab qoʻ ymasin› dedim — Oishani nazarda tutar edi.» (Umar dedi:) «Biz — Gʻ asson (qabilasi) bizga (qarshi) gʻ azot (jang) qilish uchun otlarni (taqalab) naʼllayotgani haqida — gaplashgan edik. Ansoriy sheriklim oʻ z navbati kuni (Paygʻambar ﷺ huzuriga) bordi, soʻng bizning oldimizga xufton paytida qaytib keldi va eshigimni qattiq taqillatdi hamda: ‹U (Umar) shu yerdami?› dedi. Men vahimaga tushib, uning oldigʻa chiqdim. U: ‹Bugun katta (dahshatli) bir ish sodir boʻ ldi› dedi. Men: ‹Nima u? Gʻ asson keldimi?› dedim. U: ‹Yoʻq, balki bundan ham kattaroq va dahshatliroq: Paygʻambar ﷺ oʻ z zavjalarini taloq qildi!› dedi. Men: ‹Hafsa ziyon koʻ rdi, noumid boʻ ldi! Men buning yaqinda (sodir) boʻ lishi mumkinligini gumon qilar edim› dedim. Soʻng kiyimlarimni yigʻ dim (kiydim) va bomdod namozini Paygʻambar ﷺ bilan oʻqidim. Paygʻambar ﷺ oʻ z (yuqori) xonasiga (mashruba) kirib, unda (yolgʻ iz) chetlandi (iʼtizolga kirdi). Men Hafsaning oldigʻa kirdim — birdan u yigʻ layotgan edi. Men: ‹Nima yigʻ latyapti seni? Men seni bundan ogohlantirmaganmidim? Paygʻambar ﷺ sizlarni taloq qildimi?› dedim. U: ‹Bilmayman; mana u — (yuqori) xonada (yolgʻ iz) chetlangan› dedi.» (Umar dedi:) «Men chiqib, minbarning oldigʻa keldim — birdan uning atrofida bir guruh (odam boʻ lib), baʼzisi yigʻ layotgan edi. Men ular bilan biroz oʻ tirdim, soʻng menga (yetgan) gʻ am (iztirob) meni yengdi; (shunda) Paygʻambar ﷺ ichida boʻ lgan (yuqori) xonaga keldim va u zotning qora gʻ ulomiga (xizmatkoriga): ‹Umar uchun (kirishga) izn soʻra› dedim. Gʻ ulom (ichkari) kirib, Paygʻambar ﷺga (gapni) aytdi, soʻng qaytib keldi va: ‹Men Paygʻambar ﷺga aytdim va seni (u zotga) zikr qildim; u zot sukut qildi› dedi. Men qaytib, minbar oldidagi guruh bilan oʻ tirdim; soʻng menga (yetgan) gʻ am meni yengdi; (shunda) men (yana) kelib, gʻ ulomga: ‹Umar uchun izn soʻra› dedim. U kirdi, soʻng qaytib: ‹Men seni unga zikr qildim, u zot sukut qildi› dedi. Men qaytib, minbar oldidagi guruh bilan oʻ tirdim; soʻng menga (yetgan) gʻ am meni yengdi; (shunda) men gʻ ulomga kelib: ‹Umar uchun izn soʻra› dedim. U kirdi, soʻng menga qaytib: ‹Men seni unga zikr qildim, u zot sukut qildi› dedi. Men (orqaga) burilib ketayotganimda — birdan gʻ ulom meni chaqirib: ‹Paygʻambar ﷺ senga izn berdilar› dedi.» (Umar dedi:) «Men Rasululloh ﷺning oldigʻa kirdim — birdan u zot boʻ ra (xasir) toʻ shamasi ustida yotgan edi; u zot bilan u (boʻ ra) orasida (boshqa) toʻ shak yoʻq edi; boʻ ra u zotning yon (boʻ ksi)da iz (qoldirgan) edi; u zot ichiga xurmo poʻ stlogʻ i (lif) toʻ ldirilgan charm yostiqqa suyangan edi. Men u zotga salom berdim, soʻng — tik turgan holda — ‹Ey Allohning Rasuli, sen zavjalaringni taloq qildingmi?› dedim. U zot nazarlarini menga koʻ tarib: ‹Yoʻq› dedilar. Men: ‹Allohu akbar!› dedim. Soʻng — tik turgan holda, (gapni) yumshatib (ochiqlashib) — ‹Ey Allohning Rasuli, meni koʻ rganingda edi (qiziq boʻ lar edi): biz quraysh jamoasi ayollarimizdan ustun edik; Madinaga kelganimizda esa, birdan ayollari ularni yengadigan bir qavm (boʻ ldi)› dedim. Paygʻambar ﷺ tabassum qildilar. Soʻng men: ‹Ey Allohning Rasuli, meni koʻ rganingda edi — men Hafsaning oldigʻa kirib, unga: ‹Qoʻ shning (kundoshing) sendan goʻzalroq va Paygʻambar ﷺga sevimliroq boʻ lgani seni aldab qoʻ ymasin› dedim› — Oishani nazarda tutar edi — dedim. Paygʻambar ﷺ yana bir bor tabassum qildilar. Men u zotni tabassum qilganlarini koʻ rganimda oʻ tirdim, soʻng nazarimni u zotning uyiga koʻ tardim (aylantirdim). Allohga qasamki, men u zotning uyida — koʻ zni qaytaradigan (eʼtibor tortadigan) — uchta oshlangan teridan boshqa hech narsa koʻ rmadim. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, Allohga duo qil — ummatingga (rizqni) keng qilsin; chunki Fors va Rumga keng (rizq) berilgan, ularga dunyo berilgan — holbuki ular Allohga ibodat qilmaydi› dedim. Paygʻambar ﷺ — suyangan holda edilar — (tik) oʻ tirib oldilar va: ‹Sen shu (fikr)damisan, ey Ibnul-Xattob? Ular — pok (lazzat)lari dunyo hayotidayoq (tezda) berilgan bir qavmdir› dedilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, men uchun (Allohdan) magʻ firat soʻra› dedim.» Paygʻambar ﷺ — Hafsa (sirni) Oishaga oshkor qilgan oʻ sha hadis (voqea) sababli — zavjalaridan yigirma toʻ qqiz kecha chetlandilar (iʼtizolga kirdilar); va u zot — Alloh ularni (er-xotin masalasida) itob qilgan paytda — ularga (boʻ lgan) qattiq ranjishlari sababli: ‹Men ularning oldigʻa bir oy (davomida) kirmayman› degan edilar. Yigirma toʻ qqiz kecha oʻ tgach, u zot Oishaning oldigʻa kirdilar va undan boshladilar. Oisha u zotga: ‹Ey Allohning Rasuli, sen bizning oldimizga bir oy kirmaslikka qasam ichgan eding; (holbuki) men sanab kelgan yigirma toʻ qqiz kechadan (keyin) tongni qarshilading (yaʼni 29 kun oʻ tdi)› dedi. U zot: ‹Oy — (baʼzan) yigirma toʻ qqiz (kun)dir› dedilar. Oʻ sha oy yigirma toʻ qqiz kecha (chiqdi). Oisha aytdi: «Soʻng Alloh taolo taxyir (tanlov) oyatini nozil qildi; u zot — zavjalaridan birinchi ayol (sifatida) — mendan boshladilar; men u zotni (Alloh va Rasulini) tanladim. Soʻng u zot barcha zavjalarini (shu tanlovga) qoʻ ydilar (ixtiyor berdilar); ular (ham) Oisha aytgandek (gap)ni aytdi.»(Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Умар ибнул-Хаттобдан — Пайғамбар ﷺнинг завжаларидан, Аллоҳ таоло ‹Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз (яхши); чунки икковингизнинг қалбингиз (ҳақдан) оғ ишган эди...› (Таҳрим сураси, 4) деган ў ша икки аёл (кимлиги) ҳақида сўрашга — доимо қизиқиб (интилиб) юрар эдим — то у (Умар) ҳаж қилгунга, мен ҳам у билан ҳаж қилгунга қадар. (Йў лда) у (йў лдан) бир четга бурилди, мен ҳам у билан (сувли) идиш (идова) кў тариб бурилдим. У ҳожатини чиқарди, сўнг келди; мен унинг қў лига (сув) қуйдим, у таҳорат олди. Мен унга: «Эй амирул-мўминин, Пайғамбар ﷺнинг завжаларидан — Аллоҳ таоло ‹Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз...› (Таҳрим сураси, 4) деган — ў ша икки аёл ким?» дедим. У: «Сенга қойил қолдим (ажаб), эй Ибн Аббос! Улар — Оиша ва Ҳафса(дир)», деди. Сўнг Умар ҳадисни (бошидан) бошлаб сўзла бошлади. У: «Мен ва Умайя ибн Зайднинг (қабиласи) — Мадинанинг юқори (чекка) жойларидан бў лган Бани Умайя ибн Зайдда — бир ансорий қў шним (бор) эдик. Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурига (келишда) навбатма-навбат (бориб) турар эдик: у бир кун борар, мен бир кун борар эдим. Мен борган пайтимда, ў ша кунги ваҳй ёки бошқа (хабардан) содир бў лган (янгиликни) унга (қў шнимга) келтирар (айтар) эдим; у борган пайтида (ҳам) шундай қилар эди. Биз қурайш жамоаси — аёлларимиздан устун (ғ олиб) эдик. Ансорларнинг олдиға (Мадинага) келганимизда, бирдан (кў рдик:) аёллари уларни (эрларини) енгадиган бир қавм (экан). Бизнинг аёлларимиз ҳам ансор аёлларининг одат (хулқ)идан ола бошлади. Мен (бир кун) хотинимга бақирдим (жаҳл қилдим); у менга (эътироз қилиб) жавоб қайтарди; мен унинг менга жавоб қайтаришини ёқтирмадим. У: ‹Сенга жавоб қайтарганимни нега ёқтирмайсан? Аллоҳга қасамки, Пайғамбар ﷺнинг завжалари (ҳам) у зотга (эътироз қилиб) жавоб қайтаради; ҳатто улардан бири у зотни — кундуздан кечгача — тарк (хафалик билан суҳбатсиз) қолдиради› деди. Бу мени ваҳимага солди ва мен унга: ‹Улардан ким шундай қилган бў лса, у зиён кў рди (ноумид бў лди)› дедим. Сўнг кийимларимни (эгнимга) йиғ дим (кийдим) ва (Мадинага) тушиб, Ҳафсанинг олдиға кирдим. Унга: ‹Эй Ҳафса, сизлардан бирингиз Пайғамбар ﷺни — кундуздан кечгача — ғ азаблантирадими?