حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهْىَ حَائِضٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا، ثُمَّ لِيُمْسِكْهَا حَتَّى تَطْهُرَ ثُمَّ تَحِيضَ، ثُمَّ تَطْهُرَ، ثُمَّ إِنْ شَاءَ أَمْسَكَ بَعْدُ وَإِنْ شَاءَ طَلَّقَ قَبْلَ أَنْ يَمَسَّ، فَتِلْكَ الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, u Rasululloh ﷺ zamonida oʻ z xotinini — u hayzli (boʻ lgan) holda — taloq qildi. Shunda Umar ibnul-Xattob Rasululloh ﷺdan bu haqda soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Unga buyur — uni (nikohiga) qaytarib olsin, soʻng uni (oʻ z nikohida) ushlab tursin — to u poklanguncha, soʻng (yana) hayz koʻ rib, (yana) poklanguncha; soʻng — agar xohlasa — undan keyin (oʻ z nikohida) ushlab tursin, agar xohlasa, (unga) tegishdan oldin taloq qilsin. Mana shu — Alloh ayollarni taloq qilishga buyurgan idda(dir)», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, у Расулуллоҳ ﷺ замонида ў з хотинини — у ҳайзли (бў лган) ҳолда — талоқ қилди. Шунда Умар ибнул-Хаттоб Расулуллоҳ ﷺдан бу ҳақда сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Унга буюр — уни (никоҳига) қайтариб олсин, сўнг уни (ў з никоҳида) ушлаб турсин — то у поклангунча, сўнг (яна) ҳайз кў риб, (яна) поклангунча; сўнг — агар хоҳласа — ундан кейин (ў з никоҳида) ушлаб турсин, агар хоҳласа, (унга) тегишдан олдин талоқ қилсин. Мана шу — Аллоҳ аёлларни талоқ қилишга буюрган идда(дир)», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، قَالَ طَلَّقَ ابْنُ عُمَرَ امْرَأَتَهُ وَهْىَ حَائِضٌ، فَذَكَرَ عُمَرُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لِيُرَاجِعْهَا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ تُحْتَسَبُ قَالَ ‏"‏ فَمَهْ ‏"‏‏.‏ وَعَنْ قَتَادَةَ عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ ‏"‏ مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ تُحْتَسَبُ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ عَجَزَ وَاسْتَحْمَقَ‏.‏

(Anas ibn Sirin aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ni (shunday) deganini eshitdim: Ibn Umar oʻ z xotinini — u hayzli (boʻ lgan) holda — taloq qildi. Umar buni Paygʻambar ﷺga zikr qildi. U zot: «(Unga ayt:) uni (nikohiga) qaytarib olsin» dedilar. Men: «U (taloq) sanaladimi?» dedim. U: «Boʻ lmaganda-chi (albatta sanaladi)!» dedi. (Qatoda, Yunus ibn Jubayrdan, Ibn Umardan:) U zot: «Unga buyur — uni (nikohiga) qaytarib olsin» dedilar. Men: «(Bu) sanaladimi?» dedim. U: «(Bir kishi taloqda) ojizlik qilsa yoki ahmoqlik qilsa (sanalmaydi deb) oʻ ylaysanmi (axir sanaladi)?» dedi.(Анас ибн Сирин айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)ни (шундай) деганини эшитдим: Ибн Умар ў з хотинини — у ҳайзли (бў лган) ҳолда — талоқ қилди. Умар буни Пайғамбар ﷺга зикр қилди. У зот: «(Унга айт:) уни (никоҳига) қайтариб олсин» дедилар. Мен: «У (талоқ) саналадими?» дедим. У: «Бў лмаганда-чи (албатта саналади)!» деди. (Қатода, Юнус ибн Жубайрдан, Ибн Умардан:) У зот: «Унга буюр — уни (никоҳига) қайтариб олсин» дедилар. Мен: «(Бу) саналадими?» дедим. У: «(Бир киши талоқда) ожизлик қилса ёки аҳмоқлик қилса (саналмайди деб) ў йлайсанми (ахир саналади)?» деди.

وَقَالَ أَبُو مَعْمَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ حُسِبَتْ عَلَىَّ بِتَطْلِيقَةٍ‏.‏

(Saʼid ibn Jubayr, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi)ki, u: «(Oʻ sha taloq) menga bir taloq (sifatida) hisoblandi» dedi.(Саъид ибн Жубайр, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди)ки, у: «(Ў ша талоқ) менга бир талоқ (сифатида) ҳисобланди» деди.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ سَأَلْتُ الزُّهْرِيَّ أَىُّ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اسْتَعَاذَتْ مِنْهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ ابْنَةَ الْجَوْنِ لَمَّا أُدْخِلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَدَنَا مِنْهَا قَالَتْ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ لَقَدْ عُذْتِ بِعَظِيمٍ، الْحَقِي بِأَهْلِكِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ رَوَاهُ حَجَّاجُ بْنُ أَبِي مَنِيعٍ عَنْ جَدِّهِ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّ عُرْوَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ‏.‏

(Avzoiy aytdi:) Men Zuhriydan: «Paygʻambar ﷺning zavjalaridan qaysi biri u zotdan (panoh soʻrab) ‹aʼuzu bilLah› (degan)?» deb soʻradim. U: «Menga Urva — Oisha (roziyallohu anho)dan (shunday) xabar berdi» dedi: «al-Javnning qizi Rasululloh ﷺning huzuriga kiritilgach va u zot unga yaqinlashgach, u (ayol): ‹Sendan Allohga panoh tilayman› dedi. U zot unga: ‹Sen (juda) ulugʻ (zot)dan panoh tilading; oʻ z ahlingga qoʻ shil (qayt)› dedilar.»(Авзоий айтди:) Мен Зуҳрийдан: «Пайғамбар ﷺнинг завжаларидан қайси бири у зотдан (паноҳ сўраб) ‹аъузу билЛаҳ› (деган)?» деб сўрадим. У: «Менга Урва — Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (шундай) хабар берди» деди: «ал-Жавннинг қизи Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурига киритилгач ва у зот унга яқинлашгач, у (аёл): ‹Сендан Аллоҳга паноҳ тилайман› деди. У зот унга: ‹Сен (жуда) улуғ (зот)дан паноҳ тиладинг; ў з аҳлингга қў шил (қайт)› дедилар.»

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ غَسِيلٍ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ، عَنْ أَبِي أُسَيْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى انْطَلَقْنَا إِلَى حَائِطٍ يُقَالُ لَهُ الشَّوْطُ، حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى حَائِطَيْنِ فَجَلَسْنَا بَيْنَهُمَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اجْلِسُوا هَا هُنَا ‏"‏‏.‏ وَدَخَلَ وَقَدْ أُتِيَ بِالْجَوْنِيَّةِ، فَأُنْزِلَتْ فِي بَيْتٍ فِي نَخْلٍ فِي بَيْتٍ أُمَيْمَةُ بِنْتُ النُّعْمَانِ بْنِ شَرَاحِيلَ وَمَعَهَا دَايَتُهَا حَاضِنَةٌ لَهَا، فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ هَبِي نَفْسَكِ لِي ‏"‏‏.‏ قَالَتْ وَهَلْ تَهَبُ الْمَلِكَةُ نَفْسَهَا لِلسُّوقَةِ‏.‏ قَالَ فَأَهْوَى بِيَدِهِ يَضَعُ يَدَهُ عَلَيْهَا لِتَسْكُنَ فَقَالَتْ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ قَدْ عُذْتِ بِمَعَاذٍ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ خَرَجَ عَلَيْنَا، فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا أُسَيْدٍ اكْسُهَا رَازِقِيَّتَيْنِ وَأَلْحِقْهَا بِأَهْلِهَا‏"‏‏.‏

(Abu Usayd (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) chiqdik — to ‹ash-Shavt› deb ataladigan bir bogʻ (devorli joy)ga bordik; soʻng ikki bogʻ (devor)ning oldiga yetib, ular orasida oʻ tirdik. Paygʻambar ﷺ: «Shu yerda oʻ tiringlar» dedilar va (oʻ zlari) kirdilar; al-Javniyya (ayol) keltirilgan edi va u xurmozor ichidagi bir uyga tushirilgan edi — (u) Umayma bint anNuʼmon ibn Sharohil edi; uning bilan oʻ zini (parvarish qiluvchi) enagasi (dayasi) bor edi. Paygʻambar ﷺ uning oldigʻa kirgach, u zot: «Oʻ zingni menga hadya qil (nikohimga rozi boʻ l)» dedilar. U: «Malika (ayol) oʻ zini bir oddiy (fuqaro)ga hadya qiladimi?» dedi. U zot — uni (tinchlantirish uchun) — qoʻ llarini unga qoʻ ymoqchi boʻ lib, choʻ zdilar; u esa: «Sendan Allohga panoh tilayman» dedi. U zot: «Sen (haqiqiy) panoh beruvchi (Zot)dan panoh tilading» dedilar. Soʻng u zot bizning oldimizga chiqib: «Ey Abu Usayd, unga ikki rozqiy (oq) kiyim kiydir va uni oʻ z ahliga qoʻ shib (qaytarib) yubor» dedilar.(Абу Усайд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) чиқдик — то ‹аш-Шавт› деб аталадиган бир боғ (деворли жой)га бордик; сўнг икки боғ (девор)нинг олдига етиб, улар орасида ў тирдик. Пайғамбар ﷺ: «Шу ерда ў тиринглар» дедилар ва (ў злари) кирдилар; ал-Жавнийя (аёл) келтирилган эди ва у хурмозор ичидаги бир уйга туширилган эди — (у) Умайма бинт анНуъмон ибн Шароҳил эди; унинг билан ў зини (парвариш қилувчи) энагаси (даяси) бор эди. Пайғамбар ﷺ унинг олдиға киргач, у зот: «Ў зингни менга ҳадя қил (никоҳимга рози бў л)» дедилар. У: «Малика (аёл) ў зини бир оддий (фуқаро)га ҳадя қиладими?» деди. У зот — уни (тинчлантириш учун) — қў лларини унга қў ймоқчи бў либ, чў здилар; у эса: «Сендан Аллоҳга паноҳ тилайман» деди. У зот: «Сен (ҳақиқий) паноҳ берувчи (Зот)дан паноҳ тиладинг» дедилар. Сўнг у зот бизнинг олдимизга чиқиб: «Эй Абу Усайд, унга икки розқий (оқ) кийим кийдир ва уни ў з аҳлига қў шиб (қайтариб) юбор» дедилар.

وَقَالَ الْحُسَيْنُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّيْسَابُورِيُّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، وَأَبِي، أُسَيْدٍ قَالاَ تَزَوَّجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أُمَيْمَةَ بِنْتَ شَرَاحِيلَ، فَلَمَّا أُدْخِلَتْ عَلَيْهِ بَسَطَ يَدَهُ إِلَيْهَا فَكَأَنَّهَا كَرِهَتْ ذَلِكَ فَأَمَرَ أَبَا أُسَيْدٍ أَنْ يُجَهِّزَهَا وَيَكْسُوَهَا ثَوْبَيْنِ رَازِقِيَّيْنِ‏.‏

(Abbos ibn Sahl, otasi (Sahl) va Abu Usayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi)ki, ular ikkovi: «Paygʻambar ﷺ Umayma bint Sharohilga uylandilar; u u zotning oldigʻa kiritilgach, u zot qoʻ llarini unga choʻ zdilar; (lekin) u (ayol) buni yoqtirmagandek (boʻ ldi). Shunda u zot Abu Usaydga — uni jihozlab (zarur narsasini berib), unga ikki rozqiy (oq) kiyim kiydirishni — buyurdilar» dedi.(Аббос ибн Саҳл, отаси (Саҳл) ва Абу Усайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди)ки, улар иккови: «Пайғамбар ﷺ Умайма бинт Шароҳилга уйландилар; у у зотнинг олдиға киритилгач, у зот қў лларини унга чў здилар; (лекин) у (аёл) буни ёқтирмагандек (бў лди). Шунда у зот Абу Усайдга — уни жиҳозлаб (зарур нарсасини бериб), унга икки розқий (оқ) кийим кийдиришни — буюрдилар» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْوَزِيرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَمْزَةَ، عَنْ أَبِيهِ، وَعَنْ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، بِهَذَا‏.‏

(Abbos ibn Sahl ibn Saʼd, otasi (Sahl) (roziyallohu anhu)dan — mana shu (5047-hadis) bilan (rivoyat qildi).(Аббос ибн Саҳл ибн Саъд, отаси (Саҳл) (розияллоҳу анҳу)дан — мана шу (5047-ҳадис) билан (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي غَلاَّبٍ، يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ رَجُلٌ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهْىَ حَائِضٌ‏.‏ فَقَالَ تَعْرِفُ ابْنَ عُمَرَ إِنَّ ابْنَ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهْىَ حَائِضٌ فَأَتَى عُمَرُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَأَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا فَإِذَا طَهُرَتْ فَأَرَادَ أَنْ يُطَلِّقَهَا فَلْيُطَلِّقْهَا، قُلْتُ فَهَلْ عَدَّ ذَلِكَ طَلاَقًا قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ عَجَزَ وَاسْتَحْمَقَ‏.‏

(Abu Gʻ allob Yunus ibn Jubayr aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Bir kishi oʻ z xotinini — u hayzli (boʻ lgan) holda — taloq qildi (nima boʻ ladi)?» dedim. U: «Sen Ibn Umarni taniysanmi? Albatta Ibn Umar oʻ z xotinini — u hayzli (boʻ lgan) holda — taloq qilgan edi; soʻng Umar Paygʻambar ﷺning oldigʻa kelib, buni u zotga zikr qildi; u zot unga — uni (nikohiga) qaytarib olishni, poklangach — agar uni taloq qilishni xohlasa — taloq qilishni buyurdilar» dedi. Men: «Bas, u zot buni (bir) taloq deb sanadilarmi?» dedim. U: «(Bir kishi taloqda) ojizlik qilsa yoki ahmoqlik qilsa (boshqacha boʻ ladi deb) oʻ ylaysanmi (axir sanaladi)?» dedi.(Абу Ғ аллоб Юнус ибн Жубайр айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Бир киши ў з хотинини — у ҳайзли (бў лган) ҳолда — талоқ қилди (нима бў лади)?» дедим. У: «Сен Ибн Умарни танийсанми? Албатта Ибн Умар ў з хотинини — у ҳайзли (бў лган) ҳолда — талоқ қилган эди; сўнг Умар Пайғамбар ﷺнинг олдиға келиб, буни у зотга зикр қилди; у зот унга — уни (никоҳига) қайтариб олишни, поклангач — агар уни талоқ қилишни хоҳласа — талоқ қилишни буюрдилар» деди. Мен: «Бас, у зот буни (бир) талоқ деб санадиларми?» дедим. У: «(Бир киши талоқда) ожизлик қилса ёки аҳмоқлик қилса (бошқача бў лади деб) ў йлайсанми (ахир саналади)?» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عُوَيْمِرًا الْعَجْلاَنِيَّ جَاءَ إِلَى عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ الأَنْصَارِيِّ، فَقَالَ لَهُ يَا عَاصِمُ أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ، أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ سَلْ لِي يَا عَاصِمُ عَنْ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَ عَاصِمٌ عَنْ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا حَتَّى كَبُرَ عَلَى عَاصِمٍ مَا سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَجَعَ عَاصِمٌ إِلَى أَهْلِهِ جَاءَ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ يَا عَاصِمُ مَاذَا قَالَ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عَاصِمٌ لَمْ تَأْتِنِي بِخَيْرٍ، قَدْ كَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسْأَلَةَ الَّتِي سَأَلْتُهُ عَنْهَا‏.‏ قَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لاَ أَنْتَهِي حَتَّى أَسْأَلَهُ عَنْهَا فَأَقْبَلَ عُوَيْمِرٌ حَتَّى أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَطَ النَّاسِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ، أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ فِيكَ وَفِي صَاحِبَتِكَ فَاذْهَبْ فَأْتِ بِهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ سَهْلٌ فَتَلاَعَنَا وَأَنَا مَعَ النَّاسِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا فَرَغَا قَالَ عُوَيْمِرٌ كَذَبْتُ عَلَيْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنْ أَمْسَكْتُهَا، فَطَلَّقَهَا ثَلاَثًا قَبْلَ أَنْ يَأْمُرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَكَانَتْ تِلْكَ سُنَّةُ الْمُتَلاَعِنَيْنِ‏.‏