› дедим. У: ‹Ҳа› деди. Мен: ‹Сен зиён кў рдинг, ноумид бў лдинг! Аллоҳнинг — ў з Расули ﷺнинг ғ азаби (сабаби) билан — ғ азабланишидан ва (шу сабабли) ҳалок бў лишингдан омондамисан? Пайғамбар ﷺдан кў п (нарса) талаб қилма, ҳеч нарсада унга (эътироз қилиб) жавоб қайтарма, уни тарк (суҳбатсиз) қолдирма; мендан ў зингга кў ринган (керакли) нарсани сўра; қў шнинг (кундошинг) сендан гўзалроқ ва Пайғамбар ﷺга севимлироқ бў лгани сени алдаб қў ймасин› дедим — Оишани назарда тутар эди.» (Умар деди:) «Биз — Ғ ассон (қабиласи) бизга (қарши) ғ азот (жанг) қилиш учун отларни (тақалаб) наъллаётгани ҳақида — гаплашган эдик. Ансорий шериклим ў з навбати куни (Пайғамбар ﷺ ҳузурига) борди, сўнг бизнинг олдимизга хуфтон пайтида қайтиб келди ва эшигимни қаттиқ тақиллатди ҳамда: ‹У (Умар) шу ердами?› деди. Мен ваҳимага тушиб, унинг олдиға чиқдим. У: ‹Бугун катта (даҳшатли) бир иш содир бў лди› деди. Мен: ‹Нима у? Ғ ассон келдими?› дедим. У: ‹Йўқ, балки бундан ҳам каттароқ ва даҳшатлироқ: Пайғамбар ﷺ ў з завжаларини талоқ қилди!› деди. Мен: ‹Ҳафса зиён кў рди, ноумид бў лди! Мен бунинг яқинда (содир) бў лиши мумкинлигини гумон қилар эдим› дедим. Сўнг кийимларимни йиғ дим (кийдим) ва бомдод намозини Пайғамбар ﷺ билан ўқидим. Пайғамбар ﷺ ў з (юқори) хонасига (машруба) кириб, унда (ёлғ из) четланди (иътизолга кирди). Мен Ҳафсанинг олдиға кирдим — бирдан у йиғ лаётган эди. Мен: ‹Нима йиғ латяпти сени? Мен сени бундан огоҳлантирмаганмидим? Пайғамбар ﷺ сизларни талоқ қилдими?› дедим. У: ‹Билмайман; мана у — (юқори) хонада (ёлғ из) четланган› деди.» (Умар деди:) «Мен чиқиб, минбарнинг олдиға келдим — бирдан унинг атрофида бир гуруҳ (одам бў либ), баъзиси йиғ лаётган эди. Мен улар билан бироз ў тирдим, сўнг менга (етган) ғ ам (изтироб) мени енгди; (шунда) Пайғамбар ﷺ ичида бў лган (юқори) хонага келдим ва у зотнинг қора ғ уломига (хизматкорига): ‹Умар учун (киришга) изн сўра› дедим. Ғ улом (ичкари) кириб, Пайғамбар ﷺга (гапни) айтди, сўнг қайтиб келди ва: ‹Мен Пайғамбар ﷺга айтдим ва сени (у зотга) зикр қилдим; у зот сукут қилди› деди. Мен қайтиб, минбар олдидаги гуруҳ билан ў тирдим; сўнг менга (етган) ғ ам мени енгди; (шунда) мен (яна) келиб, ғ уломга: ‹Умар учун изн сўра› дедим. У кирди, сўнг қайтиб: ‹Мен сени унга зикр қилдим, у зот сукут қилди› деди. Мен қайтиб, минбар олдидаги гуруҳ билан ў тирдим; сўнг менга (етган) ғ ам мени енгди; (шунда) мен ғ уломга келиб: ‹Умар учун изн сўра› дедим. У кирди, сўнг менга қайтиб: ‹Мен сени унга зикр қилдим, у зот сукут қилди› деди. Мен (орқага) бурилиб кетаётганимда — бирдан ғ улом мени чақириб: ‹Пайғамбар ﷺ сенга изн бердилар› деди.» (Умар деди:) «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға кирдим — бирдан у зот бў ра (хасир) тў шамаси устида ётган эди; у зот билан у (бў ра) орасида (бошқа) тў шак йўқ эди; бў ра у зотнинг ён (бў кси)да из (қолдирган) эди; у зот ичига хурмо пў стлоғ и (лиф) тў лдирилган чарм ёстиққа суянган эди. Мен у зотга салом бердим, сўнг — тик турган ҳолда — ‹Эй Аллоҳнинг Расули, сен завжаларингни талоқ қилдингми?› дедим. У зот назарларини менга кў тариб: ‹Йўқ› дедилар. Мен: ‹Аллоҳу акбар!› дедим. Сўнг — тик турган ҳолда, (гапни) юмшатиб (очиқлашиб) — ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мени кў рганингда эди (қизиқ бў лар эди): биз қурайш жамоаси аёлларимиздан устун эдик; Мадинага келганимизда эса, бирдан аёллари уларни енгадиган бир қавм (бў лди)› дедим. Пайғамбар ﷺ табассум қилдилар. Сўнг мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мени кў рганингда эди — мен Ҳафсанинг олдиға кириб, унга: ‹Қў шнинг (кундошинг) сендан гўзалроқ ва Пайғамбар ﷺга севимлироқ бў лгани сени алдаб қў ймасин› дедим› — Оишани назарда тутар эди — дедим. Пайғамбар ﷺ яна бир бор табассум қилдилар. Мен у зотни табассум қилганларини кў рганимда ў тирдим, сўнг назаримни у зотнинг уйига кў тардим (айлантирдим). Аллоҳга қасамки, мен у зотнинг уйида — кў зни қайтарадиган (эътибор тортадиган) — учта ошланган теридан бошқа ҳеч нарса кў рмадим. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга дуо қил — умматингга (ризқни) кенг қилсин; чунки Форс ва Румга кенг (ризқ) берилган, уларга дунё берилган — ҳолбуки улар Аллоҳга ибодат қилмайди› дедим. Пайғамбар ﷺ — суянган ҳолда эдилар — (тик) ў тириб олдилар ва: ‹Сен шу (фикр)дамисан, эй Ибнул-Хаттоб? Улар — пок (лаззат)лари дунё ҳаётидаёқ (тезда) берилган бир қавмдир› дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен учун (Аллоҳдан) мағ фират сўра› дедим.» Пайғамбар ﷺ — Ҳафса (сирни) Оишага ошкор қилган ў ша ҳадис (воқеа) сабабли — завжаларидан йигирма тў ққиз кеча четландилар (иътизолга кирдилар); ва у зот — Аллоҳ уларни (эр-хотин масаласида) итоб қилган пайтда — уларга (бў лган) қаттиқ ранжишлари сабабли: ‹Мен уларнинг олдиға бир ой (давомида) кирмайман› деган эдилар. Йигирма тў ққиз кеча ў тгач, у зот Оишанинг олдиға кирдилар ва ундан бошладилар. Оиша у зотга: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, сен бизнинг олдимизга бир ой кирмасликка қасам ичган эдинг; (ҳолбуки) мен санаб келган йигирма тў ққиз кечадан (кейин) тонгни қаршиладинг (яъни 29 кун ў тди)› деди. У зот: ‹Ой — (баъзан) йигирма тў ққиз (кун)дир› дедилар. Ў ша ой йигирма тў ққиз кеча (чиқди). Оиша айтди: «Сўнг Аллоҳ таоло тахйир (танлов) оятини нозил қилди; у зот — завжаларидан биринчи аёл (сифатида) — мендан бошладилар; мен у зотни (Аллоҳ ва Расулини) танладим. Сўнг у зот барча завжаларини (шу танловга) қў йдилар (ихтиёр бердилар); улар (ҳам) Оиша айтгандек (гап)ни айтди.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَصُومُ الْمَرْأَةُ وَبَعْلُهَا شَاهِدٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Ayol — eri (uyda) hozir boʻ lgan paytda — uning iznisiz (nafl) roʻ za tutmasin», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Аёл — эри (уйда) ҳозир бў лган пайтда — унинг изнисиз (нафл) рў за тутмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا دَعَا الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ إِلَى فِرَاشِهِ فَأَبَتْ أَنْ تَجِيءَ لَعَنَتْهَا الْمَلاَئِكَةُ حَتَّى تُصْبِحَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Kishi xotinini oʻ z toʻ shagiga chaqirsa, u esa kelishdan bosh tortsa, (xotini) tonggacha farishtalar tomonidan laʼnatlanadi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Киши хотинини ў з тў шагига чақирса, у эса келишдан бош торца, (хотини) тонггача фаришталар томонидан лаънатланади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا بَاتَتِ الْمَرْأَةُ مُهَاجِرَةً فِرَاشَ زَوْجِهَا لَعَنَتْهَا الْمَلاَئِكَةُ حَتَّى تَرْجِعَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Ayol erining toʻ shagini tark qilib (undan ajrab) tunasa, (xotini) qaytgunigacha farishtalar tomonidan laʼnatlanadi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аёл эрининг тў шагини тарк қилиб (ундан ажраб) тунаса, (хотини) қайтгунигача фаришталар томонидан лаънатланади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تَصُومَ وَزَوْجُهَا شَاهِدٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ، وَلاَ تَأْذَنَ فِي بَيْتِهِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ، وَمَا أَنْفَقَتْ مِنْ نَفَقَةٍ عَنْ غَيْرِ أَمْرِهِ فَإِنَّهُ يُؤَدَّى إِلَيْهِ شَطْرُهُ ‏"‏‏.‏ وَرَوَاهُ أَبُو الزِّنَادِ أَيْضًا عَنْ مُوسَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ فِي الصَّوْمِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Ayolga — eri (uyda) hozir boʻ lgan paytda — uning iznisiz (nafl) roʻ za tutishi halol emas; va uning (erining) uyiga, uning iznisiz (hech kimni kirishga) izn bermasin; va u (xotin) — erining buyrugʻ isiz biror narsani (sadaqa qilib) sarflasa, uning (savobining) yarmi eriga beriladi», dedilar. (Buni Abu Zinod yana — Musodan, otasidan, Abu Hurayradan — roʻ za (haqi)da rivoyat qildi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлга — эри (уйда) ҳозир бў лган пайтда — унинг изнисиз (нафл) рў за тутиши ҳалол эмас; ва унинг (эрининг) уйига, унинг изнисиз (ҳеч кимни киришга) изн бермасин; ва у (хотин) — эрининг буйруғ исиз бирор нарсани (садақа қилиб) сарфласа, унинг (савобининг) ярми эрига берилади», дедилар. (Буни Абу Зинод яна — Мусодан, отасидан, Абу Ҳурайрадан — рў за (ҳақи)да ривоят қилди.)

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قُمْتُ عَلَى باب الْجَنَّةِ فَكَانَ عَامَّةَ مَنْ دَخَلَهَا الْمَسَاكِينُ، وَأَصْحَابُ الْجَدِّ مَحْبُوسُونَ، غَيْرَ أَنَّ أَصْحَابَ النَّارِ قَدْ أُمِرَ بِهِمْ إِلَى النَّارِ، وَقُمْتُ عَلَى باب النَّارِ فَإِذَا عَامَّةُ مَنْ دَخَلَهَا النِّسَاءُ ‏"‏‏.‏

(Usoma (ibn Zayd) (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men jannat eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi miskinlar (kambagʻ allar) edi; (mol-dunyo) sohiblari esa (hisob uchun) toʻ xtatib qoʻ yilgan edi — faqat doʻ zax egalari doʻ zaxga (haydashga) buyurilgan edi. Va men doʻ zax eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi ayollar edi», dedilar.(Усома (ибн Зайд) (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен жаннат эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги мискинлар (камбағ аллар) эди; (мол-дунё) соҳиблари эса (ҳисоб учун) тў хтатиб қў йилган эди — фақат дў зах эгалари дў захга (ҳайдашга) буюрилган эди. Ва мен дў зах эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги аёллар эди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ مَعَهُ، فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً نَحْوًا مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً، ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ، ثُمَّ سَجَدَ، ثُمَّ قَامَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ، ثُمَّ انْصَرَفَ، وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ، فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْنَاكَ تَنَاوَلْتَ شَيْئًا فِي مَقَامِكَ هَذَا، ثُمَّ رَأَيْنَاكَ تَكَعْكَعْتَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي رَأَيْتُ الْجَنَّةَ ـ أَوْ أُرِيتُ الْجَنَّةَ ـ فَتَنَاوَلْتُ مِنْهَا عُنْقُودًا وَلَوْ أَخَذْتُهُ لأَكَلْتُمْ مِنْهُ مَا بَقِيَتِ الدُّنْيَا، وَرَأَيْتُ النَّارَ فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ مَنْظَرًا قَطُّ وَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لِمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ بِكُفْرِهِنَّ ‏"‏‏.‏ قِيلَ يَكْفُرْنَ بِاللَّهِ قَالَ ‏"‏ يَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ، وَيَكْفُرْنَ الإِحْسَانَ، وَلَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ، ثُمَّ رَأَتْ مِنْكَ شَيْئًا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْرًا قَطُّ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ zamonida quyosh tutildi. Rasululloh ﷺ — odamlar (ham) u zot bilan (birga) — namoz oʻqidilar: u zot uzoq (vaqt) — Baqara surasi(ni oʻqigan) miqdoricha — qiyomda turdilar, soʻng uzoq rukuʼ qildilar, soʻng (boshlarini) koʻ tarib, uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng sajda qildilar. Soʻng (yana) turib, uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng (boshlarini) koʻ tarib, uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng (boshlarini) koʻ tardilar, soʻng sajda qildilar; soʻng (namozdan) chiqdilar — quyosh esa ochilgan (yorishgan) edi. Soʻng u zot: «Albatta quyosh va oy — Allohning oyatlaridan (qudrat belgilaridan) ikki oyatdir; ular biror kishining oʻ limi yoki hayoti (tugʻ ilishi) uchun tutilmaydi. Bas, buni koʻ rsangiz, Allohni zikr qilinglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, biz seni — shu (namoz) oʻ rningda bir narsani olmoqchi boʻ lganingni, soʻng orqaga tisarilganingni — koʻ rdik», dedi. U zot: «Men jannatni koʻ rdim — yoki menga jannat koʻ rsatildi — va undan bir shingil (uzum)ni olmoqchi boʻ ldim; agar uni olgan boʻ lganimda edi, dunyo turguncha undan yeb turgan boʻ lar edingiz. Va men doʻ zaxni koʻ rdim — bugungidek dahshatli manzarani hech qachon koʻ rmagan edim; va uning ahlining koʻ pchiligi ayollar ekanini koʻ rdim», dedilar. Ular: «Nega, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Ularning kufri (noshukrligi) sababli», dedilar. «Ular Allohga kufr keltiradimi?» deyildi. U zot: «Ular erga (eriga) noshukrlik (nonkoʻ rlik) qiladi va yaxshilikka noshukrlik qiladi. Agar sen ulardan biriga butun umr (davomida) yaxshilik qilsang-u, soʻng u sendan (yoqtirmaydigan) biror narsani koʻ rsa: ‹Men sendan hech qachon yaxshilik koʻ rmadim› deydi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ замонида қуёш тутилди. Расулуллоҳ ﷺ — одамлар (ҳам) у зот билан (бирга) — намоз ўқидилар: у зот узоқ (вақт) — Бақара сураси(ни ўқиган) миқдорича — қиёмда турдилар, сўнг узоқ рукуъ қилдилар, сўнг (бошларини) кў тариб, узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг сажда қилдилар. Сўнг (яна) туриб, узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг (бошларини) кў тариб, узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг (бошларини) кў тардилар, сўнг сажда қилдилар; сўнг (намоздан) чиқдилар — қуёш эса очилган (ёришган) эди. Сўнг у зот: «Албатта қуёш ва ой — Аллоҳнинг оятларидан (қудрат белгиларидан) икки оятдир; улар бирор кишининг ў лими ёки ҳаёти (туғ илиши) учун тутилмайди. Бас, буни кў рсангиз, Аллоҳни зикр қилинглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз сени — шу (намоз) ў рнингда бир нарсани олмоқчи бў лганингни, сўнг орқага тисарилганингни — кў рдик», деди. У зот: «Мен жаннатни кў рдим — ёки менга жаннат кў рсатилди — ва ундан бир шингил (узум)ни олмоқчи бў лдим; агар уни олган бў лганимда эди, дунё тургунча ундан еб турган бў лар эдингиз. Ва мен дў захни кў рдим — бугунгидек даҳшатли манзарани ҳеч қачон кў рмаган эдим; ва унинг аҳлининг кў пчилиги аёллар эканини кў рдим», дедилар. Улар: «Нега, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Уларнинг куфри (ношукрлиги) сабабли», дедилар. «Улар Аллоҳга куфр келтирадими?» дейилди. У зот: «Улар эрга (эрига) ношукрлик (нонкў рлик) қилади ва яхшиликка ношукрлик қилади. Агар сен улардан бирига бутун умр (давомида) яхшилик қилсанг-у, сўнг у сендан (ёқтирмайдиган) бирор нарсани кў рса: ‹Мен сендан ҳеч қачон яхшилик кў рмадим› дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ الْهَيْثَمِ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ، عَنْ عِمْرَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اطَّلَعْتُ فِي الْجَنَّةِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا الْفُقَرَاءَ، وَاطَّلَعْتُ فِي النَّارِ، فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ أَيُّوبُ وَسَلْمُ بْنُ زَرِيرٍ‏.‏