(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) xabar berdi)ki, Uvaymir al-Ajloniy Osim ibn Adiy al-Ansoriyning oldiga kelib, unga: «Ey Osim, bir kishi oʻ z xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻ ldiradimi, soʻng sizlar uni (qasos uchun) oʻ ldirasizmi — yoki qanday qilsin? Ey Osim, men uchun buni Rasululloh ﷺdan soʻra» dedi. Osim buni Rasululloh ﷺdan soʻradi; (lekin) Rasululloh ﷺ (bunday) savollarni yoqtirmadilar va uni aybladilar — hatto Osimga Rasululloh ﷺdan eshitgan (gap)i ogʻ ir botdi. Osim oʻ z ahliga qaytgach, Uvaymir kelib: «Ey Osim, Rasululloh ﷺ senga nima dedilar?» dedi. Osim unga: «Sen menga yaxshilik keltirmading; men u zotdan soʻragan masalani Rasululloh ﷺ yoqtirmadilar» dedi. Uvaymir: «Allohga qasamki, men — uni u zotdan soʻramaguncha — toʻ xtamayman» dedi va Rasululloh ﷺning oldiga — odamlar oʻ rtasida (turgan paytlarida) — kelib: «Ey Allohning Rasuli, bir kishi oʻ z xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻ ldiradimi, soʻng sizlar uni oʻ ldirasizmi — yoki qanday qilsin?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Alloh sen va xotining haqida (oyat) nozil qildi; bor, uni olib kel» dedilar. Sahl aytdi: «Bas, ular liʼon (laʼnatlashish) qildi — men odamlar bilan (birga) Rasululloh ﷺning huzurida edim. Ular (liʼondan) farogʻ at topgach, Uvaymir: ‹Agar men uni (oʻ z nikohimda) ushlab tursam, men unga (tuhmat bilan) yolgʻon (gapirgan) boʻ laman, ey Allohning Rasuli› dedi va — Rasululloh ﷺ unga buyurishdan oldin — uni uch (taloq bilan) taloq qildi.» Ibn Shihob: «Bas, mana shu — liʼon qiluvchi (er-xotin)larning sunnati boʻ ldi» dedi.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) хабар берди)ки, Уваймир ал-Ажлоний Осим ибн Адий ал-Ансорийнинг олдига келиб, унга: «Эй Осим, бир киши ў з хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ў лдирадими, сўнг сизлар уни (қасос учун) ў лдирасизми — ёки қандай қилсин? Эй Осим, мен учун буни Расулуллоҳ ﷺдан сўра» деди. Осим буни Расулуллоҳ ﷺдан сўради; (лекин) Расулуллоҳ ﷺ (бундай) саволларни ёқтирмадилар ва уни айбладилар — ҳатто Осимга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган (гап)и оғ ир ботди. Осим ў з аҳлига қайтгач, Уваймир келиб: «Эй Осим, Расулуллоҳ ﷺ сенга нима дедилар?» деди. Осим унга: «Сен менга яхшилик келтирмадинг; мен у зотдан сўраган масалани Расулуллоҳ ﷺ ёқтирмадилар» деди. Уваймир: «Аллоҳга қасамки, мен — уни у зотдан сўрамагунча — тў хтамайман» деди ва Расулуллоҳ ﷺнинг олдига — одамлар ў ртасида (турган пайтларида) — келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, бир киши ў з хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ў лдирадими, сўнг сизлар уни ў лдирасизми — ёки қандай қилсин?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сен ва хотининг ҳақида (оят) нозил қилди; бор, уни олиб кел» дедилар. Саҳл айтди: «Бас, улар лиъон (лаънатлашиш) қилди — мен одамлар билан (бирга) Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида эдим. Улар (лиъондан) фароғ ат топгач, Уваймир: ‹Агар мен уни (ў з никоҳимда) ушлаб турсам, мен унга (туҳмат билан) ёлғон (гапирган) бў ламан, эй Аллоҳнинг Расули› деди ва — Расулуллоҳ ﷺ унга буюришдан олдин — уни уч (талоқ билан) талоқ қилди.» Ибн Шиҳоб: «Бас, мана шу — лиъон қилувчи (эр-хотин)ларнинг суннати бў лди» деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ امْرَأَةَ رِفَاعَةَ الْقُرَظِيِّ جَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ رِفَاعَةَ طَلَّقَنِي فَبَتَّ طَلاَقِي، وَإِنِّي نَكَحْتُ بَعْدَهُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الزَّبِيرِ الْقُرَظِيَّ، وَإِنَّمَا مَعَهُ مِثْلُ الْهُدْبَةِ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَعَلَّكِ تُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى رِفَاعَةَ، لاَ، حَتَّى يَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ وَتَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) xabar berdi)ki, Rifoa al-Quraziyning xotini Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, albatta Rifoa meni taloq qildi — taloqimni batt (qatʼiy, uch taloq) qildi; men undan keyin Abdurrahmon ibnuz-Zabir al-Quraziyga nikohlandim; (lekin) uning (erlik quvvati) — faqat libos popugidek (boʻ shashgan) xolos», dedi. Rasululloh ﷺ: «Sen Rifoaga qaytishni istayapsanmi? Yoʻq — to u (yangi ering) sening shirinligingni (asalingni), sen (ham) uning shirinligini totmaguncha (u senga halol boʻ lmaydi)», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) хабар берди)ки, Рифоа ал-Қуразийнинг хотини Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Рифоа мени талоқ қилди — талоқимни батт (қатъий, уч талоқ) қилди; мен ундан кейин Абдурраҳмон ибнуз-Забир ал-Қуразийга никоҳландим; (лекин) унинг (эрлик қуввати) — фақат либос попугидек (бў шашган) холос», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен Рифоага қайтишни истаяпсанми? Йўқ — то у (янги эринг) сенинг ширинлигингни (асалингни), сен (ҳам) унинг ширинлигини тотмагунча (у сенга ҳалол бў лмайди)», дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَجُلاً، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا، فَتَزَوَّجَتْ فَطَلَّقَ فَسُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَتَحِلُّ لِلأَوَّلِ قَالَ ‏"‏ لاَ، حَتَّى يَذُوقَ عُسَيْلَتَهَا كَمَا ذَاقَ الأَوَّلُ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, bir kishi oʻ z xotinini uch (taloq bilan) taloq qildi; (ayol boshqaga) tegdi (uylandi), soʻng u (yangi eri) ham (uni) taloq qildi. Paygʻambar ﷺdan: «(Endi) u birinchi (eriga) halol boʻ ladimi?» deb soʻraldi. U zot: «Yoʻq — to (yangi eri) — birinchisi (uning shirinligini) totgandek — uning shirinligini (asalini) totmaguncha», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, бир киши ў з хотинини уч (талоқ билан) талоқ қилди; (аёл бошқага) тегди (уйланди), сўнг у (янги эри) ҳам (уни) талоқ қилди. Пайғамбар ﷺдан: «(Энди) у биринчи (эрига) ҳалол бў ладими?» деб сўралди. У зот: «Йўқ — то (янги эри) — биринчиси (унинг ширинлигини) тотгандек — унинг ширинлигини (асалини) тотмагунча», дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ خَيَّرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاخْتَرْنَا اللَّهَ وَرَسُولَهُ، فَلَمْ يَعُدَّ ذَلِكَ عَلَيْنَا شَيْئًا‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ bizni (qolish yoki ajrashga) ixtiyor (tanlov) qoʻ ydilar; biz Alloh va Uning Rasulini tanladik; (lekin) u zot buni bizga (taloqdan) bir narsa (sifatida) hisoblamadilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бизни (қолиш ёки ажрашга) ихтиёр (танлов) қў йдилар; биз Аллоҳ ва Унинг Расулини танладик; (лекин) у зот буни бизга (талоқдан) бир нарса (сифатида) ҳисобламадилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَامِرٌ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنِ الْخِيَرَةِ،، فَقَالَتْ خَيَّرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَفَكَانَ طَلاَقًا قَالَ مَسْرُوقٌ لاَ أُبَالِي أَخَيَّرْتُهَا وَاحِدَةً أَوْ مِائَةً بَعْدَ أَنْ تَخْتَارَنِي‏.‏

(Masruq aytdi:) Men Oisha (roziyallohu anho)dan ixtiyor (tanlov) haqida soʻradim. U: «Paygʻambar ﷺ bizni (qolish yoki ajrashga) ixtiyor qoʻ ydilar; (lekin) bu taloq boʻ ldimi (yoʻq)!» dedi. Masruq: «(Bir ayol) meni tanlagandan keyin, men unga bir marta ixtiyor qoʻ ydimmi yoki yuz martami — (baribir taloq boʻ lmaydi) — menga farqi yoʻq», dedi.(Масруқ айтди:) Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ихтиёр (танлов) ҳақида сўрадим. У: «Пайғамбар ﷺ бизни (қолиш ёки ажрашга) ихтиёр қў йдилар; (лекин) бу талоқ бў лдими (йўқ)!» деди. Масруқ: «(Бир аёл) мени танлагандан кейин, мен унга бир марта ихтиёр қў йдимми ёки юз мартами — (барибир талоқ бў лмайди) — менга фарқи йўқ», деди.

وَقَالَ اللَّيْثُ عَنْ نَافِعٍ، كَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا سُئِلَ عَمَّنْ طَلَّقَ ثَلاَثًا قَالَ لَوْ طَلَّقْتَ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَنِي بِهَذَا، فَإِنْ طَلَّقْتَهَا ثَلاَثًا حَرُمَتْ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَكَ‏.‏

(Layth, Nofiʼdan (rivoyat qildi)ki:) Ibn Umar (roziyallohu anhumo) — uch (taloq bilan) taloq qilgan (kishi) haqida soʻralganida, (shunday) der edi: «Agar bir yoki ikki marta taloq qilgan boʻ lganingda edi (rajʼiy boʻ lar edi); albatta Paygʻambar ﷺ meni shunga buyurgan edilar. Agar uni uch (taloq bilan) taloq qilgan boʻ lsang, u — sendan boshqa bir er bilan nikohlanmaguncha — senga harom boʻ ladi.»(Лайтҳ, Нофиъдан (ривоят қилди)ки:) Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) — уч (талоқ билан) талоқ қилган (киши) ҳақида сўралганида, (шундай) дер эди: «Агар бир ёки икки марта талоқ қилган бў лганингда эди (ражъий бў лар эди); албатта Пайғамбар ﷺ мени шунга буюрган эдилар. Агар уни уч (талоқ билан) талоқ қилган бў лсанг, у — сендан бошқа бир эр билан никоҳланмагунча — сенга ҳаром бў лади.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ طَلَّقَ رَجُلٌ امْرَأَتَهُ فَتَزَوَّجَتْ زَوْجًا غَيْرَهُ فَطَلَّقَهَا، وَكَانَتْ مَعَهُ مِثْلُ الْهُدْبَةِ فَلَمْ تَصِلْ مِنْهُ إِلَى شَىْءٍ تُرِيدُهُ، فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ طَلَّقَهَا فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ زَوْجِي طَلَّقَنِي، وَإِنِّي تَزَوَّجْتُ زَوْجًا غَيْرَهُ فَدَخَلَ بِي، وَلَمْ يَكُنْ مَعَهُ إِلاَّ مِثْلُ الْهُدْبَةِ فَلَمْ يَقْرَبْنِي إِلاَّ هَنَةً وَاحِدَةً، لَمْ يَصِلْ مِنِّي إِلَى شَىْءٍ، فَأَحِلُّ لِزَوْجِي الأَوَّلِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَحِلِّينَ لِزَوْجِكِ الأَوَّلِ حَتَّى يَذُوقَ الآخَرُ عُسَيْلَتَكِ، وَتَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Bir kishi oʻ z xotinini taloq qildi; (ayol) undan boshqa bir erga tegdi (uylandi); u (yangi eri) ham uni taloq qildi — uning (erlik quvvati) libos popugidek edi, (ayol) undan oʻ zi istagan biror narsaga yetisholmadi. Koʻ p oʻ tmay, u (yangi eri) uni taloq qildi. (Ayol) Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, albatta erim meni taloq qilgan edi; men undan boshqa bir erga tegdim — u men bilan qurdi (zifofga kirdi); (lekin) uning (quvvati) — libos popugidek (boʻ shashgan) xolos — u menga faqat bir marta (yengilgina) yaqinlashdi, mendan oʻ zi istagan biror narsaga yetishmadi; (endi) men birinchi erimga halol boʻ lamanmi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Sen birinchi eringga — toki keyingisi sening shirinligingni (asalingni), sen (ham) uning shirinligini totmaguncha — halol boʻ lmaysan», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Бир киши ў з хотинини талоқ қилди; (аёл) ундан бошқа бир эрга тегди (уйланди); у (янги эри) ҳам уни талоқ қилди — унинг (эрлик қуввати) либос попугидек эди, (аёл) ундан ў зи истаган бирор нарсага етишолмади. Кў п ў тмай, у (янги эри) уни талоқ қилди. (Аёл) Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта эрим мени талоқ қилган эди; мен ундан бошқа бир эрга тегдим — у мен билан қурди (зифофга кирди); (лекин) унинг (қуввати) — либос попугидек (бў шашган) холос — у менга фақат бир марта (енгилгина) яқинлашди, мендан ў зи истаган бирор нарсага етишмади; (энди) мен биринчи эримга ҳалол бў ламанми?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен биринчи эрингга — токи кейингиси сенинг ширинлигингни (асалингни), сен (ҳам) унинг ширинлигини тотмагунча — ҳалол бў лмайсан», дедилар.

حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ صَبَّاحٍ، سَمِعَ الرَّبِيعَ بْنَ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ إِذَا حَرَّمَ امْرَأَتَهُ لَيْسَ بِشَىْءٍ‏.‏ وَقَالَ ‏[quran sura="33" aya_start="21" aya_end="21"]{‏لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ‏}‏

(Saʼid ibn Jubayr xabar berdi)ki, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ni: «(Kishi) oʻ z xotinini (oʻ ziga) harom qilsa, bu — hech narsa (taloq) emas», deganini eshitdi. Va u: «Albatta sizlarga — Allohning Rasuli ﷺda — goʻzal namuna (oʻ rnak) bordir» (Ahzob surasi, 21) (oyatini keltirdi).(Саъид ибн Жубайр хабар берди)ки, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)ни: «(Киши) ў з хотинини (ў зига) ҳаром қилса, бу — ҳеч нарса (талоқ) эмас», деганини эшитди. Ва у: «Албатта сизларга — Аллоҳнинг Расули ﷺда — гўзал намуна (ў рнак) бордир» (Аҳзоб сураси, 21) (оятини келтирди).

حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ زَعَمَ عَطَاءٌ أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْكُثُ عِنْدَ زَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ، وَيَشْرَبُ عِنْدَهَا عَسَلاً، فَتَوَاصَيْتُ أَنَا وَحَفْصَةُ أَنَّ أَيَّتَنَا دَخَلَ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلْتَقُلْ إِنِّي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ مَغَافِيرَ، أَكَلْتَ مَغَافِيرَ فَدَخَلَ عَلَى إِحْدَاهُمَا فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ، فَقَالَ ‏"‏ لاَ بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً عِنْدَ زَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ وَلَنْ أَعُودَ لَهُ ‏"‏‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="66" aya_start="1" aya_end="1"]{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ‏}‏ إِلَى ‏[quran sura="66" aya_start="4" aya_end="4"]{‏إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ‏}‏ لِعَائِشَةَ وَحَفْصَةَ ‏[quran sura="66" aya_start="3" aya_end="3"]{‏وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ‏}‏ لِقَوْلِهِ ‏"‏ بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً ‏"‏‏.‏

(Ubayd ibn Umayr aytdi:) Men Oisha (roziyallohu anho)dan (eshitdim)ki, Paygʻambar ﷺ Zaynab bint Jahshning huzurida toʻ xtab turar va uning oldida asal ichar edilar. (Oisha:) «Men va Hafsa — qaysi birimizning oldimizga Paygʻambar ﷺ kirsa, ‹Men sendan magʻ ofir (yoqimsiz hidli yelim) hidini sezyapman; magʻ ofir yedingmi?› deyishga — kelishib oldik. Bas, u zot ulardan birining oldiga kirdi; u (ayol) unga shuni aytdi. U zot: ‹Yoʻq, balki men Zaynab bint Jahshning oldida asal ichdim; (lekin) bundan keyin aslo (qayta) ichmayman› dedilar.» Shunda: «Ey Paygʻambar! Alloh senga halol qilgan (narsa)ni nega harom qilasan?...» (degan oyatdan) to «...Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz...» (Tahrim surasi, 1-4) (oyatigacha) — Oisha va Hafsa (haqida) nozil boʻ ldi; «Esla, Paygʻambar oʻ z zavjalaridan baʼzisiga bir (sirli) soʻ zni yashirin aytgan edi» (Tahrim surasi, 3) — u zotning «balki men asal ichdim» degan soʻ zi (haqida)dir.(Убайд ибн Умайр айтди:) Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (эшитдим)ки, Пайғамбар ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшнинг ҳузурида тў хтаб турар ва унинг олдида асал ичар эдилар. (Оиша:) «Мен ва Ҳафса — қайси биримизнинг олдимизга Пайғамбар ﷺ кирса, ‹Мен сендан мағ офир (ёқимсиз ҳидли елим) ҳидини сезяпман; мағ офир едингми?› дейишга — келишиб олдик. Бас, у зот улардан бирининг олдига кирди; у (аёл) унга шуни айтди. У зот: ‹Йўқ, балки мен Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдида асал ичдим; (лекин) бундан кейин асло (қайта) ичмайман› дедилар.» Шунда: «Эй Пайғамбар! Аллоҳ сенга ҳалол қилган (нарса)ни нега ҳаром қиласан?...» (деган оятдан) то «...Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз...» (Таҳрим сураси, 1-4) (оятигача) — Оиша ва Ҳафса (ҳақида) нозил бў лди; «Эсла, Пайғамбар ў з завжаларидан баъзисига бир (сирли) сў зни яширин айтган эди» (Таҳрим сураси, 3) — у зотнинг «балки мен асал ичдим» деган сў зи (ҳақида)дир.