(Imron (ibn Husayn) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men jannatga qaradim — uning ahlining koʻ pchiligi faqirlar (kambagʻ allar) ekanini koʻ rdim; va doʻ zaxga qaradim — uning ahlining koʻ pchiligi ayollar ekanini koʻ rdim», dedilar. (Buni Ayyub va Salm ibn Zarir (mutobaat qildi).)(Имрон (ибн Ҳусайн) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен жаннатга қарадим — унинг аҳлининг кў пчилиги фақирлар (камбағ аллар) эканини кў рдим; ва дў захга қарадим — унинг аҳлининг кў пчилиги аёллар эканини кў рдим», дедилар. (Буни Айюб ва Салм ибн Зарир (мутобаат қилди).)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَصُومُ النَّهَارَ وَتَقُومُ اللَّيْلَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلاَ تَفْعَلْ، صُمْ وَأَفْطِرْ، وَقُمْ وَنَمْ، فَإِنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِعَيْنِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِزَوْجِكَ عَلَيْكَ حَقًّا ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Amr ibnul-Os (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Ey Abdulloh, menga — sen kunduzi roʻ za tutib, kechasi (tunni namozda) qoim qilar ekansan deb — xabar berilmadimi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Bas, (unday) qilma; roʻ za (ham) tut, ochil (roʻ za qoldir) ham; (kechasi namozga) tur (ham), uxla ham. Chunki sening badaningning sening ustingda haqqi bor, koʻ zingning sening ustingda haqqi bor va xotiningning sening ustingda haqqi bor», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр ибнул-Ос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абдуллоҳ, менга — сен кундузи рў за тутиб, кечаси (тунни намозда) қоим қилар экансан деб — хабар берилмадими?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Бас, (ундай) қилма; рў за (ҳам) тут, очил (рў за қолдир) ҳам; (кечаси намозга) тур (ҳам), ухла ҳам. Чунки сенинг баданингнинг сенинг устингда ҳаққи бор, кў зингнинг сенинг устингда ҳаққи бор ва хотинингнинг сенинг устингда ҳаққи бор», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّكُمْ رَاعٍ، وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالأَمِيرُ رَاعٍ، وَالرَّجُلُ رَاعٍ عَلَى أَهْلِ بَيْتِهِ، وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ عَلَى بَيْتِ زَوْجِهَا وَوَلَدِهِ، فَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Har biringiz — choʻ pondir va har biringiz oʻ z (qoʻ l ostidagi) raiyatidan masʼuldir: amir (rahbar) — choʻ pondir; kishi — oʻ z uy ahliga choʻ pondir; ayol — erining uyi va bolasiga choʻ pon (boquvchi)dir. Bas, har biringiz — choʻ pondir va har biringiz oʻ z raiyatidan masʼuldir», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Ҳар бирингиз — чў пондир ва ҳар бирингиз ў з (қў л остидаги) раиятидан масъулдир: амир (раҳбар) — чў пондир; киши — ў з уй аҳлига чў пондир; аёл — эрининг уйи ва боласига чў пон (боқувчи)дир. Бас, ҳар бирингиз — чў пондир ва ҳар бирингиз ў з раиятидан масъулдир», дедилар.

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ آلَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ نِسَائِهِ شَهْرًا وَقَعَدَ فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ فَنَزَلَ لِتِسْعٍ وَعِشْرِينَ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ آلَيْتَ عَلَى شَهْرٍ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّهْرَ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ oʻ z zavjalaridan bir oy (chetlanishga) qasam (iyloʼ) qildilar va oʻ z (yuqori) xonasida (yolgʻ iz) oʻ tirdilar. Soʻng yigirma toʻ qqiz (kun)da (xonadan) tushdilar. «Ey Allohning Rasuli, sen bir oy (chetlanishga) qasam qilgan eding-ku», deyildi. U zot: «Albatta oy — (baʼzan) yigirma toʻ qqiz (kun)dir», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ў з завжаларидан бир ой (четланишга) қасам (ийлў) қилдилар ва ў з (юқори) хонасида (ёлғ из) ў тирдилар. Сўнг йигирма тў ққиз (кун)да (хонадан) тушдилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, сен бир ой (четланишга) қасам қилган эдинг-ку», дейилди. У зот: «Албатта ой — (баъзан) йигирма тў ққиз (кун)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، أَنَّ عِكْرِمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَلَفَ لاَ يَدْخُلُ عَلَى بَعْضِ أَهْلِهِ شَهْرًا، فَلَمَّا مَضَى تِسْعَةٌ وَعِشْرُونَ يَوْمًا غَدَا عَلَيْهِنَّ أَوْ رَاحَ فَقِيلَ لَهُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ حَلَفْتَ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا قَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّهْرَ يَكُونُ تِسْعَةً وَعِشْرِينَ يَوْمًا ‏"‏‏.‏

(Ummu Salama (roziyallohu anho) xabar berdi)ki, Paygʻambar ﷺ oʻ z ahli (zavjalari)dan baʼzisining oldigʻa bir oy kirmaslikka qasam qildilar. Yigirma toʻ qqiz kun oʻ tgach, u zot ularning oldigʻa ertalab — yoki kechqurun — kirdilar. Unga: «Ey Allohning Paygʻambari, sen ularning oldigʻa bir oy kirmaslikka qasam qilgan eding-ku», deyildi. U zot: «Albatta oy — (baʼzan) yigirma toʻ qqiz kun boʻ ladi», dedilar.(Умму Салама (розияллоҳу анҳо) хабар берди)ки, Пайғамбар ﷺ ў з аҳли (завжалари)дан баъзисининг олдиға бир ой кирмасликка қасам қилдилар. Йигирма тў ққиз кун ў тгач, у зот уларнинг олдиға эрталаб — ёки кечқурун — кирдилар. Унга: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, сен уларнинг олдиға бир ой кирмасликка қасам қилган эдинг-ку», дейилди. У зот: «Албатта ой — (баъзан) йигирма тў ққиз кун бў лади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو يَعْفُورٍ، قَالَ تَذَاكَرْنَا عِنْدَ أَبِي الضُّحَى فَقَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ أَصْبَحْنَا يَوْمًا وَنِسَاءُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَبْكِينَ، عِنْدَ كُلِّ امْرَأَةٍ مِنْهُنَّ أَهْلُهَا، فَخَرَجْتُ إِلَى الْمَسْجِدِ، فَإِذَا هُوَ مَلآنُ مِنَ النَّاسِ فَجَاءَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَصَعِدَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي غُرْفَةٍ لَهُ، فَسَلَّمَ فَلَمْ يُجِبْهُ أَحَدٌ، ثُمَّ سَلَّمَ فَلَمْ يُجِبْهُ أَحَدٌ، ثُمَّ سَلَّمَ فَلَمْ يُجِبْهُ أَحَدٌ، فَنَادَاهُ فَدَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَطَلَّقْتَ نِسَاءَكَ فَقَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنْ آلَيْتُ مِنْهُنَّ شَهْرًا ‏"‏‏.‏ فَمَكَثَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ، ثُمَّ دَخَلَ عَلَى نِسَائِهِ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz bir kuni — Paygʻambar ﷺning zavjalari yigʻ layotgan holda — tongni qarshiladik; ulardan har bir ayolning huzurida oʻ z ahli (qarindoshlari) bor edi. Men masjidga chiqdim — birdan u odamlar bilan toʻ lib ketgan edi. Soʻng Umar ibnul-Xattob kelib, Paygʻambar ﷺning oldigʻa — u zot oʻ z (yuqori) xonasida edilar — chiqdi va salom berdi; (lekin) hech kim unga javob bermadi; soʻng (yana) salom berdi, hech kim javob bermadi; soʻng (yana) salom berdi, hech kim javob bermadi. Soʻng u (Umar) u zotni (ovoz bilan) chaqirdi va Paygʻambar ﷺning oldigʻa kirdi. U: «Sen zavjalaringni taloq qildingmi?» dedi. U zot: «Yoʻq; lekin men ulardan bir oy (chetlanishga) iylo (qasam) qildim», dedilar. U zot yigirma toʻ qqiz (kun) turdilar, soʻng zavjalarining oldigʻa kirdilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз бир куни — Пайғамбар ﷺнинг завжалари йиғ лаётган ҳолда — тонгни қаршиладик; улардан ҳар бир аёлнинг ҳузурида ў з аҳли (қариндошлари) бор эди. Мен масжидга чиқдим — бирдан у одамлар билан тў либ кетган эди. Сўнг Умар ибнул-Хаттоб келиб, Пайғамбар ﷺнинг олдиға — у зот ў з (юқори) хонасида эдилар — чиқди ва салом берди; (лекин) ҳеч ким унга жавоб бермади; сўнг (яна) салом берди, ҳеч ким жавоб бермади; сўнг (яна) салом берди, ҳеч ким жавоб бермади. Сўнг у (Умар) у зотни (овоз билан) чақирди ва Пайғамбар ﷺнинг олдиға кирди. У: «Сен завжаларингни талоқ қилдингми?» деди. У зот: «Йўқ; лекин мен улардан бир ой (четланишга) ийло (қасам) қилдим», дедилар. У зот йигирма тў ққиз (кун) турдилар, сўнг завжаларининг олдиға кирдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَمْعَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَجْلِدُ أَحَدُكُمُ امْرَأَتَهُ جَلْدَ الْعَبْدِ، ثُمَّ يُجَامِعُهَا فِي آخِرِ الْيَوْمِ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Zamʼa (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Birortangiz oʻ z xotinini — qul urilgandek — urmasin, soʻng (oʻ sha) kunning oxirida uning bilan jimoʼ (yaqinlik) qilmasin (yaʼni shafqatsizlik bilan urish yarashmaydi)», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Замъа (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Бирортангиз ў з хотинини — қул урилгандек — урмасин, сўнг (ў ша) куннинг охирида унинг билан жимў (яқинлик) қилмасин (яъни шафқацизлик билан уриш ярашмайди)», дедилар.