حَدَّثَنَا فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ الْعَسَلَ وَالْحَلْوَاءَ، وَكَانَ إِذَا انْصَرَفَ مِنَ الْعَصْرِ دَخَلَ عَلَى نِسَائِهِ، فَيَدْنُو مِنْ إِحْدَاهُنَّ، فَدَخَلَ عَلَى حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَ، فَاحْتَبَسَ أَكْثَرَ مَا كَانَ يَحْتَبِسُ، فَغِرْتُ فَسَأَلْتُ عَنْ ذَلِكَ فَقِيلَ لِي أَهْدَتْ لَهَا امْرَأَةٌ مِنْ قَوْمِهَا عُكَّةً مِنْ عَسَلٍ، فَسَقَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُ شَرْبَةً، فَقُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ لَنَحْتَالَنَّ لَهُ‏.‏ فَقُلْتُ لِسَوْدَةَ بِنْتِ زَمْعَةَ إِنَّهُ سَيَدْنُو مِنْكِ، فَإِذَا دَنَا مِنْكِ فَقُولِي أَكَلْتَ مَغَافِيرَ فَإِنَّهُ سَيَقُولُ لَكِ لاَ‏.‏ فَقُولِي لَهُ مَا هَذِهِ الرِّيحُ الَّتِي أَجِدُ مِنْكَ فَإِنَّهُ سَيَقُولُ لَكِ سَقَتْنِي حَفْصَةُ شَرْبَةَ عَسَلٍ فَقُولِي لَهُ جَرَسَتْ نَحْلُهُ الْعُرْفُطَ‏.‏ وَسَأَقُولُ ذَلِكَ، وَقُولِي أَنْتِ يَا صَفِيَّةُ ذَاكِ‏.‏ قَالَتْ تَقُولُ سَوْدَةُ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ قَامَ عَلَى الْبَابِ، فَأَرَدْتُ أَنْ أُبَادِيَهُ بِمَا أَمَرْتِنِي بِهِ فَرَقًا مِنْكِ، فَلَمَّا دَنَا مِنْهَا قَالَتْ لَهُ سَوْدَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَكَلْتَ مَغَافِيرَ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَمَا هَذِهِ الرِّيحُ الَّتِي أَجِدُ مِنْكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ سَقَتْنِي حَفْصَةُ شَرْبَةَ عَسَلٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ جَرَسَتْ نَحْلُهُ الْعُرْفُطَ فَلَمَّا دَارَ إِلَىَّ قُلْتُ لَهُ نَحْوَ ذَلِكَ، فَلَمَّا دَارَ إِلَى صَفِيَّةَ قَالَتْ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ فَلَمَّا دَارَ إِلَى حَفْصَةَ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ أَسْقِيكَ مِنْهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ حَاجَةَ لِي فِيهِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ تَقُولُ سَوْدَةُ وَاللَّهِ لَقَدْ حَرَمْنَاهُ‏.‏ قُلْتُ لَهَا اسْكُتِي‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ asal va shirinlikni yaxshi koʻ rar edilar; va asr (namozi)dan qaytganlarida, zavjalarining oldiga kirib, ulardan biriga yaqinlashar edilar. (Bir kun) u zot Hafsa bint Umarning oldiga kirdilar va odatda qancha toʻ xtab turgan boʻ lsalar, undan koʻ proq toʻ xtab turdilar. Men rashk qildim va bu haqda soʻradim; menga: ‹Uning qavmidan bir ayol unga bir koʻ za asal hadya qilgan edi; u (Hafsa) undan Paygʻambar ﷺga bir qultum ichirdi› deyildi. Men: ‹Allohga qasamki, biz unga (bir) hiyla qilamiz› dedim. Soʻng Savda bint Zamʼaga: ‹U (Paygʻambar ﷺ) senga yaqinlashadi; senga yaqinlashganida, ‹Magʻ ofir yedingmi?› deb ayt; u senga ‹Yoʻq› deydi; (shunda) unga ‹Sendan sezayotgan bu hid nima?› deb ayt; u senga ‹Hafsa menga asal ichirdi› deydi; (shunda) unga ‹Uning asalarisi urfut (yoqimsiz hidli oʻ simlik) yalagan ekan› deb ayt. Men ham shu (gap)ni aytaman; sen ham, ey Safiyya, shuni ayt› dedim. (Oisha:) Savda aytdi: ‹Allohga qasamki, u eshik oldiga kelganidanoq — sendan qoʻ rqib — sen menga buyurgan (gap)ni (shoshib) aytmoqchi boʻ ldim.› U (Paygʻambar ﷺ) unga yaqinlashgach, Savda unga: ‹Ey Allohning Rasuli, magʻ ofir yedingmi?› dedi. U zot: ‹Yoʻq› dedilar. (Savda): ‹Bas, sendan sezayotgan bu hid nima?› dedi. U zot: ‹Hafsa menga asal ichirdi› dedilar. (Savda): ‹Uning asalarisi urfut yalagan ekan› dedi. U zot mening (navbatim)ga aylanganlarida, men ham unga shunga oʻ xshashni aytdim; soʻng Safiyya(ga) aylanganlarida, u ham unga shunday aytdi. Soʻng Hafsa(ga) aylanganlarida, u: ‹Ey Allohning Rasuli, senga undan (asaldan) ichirmayinmi?› dedi. U zot: ‹Mening unga hojatim yoʻq› dedilar. (Oisha:) Savda aytdi: ‹Allohga qasamki, biz uni (asalni) u zotga harom (mahrum) qildik.› Men unga: ‹Jim boʻ l› dedim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ асал ва ширинликни яхши кў рар эдилар; ва аср (намози)дан қайтганларида, завжаларининг олдига кириб, улардан бирига яқинлашар эдилар. (Бир кун) у зот Ҳафса бинт Умарнинг олдига кирдилар ва одатда қанча тў хтаб турган бў лсалар, ундан кў проқ тў хтаб турдилар. Мен рашк қилдим ва бу ҳақда сўрадим; менга: ‹Унинг қавмидан бир аёл унга бир кў за асал ҳадя қилган эди; у (Ҳафса) ундан Пайғамбар ﷺга бир қултум ичирди› дейилди. Мен: ‹Аллоҳга қасамки, биз унга (бир) ҳийла қиламиз› дедим. Сўнг Савда бинт Замъага: ‹У (Пайғамбар ﷺ) сенга яқинлашади; сенга яқинлашганида, ‹Мағ офир едингми?› деб айт; у сенга ‹Йўқ› дейди; (шунда) унга ‹Сендан сезаётган бу ҳид нима?› деб айт; у сенга ‹Ҳафса менга асал ичирди› дейди; (шунда) унга ‹Унинг асалариси урфут (ёқимсиз ҳидли ў симлик) ялаган экан› деб айт. Мен ҳам шу (гап)ни айтаман; сен ҳам, эй Сафийя, шуни айт› дедим. (Оиша:) Савда айтди: ‹Аллоҳга қасамки, у эшик олдига келганиданоқ — сендан қў рқиб — сен менга буюрган (гап)ни (шошиб) айтмоқчи бў лдим.› У (Пайғамбар ﷺ) унга яқинлашгач, Савда унга: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мағ офир едингми?› деди. У зот: ‹Йўқ› дедилар. (Савда): ‹Бас, сендан сезаётган бу ҳид нима?› деди. У зот: ‹Ҳафса менга асал ичирди› дедилар. (Савда): ‹Унинг асалариси урфут ялаган экан› деди. У зот менинг (навбатим)га айланганларида, мен ҳам унга шунга ў хшашни айтдим; сўнг Сафийя(га) айланганларида, у ҳам унга шундай айтди. Сўнг Ҳафса(га) айланганларида, у: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, сенга ундан (асалдан) ичирмайинми?› деди. У зот: ‹Менинг унга ҳожатим йўқ› дедилар. (Оиша:) Савда айтди: ‹Аллоҳга қасамки, биз уни (асални) у зотга ҳаром (маҳрум) қилдик.› Мен унга: ‹Жим бў л› дедим.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ عَنْ أُمَّتِي مَا حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا، مَا لَمْ تَعْمَلْ أَوْ تَتَكَلَّمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ إِذَا طَلَّقَ فِي نَفْسِهِ فَلَيْسَ بِشَىْءٍ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Albatta Alloh mening ummatimdan — ular oʻ z koʻ ngillaridan kechirgan (xayoldan oʻ tkazgan) narsani — toki uni (amalda) qilmaguncha yoki (til bilan) gapirmaguncha — kechdi (afv etdi)», dedilar. Qatoda: «(Kishi) koʻ nglida (ichida) taloq qilsa, bu — hech narsa (taloq) emas», dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Албатта Аллоҳ менинг умматимдан — улар ў з кў нгилларидан кечирган (хаёлдан ў тказган) нарсани — токи уни (амалда) қилмагунча ёки (тил билан) гапирмагунча — кечди (афв этди)», дедилар. Қатода: «(Киши) кў нглида (ичида) талоқ қилса, бу — ҳеч нарса (талоқ) эмас», деди.

حَدَّثَنَا أَصْبَغُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَسْلَمَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ زَنَى‏.‏ فَأَعْرَضَ عَنْهُ، فَتَنَحَّى لِشِقِّهِ الَّذِي أَعْرَضَ فَشَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ، فَدَعَاهُ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ بِكَ جُنُونٌ هَلْ أُحْصِنْتَ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِ أَنْ يُرْجَمَ بِالْمُصَلَّى، فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ جَمَزَ حَتَّى أُدْرِكَ بِالْحَرَّةِ فَقُتِلَ‏.‏

(Jobir (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Aslam (qabilasi)dan bir kishi Paygʻambar ﷺning oldiga — u zot masjidda edilar — kelib: «Albatta u (men) zino qildi» dedi. U zot undan yuz oʻ girdilar. (Kishi) u zot yuz oʻ girgan tomonga oʻ tib, oʻ ziga qarshi toʻ rt marta guvohlik berdi. Shunda u zot uni chaqirib: «Senda jununlik (aql kirishmaslik) bormi? Sen muhsanmisan (uylanganmisan)?» dedilar. U: «Ha» dedi. U zot — uning namozgohda rajm qilinishini (toshboʻ ron etilishini) — buyurdilar. Toshlar unga qattiq botgach, u qochdi — to Harrada unga yetib borildi va u (oʻ sha yerda) oʻ ldirildi.(Жобир (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Аслам (қабиласи)дан бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдига — у зот масжидда эдилар — келиб: «Албатта у (мен) зино қилди» деди. У зот ундан юз ў гирдилар. (Киши) у зот юз ў гирган томонга ў тиб, ў зига қарши тў рт марта гувоҳлик берди. Шунда у зот уни чақириб: «Сенда жунунлик (ақл киришмаслик) борми? Сен муҳсанмисан (уйланганмисан)?» дедилар. У: «Ҳа» деди. У зот — унинг намозгоҳда ражм қилинишини (тошбў рон этилишини) — буюрдилар. Тошлар унга қаттиқ ботгач, у қочди — то Ҳаррада унга етиб борилди ва у (ў ша ерда) ў лдирилди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَى رَجُلٌ مِنْ أَسْلَمَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي الْمَسْجِدِ فَنَادَاهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الأَخِرَ قَدْ زَنَى ـ يَعْنِي نَفْسَهُ ـ فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَتَنَحَّى لِشِقِّ وَجْهِهِ الَّذِي أَعْرَضَ قِبَلَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الأَخِرَ قَدْ زَنَى فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَتَنَحَّى لِشِقِّ وَجْهِهِ الَّذِي أَعْرَضَ قِبَلَهُ فَقَالَ لَهُ ذَلِكَ فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَتَنَحَّى لَهُ الرَّابِعَةَ، فَلَمَّا شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ دَعَاهُ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ بِكَ جُنُونٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اذْهَبُوا بِهِ فَارْجُمُوهُ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ قَدْ أُحْصِنَ‏.‏ وَعَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيَّ، قَالَ كُنْتُ فِيمَنْ رَجَمَهُ فَرَجَمْنَاهُ بِالْمُصَلَّى بِالْمَدِينَةِ، فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ جَمَزَ حَتَّى أَدْرَكْنَاهُ بِالْحَرَّةِ، فَرَجَمْنَاهُ حَتَّى مَاتَ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Aslam (qabilasi)dan bir kishi Rasululloh ﷺning oldiga — u zot masjidda edilar — kelib, uni (ovoz bilan) chaqirdi va: «Ey Allohning Rasuli, albatta falon (men) zino qildi» dedi — oʻ zini nazarda tutar edi. U zot undan yuz oʻ girdilar. (Kishi) u zot yuz oʻ girgan yuz tomoniga oʻ tib: «Ey Allohning Rasuli, albatta falon zino qildi» dedi. U zot (yana) undan yuz oʻ girdilar. (Kishi yana) u zot yuz oʻ girgan tomoniga oʻ tib, unga shu (gap)ni aytdi. U zot (yana) yuz oʻ girdilar. Toʻ rtinchi (marta) unga (oʻ tdi); u oʻ ziga qarshi toʻ rt marta guvohlik bergach, u zot uni chaqirib: «Senda jununlik bormi?» dedilar. U: «Yoʻq» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uni olib borib, rajm qilinglar (toshboʻ ron qilinglar)» dedilar — u muhsan (uylangan) edi. (Zuhriydan — Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriyni eshitgan (kishi)dan:) «Men uni rajm qilganlar ichida edim; biz uni Madinadagi namozgohda rajm qildik. Toshlar unga qattiq botgach, u qochdi — to biz unga Harrada yetib bordik va uni — oʻ lguncha — rajm qildik.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аслам (қабиласи)дан бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдига — у зот масжидда эдилар — келиб, уни (овоз билан) чақирди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта фалон (мен) зино қилди» деди — ў зини назарда тутар эди. У зот ундан юз ў гирдилар. (Киши) у зот юз ў гирган юз томонига ў тиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта фалон зино қилди» деди. У зот (яна) ундан юз ў гирдилар. (Киши яна) у зот юз ў гирган томонига ў тиб, унга шу (гап)ни айтди. У зот (яна) юз ў гирдилар. Тў ртинчи (марта) унга (ў тди); у ў зига қарши тў рт марта гувоҳлик бергач, у зот уни чақириб: «Сенда жунунлик борми?» дедилар. У: «Йўқ» деди. Пайғамбар ﷺ: «Уни олиб бориб, ражм қилинглар (тошбў рон қилинглар)» дедилар — у муҳсан (уйланган) эди. (Зуҳрийдан — Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорийни эшитган (киши)дан:) «Мен уни ражм қилганлар ичида эдим; биз уни Мадинадаги намозгоҳда ражм қилдик. Тошлар унга қаттиқ ботгач, у қочди — то биз унга Ҳаррада етиб бордик ва уни — ў лгунча — ражм қилдик.»

حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ جَمِيلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ،‏.‏ أَنَّ امْرَأَةَ، ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ مَا أَعْتُبُ عَلَيْهِ فِي خُلُقٍ وَلاَ دِينٍ، وَلَكِنِّي أَكْرَهُ الْكُفْرَ فِي الإِسْلاَمِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَرُدِّينَ عَلَيْهِ حَدِيقَتَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْبَلِ الْحَدِيقَةَ وَطَلِّقْهَا تَطْلِيقَةً ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ لَا يُتَابَعُ فِيهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Sobit ibn Qaysning xotini Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men Sobit ibn Qaysni xulqi va dinida ayblamayman; lekin men Islomda (uning huzurida yashashda) kufr (noshukrlik)dan qoʻ rqaman» dedi. Rasululloh ﷺ: «Uning bogʻ ini unga qaytarib berasanmi?» dedilar. U: «Ha» dedi. Rasululloh ﷺ (Sobitga): «Bogʻ ni qabul qil va uni bir (marta) taloq qil» dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Собит ибн Қайснинг хотини Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен Собит ибн Қайсни хулқи ва динида айбламайман; лекин мен Исломда (унинг ҳузурида яшашда) куфр (ношукрлик)дан қў рқаман» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг боғ ини унга қайтариб берасанми?» дедилар. У: «Ҳа» деди. Расулуллоҳ ﷺ (Собитга): «Боғ ни қабул қил ва уни бир (марта) талоқ қил» дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ أُخْتَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ، بِهَذَا، وَقَالَ ‏"‏ تَرُدِّينَ حَدِيقَتَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ فَرَدَّتْهَا وَأَمَرَهُ يُطَلِّقْهَا‏.‏ وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ عَنْ خَالِدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَطَلِّقْهَا‏.‏

(Ikrima rivoyat qildi)ki, Abdulloh ibn Ubayyning singlisi (haqida) — mana shu (5063-hadis) bilan; u zot: «Uning bogʻ ini qaytarib berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Bas, u (bogʻ ni) qaytardi; va u zot unga (eriga) — uni taloq qilishni buyurdilar. (Ibrohim ibn Tahmon, Xoliddan, Ikrimadan, Paygʻambar ﷺdan: «...va uni taloq qil» (deb rivoyat qildi).)(Икрима ривоят қилди)ки, Абдуллоҳ ибн Убаййнинг синглиси (ҳақида) — мана шу (5063-ҳадис) билан; у зот: «Унинг боғ ини қайтариб берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Бас, у (боғ ни) қайтарди; ва у зот унга (эрига) — уни талоқ қилишни буюрдилар. (Иброҳим ибн Таҳмон, Холиддан, Икримадан, Пайғамбар ﷺдан: «...ва уни талоқ қил» (деб ривоят қилди).)

وَعَنِ ابْنِ أَبِي تَمِيمَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةُ ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لاَ أَعْتُبُ عَلَى ثَابِتٍ فِي دِينٍ وَلاَ خُلُقٍ، وَلَكِنِّي لاَ أُطِيقُهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَتَرُدِّينَ عَلَيْهِ حَدِيقَتَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏

(Ikrima, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi)ki, u: «Sobit ibn Qaysning xotini Rasululloh ﷺning oldiga kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, men Sobitni dini va xulqi (yomonligi) uchun ayblamayman; lekin men unga toqat qilolmayman (knglim chopmaydi)› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Uning bogʻ ini unga qaytarib berasanmi?› dedilar. U: ‹Ha› dedi», dedi.(Икрима, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди)ки, у: «Собит ибн Қайснинг хотини Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен Собитни дини ва хулқи (ёмонлиги) учун айбламайман; лекин мен унга тоқат қилолмайман (кнглим чопмайди)› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Унинг боғ ини унга қайтариб берасанми?› дедилар. У: ‹Ҳа› деди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرِّمِيُّ، حَدَّثَنَا قُرَادٌ أَبُو نُوحٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةُ ثَابِتِ بْنِ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَنْقِمُ عَلَى ثَابِتٍ فِي دِينٍ وَلاَ خُلُقٍ، إِلاَّ أَنِّي أَخَافُ الْكُفْرَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَتَرُدِّينَ عَلَيْهِ حَدِيقَتَهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ نَعَمْ‏.‏ فَرَدَّتْ عَلَيْهِ، وَأَمَرَهُ فَفَارَقَهَا‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Sobit ibn Qays ibn Shammosning xotini Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men Sobitni dinida ham, xulqida ham ayblamayman; faqat men kufr (noshukrlik)dan qoʻ rqaman» dedi. Rasululloh ﷺ: «Uning bogʻ ini unga qaytarib berasanmi?» dedilar. U: «Ha» dedi. Bas, u (bogʻ ni) unga qaytarib berdi; va u zot unga (Sobitga) buyurdilar — u (Sobit) undan ajrashdi (taloq qildi).(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Собит ибн Қайс ибн Шаммоснинг хотини Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен Собитни динида ҳам, хулқида ҳам айбламайман; фақат мен куфр (ношукрлик)дан қў рқаман» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг боғ ини унга қайтариб берасанми?» дедилар. У: «Ҳа» деди. Бас, у (боғ ни) унга қайтариб берди; ва у зот унга (Собитга) буюрдилар — у (Собит) ундан ажрашди (талоқ қилди).

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ جَمِيلَةَ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ‏.‏

(Ikrima rivoyat qildi)ki, Jamila (Sobitning xotini haqida) — soʻng (yuqoridagi) hadisni zikr qildi.(Икрима ривоят қилди)ки, Жамила (Собитнинг хотини ҳақида) — сўнг (юқоридаги) ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ بَنِي الْمُغِيرَةِ اسْتَأْذَنُوا فِي أَنْ يَنْكِحَ عَلِيٌّ ابْنَتَهُمْ، فَلاَ آذَنُ ‏"‏‏.‏

(al-Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni: «Albatta (Banu) Mugʻ ira(ning) oʻgʻ illari — Ali ularning qiziga uylanishiga — izn soʻradi; bas, men izn bermayman», deb aytayotganlarini eshitdim.(ал-Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни: «Албатта (Бану) Муғ ира(нинг) ўғ иллари — Али уларнинг қизига уйланишига — изн сўради; бас, мен изн бермайман», деб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ فِي بَرِيرَةَ ثَلاَثُ سُنَنٍ، إِحْدَى السُّنَنِ أَنَّهَا أُعْتِقَتْ، فَخُيِّرَتْ فِي زَوْجِهَا‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ وَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْبُرْمَةُ تَفُورُ بِلَحْمٍ، فَقُرِّبَ إِلَيْهِ خُبْزٌ وَأُدْمٌ مِنْ أُدْمِ الْبَيْتِ فَقَالَ ‏"‏ أَلَمْ أَرَ الْبُرْمَةَ فِيهَا لَحْمٌ ‏"‏‏.‏ قَالُوا بَلَى، وَلَكِنْ ذَلِكَ لَحْمٌ تُصُدِّقَ بِهِ عَلَى بَرِيرَةَ، وَأَنْتَ لاَ تَأْكُلُ الصَّدَقَةَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَلَيْهَا صَدَقَةٌ، وَلَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) (Paygʻambar ﷺning zavjasi) aytdi:) Barira(da) uchta sunnat (hukm) bor edi: sunnatlardan biri — u ozod qilindi va eri (masalasida) ixtiyorga qoʻ yildi. Rasululloh ﷺ: «Valoʼ — ozod qilgan (kishi)niki(dir)» dedilar. (Yana) Rasululloh ﷺ kirdilar — qozonda goʻsht qaynab turgan edi; u zotga non va uydagi noxoʻ rishlardan (biror) noxoʻ rish keltirildi. U zot: «Men qozonda goʻsht (borligini) koʻ rmadimmi?» dedilar. Ular: «Ha, lekin u — Bariraga sadaqa qilingan goʻsht; sen esa sadaqani yemaysan-ku» dedi. U zot: «U — unga sadaqa, bizga esa hadya(dir)» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) (Пайғамбар ﷺнинг завжаси) айтди:) Барира(да) учта суннат (ҳукм) бор эди: суннатлардан бири — у озод қилинди ва эри (масаласида) ихтиёрга қў йилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Валў — озод қилган (киши)ники(дир)» дедилар. (Яна) Расулуллоҳ ﷺ кирдилар — қозонда гўшт қайнаб турган эди; у зотга нон ва уйдаги нохў ришлардан (бирор) нохў риш келтирилди. У зот: «Мен қозонда гўшт (борлигини) кў рмадимми?» дедилар. Улар: «Ҳа, лекин у — Барирага садақа қилинган гўшт; сен эса садақани емайсан-ку» деди. У зот: «У — унга садақа, бизга эса ҳадя(дир)» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَهَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ رَأَيْتُهُ عَبْدًا يَعْنِي زَوْجَ بَرِيرَةَ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men uni — qul (holda) koʻ rdim — yaʼni Barira(ning) erini.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен уни — қул (ҳолда) кў рдим — яъни Барира(нинг) эрини.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ذَاكَ مُغِيثٌ عَبْدُ بَنِي فُلاَنٍ ـ يَعْنِي زَوْجَ بَرِيرَةَ ـ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتْبَعُهَا فِي سِكَكِ الْمَدِينَةِ، يَبْكِي عَلَيْهَا‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) U — Mugʻ is, falon (qabila)ning quli — yaʼni Barira(ning) eri (edi); goʻyo men unga — uning ortidan, Madina koʻ chalarida, unga yigʻ lab ergashayotganini — qarab turibman.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) У — Муғ ис, фалон (қабила)нинг қули — яъни Барира(нинг) эри (эди); гўё мен унга — унинг ортидан, Мадина кў чаларида, унга йиғ лаб эргашаётганини — қараб турибман.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ عَبْدًا أَسْوَدَ يُقَالُ لَهُ مُغِيثٌ، عَبْدًا لِبَنِي فُلاَنٍ، كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ يَطُوفُ وَرَاءَهَا فِي سِكَكِ الْمَدِينَةِ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Barira(ning) eri — Mugʻ is deb ataladigan qora qul, falon (qabila)ning quli — edi; goʻyo men unga — uning ortidan, Madina koʻ chalarida aylanayotganini — qarab turibman.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Барира(нинг) эри — Муғ ис деб аталадиган қора қул, фалон (қабила)нинг қули — эди; гўё мен унга — унинг ортидан, Мадина кў чаларида айланаётганини — қараб турибман.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ زَوْجَ، بَرِيرَةَ كَانَ عَبْدًا يُقَالُ لَهُ مُغِيثٌ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ يَطُوفُ خَلْفَهَا يَبْكِي، وَدُمُوعُهُ تَسِيلُ عَلَى لِحْيَتِهِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعَبَّاسٍ ‏"‏ يَا عَبَّاسُ أَلاَ تَعْجَبُ مِنْ حُبِّ مُغِيثٍ بَرِيرَةَ، وَمِنْ بُغْضِ بَرِيرَةَ مُغِيثًا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ رَاجَعْتِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَأْمُرُنِي قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا أَشْفَعُ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ لاَ حَاجَةَ لِي فِيهِ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Barira(ning) eri — Mugʻ is deb ataladigan bir qul edi; goʻyo men unga — uning ortidan yigʻ lab aylanayotganini, koʻ z yoshlari soqoliga oqayotganini — qarab turibman. Paygʻambar ﷺ Abbosga: «Ey Abbos, Mugʻ isning Barirani sevishidan va Bariraning Mugʻ isni yomon koʻ rishidan ajablanmaysanmi?» dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ (Bariraga): «Agar uni (nikohingga) qaytarsang (yaxshi boʻ lar edi)» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, menga (shuni) buyuryapsanmi?» dedi. U zot: «Men faqat shafoat (vositachilik) qilyapman (xolos)» dedilar. U: «Mening unga hojatim yoʻq» dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Барира(нинг) эри — Муғ ис деб аталадиган бир қул эди; гўё мен унга — унинг ортидан йиғ лаб айланаётганини, кў з ёшлари соқолига оқаётганини — қараб турибман. Пайғамбар ﷺ Аббосга: «Эй Аббос, Муғ иснинг Барирани севишидан ва Бариранинг Муғ исни ёмон кў ришидан ажабланмайсанми?» дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ (Барирага): «Агар уни (никоҳингга) қайтарсанг (яхши бў лар эди)» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга (шуни) буюряпсанми?» деди. У зот: «Мен фақат шафоат (воситачилик) қиляпман (холос)» дедилар. У: «Менинг унга ҳожатим йўқ» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ، بَرِيرَةَ، فَأَبَى مَوَالِيهَا إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطُوا الْوَلاَءَ، فَذَكَرَتْ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ اشْتَرِيهَا وَأَعْتِقِيهَا، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ وَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِلَحْمٍ فَقِيلَ إِنَّ هَذَا مَا تُصُدِّقَ عَلَى بَرِيرَةَ، فَقَالَ ‏"‏ هُوَ لَهَا صَدَقَةٌ، وَلَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏‏. حَدَّثَنَا آدَمُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ وَزَادَ فَخُيِّرَتْ مِنْ زَوْجِهَا‏.‏

(al-Asvad rivoyat qildi)ki, Oisha (roziyallohu anho) Barirani sotib olmoqchi boʻ ldi; (lekin) uning xojalari — valoʼ (meros-homiyligi) ularniki boʻ lishini shart qilishdan boshqaga — koʻ nmadi. (Oisha) buni Paygʻambar ﷺga zikr qildi. U zot: «Uni sotib ol va ozod qil; chunki valoʼ — ozod qilgan (kishi)niki(dir)» dedilar. Paygʻambar ﷺga goʻsht keltirildi; «Bu — Bariraga sadaqa qilingan (narsa)» deyildi. U zot: «U — unga sadaqa, bizga esa hadya(dir)» dedilar. (Odam — Shuʼbadan (rivoyat qildi) va: «(Barira) eridan (qolish yoki ajrash) ixtiyoriga qoʻ yildi» deb ziyoda qildi.)(ал-Асвад ривоят қилди)ки, Оиша (розияллоҳу анҳо) Барирани сотиб олмоқчи бў лди; (лекин) унинг хожалари — валў (мерос-ҳомийлиги) уларники бў лишини шарт қилишдан бошқага — кў нмади. (Оиша) буни Пайғамбар ﷺга зикр қилди. У зот: «Уни сотиб ол ва озод қил; чунки валў — озод қилган (киши)ники(дир)» дедилар. Пайғамбар ﷺга гўшт келтирилди; «Бу — Барирага садақа қилинган (нарса)» дейилди. У зот: «У — унга садақа, бизга эса ҳадя(дир)» дедилар. (Одам — Шуъбадан (ривоят қилди) ва: «(Барира) эридан (қолиш ёки ажраш) ихтиёрига қў йилди» деб зиёда қилди.)

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا سُئِلَ عَنْ نِكَاحِ النَّصْرَانِيَّةِ، وَالْيَهُودِيَّةِ، قَالَ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ الْمُشْرِكَاتِ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ، وَلاَ أَعْلَمُ مِنَ الإِشْرَاكِ شَيْئًا أَكْبَرَ مِنْ أَنْ تَقُولَ الْمَرْأَةُ رَبُّهَا عِيسَى، وَهْوَ عَبْدٌ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ‏.‏

(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) — nasroniy va yahudiy (ayol)ga uylanish haqida soʻralganida, (shunday) der edi: «Albatta Alloh mushrika ayollarni moʻminlarga harom qildi; va men shirkdan — ayolning ‹Robbim — Iso› deyishidan kattaroq biror (shirk) bilmayman; holbuki u (Iso) — Allohning bandalaridan bir banda(dir).»(Нофиъ ривоят қилди)ки, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) — насроний ва яҳудий (аёл)га уйланиш ҳақида сўралганида, (шундай) дер эди: «Албатта Аллоҳ мушрика аёлларни мўминларга ҳаром қилди; ва мен ширкдан — аёлнинг ‹Роббим — Исо› дейишидан каттароқ бирор (ширк) билмайман; ҳолбуки у (Исо) — Аллоҳнинг бандаларидан бир банда(дир).»

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، وَقَالَ، عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، كَانَ الْمُشْرِكُونَ عَلَى مَنْزِلَتَيْنِ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالْمُؤْمِنِينَ، كَانُوا مُشْرِكِي أَهْلِ حَرْبٍ يُقَاتِلُهُمْ وَيُقَاتِلُونَهُ، وَمُشْرِكِي أَهْلِ عَهْدٍ لاَ يُقَاتِلُهُمْ وَلاَ يُقَاتِلُونَهُ، وَكَانَ إِذَا هَاجَرَتِ امْرَأَةٌ مِنْ أَهْلِ الْحَرْبِ لَمْ تُخْطَبْ حَتَّى تَحِيضَ وَتَطْهُرَ، فَإِذَا طَهُرَتْ حَلَّ لَهَا النِّكَاحُ، فَإِنْ هَاجَرَ زَوْجُهَا قَبْلَ أَنْ تَنْكِحَ رُدَّتْ إِلَيْهِ، وَإِنْ هَاجَرَ عَبْدٌ مِنْهُمْ أَوْ أَمَةٌ فَهُمَا حُرَّانِ وَلَهُمَا مَا لِلْمُهَاجِرِينَ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ مِنْ أَهْلِ الْعَهْدِ مِثْلَ حَدِيثِ مُجَاهِدٍ وَإِنْ هَاجَرَ عَبْدٌ أَوْ أَمَةٌ لِلْمُشْرِكِينَ أَهْلِ الْعَهْدِ لَمْ يُرَدُّوا، وَرُدَّتْ أَثْمَانُهُمْ‏.‏

(Ato, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi:) Mushriklar Paygʻambar ﷺ va moʻminlarga (nisbatan) ikki holatda (ikki toifa) edi: harbiy (urush) ahli mushriklar — u zot ular bilan jang qilar, ular (ham) u zot bilan jang qilar edi; va ahd (sulh) ahli mushriklar — u zot ular bilan jang qilmas, ular (ham) u zot bilan jang qilmas edi. Harbiy ahlidan bir ayol hijrat qilsa, u — hayz koʻ rib, poklanmaguncha — xostgorlik qilinmas edi; poklangach, unga nikoh halol boʻ lar edi. Agar uning eri — u (boshqaga) nikohlanmasdan oldin — hijrat qilsa, u eriga qaytarilar edi. Agar ulardan bir qul yoki choʻ ri hijrat qilsa, ikkovi ozod boʻ lar va ularga muhojirlarga (tegishli) narsa (huquq) boʻ lar edi. Soʻng (Ato) ahd ahli (haqida) — Mujohidning hadisi misli (rivoyat qildi): «Agar ahd ahli mushriklardan bir qul yoki choʻ ri hijrat qilsa, ular (egalariga) qaytarilmas, (lekin) ularning narxlari (baholari) qaytarib berilar edi.»(Ато, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди:) Мушриклар Пайғамбар ﷺ ва мўминларга (нисбатан) икки ҳолатда (икки тоифа) эди: ҳарбий (уруш) аҳли мушриклар — у зот улар билан жанг қилар, улар (ҳам) у зот билан жанг қилар эди; ва аҳд (сулҳ) аҳли мушриклар — у зот улар билан жанг қилмас, улар (ҳам) у зот билан жанг қилмас эди. Ҳарбий аҳлидан бир аёл ҳижрат қилса, у — ҳайз кў риб, покланмагунча — хостгорлик қилинмас эди; поклангач, унга никоҳ ҳалол бў лар эди. Агар унинг эри — у (бошқага) никоҳланмасдан олдин — ҳижрат қилса, у эрига қайтарилар эди. Агар улардан бир қул ёки чў ри ҳижрат қилса, иккови озод бў лар ва уларга муҳожирларга (тегишли) нарса (ҳуқуқ) бў лар эди. Сўнг (Ато) аҳд аҳли (ҳақида) — Мужоҳиднинг ҳадиси мисли (ривоят қилди): «Агар аҳд аҳли мушриклардан бир қул ёки чў ри ҳижрат қилса, улар (эгаларига) қайтарилмас, (лекин) уларнинг нархлари (баҳолари) қайтариб берилар эди.»

وَقَالَ عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، كَانَتْ قَرِيبَةُ بِنْتُ أَبِي أُمَيَّةَ عِنْدَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَطَلَّقَهَا، فَتَزَوَّجَهَا مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ، وَكَانَتْ أُمُّ الْحَكَمِ ابْنَةُ أَبِي سُفْيَانَ تَحْتَ عِيَاضِ بْنِ غَنْمٍ الْفِهْرِيِّ فَطَلَّقَهَا، فَتَزَوَّجَهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ الثَّقَفِيُّ‏.‏

(Ato, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi:) Qariba bint Abu Umayya Umar ibnul-Xattobning (nikohida) edi; u uni taloq qildi; soʻng unga Muoviya ibn Abu Sufyon uylandi. Ummu Hakam bint Abu Sufyon esa Iyoz ibn Gʻ anm al-Fihriyning (nikohida) edi; u uni taloq qildi; soʻng unga Abdulloh ibn Usmon as-Saqafiy uylandi.(Ато, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди:) Қариба бинт Абу Умайя Умар ибнул-Хаттобнинг (никоҳида) эди; у уни талоқ қилди; сўнг унга Муовия ибн Абу Суфён уйланди. Умму Ҳакам бинт Абу Суфён эса Иёз ибн Ғ анм ал-Фиҳрийнинг (никоҳида) эди; у уни талоқ қилди; сўнг унга Абдуллоҳ ибн Усмон ас-Сақафий уйланди.

حَدَّثَنَا ابْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ،‏.‏ وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي يُونُسُ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَتِ الْمُؤْمِنَاتُ إِذَا هَاجَرْنَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَمْتَحِنُهُنَّ بِقَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى ‏[quran sura="60" aya_start="10" aya_end="10"]{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ قَالَتْ عَائِشَةُ فَمَنْ أَقَرَّ بِهَذَا الشَّرْطِ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ فَقَدْ أَقَرَّ بِالْمِحْنَةِ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَقْرَرْنَ بِذَلِكَ مِنْ قَوْلِهِنَّ قَالَ لَهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ انْطَلِقْنَ فَقَدْ بَايَعْتُكُنَّ ‏"‏، لاَ وَاللَّهِ مَا مَسَّتْ يَدُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَ امْرَأَةٍ قَطُّ، غَيْرَ أَنَّهُ بَايَعَهُنَّ بِالْكَلاَمِ، وَاللَّهِ مَا أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى النِّسَاءِ إِلاَّ بِمَا أَمَرَهُ اللَّهُ يَقُولُ لَهُنَّ إِذَا أَخَذَ عَلَيْهِنَّ ‏"‏ قَدْ بَايَعْتُكُنَّ ‏"‏‏.‏ كَلاَمًا‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) (Paygʻambar ﷺning zavjasi) aytdi:) Moʻmina (ayol)lar Paygʻambar ﷺning oldiga hijrat qilib kelganlarida, u zot ularni Alloh taoloning ‹Ey iymon keltirganlar, sizlarga moʻmina (ayol)lar muhojir (hijrat qilib) kelsa, ularni imtihon qilinglar...› (Mumtahana surasi, 10) degan soʻzi bilan imtihon qilar edilar — oyatning oxirigacha. Oisha aytdi: «Moʻmina (ayol)lardan kim shu shartga iqror boʻ lsa, u imtihon(dan oʻ tishi)ga iqror boʻ lgan boʻ lar edi. Rasululloh ﷺ — ular bu (gap)ni oʻ z soʻzlari bilan iqror qilganlarida — ularga: ‹Boringlar, men sizlarga bayʼat berdim (sizning bayʼatingizni qabul qildim)› der edilar. Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺning qoʻ llari aslo (biror) ayol qoʻ liga tegmagan; faqat u zot ularga kalom (soʻ z) bilan bayʼat olar edilar. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ ayollardan — Alloh u zotni buyurgan (shart)dan boshqa (biror narsani) olmadilar; ulardan (bayʼat) olganlarida, ularga: ‹Men sizlarga bayʼat berdim› deb — (faqat) kalom (soʻ z) bilan (aytar edilar).»(Оиша (розияллоҳу анҳо) (Пайғамбар ﷺнинг завжаси) айтди:) Мўмина (аёл)лар Пайғамбар ﷺнинг олдига ҳижрат қилиб келганларида, у зот уларни Аллоҳ таолонинг ‹Эй иймон келтирганлар, сизларга мўмина (аёл)лар муҳожир (ҳижрат қилиб) келса, уларни имтиҳон қилинглар...› (Мумтаҳана сураси, 10) деган сўзи билан имтиҳон қилар эдилар — оятнинг охиригача. Оиша айтди: «Мўмина (аёл)лардан ким шу шартга иқрор бў лса, у имтиҳон(дан ў тиши)га иқрор бў лган бў лар эди. Расулуллоҳ ﷺ — улар бу (гап)ни ў з сўзлари билан иқрор қилганларида — уларга: ‹Боринглар, мен сизларга байъат бердим (сизнинг байъатингизни қабул қилдим)› дер эдилар. Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺнинг қў ллари асло (бирор) аёл қў лига тегмаган; фақат у зот уларга калом (сў з) билан байъат олар эдилар. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ аёллардан — Аллоҳ у зотни буюрган (шарт)дан бошқа (бирор нарсани) олмадилар; улардан (байъат) олганларида, уларга: ‹Мен сизларга байъат бердим› деб — (фақат) калом (сў з) билан (айтар эдилар).»