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ، عَنِ الْحَسَنِ ـ هُوَ ابْنُ مُسْلِمٍ ـ عَنْ صَفِيَّةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ امْرَأَةً، مِنَ الأَنْصَارِ زَوَّجَتِ ابْنَتَهَا فَتَمَعَّطَ شَعَرُ رَأْسِهَا، فَجَاءَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ، فَقَالَتْ إِنَّ زَوْجَهَا أَمَرَنِي أَنْ أَصِلَ فِي شَعَرِهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ إِنَّهُ قَدْ لُعِنَ الْمُوصِلاَتُ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, ansorlardan bir ayol oʻ z qizini (kelin qilib) uzatdi; (kasallik sababli) qizning boshi sochi toʻ kildi (tushdi). U Paygʻambar ﷺning oldigʻa kelib, buni u zotga zikr qildi va: «Albatta uning eri menga — uning sochiga (boshqa) soch ulashni — buyurdi», dedi. U zot: «Yoʻq; chunki soch ulovchi (ayol)lar laʼnatlangan», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, ансорлардан бир аёл ў з қизини (келин қилиб) узатди; (касаллик сабабли) қизнинг боши сочи тў килди (тушди). У Пайғамбар ﷺнинг олдиға келиб, буни у зотга зикр қилди ва: «Албатта унинг эри менга — унинг сочига (бошқа) соч улашни — буюрди», деди. У зот: «Йўқ; чунки соч уловчи (аёл)лар лаънатланган», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ ابْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ ‏[quran sura="4" aya_start="128" aya_end="128"]{‏وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا‏}‏ قَالَتْ هِيَ الْمَرْأَةُ تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ، لاَ يَسْتَكْثِرُ مِنْهَا فَيُرِيدُ طَلاَقَهَا، وَيَتَزَوَّجُ غَيْرَهَا، تَقُولُ لَهُ أَمْسِكْنِي وَلاَ تُطَلِّقْنِي، ثُمَّ تَزَوَّجْ غَيْرِي، فَأَنْتَ فِي حِلٍّ مِنَ النَّفَقَةِ عَلَيَّ وَالْقِسْمَةِ لِي، فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى [quran sura="4" aya_start="128" aya_end="128"]‏{‏فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَصَّالَحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَيْرٌ‏}‏

(Oisha (roziyallohu anho) — ‹Agar bir ayol eridan nushuz (kekkayish, betobilik) yoki yuz oʻ girishdan qoʻ rqsa...› (Niso surasi, 128) (haqida)) aytdi: «U — bir kishining huzurida boʻ lgan ayol(dir)ki, (eri) undan koʻ p (lazzat) olmaydi (unga ragʻ batsiz), uni taloq qilishni va undan boshqaga uylanishni istaydi. (Shunda ayol) unga: ‹Meni ushlab (nikohingda qoldir), meni taloq qilma; soʻng mendan boshqaga uylanaver; sen mening (haqimdagi) nafaqa va navbat (taqsimi)dan halol (ozod)san› deydi. Mana shu — Alloh taoloning ‹Bas, ikkovi (er-xotin) oʻ rtalarida sulh (kelishuv) bilan yarashsalar, ikkoviga gunoh yoʻq; sulh — yaxshiroqdir› (Niso surasi, 128) degan soʻzidir.»(Оиша (розияллоҳу анҳо) — ‹Агар бир аёл эридан нушуз (кеккайиш, бетобилик) ёки юз ў гиришдан қў рқса...› (Нисо сураси, 128) (ҳақида)) айтди: «У — бир кишининг ҳузурида бў лган аёл(дир)ки, (эри) ундан кў п (лаззат) олмайди (унга рағ бациз), уни талоқ қилишни ва ундан бошқага уйланишни истайди. (Шунда аёл) унга: ‹Мени ушлаб (никоҳингда қолдир), мени талоқ қилма; сўнг мендан бошқага уйланавер; сен менинг (ҳақимдаги) нафақа ва навбат (тақсими)дан ҳалол (озод)сан› дейди. Мана шу — Аллоҳ таолонинг ‹Бас, иккови (эр-хотин) ў рталарида сулҳ (келишув) билан ярашсалар, икковига гуноҳ йўқ; сулҳ — яхшироқдир› (Нисо сураси, 128) деган сўзидир.»

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا نَعْزِلُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Jobir (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ zamonida azl qilar edik (jimoʼda toʻ kishni tashqariga chiqarar edik).(Жобир (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ замонида азл қилар эдик (жимўда тў кишни ташқарига чиқарар эдик).

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، سَمِعَ جَابِرًا، رضى الله عنه قَالَ كُنَّا نَعْزِلُ وَالْقُرْآنُ يَنْزِلُ‏.‏ وَعَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا نَعْزِلُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالْقُرْآنُ يَنْزِلُ‏.‏

(Ato, Jobir (roziyallohu anhumo)ni (shunday) deganini eshitdi:) Biz azl qilar edik — Qurʼon (hali) nozil boʻ lib turgan (paytda). (Yana Ato, Jobirdan:) «Biz Paygʻambar ﷺ zamonida — Qurʼon (hali) nozil boʻ lib turgan holda — azl qilar edik.»(Ато, Жобир (розияллоҳу анҳумо)ни (шундай) деганини эшитди:) Биз азл қилар эдик — Қуръон (ҳали) нозил бў либ турган (пайтда). (Яна Ато, Жобирдан:) «Биз Пайғамбар ﷺ замонида — Қуръон (ҳали) нозил бў либ турган ҳолда — азл қилар эдик.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أَصَبْنَا سَبْيًا فَكُنَّا نَعْزِلُ فَسَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَوَإِنَّكُمْ لَتَفْعَلُونَ قَالَهَا ثَلاَثًا مَا مِنْ نَسَمَةٍ كَائِنَةٍ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِلاَّ هِيَ كَائِنَةٌ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz (jangda) asirlar (sabiy) qoʻ lga kiritdik va azl qilar edik. Biz Rasululloh ﷺdan (bu haqda) soʻradik. U zot: «Sizlar (rostdan ham) shunday qilasizmi?» dedilar — buni uch marta aytdilar — «Qiyomat kunigacha (yaratilishi) muqarrar boʻ lgan hech bir jon yoʻqki, illo u (baribir) yaratiladi (azl uni toʻ smaydi)», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз (жангда) асирлар (сабий) қў лга киритдик ва азл қилар эдик. Биз Расулуллоҳ ﷺдан (бу ҳақда) сўрадик. У зот: «Сизлар (ростдан ҳам) шундай қиласизми?» дедилар — буни уч марта айтдилар — «Қиёмат кунигача (яратилиши) муқаррар бў лган ҳеч бир жон йўқки, илло у (барибир) яратилади (азл уни тў смайди)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَرَجَ أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ، فَطَارَتِ الْقُرْعَةُ لِعَائِشَةَ وَحَفْصَةَ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ بِاللَّيْلِ سَارَ مَعَ عَائِشَةَ يَتَحَدَّثُ، فَقَالَتْ حَفْصَةُ أَلاَ تَرْكَبِينَ اللَّيْلَةَ بَعِيرِي وَأَرْكَبُ بَعِيرَكِ تَنْظُرِينَ وَأَنْظُرُ، فَقَالَتْ بَلَى فَرَكِبَتْ فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى جَمَلِ عَائِشَةَ وَعَلَيْهِ حَفْصَةُ فَسَلَّمَ عَلَيْهَا ثُمَّ سَارَ حَتَّى نَزَلُوا وَافْتَقَدَتْهُ عَائِشَةُ، فَلَمَّا نَزَلُوا جَعَلَتْ رِجْلَيْهَا بَيْنَ الإِذْخِرِ وَتَقُولُ يَا رَبِّ سَلِّطْ عَلَىَّ عَقْرَبًا أَوْ حَيَّةً تَلْدَغُنِي، وَلاَ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَقُولَ لَهُ شَيْئًا‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ (safarga) chiqmoqchi boʻ lganlarida, zavjalari orasida qurʼa (chek) tashlar edilar; (bir safar) qurʼa Oisha va Hafsaga chiqdi. Paygʻambar ﷺ kechasi boʻ lganida, Oisha bilan (birga) yurib, (u bilan) suhbatlashar edilar. Hafsa (Oishaga): «Bugun kecha sen mening tuyamga, men sening tuyangga minsam — sen (atrofni) tomosha qilsang, men (ham) tomosha qilsam (boʻ lmaydimi)?» dedi. (Oisha:) «Mayli», dedi va (Hafsaning tuyasiga) mindi. Paygʻambar ﷺ Oishaning tuyasiga keldilar — uning ustida Hafsa bor edi. U zot unga (Hafsaga) salom berdilar, soʻng (u bilan) yurib ketdilar — to ular (manzilga) tushdi. Oisha esa u zotni (yonida topmay) sogʻ indi (yoʻqladi). Ular tushgach, u (Oisha) oyoqlarini izxir (xushboʻ y oʻ t) orasiga solib: «Ey Robbim, menga bir chayon yoki ilon hukmron qil — meni chaqsin; men unga (Paygʻambar ﷺga) hech narsa (eʼtiroz) aytolmayman-ku» der edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ (сафарга) чиқмоқчи бў лганларида, завжалари орасида қуръа (чек) ташлар эдилар; (бир сафар) қуръа Оиша ва Ҳафсага чиқди. Пайғамбар ﷺ кечаси бў лганида, Оиша билан (бирга) юриб, (у билан) суҳбатлашар эдилар. Ҳафса (Оишага): «Бугун кеча сен менинг туямга, мен сенинг туянгга минсам — сен (атрофни) томоша қилсанг, мен (ҳам) томоша қилсам (бў лмайдими)?» деди. (Оиша:) «Майли», деди ва (Ҳафсанинг туясига) минди. Пайғамбар ﷺ Оишанинг туясига келдилар — унинг устида Ҳафса бор эди. У зот унга (Ҳафсага) салом бердилар, сўнг (у билан) юриб кетдилар — то улар (манзилга) тушди. Оиша эса у зотни (ёнида топмай) соғ инди (йўқлади). Улар тушгач, у (Оиша) оёқларини изхир (хушбў й ў т) орасига солиб: «Эй Роббим, менга бир чаён ёки илон ҳукмрон қил — мени чақсин; мен унга (Пайғамбар ﷺга) ҳеч нарса (эътироз) айтолмайман-ку» дер эди.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ سَوْدَةَ بِنْتَ زَمْعَةَ، وَهَبَتْ، يَوْمَهَا لِعَائِشَةَ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْسِمُ لِعَائِشَةَ بِيَوْمِهَا وَيَوْمِ سَوْدَةَ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Savda bint Zamʼa oʻ z (navbat) kunini Oishaga hadya (inʼom) qildi; Paygʻambar ﷺ Oishaga — uning (oʻ z) kuni va Savdaning kuni bilan (qoʻ shib) — taqsim (navbat) qilar edilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Савда бинт Замъа ў з (навбат) кунини Оишага ҳадя (инъом) қилди; Пайғамбар ﷺ Оишага — унинг (ў з) куни ва Савданинг куни билан (қў шиб) — тақсим (навбат) қилар эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ وَلَوْ شِئْتُ أَنْ أَقُولَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنْ قَالَ السُّنَّةُ إِذَا تَزَوَّجَ الْبِكْرَ أَقَامَ عِنْدَهَا سَبْعًا، وَإِذَا تَزَوَّجَ الثَّيِّبَ أَقَامَ عِنْدَهَا ثَلاَثًا‏.‏