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، عَنْ أَخِيهِ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ آلَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ نِسَائِهِ، وَكَانَتِ انْفَكَّتْ رِجْلُهُ فَأَقَامَ فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ تِسْعًا وَعِشْرِينَ، ثُمَّ نَزَلَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ آلَيْتَ شَهْرًا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ‏"‏‏.‏

(Humayd at-Taviyl, Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ni (shunday) deganini eshitdi:) Rasululloh ﷺ oʻ z zavjalaridan (uzoqlashishga) iylo (qasam) qildilar — u zotning oyoqlari (yiqilishdan) chiqib ketgan edi — va oʻ z (yuqori) xonasida yigirma toʻ qqiz (kun) turdilar, soʻng (xonadan) tushdilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, sen bir oy(ga) iylo qilgan eding-ku» dedi. U zot: «Oy — (baʼzan) yigirma toʻ qqiz (kun)dir» dedilar.(Ҳумайд ат-Тавийл, Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)ни (шундай) деганини эшитди:) Расулуллоҳ ﷺ ў з завжаларидан (узоқлашишга) ийло (қасам) қилдилар — у зотнинг оёқлари (йиқилишдан) чиқиб кетган эди — ва ў з (юқори) хонасида йигирма тў ққиз (кун) турдилар, сўнг (хонадан) тушдилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, сен бир ой(га) ийло қилган эдинг-ку» деди. У зот: «Ой — (баъзан) йигирма тў ққиз (кун)дир» дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، رضى الله عنهما كَانَ يَقُولُ فِي الإِيلاَءِ الَّذِي سَمَّى اللَّهُ لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدَ الأَجَلِ إِلاَّ أَنْ يُمْسِكَ بِالْمَعْرُوفِ، أَوْ يَعْزِمَ بِالطَّلاَقِ، كَمَا أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ‏.‏

(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) — Alloh nomini aytgan (zikr qilgan) iylo haqida (shunday) der edi: «(Belgilangan) muddatdan keyin hech kimga — maʼruf (yaxshilik) bilan (xotinini) ushlab turish, yoki Alloh (azza va jalla) buyurgandek taloqni qatʼiy (azm) qilishdan boshqa — (yoʻ l) halol boʻ lmaydi.»(Нофиъ ривоят қилди)ки, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) — Аллоҳ номини айтган (зикр қилган) ийло ҳақида (шундай) дер эди: «(Белгиланган) муддатдан кейин ҳеч кимга — маъруф (яхшилик) билан (хотинини) ушлаб туриш, ёки Аллоҳ (азза ва жалла) буюргандек талоқни қатъий (азм) қилишдан бошқа — (йў л) ҳалол бў лмайди.»

وَقَالَ لِي إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، إِذَا مَضَتْ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ يُوقَفُ حَتَّى يُطَلِّقَ، وَلاَ يَقَعُ عَلَيْهِ الطَّلاَقُ حَتَّى يُطَلِّقَ‏.‏ وَيُذْكَرُ ذَلِكَ عَنْ عُثْمَانَ وَعَلِيٍّ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَعَائِشَةَ وَاثْنَىْ عَشَرَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Molik, Nofiʼdan, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qildi):) Toʻ rt oy oʻ tgach, u (er) — to taloq qilguncha — toʻ xtatib (turgizib) qoʻ yiladi; (lekin) u taloq qilmaguncha, unga taloq voqeʼ boʻ lmaydi. Bu — Usmon, Ali, Abu Dardoʼ, Oisha va Paygʻambar ﷺning ashobidan oʻ n ikki kishidan (ham) zikr qilinadi.(Молик, Нофиъдан, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилди):) Тў рт ой ў тгач, у (эр) — то талоқ қилгунча — тў хтатиб (тургизиб) қў йилади; (лекин) у талоқ қилмагунча, унга талоқ воқеъ бў лмайди. Бу — Усмон, Али, Абу Дардў, Оиша ва Пайғамбар ﷺнинг ашобидан ў н икки кишидан (ҳам) зикр қилинади.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ ضَالَّةِ الْغَنَمِ فَقَالَ ‏"‏ خُذْهَا، فَإِنَّمَا هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ ‏"‏‏.‏ وَسُئِلَ عَنْ ضَالَّةِ الإِبِلِ، فَغَضِبَ وَاحْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ، وَقَالَ ‏"‏ مَا لَكَ وَلَهَا، مَعَهَا الْحِذَاءُ وَالسِّقَاءُ، تَشْرَبُ الْمَاءَ، وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ، حَتَّى يَلْقَاهَا رَبُّهَا ‏"‏‏.‏ وَسُئِلَ عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ ‏"‏ اعْرِفْ وِكَاءَهَا وَعِفَاصَهَا، وَعَرِّفْهَا سَنَةً، فَإِنْ جَاءَ مَنْ يَعْرِفُهَا، وَإِلاَّ فَاخْلِطْهَا بِمَالِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ فَلَقِيتُ رَبِيعَةَ بْنَ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ ـ قَالَ سُفْيَانُ وَلَمْ أَحْفَظْ عَنْهُ شَيْئًا غَيْرَ هَذَا ـ فَقُلْتُ أَرَأَيْتَ حَدِيثَ يَزِيدَ مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ فِي أَمْرِ الضَّالَّةِ، هُوَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ يَحْيَى وَيَقُولُ رَبِيعَةُ عَنْ يَزِيدَ مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ فَلَقِيتُ رَبِيعَةَ فَقُلْتُ لَهُ‏.‏

(Yazid — Munbais mavlosi — rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺdan yoʻqolgan qoʻ y (haqida) soʻraldi. U zot: «Uni ol; chunki u — yo senniki, yo birodaringniki, yo boʻ riniki(dir)» dedilar. Yoʻqolgan tuya (haqida) soʻraldi; (shunda) u zot gʻ azablandilar, yuzlari qizardi va: «Senga nima — unga (nima)! Uning bilan oyoq (kavush) va meshi (qorni) bor: suv ichadi, daraxt (oʻ t) yeydi — to egasi uni topguncha» dedilar. Luqata (topib olingan narsa) haqida soʻraldi; u zot: «Uning bogʻ ichi va idishini tanib (eslab) ol, soʻng uni bir yil (davomida) eʼlon qil; agar uni taniydigan (egasi) kelsa (bergin); aks holda, uni oʻ z molingga qoʻ sh» dedilar. (Sufyon: «Men Rabiʼa ibn Abu Abdurrahmonni uchratib: ‹Munbais mavlosi Yazidning yoʻqolgan (mol) haqidagi hadisi — u Zayd ibn Xoliddan(mi)?› dedim. U: ‹Ha› dedi» dedi.)(Язид — Мунбаис мавлоси — ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺдан йўқолган қў й (ҳақида) сўралди. У зот: «Уни ол; чунки у — ё сенники, ё биродарингники, ё бў риники(дир)» дедилар. Йўқолган туя (ҳақида) сўралди; (шунда) у зот ғ азабландилар, юзлари қизарди ва: «Сенга нима — унга (нима)! Унинг билан оёқ (кавуш) ва меши (қорни) бор: сув ичади, дарахт (ў т) ейди — то эгаси уни топгунча» дедилар. Луқата (топиб олинган нарса) ҳақида сўралди; у зот: «Унинг боғ ичи ва идишини таниб (эслаб) ол, сўнг уни бир йил (давомида) эълон қил; агар уни танийдиган (эгаси) келса (бергин); акс ҳолда, уни ў з молингга қў ш» дедилар. (Суфён: «Мен Рабиъа ибн Абу Абдурраҳмонни учратиб: ‹Мунбаис мавлоси Язиднинг йўқолган (мол) ҳақидаги ҳадиси — у Зайд ибн Холиддан(ми)?› дедим. У: ‹Ҳа› деди» деди.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ طَافَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَعِيرِهِ، وَكَانَ كُلَّمَا أَتَى عَلَى الرُّكْنِ أَشَارَ إِلَيْهِ، وَكَبَّرَ‏.‏ وَقَالَتْ زَيْنَبُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فُتِحَ مِنْ رَدْمِ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مِثْلُ هَذِهِ ‏"‏‏.‏ وَعَقَدَ تِسْعِينَ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ oʻ z tuyalarida (Kaʼbani) tavof qildilar; har gal Rukn (Hajarul-asvad)ga kelganlarida, unga ishora qilib, takbir aytar edilar. Zaynab esa (shunday) dedi: Paygʻambar ﷺ: «Yaʼjuj va Maʼjuj toʻ sigʻ idan mana shuncha ochildi» dedilar va toʻ qson (raqamini barmoqlari bilan) tugdi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ў з туяларида (Каъбани) тавоф қилдилар; ҳар гал Рукн (Ҳажарул-асвад)га келганларида, унга ишора қилиб, такбир айтар эдилар. Зайнаб эса (шундай) деди: Пайғамбар ﷺ: «Яъжуж ва Маъжуж тў сиғ идан мана шунча очилди» дедилар ва тў қсон (рақамини бармоқлари билан) тугди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فِي الْجُمُعَةِ سَاعَةٌ لاَ يُوَافِقُهَا مُسْلِمٌ قَائِمٌ يُصَلِّي، فَسَأَلَ اللَّهَ خَيْرًا، إِلاَّ أَعْطَاهُ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ بِيَدِهِ، وَوَضَعَ أَنْمَلَتَهُ عَلَى بَطْنِ الْوُسْطَى وَالْخِنْصَرِ‏.‏ قُلْنَا يُزَهِّدُهَا‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Abul-Qosim ﷺ: «Jumʼada bir soat (vaqt) bordirki, unga bir musulmon — namozda tik turib, Allohdan yaxshilik soʻrayotgan holda — toʻ gʻ ri kelsa, Alloh unga (oʻ shani) bermay qoymaydi» dedilar va qoʻ llari bilan (ishora qilib), barmoq uchini oʻ rta (barmoq) va jimjiloq ustiga qoʻ ydilar. Biz: «(U zot) uni (oʻ sha soatni) ozaytirmoqdalar (qisqaligini bildirmoqdalar)» dedik.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абул-Қосим ﷺ: «Жумъада бир соат (вақт) бордирки, унга бир мусулмон — намозда тик туриб, Аллоҳдан яхшилик сўраётган ҳолда — тў ғ ри келса, Аллоҳ унга (ў шани) бермай қоймайди» дедилар ва қў ллари билан (ишора қилиб), бармоқ учини ў рта (бармоқ) ва жимжилоқ устига қў йдилар. Биз: «(У зот) уни (ў ша соатни) озайтирмоқдалар (қисқалигини билдирмоқдалар)» дедик.

وَقَالَ الأُوَيْسِيُّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ شُعْبَةَ بْنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ عَدَا يَهُودِيٌّ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى جَارِيَةٍ، فَأَخَذَ أَوْضَاحًا كَانَتْ عَلَيْهَا وَرَضَخَ رَأْسَهَا، فَأَتَى بِهَا أَهْلُهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْىَ فِي آخِرِ رَمَقٍ، وَقَدْ أُصْمِتَتْ، فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَتَلَكِ فُلاَنٌ ‏"‏‏.‏ لِغَيْرِ الَّذِي قَتَلَهَا، فَأَشَارَتْ بِرَأْسِهَا أَنْ لاَ، قَالَ فَقَالَ لِرَجُلٍ آخَرَ غَيْرِ الَّذِي قَتَلَهَا، فَأَشَارَتْ أَنْ لاَ، فَقَالَ ‏"‏ فَفُلاَنٌ ‏"‏‏.‏ لِقَاتِلِهَا فَأَشَارَتْ أَنْ نَعَمْ، فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُضِخَ رَأْسُهُ بَيْنَ حَجَرَيْنِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ zamonida bir yahudiy bir qizga (joriyaga) hujum qildi — uning ustidagi kumush (taqinchoq)larni oldi va boshini (tosh bilan) yanchdi (ezdi). Uni oilasi Rasululloh ﷺning oldiga keltirdi — u oxirgi nafasida edi va (gapirolmay) sukutga tushgan edi. Rasululloh ﷺ unga: «Seni kim oʻ ldirdi — falonmi?» dedilar — uni oʻ ldirgan (kishi)dan boshqa (birovni atab). U boshi bilan: «Yoʻq» deb ishora qildi. U zot uni oʻ ldirgan (kishi)dan boshqa yana bir kishi(ni atab) aytdilar; u: «Yoʻq» deb ishora qildi. U zot: «(Unday boʻ lsa) falonmi?» dedilar — uni oʻ ldirgan (kishi)ni (atab); u: «Ha» deb ishora qildi. Shunda Rasululloh ﷺ unga (oʻ sha yahudiyga) buyurdilar — uning boshi ikki tosh orasida yanchildi (ezildi).(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ замонида бир яҳудий бир қизга (жорияга) ҳужум қилди — унинг устидаги кумуш (тақинчоқ)ларни олди ва бошини (тош билан) янчди (эзди). Уни оиласи Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келтирди — у охирги нафасида эди ва (гапиролмай) сукутга тушган эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сени ким ў лдирди — фалонми?» дедилар — уни ў лдирган (киши)дан бошқа (бировни атаб). У боши билан: «Йўқ» деб ишора қилди. У зот уни ў лдирган (киши)дан бошқа яна бир киши(ни атаб) айтдилар; у: «Йўқ» деб ишора қилди. У зот: «(Ундай бў лса) фалонми?» дедилар — уни ў лдирган (киши)ни (атаб); у: «Ҳа» деб ишора қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга (ў ша яҳудийга) буюрдилар — унинг боши икки тош орасида янчилди (эзилди).

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْفِتْنَةُ مِنْ هَا هُنَا ‏"‏‏.‏ وَأَشَارَ إِلَى الْمَشْرِقِ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni: «Fitna — mana bu yoqdan(dir)» deb aytayotganlarini eshitdim va u zot Sharq tomonga ishora qildilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни: «Фитна — мана бу ёқдан(дир)» деб айтаётганларини эшитдим ва у зот Шарқ томонга ишора қилдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ كُنَّا فِي سَفَرٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا غَرَبَتِ الشَّمْسُ قَالَ لِرَجُلٍ ‏"‏ انْزِلْ فَاجْدَحْ لِي ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَمْسَيْتَ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ انْزِلْ فَاجْدَحْ ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَمْسَيْتَ إِنَّ عَلَيْكَ نَهَارًا‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ انْزِلْ فَاجْدَحْ ‏"‏‏.‏ فَنَزَلَ فَجَدَحَ لَهُ فِي الثَّالِثَةِ، فَشَرِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى الْمَشْرِقِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا رَأَيْتُمُ اللَّيْلَ قَدْ أَقْبَلَ مِنْ هَا هُنَا فَقَدْ أَفْطَرَ الصَّائِمُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan (birga) bir safarda edik. Quyosh botgach, u zot bir kishiga: «Tushib, men uchun (sovut) tayyorla (saviq aralashtir)» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, (sal) kechqurib olsang(-chi)» dedi. Soʻng u zot (yana): «Tushib, tayyorla» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, (sal) kechqurib olsang; hali ustingda kunduz (yorugʻ i) bor» dedi. Soʻng u zot (yana): «Tushib, tayyorla» dedilar. Bas, u tushib, uchinchi (martada) u zot uchun (sovut) tayyorladi; Rasululloh ﷺ ichdilar, soʻng qoʻ llari bilan Sharq tomonga ishora qilib: «Tunni mana bu yoqdan keldi deb koʻ rsangiz, roʻ zador (roʻ zasini) ochdi (iftor qildi)» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) бир сафарда эдик. Қуёш ботгач, у зот бир кишига: «Тушиб, мен учун (совут) тайёрла (савиқ аралаштир)» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, (сал) кечқуриб олсанг(-чи)» деди. Сўнг у зот (яна): «Тушиб, тайёрла» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, (сал) кечқуриб олсанг; ҳали устингда кундуз (ёруғ и) бор» деди. Сўнг у зот (яна): «Тушиб, тайёрла» дедилар. Бас, у тушиб, учинчи (мартада) у зот учун (совут) тайёрлади; Расулуллоҳ ﷺ ичдилар, сўнг қў ллари билан Шарқ томонга ишора қилиб: «Тунни мана бу ёқдан келди деб кў рсангиз, рў задор (рў засини) очди (ифтор қилди)» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَمْنَعَنَّ أَحَدًا مِنْكُمْ نِدَاءُ بِلاَلٍ ـ أَوْ قَالَ أَذَانُهُ ـ مِنْ سَحُورِهِ، فَإِنَّمَا يُنَادِي أَوْ قَالَ يُؤَذِّنُ لِيَرْجِعَ قَائِمُكُمْ ‏"‏‏.‏ وَلَيْسَ أَنْ يَقُولَ كَأَنَّهُ يَعْنِي الصُّبْحَ أَوِ الْفَجْرَ، وَأَظْهَرَ يَزِيدُ يَدَيْهِ ثُمَّ مَدَّ إِحْدَاهُمَا مِنَ الأُخْرَى‏.‏

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Birortangizni Bilolning nidosi — yoki azoni — saharlikdan (sahar taomidan) aslo toʻ smasin; chunki u — sizning (namozda) turuvchingiz qaytsin (tursin) deb — nido (azon) aytadi; va u — goʻyo subhni (fajrni) (bildirgandek) — emas» dedilar. Yazid (roviy) ikki qoʻ lini koʻ rsatdi, soʻng birini ikkinchisidan (yoyib) choʻ zdi (fajr — koʻ ndalang tarqaladigan yorugʻ likni bildirib).(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Бирортангизни Билолнинг нидоси — ёки азони — саҳарликдан (саҳар таомидан) асло тў смасин; чунки у — сизнинг (намозда) турувчингиз қайцин (турсин) деб — нидо (азон) айтади; ва у — гўё субҳни (фажрни) (билдиргандек) — эмас» дедилар. Язид (ровий) икки қў лини кў рсатди, сўнг бирини иккинчисидан (ёйиб) чў зди (фажр — кў ндаланг тарқаладиган ёруғ ликни билдириб).