(Abu Qiloba, Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi — agar xohlasam, ‹Paygʻambar ﷺ aytdilar› degan boʻ lar edim; lekin u: ‹Sunnat (shunday)› dedi:) Kishi bokira (qiz)ga uylansa, uning huzurida yetti (kun) turadi; tul (beva)ga uylansa, uning huzurida uch (kun) turadi.(Абу Қилоба, Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди — агар хоҳласам, ‹Пайғамбар ﷺ айтдилар› деган бў лар эдим; лекин у: ‹Суннат (шундай)› деди:) Киши бокира (қиз)га уйланса, унинг ҳузурида етти (кун) туради; тул (бева)га уйланса, унинг ҳузурида уч (кун) туради.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ رَاشِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، وَخَالِدٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ مِنَ السُّنَّةِ إِذَا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ الْبِكْرَ عَلَى الثَّيِّبِ أَقَامَ عِنْدَهَا سَبْعًا وَقَسَمَ، وَإِذَا تَزَوَّجَ الثَّيِّبَ عَلَى الْبِكْرِ أَقَامَ عِنْدَهَا ثَلاَثًا ثُمَّ قَسَمَ‏.‏ قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ وَلَوْ شِئْتُ لَقُلْتُ إِنَّ أَنَسًا رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَيُّوبَ وَخَالِدٍ قَالَ خَالِدٌ وَلَوْ شِئْتُ قُلْتُ رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Qiloba, Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi:) «Sunnatdan (shu)ki: kishi tul (beva) ustiga bokira (qiz)ga uylansa, uning huzurida yetti (kun) turadi, soʻng (navbatni teng) taqsimlaydi; bokira ustiga tul (beva)ga uylansa, uning huzurida uch (kun) turadi, soʻng taqsimlaydi.» Abu Qiloba: «Agar xohlasam, ‹Anas uni Paygʻambar ﷺga rafʼ qildi (bogʻ ladi)› degan boʻ lar edim», dedi. (Abdurrazzoq — Sufyondan, Ayyub va Xoliddan (rivoyat qildi); Xolid: «Agar xohlasam, ‹uni Paygʻambar ﷺga rafʼ qildi› degan boʻ lar edim» dedi.)(Абу Қилоба, Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди:) «Суннатдан (шу)ки: киши тул (бева) устига бокира (қиз)га уйланса, унинг ҳузурида етти (кун) туради, сўнг (навбатни тенг) тақсимлайди; бокира устига тул (бева)га уйланса, унинг ҳузурида уч (кун) туради, сўнг тақсимлайди.» Абу Қилоба: «Агар хоҳласам, ‹Анас уни Пайғамбар ﷺга рафъ қилди (боғ лади)› деган бў лар эдим», деди. (Абдурраззоқ — Суфёндан, Айюб ва Холиддан (ривоят қилди); Холид: «Агар хоҳласам, ‹уни Пайғамбар ﷺга рафъ қилди› деган бў лар эдим» деди.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، حَدَّثَهُمْ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ فِي اللَّيْلَةِ الْوَاحِدَةِ، وَلَهُ يَوْمَئِذٍ تِسْعُ نِسْوَةٍ‏.‏

(Qatoda rivoyat qildi)ki, Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) ularga — Allohning Paygʻambari ﷺ bir kechada oʻ z ayollarini aylanib (har birini ziyorat qilib) chiqar edilar, oʻ sha kunlarda u zotning toʻ qqiz ayoli bor edi — deb (rivoyat qildi).(Қатода ривоят қилди)ки, Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) уларга — Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ бир кечада ў з аёлларини айланиб (ҳар бирини зиёрат қилиб) чиқар эдилар, ў ша кунларда у зотнинг тў ққиз аёли бор эди — деб (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا فَرْوَةُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا انْصَرَفَ مِنَ الْعَصْرِ دَخَلَ عَلَى نِسَائِهِ، فَيَدْنُو مِنْ إِحْدَاهُنَّ، فَدَخَلَ عَلَى حَفْصَةَ، فَاحْتَبَسَ أَكْثَرَ مَا كَانَ يَحْتَبِسُ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ asr (namozi)dan qaytganlarida, zavjalarining oldigʻa kirar va ulardan biriga yaqinlashar edilar. (Bir kun) u zot Hafsaning oldigʻa kirdilar va — odatda turar (qolar)laridan koʻ proq — (uning yonida) turib (ushlanib) qoldilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ аср (намози)дан қайтганларида, завжаларининг олдиға кирар ва улардан бирига яқинлашар эдилар. (Бир кун) у зот Ҳафсанинг олдиға кирдилар ва — одатда турар (қолар)ларидан кў проқ — (унинг ёнида) туриб (ушланиб) қолдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْأَلُ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ ‏"‏ أَيْنَ أَنَا غَدًا أَيْنَ أَنَا غَدًا ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ يَوْمَ عَائِشَةَ، فَأَذِنَ لَهُ أَزْوَاجُهُ يَكُونُ حَيْثُ شَاءَ، فَكَانَ فِي بَيْتِ عَائِشَةَ حَتَّى مَاتَ عِنْدَهَا‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَمَاتَ فِي الْيَوْمِ الَّذِي كَانَ يَدُورُ عَلَىَّ فِيهِ فِي بَيْتِي، فَقَبَضَهُ اللَّهُ، وَإِنَّ رَأْسَهُ لَبَيْنَ نَحْرِي وَسَحْرِي، وَخَالَطَ رِيقُهُ رِيقِي‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ — oʻ zlari vafot etgan (oʻ sha) kasalliklarida — «Men ertaga qaerda (boʻ laman)? Men ertaga qaerda?» deb soʻrar edilar — Oishaning kunini (navbatini) nazarda tutar edilar. Bas, zavjalari u zotga — xohlagan (joy)larida boʻ lishga — izn berdi. Shu sababli u zot Oishaning uyida boʻ ldilar — to uning huzurida vafot etgunlarigacha. Oisha aytdi: «U zot — mening (uyimda navbatim) aylangan (oʻ sha) kunda, mening uyimda vafot etdilar; Alloh u zotni — boshlari mening boʻ ynim va koʻ ksim orasida boʻ lgan holda — (vafot ettirib) oldi; va u zotning soʻ lagi mening soʻ lagimga qoʻ shildi (aralashdi).»(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ — ў злари вафот этган (ў ша) касалликларида — «Мен эртага қаэрда (бў ламан)? Мен эртага қаэрда?» деб сўрар эдилар — Оишанинг кунини (навбатини) назарда тутар эдилар. Бас, завжалари у зотга — хоҳлаган (жой)ларида бў лишга — изн берди. Шу сабабли у зот Оишанинг уйида бў лдилар — то унинг ҳузурида вафот этгунларигача. Оиша айтди: «У зот — менинг (уйимда навбатим) айланган (ў ша) кунда, менинг уйимда вафот этдилар; Аллоҳ у зотни — бошлари менинг бў йним ва кў ксим орасида бў лган ҳолда — (вафот эттириб) олди; ва у зотнинг сў лаги менинг сў лагимга қў шилди (аралашди).»