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَثَلُ الْبَخِيلِ وَالْمُنْفِقِ كَمَثَلِ رَجُلَيْنِ عَلَيْهِمَا جُبَّتَانِ مِنْ حَدِيدٍ، مِنْ لَدُنْ ثَدْيَيْهِمَا إِلَى تَرَاقِيهِمَا، فَأَمَّا الْمُنْفِقُ فَلاَ يُنْفِقُ شَيْئًا إِلاَّ مَادَّتْ عَلَى جِلْدِهِ حَتَّى تُجِنَّ بَنَانَهُ وَتَعْفُوَ أَثَرَهُ، وَأَمَّا الْبَخِيلُ فَلاَ يُرِيدُ يُنْفِقُ إِلاَّ لَزِمَتْ كُلُّ حَلْقَةٍ مَوْضِعَهَا، فَهْوَ يُوسِعُهَا فَلاَ تَتَّسِعُ ‏"‏‏.‏ وَيُشِيرُ بِإِصْبَعِهِ إِلَى حَلْقِهِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Baxil (xasis) va infoq qiluvchi (saxiy)ning misoli — ustlarida, koʻ kraklaridan to boʻ gʻ izlarigacha (boʻ lgan) temirdan ikki soʻ vut (kiyim) boʻ lgan ikki kishi(ning misoli) kabidir: infoq qiluvchi — biror narsani infoq qilsa, (soʻ vut) uning teri ustida (kengayib) choʻ ziladi — hatto barmoq uchlarini yopadi va izini (yoʻ lini) oʻ chiradi; baxil esa — infoq qilmoqchi boʻ lganida, har bir halqa oʻ z joyiga yopishib qoladi; u uni kengaytirmoqchi boʻ ladi, (lekin) u kengaymaydi» dedilar va barmogʻ i bilan boʻ gʻ ziga ishora qildilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Бахил (хасис) ва инфоқ қилувчи (сахий)нинг мисоли — устларида, кў кракларидан то бў ғ изларигача (бў лган) темирдан икки сў вут (кийим) бў лган икки киши(нинг мисоли) кабидир: инфоқ қилувчи — бирор нарсани инфоқ қилса, (сў вут) унинг тери устида (кенгайиб) чў зилади — ҳатто бармоқ учларини ёпади ва изини (йў лини) ў чиради; бахил эса — инфоқ қилмоқчи бў лганида, ҳар бир ҳалқа ў з жойига ёпишиб қолади; у уни кенгайтирмоқчи бў лади, (лекин) у кенгаймайди» дедилар ва бармоғ и билан бў ғ зига ишора қилдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ دُورِ الأَنْصَارِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بَنُو النَّجَّارِ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ بَنُو عَبْدِ الأَشْهَلِ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ بَنُو الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ بَنُو سَاعِدَةَ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ بِيَدِهِ، فَقَبَضَ أَصَابِعَهُ، ثُمَّ بَسَطَهُنَّ كَالرَّامِي بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَفِي كُلِّ دُورِ الأَنْصَارِ خَيْرٌ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sizlarga ansorlarning eng yaxshi uylari (qabilalari)ni xabar bermayinmi?» dedilar. Ular: «Ha (ber), ey Allohning Rasuli» dedi. U zot: «Banu Najjor, soʻng ularga qoʻ ni boʻ lganlar — Banu Abdulashhal, soʻng ularga qoʻ ni boʻ lganlar — Banul-Horis ibnul-Xazraj, soʻng ularga qoʻ ni boʻ lganlar — Banu Soida» dedilar. Soʻng qoʻ llari bilan (ishora qilib), barmoqlarini yumdilar, soʻng — (toshni) otuvchi kishidek — ularni yoydilar; soʻng: «Va ansorlarning barcha uylarida yaxshilik bordir» dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга ансорларнинг энг яхши уйлари (қабилалари)ни хабар бермайинми?» дедилар. Улар: «Ҳа (бер), эй Аллоҳнинг Расули» деди. У зот: «Бану Нажжор, сўнг уларга қў ни бў лганлар — Бану Абдулашҳал, сўнг уларга қў ни бў лганлар — Банул-Ҳорис ибнул-Хазраж, сўнг уларга қў ни бў лганлар — Бану Соида» дедилар. Сўнг қў ллари билан (ишора қилиб), бармоқларини юмдилар, сўнг — (тошни) отувчи кишидек — уларни ёйдилар; сўнг: «Ва ансорларнинг барча уйларида яхшилик бордир» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ أَبُو حَازِمٍ سَمِعْتُهُ مِنْ، سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بُعِثْتُ أَنَا وَالسَّاعَةَ كَهَذِهِ مِنْ هَذِهِ أَوْ كَهَاتَيْنِ ‏"‏‏.‏ وَقَرَنَ بَيْنَ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى‏.‏

(Abu Hozim, Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) — Rasululloh ﷺning sahobasi — (shunday) deganini eshitdi:) Rasululloh ﷺ: «Men va qiyomat — mana bu (ikki barmoq) kabi — (yaqin) yuborildim» dedilar va koʻ rsatkich (barmoq) bilan oʻ rta (barmoqni) yonma-yon qoʻ ydilar.(Абу Ҳозим, Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) — Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаси — (шундай) деганини эшитди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ва қиёмат — мана бу (икки бармоқ) каби — (яқин) юборилдим» дедилар ва кў рсаткич (бармоқ) билан ў рта (бармоқни) ёнма-ён қў йдилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا جَبَلَةُ بْنُ سُحَيْمٍ، سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا ‏"‏‏.‏ يَعْنِي ثَلاَثِينَ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَهَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا ‏"‏‏.‏ يَعْنِي تِسْعًا وَعِشْرِينَ يَقُولُ، مَرَّةً ثَلاَثِينَ وَمَرَّةً تِسْعًا وَعِشْرِينَ‏.‏

(Jabala ibn Suhaym aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ni (shunday) deganini eshitdim: Paygʻambar ﷺ: «Oy — mana shunday, mana shunday, mana shunday(dir)» dedilar — yaʼni oʻ ttiz (kun); soʻng: «Va mana shunday, mana shunday, mana shunday» dedilar — yaʼni yigirma toʻ qqiz; (yaʼni) bir marta oʻ ttiz, bir marta yigirma toʻ qqiz, der edilar.(Жабала ибн Суҳайм айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)ни (шундай) деганини эшитдим: Пайғамбар ﷺ: «Ой — мана шундай, мана шундай, мана шундай(дир)» дедилар — яъни ў ттиз (кун); сўнг: «Ва мана шундай, мана шундай, мана шундай» дедилар — яъни йигирма тў ққиз; (яъни) бир марта ў ттиз, бир марта йигирма тў ққиз, дер эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ وَأَشَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ نَحْوَ الْيَمَنِ ‏"‏ الإِيمَانُ هَا هُنَا ـ مَرَّتَيْنِ ـ أَلاَ وَإِنَّ الْقَسْوَةَ وَغِلَظَ الْقُلُوبِ فِي الْفَدَّادِينَ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنَا الشَّيْطَانِ رَبِيعَةَ وَمُضَرَ ‏"‏‏.‏

(Abu Masʼud (al-Ansoriy) (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ qoʻ llari bilan Yaman tomonga ishora qilib: «Iymon — mana bu yoqda(dir)» dedilar — ikki marta — «Ogoh boʻ linglar: qattiqdillik va qalblarning qoʻ polligi — shaytonning ikki shoxi chiqadigan (joyda), faddodinlar (baqirchi tuyaboqar)lar — Rabiʼa va Muzar(da)dir» dedilar.(Абу Масъуд (ал-Ансорий) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ қў ллари билан Яман томонга ишора қилиб: «Иймон — мана бу ёқда(дир)» дедилар — икки марта — «Огоҳ бў линглар: қаттиқдиллик ва қалбларнинг қў поллиги — шайтоннинг икки шохи чиқадиган (жойда), фаддодинлар (бақирчи туябоқар)лар — Рабиъа ва Музар(да)дир» дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيمِ فِي الْجَنَّةِ هَكَذَا ‏"‏‏.‏ وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى، وَفَرَّجَ بَيْنَهُمَا شَيْئًا‏.‏

(Sahl (ibn Saʼd) (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Men va yetimning kafili (boquvchisi) — jannatda mana shunday(miz)» dedilar va koʻ rsatkich (barmoq) bilan oʻ rta (barmoqni) ishora qilib, ikkovi orasini bir oz ochdilar.(Саҳл (ибн Саъд) (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ва етимнинг кафили (боқувчиси) — жаннатда мана шундай(миз)» дедилар ва кў рсаткич (бармоқ) билан ў рта (бармоқни) ишора қилиб, иккови орасини бир оз очдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وُلِدَ لِي غُلاَمٌ أَسْوَدُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا أَلْوَانُهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ حُمْرٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ فِيهَا مِنْ أَوْرَقَ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَنَّى ذَلِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ لَعَلَّهُ نَزَعَهُ عِرْقٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلَعَلَّ ابْنَكَ هَذَا نَزَعَهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir kishi Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, menga qora bir oʻgʻ il tugʻ ildi (men oqman, shubha qilyapman)» dedi. U zot: «Senda tuyalar bormi?» dedilar. U: «Ha» dedi. U zot: «Ularning ranglari qanday?» dedilar. U: «Qizgʻ ish» dedi. U zot: «Ularda kulrang (boz) (tuya) bormi?» dedilar. U: «Ha» dedi. U zot: «Bu qaerdan (keldi)?» dedilar. U: «Ehtimol uni bir tomir (nasl-ajdod) tortgan (boʻ lsa kerak)» dedi. U zot: «Ehtimol shu oʻgʻ lingni (ham) bir tomir tortgan(dir)» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга қора бир ўғ ил туғ илди (мен оқман, шубҳа қиляпман)» деди. У зот: «Сенда туялар борми?» дедилар. У: «Ҳа» деди. У зот: «Уларнинг ранглари қандай?» дедилар. У: «Қизғ иш» деди. У зот: «Уларда кулранг (боз) (туя) борми?» дедилар. У: «Ҳа» деди. У зот: «Бу қаэрдан (келди)?» дедилар. У: «Эҳтимол уни бир томир (насл-аждод) тортган (бў лса керак)» деди. У зот: «Эҳтимол шу ўғ лингни (ҳам) бир томир тортган(дир)» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ قَذَفَ امْرَأَتَهُ فَأَحْلَفَهُمَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ فَرَّقَ بَيْنَهُمَا‏.‏

(Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, ansorlardan bir kishi oʻ z xotinini (zinoda) qazf (tuhmat) qildi; Paygʻambar ﷺ ikkovini (liʼon bilan) qasam ichdirdilar, soʻng ikkovini ajratdilar.(Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, ансорлардан бир киши ў з хотинини (зинода) қазф (туҳмат) қилди; Пайғамбар ﷺ икковини (лиъон билан) қасам ичдирдилар, сўнг икковини ажратдилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ، قَذَفَ امْرَأَتَهُ، فَجَاءَ فَشَهِدَ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ، فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَامَتْ فَشَهِدَتْ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Hilol ibn Umayya oʻ z xotinini (zinoda) qazf (tuhmat) qildi; u kelib, guvohlik berdi — Paygʻambar ﷺ esa: «Albatta Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; bas, ikkovingizdan (biror) tavba qiluvchi bormi?» der edilar. Soʻng u (ayol) turib, guvohlik berdi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Ҳилол ибн Умайя ў з хотинини (зинода) қазф (туҳмат) қилди; у келиб, гувоҳлик берди — Пайғамбар ﷺ эса: «Албатта Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончи; бас, икковингиздан (бирор) тавба қилувчи борми?» дер эдилар. Сўнг у (аёл) туриб, гувоҳлик берди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عُوَيْمِرًا الْعَجْلاَنِيَّ جَاءَ إِلَى عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ الأَنْصَارِيِّ فَقَالَ لَهُ يَا عَاصِمُ أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ، أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ سَلْ لِي يَا عَاصِمُ عَنْ ذَلِكَ‏.‏ فَسَأَلَ عَاصِمٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا، حَتَّى كَبُرَ عَلَى عَاصِمٍ مَا سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَجَعَ عَاصِمٌ إِلَى أَهْلِهِ جَاءَهُ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ يَا عَاصِمُ مَاذَا قَالَ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عَاصِمٌ لِعُوَيْمِرٍ لَمْ تَأْتِنِي بِخَيْرٍ، قَدْ كَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسْأَلَةَ الَّتِي سَأَلْتُهُ عَنْهَا‏.‏ فَقَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لاَ أَنْتَهِي حَتَّى أَسْأَلَهُ عَنْهَا‏.‏ فَأَقْبَلَ عُوَيْمِرٌ حَتَّى جَاءَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَطَ النَّاسِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ أُنْزِلَ فِيكَ وَفِي صَاحِبَتِكَ فَاذْهَبْ فَأْتِ بِهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ سَهْلٌ فَتَلاَعَنَا وَأَنَا مَعَ النَّاسِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا فَرَغَا مِنْ تَلاَعُنِهِمَا قَالَ عُوَيْمِرٌ كَذَبْتُ عَلَيْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ أَمْسَكْتُهَا‏.‏ فَطَلَّقَهَا ثَلاَثًا قَبْلَ أَنْ يَأْمُرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَكَانَتْ سُنَّةَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ‏.‏

(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) xabar berdi)ki, Uvaymir al-Ajloniy Osim ibn Adiy al-Ansoriyning oldiga kelib, unga: «Ey Osim, bir kishi oʻ z xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻ ldiradimi, soʻng sizlar uni oʻ ldirasizmi — yoki qanday qilsin? Ey Osim, men uchun buni (Rasululloh ﷺdan) soʻra» dedi. Osim buni Rasululloh ﷺdan soʻradi; (lekin) Rasululloh ﷺ (bunday) savollarni yoqtirmadilar va aybladilar — hatto Osimga Rasululloh ﷺdan eshitgan (gap)i ogʻ ir botdi. Osim oʻ z ahliga qaytgach, Uvaymir kelib: «Ey Osim, Rasululloh ﷺ senga nima dedilar?» dedi. Osim Uvaymirga: «Sen menga yaxshilik keltirmading; men soʻragan masalani Rasululloh ﷺ yoqtirmadilar» dedi. Uvaymir: «Allohga qasamki, men — uni u zotdan soʻramaguncha — toʻ xtamayman» dedi va Rasululloh ﷺning oldiga — odamlar oʻ rtasida — kelib: «Ey Allohning Rasuli, bir kishi oʻ z xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻ ldiradimi, soʻng sizlar uni oʻ ldirasizmi — yoki qanday qilsin?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Sen va xotining haqida (oyat) nozil qilindi; bor, uni olib kel» dedilar. Sahl aytdi: «Bas, ular liʼon qildi — men odamlar bilan (birga) Rasululloh ﷺning huzurida edim. Ular liʼondan farogʻ at topgach, Uvaymir: ‹Agar men uni ushlab tursam, men unga yolgʻon (gapirgan) boʻ laman, ey Allohning Rasuli› dedi va — Rasululloh ﷺ unga buyurishdan oldin — uni uch (taloq bilan) taloq qildi.» Ibn Shihob: «Bas, mana shu — liʼon qilishuvchilarning sunnati boʻ ldi» dedi.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) хабар берди)ки, Уваймир ал-Ажлоний Осим ибн Адий ал-Ансорийнинг олдига келиб, унга: «Эй Осим, бир киши ў з хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ў лдирадими, сўнг сизлар уни ў лдирасизми — ёки қандай қилсин? Эй Осим, мен учун буни (Расулуллоҳ ﷺдан) сўра» деди. Осим буни Расулуллоҳ ﷺдан сўради; (лекин) Расулуллоҳ ﷺ (бундай) саволларни ёқтирмадилар ва айбладилар — ҳатто Осимга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган (гап)и оғ ир ботди. Осим ў з аҳлига қайтгач, Уваймир келиб: «Эй Осим, Расулуллоҳ ﷺ сенга нима дедилар?» деди. Осим Уваймирга: «Сен менга яхшилик келтирмадинг; мен сўраган масалани Расулуллоҳ ﷺ ёқтирмадилар» деди. Уваймир: «Аллоҳга қасамки, мен — уни у зотдан сўрамагунча — тў хтамайман» деди ва Расулуллоҳ ﷺнинг олдига — одамлар ў ртасида — келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, бир киши ў з хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ў лдирадими, сўнг сизлар уни ў лдирасизми — ёки қандай қилсин?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен ва хотининг ҳақида (оят) нозил қилинди; бор, уни олиб кел» дедилар. Саҳл айтди: «Бас, улар лиъон қилди — мен одамлар билан (бирга) Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида эдим. Улар лиъондан фароғ ат топгач, Уваймир: ‹Агар мен уни ушлаб турсам, мен унга ёлғон (гапирган) бў ламан, эй Аллоҳнинг Расули› деди ва — Расулуллоҳ ﷺ унга буюришдан олдин — уни уч (талоқ билан) талоқ қилди.» Ибн Шиҳоб: «Бас, мана шу — лиъон қилишувчиларнинг суннати бў лди» деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنِ الْمُلاَعَنَةِ، وَعَنِ السُّنَّةِ، فِيهَا عَنْ حَدِيثِ، سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ أَخِي بَنِي سَاعِدَةَ أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِي شَأْنِهِ مَا ذَكَرَ فِي الْقُرْآنِ مِنْ أَمْرِ الْمُتَلاَعِنَيْنِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ قَضَى اللَّهُ فِيكَ وَفِي امْرَأَتِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَتَلاَعَنَا فِي الْمَسْجِدِ وَأَنَا شَاهِدٌ، فَلَمَّا فَرَغَا قَالَ كَذَبْتُ عَلَيْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ أَمْسَكْتُهَا‏.‏ فَطَلَّقَهَا ثَلاَثًا قَبْلَ أَنْ يَأْمُرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ فَرَغَا مِنَ التَّلاَعُنِ، فَفَارَقَهَا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ ذَاكَ تَفْرِيقٌ بَيْنَ كُلِّ مُتَلاَعِنَيْنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَكَانَتِ السُّنَّةُ بَعْدَهُمَا أَنْ يُفَرَّقَ بَيْنَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ، وَكَانَتْ حَامِلاً، وَكَانَ ابْنُهَا يُدْعَى لأُمِّهِ، قَالَ ثُمَّ جَرَتِ السُّنَّةُ فِي مِيرَاثِهَا أَنَّهَا تَرِثُهُ وَيَرِثُ مِنْهَا مَا فَرَضَ اللَّهُ لَهُ‏.‏ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنْ جَاءَتْ بِهِ أَحْمَرَ قَصِيرًا كَأَنَّهُ وَحَرَةٌ، فَلاَ أُرَاهَا إِلاَّ قَدْ صَدَقَتْ وَكَذَبَ عَلَيْهَا، وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَسْوَدَ أَعْيَنَ ذَا أَلْيَتَيْنِ، فَلاَ أُرَاهُ إِلاَّ قَدْ صَدَقَ عَلَيْهَا ‏"‏‏.‏ فَجَاءَتْ بِهِ عَلَى الْمَكْرُوهِ مِنْ ذَلِكَ‏.‏

(Ibn Shihob, Sahl ibn Saʼd — Banu Soidaning (birodari)dan, liʼon va undagi sunnat haqida xabar berdi)ki, ansorlardan bir kishi Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, bir kishi oʻ z xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻ ldiradimi, yoki qanday qilsin?» dedi. Alloh uning ishida — Qurʼonda liʼon qilishuvchilar haqida zikr qilgan (narsa)ni — nozil qildi. Paygʻambar ﷺ: «Alloh sen va xotining haqida hukm chiqardi» dedilar. (Sahl:) Bas, ikkovi masjidda liʼon qildi — men (bunga) guvoh edim. Ular (liʼondan) farogʻ at topgach, u: «Agar men uni ushlab tursam, men unga yolgʻon (gapirgan) boʻ laman, ey Allohning Rasuli» dedi va — Rasululloh ﷺ unga buyurishdan oldin, ular liʼondan farogʻ at topgan paytda — uni uch (taloq bilan) taloq qildi; soʻng undan Paygʻambar ﷺning huzurida ajrashdi. U zot: «Bu — har bir liʼon qilishuvchi (er-xotin) orasidagi ajralish(dir)» dedilar. Ibn Shihob: «Bas, ulardan keyin sunnat — liʼon qilishuvchi (er-xotin)ni ajratish boʻ ldi» dedi. (Ayol) homilador edi; uning oʻgʻ li (keyin) onasiga (nisbat bilan) chaqirilar edi. Soʻng meros (masalasi)da sunnat shu boʻ ldiki, u (ayol) undan (oʻgʻ lidan) meros oladi, u (oʻgʻ il) ham undan — Alloh unga farz qilgan (ulush)ni — meros oladi. (Ibn Shihob, Sahldan shu hadisda:) Paygʻambar ﷺ: «Agar u (ayol) — qizil, kalta, goʻyo vahara (kaltakesak)dek (bola) keltirsa, men uni — rost soʻzlagan va u (er) unga yolgʻon (tuhmat) qilgan deb(gina) bilaman; agar qora, koʻ zi katta, dumbasi yirik (bola) keltirsa, men uni — u (er) unga rost (aytgan) deb(gina) bilaman» dedilar. Bas, u (ayol) — oʻ sha yoqtirmagan (sifat) bilan (bola) keltirdi (yaʼni er rost chiqdi).(Ибн Шиҳоб, Саҳл ибн Саъд — Бану Соиданинг (биродари)дан, лиъон ва ундаги суннат ҳақида хабар берди)ки, ансорлардан бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, бир киши ў з хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ў лдирадими, ёки қандай қилсин?» деди. Аллоҳ унинг ишида — Қуръонда лиъон қилишувчилар ҳақида зикр қилган (нарса)ни — нозил қилди. Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ сен ва хотининг ҳақида ҳукм чиқарди» дедилар. (Саҳл:) Бас, иккови масжидда лиъон қилди — мен (бунга) гувоҳ эдим. Улар (лиъондан) фароғ ат топгач, у: «Агар мен уни ушлаб турсам, мен унга ёлғон (гапирган) бў ламан, эй Аллоҳнинг Расули» деди ва — Расулуллоҳ ﷺ унга буюришдан олдин, улар лиъондан фароғ ат топган пайтда — уни уч (талоқ билан) талоқ қилди; сўнг ундан Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида ажрашди. У зот: «Бу — ҳар бир лиъон қилишувчи (эр-хотин) орасидаги ажралиш(дир)» дедилар. Ибн Шиҳоб: «Бас, улардан кейин суннат — лиъон қилишувчи (эр-хотин)ни ажратиш бў лди» деди. (Аёл) ҳомиладор эди; унинг ўғ ли (кейин) онасига (нисбат билан) чақирилар эди. Сўнг мерос (масаласи)да суннат шу бў лдики, у (аёл) ундан (ўғ лидан) мерос олади, у (ўғ ил) ҳам ундан — Аллоҳ унга фарз қилган (улуш)ни — мерос олади. (Ибн Шиҳоб, Саҳлдан шу ҳадисда:) Пайғамбар ﷺ: «Агар у (аёл) — қизил, калта, гўё ваҳара (калтакесак)дек (бола) келтирса, мен уни — рост сўзлаган ва у (эр) унга ёлғон (туҳмат) қилган деб(гина) биламан; агар қора, кў зи катта, думбаси йирик (бола) келтирса, мен уни — у (эр) унга рост (айтган) деб(гина) биламан» дедилар. Бас, у (аёл) — ў ша ёқтирмаган (сифат) билан (бола) келтирди (яъни эр рост чиқди).

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ ذُكِرَ التَّلاَعُنُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عَاصِمُ بْنُ عَدِيٍّ فِي ذَلِكَ قَوْلاً، ثُمَّ انْصَرَفَ، فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ يَشْكُو إِلَيْهِ أَنَّهُ وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، فَقَالَ عَاصِمٌ مَا ابْتُلِيتُ بِهَذَا إِلاَّ لِقَوْلِي، فَذَهَبَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِالَّذِي وَجَدَ عَلَيْهِ امْرَأَتَهُ وَكَانَ ذَلِكَ الرَّجُلُ مُصْفَرًّا قَلِيلَ اللَّحْمِ سَبْطَ الشَّعَرِ، وَكَانَ الَّذِي ادَّعَى عَلَيْهِ أَنَّهُ وَجَدَهُ عِنْدَ أَهْلِهِ خَدْلاً آدَمَ كَثِيرَ اللَّحْمِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ بَيِّنْ ‏"‏‏.‏ فَجَاءَتْ شَبِيهًا بِالرَّجُلِ الَّذِي ذَكَرَ زَوْجُهَا أَنَّهُ وَجَدَهُ، فَلاَعَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمَا‏.‏ قَالَ رَجُلٌ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمَجْلِسِ هِيَ الَّتِي قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ رَجَمْتُ أَحَدًا بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ رَجَمْتُ هَذِهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ لاَ تِلْكَ امْرَأَةٌ كَانَتْ تُظْهِرُ فِي الإِسْلاَمِ السُّوءَ قَالَ أَبُو صَالِحٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ خَدِلاً‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning huzurida liʼon zikr qilindi; Osim ibn Adiy bu haqda bir (gap) aytdi, soʻng (uyiga) qaytdi. Qavmidan bir kishi uning oldiga kelib, oʻ z xotini bilan (begona) bir erkakni topganini unga shikoyat qildi. Osim: «Men bu (balo)ga — faqat oʻ z (aytgan) soʻzim sababli — uchradim» dedi va uni Paygʻambar ﷺning oldiga olib bordi; u (kishi) — oʻ z xotinini qaysi (holda) topganini — u zotga xabar berdi. Oʻ sha kishi (er) — sariq (rangli), goʻshti oz (ozgʻ in), sochi tekis edi; u (er) — ‹oʻ z ahli huzurida topdim› deb daʼvo qilgan (begona) kishi esa — boldiri toʻ liq, qoramtir (bugʻdoyrang), goʻshtdor (semiz) edi. Paygʻambar ﷺ: «Allohim, (haqni) bayon qil» dedilar. Bas, (ayol) — eri ‹topdim› deb aytgan (oʻ sha) kishiga oʻ xshash (bola) keltirdi (tugʻ di); shunda Paygʻambar ﷺ ikkovi orasida liʼon qildilar. Majlisda bir kishi Ibn Abbosga: «(Oʻ sha ayol) — Paygʻambar ﷺ: ‹Agar men birovni bayyina (guvoh)siz rajm qilganimda edi, mana shuni rajm qilgan boʻ lar edim› degan (oʻ sha) ayolmi?» dedi. U: «Yoʻq; u (boshqa) — Islomda (oshkora) yomonlik (buzuqlik) koʻ rsatadigan bir ayol edi» dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида лиъон зикр қилинди; Осим ибн Адий бу ҳақда бир (гап) айтди, сўнг (уйига) қайтди. Қавмидан бир киши унинг олдига келиб, ў з хотини билан (бегона) бир эркакни топганини унга шикоят қилди. Осим: «Мен бу (бало)га — фақат ў з (айтган) сўзим сабабли — учрадим» деди ва уни Пайғамбар ﷺнинг олдига олиб борди; у (киши) — ў з хотинини қайси (ҳолда) топганини — у зотга хабар берди. Ў ша киши (эр) — сариқ (рангли), гўшти оз (озғ ин), сочи текис эди; у (эр) — ‹ў з аҳли ҳузурида топдим› деб даъво қилган (бегона) киши эса — болдири тў лиқ, қорамтир (буғдойранг), гўштдор (семиз) эди. Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳим, (ҳақни) баён қил» дедилар. Бас, (аёл) — эри ‹топдим› деб айтган (ў ша) кишига ў хшаш (бола) келтирди (туғ ди); шунда Пайғамбар ﷺ иккови орасида лиъон қилдилар. Мажлисда бир киши Ибн Аббосга: «(Ў ша аёл) — Пайғамбар ﷺ: ‹Агар мен бировни баййина (гувоҳ)сиз ражм қилганимда эди, мана шуни ражм қилган бў лар эдим› деган (ў ша) аёлми?» деди. У: «Йўқ; у (бошқа) — Исломда (ошкора) ёмонлик (бузуқлик) кў рсатадиган бир аёл эди» деди.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ رَجُلٌ قَذَفَ امْرَأَتَهُ فَقَالَ فَرَّقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَخَوَىْ بَنِي الْعَجْلاَنِ، وَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ، فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ‏"‏‏.‏ فَأَبَيَا‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ، فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبُ ‏"‏‏.‏ فَأَبَيَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ، فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ‏"‏ فَأَبَيَا فَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ فَقَالَ لِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ إِنَّ فِي الْحَدِيثِ شَيْئًا لاَ أَرَاكَ تُحَدِّثُهُ قَالَ قَالَ الرَّجُلُ مَالِي قَالَ قِيلَ لاَ مَالَ لَكَ، إِنْ كُنْتَ صَادِقًا فَقَدْ دَخَلْتَ بِهَا، وَإِنْ كُنْتَ كَاذِبًا فَهْوَ أَبْعَدُ مِنْكَ‏.‏

(Saʼid ibn Jubayr aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Bir kishi oʻ z xotinini (zinoda) qazf qildi (nima boʻ ladi)?» dedim. U: «Paygʻambar ﷺ Banul-Ajlondan boʻ lgan (er-xotin) ikkovini ajratdilar va: ‹Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; bas, ikkovingizdan tavba qiluvchi bormi?› dedilar. Ikkovi bosh tortdi. U zot (yana): ‹Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; bas, ikkovingizdan tavba qiluvchi bormi?› dedilar. Ikkovi bosh tortdi. U zot (uchinchi marta shunday) dedilar; ikkovi (yana) bosh tortdi; bas, u zot ikkovini ajratdilar» dedi. (Ayyub: «Amr ibn Dinor menga: ‹Hadisda bir narsa borki, men seni uni soʻzlayotganingni koʻ rmayman› dedi: (oʻ sha) kishi: ‹Mening molim (mahrim qaerda)?› dedi. (Unga): ‹Senga mol yoʻq: agar rost (aytgan) boʻ lsang, u (mahr) — sen uning farjini halol qilgan (jimoʼ qilgan) evaziga (ketdi); agar yolgʻon (aytgan) boʻ lsang, u sendan yanada yiroqroq› deyildi.»)(Саъид ибн Жубайр айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Бир киши ў з хотинини (зинода) қазф қилди (нима бў лади)?» дедим. У: «Пайғамбар ﷺ Банул-Ажлондан бў лган (эр-хотин) икковини ажратдилар ва: ‹Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончи; бас, икковингиздан тавба қилувчи борми?› дедилар. Иккови бош тортди. У зот (яна): ‹Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончи; бас, икковингиздан тавба қилувчи борми?› дедилар. Иккови бош тортди. У зот (учинчи марта шундай) дедилар; иккови (яна) бош тортди; бас, у зот икковини ажратдилар» деди. (Айюб: «Амр ибн Динор менга: ‹Ҳадисда бир нарса борки, мен сени уни сўзлаётганингни кў рмайман› деди: (ў ша) киши: ‹Менинг молим (маҳрим қаэрда)?› деди. (Унга): ‹Сенга мол йўқ: агар рост (айтган) бў лсанг, у (маҳр) — сен унинг фаржини ҳалол қилган (жимў қилган) эвазига (кетди); агар ёлғон (айтган) бў лсанг, у сендан янада йироқроқ› дейилди.»)

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنِ الْمُتَلاَعِنَيْنِ،، فَقَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلْمُتَلاَعِنَيْنِ ‏"‏ حِسَابُكُمَا عَلَى اللَّهِ أَحَدُكُمَا كَاذِبٌ، لاَ سَبِيلَ لَكَ عَلَيْهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ مَالِي قَالَ ‏"‏ لاَ مَالَ لَكَ، إِنْ كُنْتَ صَدَقْتَ عَلَيْهَا، فَهْوَ بِمَا اسْتَحْلَلْتَ مِنْ فَرْجِهَا، وَإِنْ كُنْتَ كَذَبْتَ عَلَيْهَا، فَذَاكَ أَبْعَدُ لَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ حَفِظْتُهُ مِنْ عَمْرٍو‏.‏ وَقَالَ أَيُّوبُ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ رَجُلٌ لاَعَنَ امْرَأَتَهُ فَقَالَ بِإِصْبَعَيْهِ ـ وَفَرَّقَ سُفْيَانُ بَيْنَ إِصْبَعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى ـ فَرَّقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَخَوَىْ بَنِي الْعَجْلاَنِ، وَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ‏"‏‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ حَفِظْتُهُ مِنْ عَمْرٍو وَأَيُّوبَ كَمَا أَخْبَرْتُكَ‏.‏

(Saʼid ibn Jubayr aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan liʼon qilishuvchilar haqida soʻradim. U: «Paygʻambar ﷺ liʼon qilishuvchilarga: ‹Hisobingiz Allohga (havola); ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; (ey er,) senga uning ustida (qaytarib olishga) yoʻ l yoʻq› dedilar. U: ‹Mening molim (mahrim)-chi?› dedi. U zot: ‹Senga mol yoʻq: agar unga rost (aytgan) boʻ lsang, u (mahr) — sen uning farjini halol qilgan (jimoʼ qilgan) evaziga (ketdi); agar unga yolgʻon (aytgan) boʻ lsang, u (mahr) sendan yanada yiroqroq› dedilar» dedi. (Ayyub — Saʼid ibn Jubayrdan: Men Ibn Umarga: ‹Bir kishi oʻ z xotini bilan liʼon qildi (nima boʻ ladi)?› dedim; u ikki barmogʻ i bilan (ishora qildi) — Sufyon koʻ rsatkich va oʻ rta barmoqlarini ayirdi — ‹Paygʻambar ﷺ Banul-Ajlondan boʻ lgan (er-xotin) ikkovini ajratdilar va: ‹Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; bas, ikkovingizdan tavba qiluvchi bormi?› dedilar — uch marta› dedi.)(Саъид ибн Жубайр айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан лиъон қилишувчилар ҳақида сўрадим. У: «Пайғамбар ﷺ лиъон қилишувчиларга: ‹Ҳисобингиз Аллоҳга (ҳавола); икковингиздан бирингиз ёлғончи; (эй эр,) сенга унинг устида (қайтариб олишга) йў л йўқ› дедилар. У: ‹Менинг молим (маҳрим)-чи?› деди. У зот: ‹Сенга мол йўқ: агар унга рост (айтган) бў лсанг, у (маҳр) — сен унинг фаржини ҳалол қилган (жимў қилган) эвазига (кетди); агар унга ёлғон (айтган) бў лсанг, у (маҳр) сендан янада йироқроқ› дедилар» деди. (Айюб — Саъид ибн Жубайрдан: Мен Ибн Умарга: ‹Бир киши ў з хотини билан лиъон қилди (нима бў лади)?› дедим; у икки бармоғ и билан (ишора қилди) — Суфён кў рсаткич ва ў рта бармоқларини айирди — ‹Пайғамбар ﷺ Банул-Ажлондан бў лган (эр-хотин) икковини ажратдилар ва: ‹Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончи; бас, икковингиздан тавба қилувчи борми?› дедилар — уч марта› деди.)