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنهم ـ دَخَلَ عَلَى حَفْصَةَ فَقَالَ يَا بُنَيَّةِ لاَ يَغُرَّنَّكِ هَذِهِ الَّتِي أَعْجَبَهَا حُسْنُهَا حُبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِيَّاهَا ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ فَقَصَصْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَبَسَّمَ‏.‏

(Ubayd ibn Hunayn, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ni Umar (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qilayotgan) eshitdi:) U (Umar) Hafsaning oldigʻa kirib: «Ey qizginam, oʻ z goʻzalligi oʻ zini hayratga solgan, Rasululloh ﷺning unga (boʻ lgan) muhabbati (bilan magʻ rurlangan) bu (ayol) seni aldab qoʻ ymasin» dedi — Oishani nazarda tutar edi. (Umar:) «Men (buni) Rasululloh ﷺga soʻzlab berdim; u zot tabassum qildilar.»(Убайд ибн Ҳунайн, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)ни Умар (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилаётган) эшитди:) У (Умар) Ҳафсанинг олдиға кириб: «Эй қизгинам, ў з гўзаллиги ў зини ҳайратга солган, Расулуллоҳ ﷺнинг унга (бў лган) муҳаббати (билан мағ рурланган) бу (аёл) сени алдаб қў ймасин» деди — Оишани назарда тутар эди. (Умар:) «Мен (буни) Расулуллоҳ ﷺга сўзлаб бердим; у зот табассум қилдилар.»

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ فَاطِمَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ، عَنْ أَسْمَاءَ، أَنَّ امْرَأَةً، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي ضَرَّةً، فَهَلْ عَلَىَّ جُنَاحٌ إِنْ تَشَبَّعْتُ مِنْ زَوْجِي غَيْرَ الَّذِي يُعْطِينِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمُتَشَبِّعُ بِمَا لَمْ يُعْطَ كَلاَبِسِ ثَوْبَىْ زُورٍ ‏"‏‏.‏

(Fotima, Asmoʼ (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi)ki, bir ayol: «Ey Allohning Rasuli, mening kundoshim bor; (eri menga bermagan narsa bilan) oʻ zimni erimdan — u menga bermagan (narsa) bilan — toʻ q (qanoatli) qilib koʻ rsatsam, menga gunoh boʻ ladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Oʻ ziga berilmagan narsa bilan toʻ q (boy) qilib koʻ rsatuvchi (kishi) — ikki yolgʻon kiyim kiygan (kishi) kabidir», dedilar.(Фотима, Асмў (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди)ки, бир аёл: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг кундошим бор; (эри менга бермаган нарса билан) ў зимни эримдан — у менга бермаган (нарса) билан — тў қ (қаноатли) қилиб кў рсацам, менга гуноҳ бў ладими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ў зига берилмаган нарса билан тў қ (бой) қилиб кў рсатувчи (киши) — икки ёлғон кийим кийган (киши) кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ أَحَدٍ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ، مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ، وَمَا أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَيْهِ الْمَدْحُ مِنَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Allohdan koʻ ra gʻ ayurroq (rashkchiroq) hech kim yoʻq; mana shu sababli U fohisha (qabohat-buzuqlik)larni harom qildi. Va Allohga (Oʻ z zotini) maqtash(madh)dan sevimliroq hech kim (hech narsa) yoʻq», dedilar.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Аллоҳдан кў ра ғ аюрроқ (рашкчироқ) ҳеч ким йўқ; мана шу сабабли У фоҳиша (қабоҳат-бузуқлик)ларни ҳаром қилди. Ва Аллоҳга (Ў з зотини) мақташ(мадҳ)дан севимлироқ ҳеч ким (ҳеч нарса) йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ مَا أَحَدٌ أَغْيَرَ مِنَ اللَّهِ أَنْ يَرَى عَبْدَهُ أَوْ أَمَتَهُ تَزْنِي يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Ey Muhammad ummati! Oʻ z qulini yoki choʻ risini zino qilayotganini koʻ rishdan — Allohdan koʻ ra gʻ ayurroq (rashkchiroq) hech kim yoʻq. Ey Muhammad ummati! Agar men bilgan (narsa)ni bilganingizda edi, oz kular va koʻ p yigʻ lar edingiz», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Муҳаммад уммати! Ў з қулини ёки чў рисини зино қилаётганини кў ришдан — Аллоҳдан кў ра ғ аюрроқ (рашкчироқ) ҳеч ким йўқ. Эй Муҳаммад уммати! Агар мен билган (нарса)ни билганингизда эди, оз кулар ва кў п йиғ лар эдингиз», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُ عَنْ أُمِّهِ، أَسْمَاءَ أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ شَىْءَ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

(Asmoʼ (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, u Rasululloh ﷺni: «Allohdan koʻ ra gʻ ayratli (oriyatli) hech narsa yoʻq», deb aytayotganlarini eshitdi.(Асмў (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, у Расулуллоҳ ﷺни: «Аллоҳдан кў ра ғ айратли (ориятли) ҳеч нарса йўқ», деб айтаётганларини эшитди.

وَعَنْ يَحْيَى، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَغَارُ وَغَيْرَةُ اللَّهِ أَنْ يَأْتِيَ الْمُؤْمِنُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Albatta Alloh gʻ ayrat qiladi; Allohning gʻ ayrati — moʻmin kishining Alloh harom qilgan (narsa)ni qilishi(dan qaytarishi)dir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Албатта Аллоҳ ғ айрат қилади; Аллоҳнинг ғ айрати — мўмин кишининг Аллоҳ ҳаром қилган (нарса)ни қилиши(дан қайтариши)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَتْ تَزَوَّجَنِي الزُّبَيْرُ، وَمَا لَهُ فِي الأَرْضِ مِنْ مَالٍ، وَلاَ مَمْلُوكٍ، وَلاَ شَىْءٍ غَيْرَ نَاضِحٍ، وَغَيْرَ فَرَسِهِ، فَكُنْتُ أَعْلِفُ فَرَسَهُ، وَأَسْتَقِي الْمَاءَ، وَأَخْرِزُ غَرْبَهُ وَأَعْجِنُ، وَلَمْ أَكُنْ أُحْسِنُ أَخْبِزُ، وَكَانَ يَخْبِزُ جَارَاتٌ لِي مِنَ الأَنْصَارِ وَكُنَّ نِسْوَةَ صِدْقٍ، وَكُنْتُ أَنْقُلُ النَّوَى مِنْ أَرْضِ الزُّبَيْرِ الَّتِي أَقْطَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى رَأْسِي، وَهْىَ مِنِّي عَلَى ثُلُثَىْ فَرْسَخٍ، فَجِئْتُ يَوْمًا وَالنَّوَى عَلَى رَأْسِي فَلَقِيتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ نَفَرٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَدَعَانِي ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِخْ إِخْ ‏"‏‏.‏ لِيَحْمِلَنِي خَلْفَهُ، فَاسْتَحْيَيْتُ أَنْ أَسِيرَ مَعَ الرِّجَالِ، وَذَكَرْتُ الزُّبَيْرَ وَغَيْرَتَهُ، وَكَانَ أَغْيَرَ النَّاسِ، فَعَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِّي قَدِ اسْتَحْيَيْتُ فَمَضَى، فَجِئْتُ الزُّبَيْرَ فَقُلْتُ لَقِيَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَى رَأْسِي النَّوَى، وَمَعَهُ نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِهِ، فَأَنَاخَ لأَرْكَبَ، فَاسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ وَعَرَفْتُ غَيْرَتَكَ‏.‏ فَقَالَ وَاللَّهِ لَحَمْلُكِ النَّوَى كَانَ أَشَدَّ عَلَىَّ مِنْ رُكُوبِكِ مَعَهُ‏.‏ قَالَتْ حَتَّى أَرْسَلَ إِلَىَّ أَبُو بَكْرٍ بَعْدَ ذَلِكَ بِخَادِمٍ يَكْفِينِي سِيَاسَةَ الْفَرَسِ، فَكَأَنَّمَا أَعْتَقَنِي‏.‏

(Asmoʼ bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Zubayr menga uylandi — uning yer yuzida — bir suvkash (tuya) va otidan boshqa — na mol, na qul, na (boshqa) biror narsasi bor edi. Men uning otiga oziq (yem) berar, suv tashir, (suv) meshini tikar va xamir qorar edim; (lekin) men non yopishni yaxshi bilmas edim. Menga — ansorlardan boʻ lgan qoʻ shni ayollar — non yopib berar edi; ular rost (soʻ zli, sodiq) ayollar edi. Men Zubayrning — Rasululloh ﷺ unga (boʻ lib) bergan — yeridan xurmo danaklarini boshimda tashir edim; u (yer) mendan uch chaqirimning (farsaxning) uchdan ikki (qismi) (masofa)da edi. Bir kuni — danaklar boshimda (boʻ lgan) holda — kelayotgan edim; Rasululloh ﷺni — u zot bilan ansorlardan bir necha kishi bor edi — uchratdim. U zot meni chaqirdilar, soʻng — meni ortlariga mindirish uchun — (tuyani choʻ ktirib) ‹Ix, ix!› dedilar. Men erkaklar bilan (birga) yurishdan uyaldim va Zubayrni hamda uning gʻ ayratini esladim — u odamlarning eng gʻ ayratlisi edi. Rasululloh ﷺ mening uyalganimni payqab, (yoʻ lda davom etib) ketdilar. Men Zubayrning oldigʻa kelib: «Rasululloh ﷺ meni — boshimda danaklar (boʻ lgan) holda — uchratdilar; u zot bilan ashobidan bir necha kishi bor edi; (meni) mindirish uchun (tuyani) choʻ ktirdilar; (lekin) men u zotdan uyaldim va sening gʻ ayratingni esladim» dedim. U: «Allohga qasamki, sening danaklarni tashishing — sening u zot bilan (birga) minishingdan koʻ ra menga ogʻ irroq edi» dedi. (Asmoʼ:) «(Shu holda davom etdim) — to Abu Bakr bundan keyin menga — otni boqish (parvarishi)dan meni behojat qiladigan — bir xizmatkor yubordi; goʻyo u (Abu Bakr) meni ozod qilgandek (yengillik) boʻ ldi.»(Асмў бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Зубайр менга уйланди — унинг ер юзида — бир сувкаш (туя) ва отидан бошқа — на мол, на қул, на (бошқа) бирор нарсаси бор эди. Мен унинг отига озиқ (ем) берар, сув ташир, (сув) мешини тикар ва хамир қорар эдим; (лекин) мен нон ёпишни яхши билмас эдим. Менга — ансорлардан бў лган қў шни аёллар — нон ёпиб берар эди; улар рост (сў зли, содиқ) аёллар эди. Мен Зубайрнинг — Расулуллоҳ ﷺ унга (бў либ) берган — еридан хурмо данакларини бошимда ташир эдим; у (ер) мендан уч чақиримнинг (фарсахнинг) учдан икки (қисми) (масофа)да эди. Бир куни — данаклар бошимда (бў лган) ҳолда — келаётган эдим; Расулуллоҳ ﷺни — у зот билан ансорлардан бир неча киши бор эди — учратдим. У зот мени чақирдилар, сўнг — мени ортларига миндириш учун — (туяни чў ктириб) ‹Их, их!› дедилар. Мен эркаклар билан (бирга) юришдан уялдим ва Зубайрни ҳамда унинг ғ айратини эсладим — у одамларнинг энг ғ айратлиси эди. Расулуллоҳ ﷺ менинг уялганимни пайқаб, (йў лда давом этиб) кетдилар. Мен Зубайрнинг олдиға келиб: «Расулуллоҳ ﷺ мени — бошимда данаклар (бў лган) ҳолда — учратдилар; у зот билан ашобидан бир неча киши бор эди; (мени) миндириш учун (туяни) чў ктирдилар; (лекин) мен у зотдан уялдим ва сенинг ғ айратингни эсладим» дедим. У: «Аллоҳга қасамки, сенинг данакларни ташишинг — сенинг у зот билан (бирга) минишингдан кў ра менга оғ ирроқ эди» деди. (Асмў:) «(Шу ҳолда давом этдим) — то Абу Бакр бундан кейин менга — отни боқиш (парвариши)дан мени беҳожат қиладиган — бир хизматкор юборди; гўё у (Абу Бакр) мени озод қилгандек (енгиллик) бў лди.»

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ بَعْضِ نِسَائِهِ فَأَرْسَلَتْ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ بِصَحْفَةٍ فِيهَا طَعَامٌ، فَضَرَبَتِ الَّتِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِهَا يَدَ الْخَادِمِ فَسَقَطَتِ الصَّحْفَةُ فَانْفَلَقَتْ، فَجَمَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِلَقَ الصَّحْفَةِ، ثُمَّ جَعَلَ يَجْمَعُ فِيهَا الطَّعَامَ الَّذِي كَانَ فِي الصَّحْفَةِ وَيَقُولُ ‏"‏ غَارَتْ أُمُّكُمْ ‏"‏، ثُمَّ حَبَسَ الْخَادِمَ حَتَّى أُتِيَ بِصَحْفَةٍ مِنْ عِنْدِ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا، فَدَفَعَ الصَّحْفَةَ الصَّحِيحَةَ إِلَى الَّتِي كُسِرَتْ صَحْفَتُهَا، وَأَمْسَكَ الْمَكْسُورَةَ فِي بَيْتِ الَّتِي كَسَرَتْ فِيه.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻ z zavjalaridan birining huzurida edilar; moʻminlar onalaridan biri — ichida taom boʻ lgan bir likob (tovoq) yubordi. Paygʻambar ﷺ uyida boʻ lgan (oʻ sha) ayol xizmatkorning qoʻ liga urdi; likob tushib, ikki boʻ lacka boʻ ldi (sindi). Paygʻambar ﷺ likobning siniq (parcha)larini yigʻ dilar, soʻng likobda boʻ lgan taomni unga yigʻ a boshladilar va: «Onangiz rashk (gʻ ayrat) qildi», der edilar. Soʻng xizmatkorni (kutib) toʻ xtatdilar — to u zot uyida boʻ lgan (oʻ sha) ayolning oldidan bir likob keltirilguncha; (soʻng) sogʻ likobni — likobi singan (ayol)ga berdilar, va singan (likob)ni — uni singan (oʻ sha) ayolning uyida (qoldirib) olib qoldilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ў з завжаларидан бирининг ҳузурида эдилар; мўминлар оналаридан бири — ичида таом бў лган бир ликоб (товоқ) юборди. Пайғамбар ﷺ уйида бў лган (ў ша) аёл хизматкорнинг қў лига урди; ликоб тушиб, икки бў ласка бў лди (синди). Пайғамбар ﷺ ликобнинг синиқ (парча)ларини йиғ дилар, сўнг ликобда бў лган таомни унга йиғ а бошладилар ва: «Онангиз рашк (ғ айрат) қилди», дер эдилар. Сўнг хизматкорни (кутиб) тў хтатдилар — то у зот уйида бў лган (ў ша) аёлнинг олдидан бир ликоб келтирилгунча; (сўнг) соғ ликобни — ликоби синган (аёл)га бердилар, ва синган (ликоб)ни — уни синган (ў ша) аёлнинг уйида (қолдириб) олиб қолдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ ـ أَوْ أَتَيْتُ الْجَنَّةَ ـ فَأَبْصَرْتُ قَصْرًا فَقُلْتُ لِمَنْ هَذَا قَالُوا لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ‏.‏ فَأَرَدْتُ أَنْ أَدْخُلَهُ فَلَمْ يَمْنَعْنِي إِلاَّ عِلْمِي بِغَيْرَتِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَوَعَلَيْكَ أَغَارُ‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men jannatga kirdim — yoki jannatga keldim — va bir qasrni koʻ rdim. ‹Bu kimniki?› dedim. Ular: ‹Umar ibnul-Xattobniki› dedi. Men unga kirmoqchi boʻ ldim; (lekin) meni — sening gʻ ayratingni bilishimdan boshqa (narsa) — toʻ smadi», dedilar. Umar ibnul-Xattob: «Ey Allohning Rasuli, otam va onam senga fido boʻ lsin, ey Allohning Paygʻambari, senga (nisbatan) gʻ ayrat qilaramanmi (axir sendan rashk qilmayman)!» dedi.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен жаннатга кирдим — ёки жаннатга келдим — ва бир қасрни кў рдим. ‹Бу кимники?› дедим. Улар: ‹Умар ибнул-Хаттобники› деди. Мен унга кирмоқчи бў лдим; (лекин) мени — сенинг ғ айратингни билишимдан бошқа (нарса) — тў смади», дедилар. Умар ибнул-Хаттоб: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам ва онам сенга фидо бў лсин, эй Аллоҳнинг Пайғамбари, сенга (нисбатан) ғ айрат қилараманми (ахир сендан рашк қилмайман)!» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جُلُوسٌ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَمَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي فِي الْجَنَّةِ، فَإِذَا امْرَأَةٌ تَتَوَضَّأُ إِلَى جَانِبِ قَصْرٍ، فَقُلْتُ لِمَنْ هَذَا قَالَ هَذَا لِعُمَرَ‏.‏ فَذَكَرْتُ غَيْرَتَهُ فَوَلَّيْتُ مُدْبِرًا ‏"‏‏.‏ فَبَكَى عُمَرُ وَهْوَ فِي الْمَجْلِسِ ثُمَّ قَالَ أَوَعَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَغَارُ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺning huzurida oʻ tirgan edik; Rasululloh ﷺ: «Men uxlab yotgan paytimda, oʻ zimni jannatda koʻ rdim — birdan bir ayol bir qasrning yonida tahorat olayotgan edi. Men: ‹Bu kimniki?› dedim. (Ular): ‹Bu — Umarniki› dedi. Men uning gʻ ayratini eslab, orqaga burilib ketdim», dedilar. Umar — u majlisda edi — yigʻ lab yubordi, soʻng: «Senga (nisbatan) gʻ ayrat qilaramanmi, ey Allohning Rasuli (axir sendan rashk qilmayman)!» dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида ў тирган эдик; Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ухлаб ётган пайтимда, ў зимни жаннатда кў рдим — бирдан бир аёл бир қасрнинг ёнида таҳорат олаётган эди. Мен: ‹Бу кимники?› дедим. (Улар): ‹Бу — Умарники› деди. Мен унинг ғ айратини эслаб, орқага бурилиб кетдим», дедилар. Умар — у мажлисда эди — йиғ лаб юборди, сўнг: «Сенга (нисбатан) ғ айрат қилараманми, эй Аллоҳнинг Расули (ахир сендан рашк қилмайман)!» деди.