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَّقَ بَيْنَ رَجُلٍ وَامْرَأَةٍ قَذَفَهَا، وَأَحْلَفَهُمَا‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) xabar berdi)ki, Rasululloh ﷺ — xotinini (zinoda) qazf (tuhmat) qilgan bir kishi bilan ayoli orasini ajratdilar va ikkovini (liʼon bilan) qasam ichdirdilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) хабар берди)ки, Расулуллоҳ ﷺ — хотинини (зинода) қазф (туҳмат) қилган бир киши билан аёли орасини ажратдилар ва икковини (лиъон билан) қасам ичдирдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ لاَعَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ رَجُلٍ وَامْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ، وَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ansorlardan bir kishi bilan (uning) xotini orasida liʼon qildilar va ikkovini ajratdilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ ансорлардан бир киши билан (унинг) хотини орасида лиъон қилдилар ва икковини ажратдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لاَعَنَ بَيْنَ رَجُلٍ وَامْرَأَتِهِ، فَانْتَفَى مِنْ وَلَدِهَا فَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا، وَأَلْحَقَ الْوَلَدَ بِالْمَرْأَةِ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ bir kishi bilan uning xotini orasida liʼon qildilar; u (er) uning bolasidan tondi (inkor qildi). Shunda u zot ikkovini ajratdilar va bolani ayolga (nisbat bilan) qoʻ shdilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ бир киши билан унинг хотини орасида лиъон қилдилар; у (эр) унинг боласидан тонди (инкор қилди). Шунда у зот икковини ажратдилар ва болани аёлга (нисбат билан) қў шдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ ذُكِرَ الْمُتَلاَعِنَانِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عَاصِمُ بْنُ عَدِيٍّ فِي ذَلِكَ قَوْلاً، ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ، فَذَكَرَ لَهُ أَنَّهُ وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، فَقَالَ عَاصِمٌ مَا ابْتُلِيتُ بِهَذَا الأَمْرِ إِلاَّ لِقَوْلِي‏.‏ فَذَهَبَ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِالَّذِي وَجَدَ عَلَيْهِ امْرَأَتَهُ، وَكَانَ ذَلِكَ الرَّجُلُ مُصْفَرًّا قَلِيلَ اللَّحْمِ سَبْطَ الشَّعَرِ، وَكَانَ الَّذِي وَجَدَ عِنْدَ أَهْلِهِ آدَمَ خَدْلاً كَثِيرَ اللَّحْمِ جَعْدًا قَطَطًا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ بَيِّنْ ‏"‏‏.‏ فَوَضَعَتْ شَبِيهًا بِالرَّجُلِ الَّذِي ذَكَرَ زَوْجُهَا أَنَّهُ وَجَدَ عِنْدَهَا، فَلاَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمَا، فَقَالَ رَجُلٌ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمَجْلِسِ هِيَ الَّتِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ رَجَمْتُ أَحَدًا بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ لَرَجَمْتُ هَذِهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لاَ تِلْكَ امْرَأَةٌ كَانَتْ تُظْهِرُ السُّوءَ فِي الإِسْلاَمِ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺning huzurida liʼon qilishuvchilar zikr qilindi; Osim ibn Adiy bu haqda bir (gap) aytdi, soʻng (uyiga) qaytdi. Qavmidan bir kishi uning oldiga kelib, oʻ z xotini bilan (begona) bir erkakni topganini unga zikr qildi. Osim: «Men bu ishga — faqat oʻ z soʻzim sababli — uchradim» dedi va uni Rasululloh ﷺning oldiga olib bordi; u (kishi) — oʻ z xotinini qaysi (holda) topganini — u zotga xabar berdi. Oʻ sha kishi (er) — sariq (rangli), goʻshti oz, sochi tekis edi; u (begona kishi) esa — qoramtir (bugʻdoyrang), boldiri toʻ liq, goʻshtdor (semiz), jingalak (sochli) edi. Rasululloh ﷺ: «Allohim, (haqni) bayon qil» dedilar. Bas, (ayol) — eri ‹uning huzurida topdim› deb aytgan (oʻ sha) kishiga oʻ xshash (bola) keltirdi (tugʻ di); shunda Rasululloh ﷺ ikkovi orasida liʼon qildilar. Majlisda bir kishi Ibn Abbosga: «(Oʻ sha ayol) — Rasululloh ﷺ: ‹Agar men birovni bayyina (guvoh)siz rajm qilgan boʻ lganimda edi, mana shuni rajm qilgan boʻ lar edim› degan (oʻ sha) ayolmi?» dedi. Ibn Abbos: «Yoʻq; u (boshqa) — Islomda (oshkora) yomonlik koʻ rsatadigan bir ayol edi» dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида лиъон қилишувчилар зикр қилинди; Осим ибн Адий бу ҳақда бир (гап) айтди, сўнг (уйига) қайтди. Қавмидан бир киши унинг олдига келиб, ў з хотини билан (бегона) бир эркакни топганини унга зикр қилди. Осим: «Мен бу ишга — фақат ў з сўзим сабабли — учрадим» деди ва уни Расулуллоҳ ﷺнинг олдига олиб борди; у (киши) — ў з хотинини қайси (ҳолда) топганини — у зотга хабар берди. Ў ша киши (эр) — сариқ (рангли), гўшти оз, сочи текис эди; у (бегона киши) эса — қорамтир (буғдойранг), болдири тў лиқ, гўштдор (семиз), жингалак (сочли) эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, (ҳақни) баён қил» дедилар. Бас, (аёл) — эри ‹унинг ҳузурида топдим› деб айтган (ў ша) кишига ў хшаш (бола) келтирди (туғ ди); шунда Расулуллоҳ ﷺ иккови орасида лиъон қилдилар. Мажлисда бир киши Ибн Аббосга: «(Ў ша аёл) — Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар мен бировни баййина (гувоҳ)сиз ражм қилган бў лганимда эди, мана шуни ражм қилган бў лар эдим› деган (ў ша) аёлми?» деди. Ибн Аббос: «Йўқ; у (бошқа) — Исломда (ошкора) ёмонлик кў рсатадиган бир аёл эди» деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رِفَاعَةَ، الْقُرَظِيَّ تَزَوَّجَ امْرَأَةً، ثُمَّ طَلَّقَهَا فَتَزَوَّجَتْ آخَرَ فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ لَهُ أَنَّهُ لاَ يَأْتِيهَا، وَإِنَّهُ لَيْسَ مَعَهُ إِلاَّ مِثْلُ هُدْبَةٍ فَقَالَ ‏"‏ لاَ حَتَّى تَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ، وَيَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Rifoa al-Quraziy bir ayolga uylandi, soʻng uni taloq qildi; (ayol) boshqa (bir erga) tegdi. Soʻng u (ayol) Paygʻambar ﷺning oldiga kelib, unga — u (yangi eri) unga yaqinlashmasligini, uning (quvvati) faqat libos popugidek (boʻ shashgan) ekanini — zikr qildi. U zot: «Yoʻq — to sen uning shirinligini (asalini), u sening shirinligingni totmaguncha (birinchi eringga qaytolmaysan)» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Рифоа ал-Қуразий бир аёлга уйланди, сўнг уни талоқ қилди; (аёл) бошқа (бир эрга) тегди. Сўнг у (аёл) Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб, унга — у (янги эри) унга яқинлашмаслигини, унинг (қуввати) фақат либос попугидек (бў шашган) эканини — зикр қилди. У зот: «Йўқ — то сен унинг ширинлигини (асалини), у сенинг ширинлигингни тотмагунча (биринчи эрингга қайтолмайсан)» дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ الأَعْرَجِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ زَيْنَبَ ابْنَةَ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهُ عَنْ أُمِّهَا أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ امْرَأَةً مِنْ أَسْلَمَ يُقَالُ لَهَا سُبَيْعَةُ كَانَتْ تَحْتَ زَوْجِهَا، تُوُفِّيَ عَنْهَا وَهْىَ حُبْلَى، فَخَطَبَهَا أَبُو السَّنَابِلِ بْنُ بَعْكَكٍ، فَأَبَتْ أَنْ تَنْكِحَهُ، فَقَالَ وَاللَّهِ مَا يَصْلُحُ أَنْ تَنْكِحِيهِ حَتَّى تَعْتَدِّي آخِرَ الأَجَلَيْنِ‏.‏ فَمَكُثَتْ قَرِيبًا مِنْ عَشْرِ لَيَالٍ ثُمَّ جَاءَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ انْكِحِي ‏"‏‏.‏

(Ummu Salama (roziyallohu anho) (Paygʻambar ﷺning zavjasi) rivoyat qildi)ki, Aslamdan Subayʼa deb ataladigan bir ayol oʻ z eri (nikohida) edi; (eri) uni — u homilador (boʻ lgan) holda — (vafot etib) tark qildi (vafot etdi). Abu Sanobil ibn Baʼkak unga xostgorlik qildi; (lekin) u unga tegishdan bosh tortdi. U: «Allohga qasamki, sen — to ikki muddatning oxirgi (uzunrogʻ i)ni idda (sifatida) tutmaguncha — unga tegishing toʻ gʻ ri kelmaydi» dedi. (Subayʼa) oʻ n kechacha yaqin turdi (kutdi), soʻng Paygʻambar ﷺning oldiga keldi. U zot: «(Endi) nikohlanaver» dedilar.(Умму Салама (розияллоҳу анҳо) (Пайғамбар ﷺнинг завжаси) ривоят қилди)ки, Асламдан Субайъа деб аталадиган бир аёл ў з эри (никоҳида) эди; (эри) уни — у ҳомиладор (бў лган) ҳолда — (вафот этиб) тарк қилди (вафот этди). Абу Санобил ибн Баъкак унга хостгорлик қилди; (лекин) у унга тегишдан бош тортди. У: «Аллоҳга қасамки, сен — то икки муддатнинг охирги (узунроғ и)ни идда (сифатида) тутмагунча — унга тегишинг тў ғ ри келмайди» деди. (Субайъа) ў н кечача яқин турди (кутди), сўнг Пайғамбар ﷺнинг олдига келди. У зот: «(Энди) никоҳланавер» дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ يَزِيدَ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، كَتَبَ إِلَيْهِ أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَتَبَ إِلَى ابْنِ الأَرْقَمِ أَنْ يَسْأَلَ، سُبَيْعَةَ الأَسْلَمِيَّةَ كَيْفَ أَفْتَاهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ أَفْتَانِي إِذَا وَضَعْتُ أَنْ أَنْكِحَ‏.‏

(Abdulloh ibn Abdulloh, otasidan (rivoyat qildi)ki,) u (Abdulloh ibn Utba) Ibnul-Arqamga — Subayʼa al-Aslamiyyadan, Paygʻambar ﷺ unga qanday fatvo berganini — soʻrashni (xat bilan) yozdi. U (Subayʼa): «U zot menga — (homilani) tuqqach, nikohlanish (mumkinligi haqida) fatvo berdilar» dedi.(Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ, отасидан (ривоят қилди)ки,) у (Абдуллоҳ ибн Утба) Ибнул-Арқамга — Субайъа ал-Асламийядан, Пайғамбар ﷺ унга қандай фатво берганини — сўрашни (хат билан) ёзди. У (Субайъа): «У зот менга — (ҳомилани) туққач, никоҳланиш (мумкинлиги ҳақида) фатво бердилар» деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّ سُبَيْعَةَ الأَسْلَمِيَّةَ، نُفِسَتْ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا، بِلَيَالٍ فَجَاءَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْذَنَتْهُ أَنْ تَنْكِحَ، فَأَذِنَ لَهَا، فَنَكَحَتْ‏.‏

(al-Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Subayʼa al-Aslamiyya eri vafot etgandan bir necha kecha keyin (homilasini tugʻ ib) nifosli boʻ ldi. U Paygʻambar ﷺning oldiga kelib, nikohlanish uchun izn soʻradi; u zot unga izn berdilar; u (ham) nikohlandi.(ал-Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Субайъа ал-Асламийя эри вафот этгандан бир неча кеча кейин (ҳомиласини туғ иб) нифосли бў лди. У Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб, никоҳланиш учун изн сўради; у зот унга изн бердилар; у (ҳам) никоҳланди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَذْكُرُ، أَنَّ يَحْيَى بْنَ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ، طَلَّقَ بِنْتَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَكَمِ، فَانْتَقَلَهَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، فَأَرْسَلَتْ عَائِشَةُ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ إِلَى مَرْوَانَ وَهْوَ أَمِيرُ الْمَدِينَةِ اتَّقِ اللَّهَ وَارْدُدْهَا إِلَى بَيْتِهَا‏.‏ قَالَ مَرْوَانُ فِي حَدِيثِ سُلَيْمَانَ إِنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْحَكَمِ غَلَبَنِي‏.‏ وَقَالَ الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَوَمَا بَلَغَكِ شَأْنُ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ قَالَتْ لاَ يَضُرُّكَ أَنْ لاَ تَذْكُرَ حَدِيثَ فَاطِمَةَ‏.‏ فَقَالَ مَرْوَانُ بْنُ الْحَكَمِ إِنْ كَانَ بِكِ شَرٌّ فَحَسْبُكِ مَا بَيْنَ هَذَيْنِ مِنَ الشَّرِّ‏.‏

(al-Qosim ibn Muhammad rivoyat qildi)ki, Yahyo ibn Saʼid ibnul-Os Abdurrahmon ibnul-Hakamning qizini taloq qildi; Abdurrahmon uni (oʻ z uyiga) koʻ chirib ketdi. Shunda Oisha (moʻminlar onasi) — Marvonga (u Madina amiri edi) — ‹Allohdan qoʻ rq va uni oʻ z uyiga qaytar› (deb) (xabar) yubordi. Marvon (Sulaymonning rivoyatida): «Abdurrahmon ibnul-Hakam meni yengdi (gapimni qabul qilmadi)» dedi. al-Qosim ibn Muhammad: «Senga Fotima bint Qaysning ishi yetib bormadimi?» dedi. U (Oisha): «Fotimaning hadisini (dalil qilib) zikr qilmasang, senga zarar yoʻq» dedi. Marvon ibnul-Hakam: «Agar senda (qoʻ rquv uchun) yomonlik (xavf) boʻ lgan boʻ lsa, mana bu ikkovi orasidagi yomonlik (nizo) senga yetarli (sabab)» dedi.(ал-Қосим ибн Муҳаммад ривоят қилди)ки, Яҳё ибн Саъид ибнул-Ос Абдурраҳмон ибнул-Ҳакамнинг қизини талоқ қилди; Абдурраҳмон уни (ў з уйига) кў чириб кетди. Шунда Оиша (мўминлар онаси) — Марвонга (у Мадина амири эди) — ‹Аллоҳдан қў рқ ва уни ў з уйига қайтар› (деб) (хабар) юборди. Марвон (Сулаймоннинг ривоятида): «Абдурраҳмон ибнул-Ҳакам мени енгди (гапимни қабул қилмади)» деди. ал-Қосим ибн Муҳаммад: «Сенга Фотима бинт Қайснинг иши етиб бормадими?» деди. У (Оиша): «Фотиманинг ҳадисини (далил қилиб) зикр қилмасанг, сенга зарар йўқ» деди. Марвон ибнул-Ҳакам: «Агар сенда (қў рқув учун) ёмонлик (хавф) бў лган бў лса, мана бу иккови орасидаги ёмонлик (низо) сенга етарли (сабаб)» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ مَا لِفَاطِمَةَ أَلاَ تَتَّقِي اللَّهَ، يَعْنِي فِي قَوْلِهَا لاَ سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةَ

(al-Qosim — Oisha (roziyallohu anho)dan (rivoyat qildi)ki,) u: «Fotimaga nima boʻ ldi — u Allohdan qoʻ rqmaydimi?» dedi — yaʼni uning ‹(beva ayolga) na maskan (turar joy), na nafaqa (bor)› degan soʻzini (nazarda tutar edi).(ал-Қосим — Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (ривоят қилди)ки,) у: «Фотимага нима бў лди — у Аллоҳдан қў рқмайдими?» деди — яъни унинг ‹(бева аёлга) на маскан (турар жой), на нафақа (бор)› деган сўзини (назарда тутар эди).

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ لِعَائِشَةَ أَلَمْ تَرَيْنَ إِلَى فُلاَنَةَ بِنْتِ الْحَكَمِ طَلَّقَهَا زَوْجُهَا الْبَتَّةَ فَخَرَجَتْ‏.‏ فَقَالَتْ بِئْسَ مَا صَنَعَتْ‏.‏ قَالَ أَلَمْ تَسْمَعِي فِي قَوْلِ فَاطِمَةَ قَالَتْ أَمَا إِنَّهُ لَيْسَ لَهَا خَيْرٌ فِي ذِكْرِ هَذَا الْحَدِيثِ‏.‏ وَزَادَ ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَابَتْ عَائِشَةُ أَشَدَّ الْعَيْبِ وَقَالَتْ إِنَّ فَاطِمَةَ كَانَتْ فِي مَكَانٍ وَحِشٍ فَخِيفَ عَلَى نَاحِيَتِهَا، فَلِذَلِكَ أَرْخَصَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(al-Qosim rivoyat qildi)ki, Urva ibnuz-Zubayr Oisha (roziyallohu anho)ga: «Hakamning qizi falonani koʻ rmadingmi — eri uni batt (qatʼiy, uch taloq) bilan taloq qildi, u esa (uydan) chiqib ketdi» dedi. U (Oisha): «U (ayol) yomon ish qildi» dedi. (Urva): «Fotimaning soʻzini eshitmadingmi?» dedi. U (Oisha): «Albatta u (Fotima) uchun bu hadisni zikr qilishda yaxshilik yoʻq» dedi. (Ibn Abuz-Zinod, Hishomdan, otasidan ziyoda qildi:) Oisha buni qattiq aybladi va: «Albatta Fotima bir vahimali (xilvat) joyda edi; uning atrofidan (xavf-zarar) qoʻ rqildi; shu sababli Paygʻambar ﷺ unga (chiqishga) ruxsat berdilar» dedi.(ал-Қосим ривоят қилди)ки, Урва ибнуз-Зубайр Оиша (розияллоҳу анҳо)га: «Ҳакамнинг қизи фалонани кў рмадингми — эри уни батт (қатъий, уч талоқ) билан талоқ қилди, у эса (уйдан) чиқиб кетди» деди. У (Оиша): «У (аёл) ёмон иш қилди» деди. (Урва): «Фотиманинг сўзини эшитмадингми?» деди. У (Оиша): «Албатта у (Фотима) учун бу ҳадисни зикр қилишда яхшилик йўқ» деди. (Ибн Абуз-Зинод, Ҳишомдан, отасидан зиёда қилди:) Оиша буни қаттиқ айблади ва: «Албатта Фотима бир ваҳимали (хилват) жойда эди; унинг атрофидан (хавф-зарар) қў рқилди; шу сабабли Пайғамбар ﷺ унга (чиқишга) рухсат бердилар» деди.

وَحَدَّثَنِي حِبَّانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَنْكَرَتْ ذَلِكَ عَلَى فَاطِمَةَ‏.‏

(Urva (rivoyat qildi)ki,) Oisha (roziyallohu anho) buni (Fotima bint Qaysning gapini) inkor (rad) qildi.(Урва (ривоят қилди)ки,) Оиша (розияллоҳу анҳо) буни (Фотима бинт Қайснинг гапини) инкор (рад) қилди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمَّا أَرَادَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَنْفِرَ إِذَا صَفِيَّةُ عَلَى باب خِبَائِهَا كَئِيبَةً، فَقَالَ لَهَا ‏"‏ عَقْرَى ـ أَوْ حَلْقَى ـ إِنَّكِ لَحَابِسَتُنَا أَكُنْتِ أَفَضْتِ يَوْمَ النَّحْرِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَانْفِرِي إِذًا ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ (Madinaga) qaytmoqchi (koʻ chmoqchi) boʻ lganlarida, birdan Safiyya oʻ z chodiri eshigi oldida gʻ amgin (holda) edi. U zot unga: «Aqro — yoki halqo (soching kesilgur)! Sen bizni ushlab (toʻ xtatib) qoʻ yadigan boʻ lding-ku! Sen nahr (qurbon) kuni (ifoza tavofini) qilganmiding?» dedilar. U: «Ha» dedi. U zot: «Unday boʻ lsa, (yoʻ lga) chiq» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ (Мадинага) қайтмоқчи (кў чмоқчи) бў лганларида, бирдан Сафийя ў з чодири эшиги олдида ғ амгин (ҳолда) эди. У зот унга: «Ақро — ёки ҳалқо (сочинг кесилгур)! Сен бизни ушлаб (тў хтатиб) қў ядиган бў лдинг-ку! Сен наҳр (қурбон) куни (ифоза тавофини) қилганмидинг?» дедилар. У: «Ҳа» деди. У зот: «Ундай бў лса, (йў лга) чиқ» дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ زَوَّجَ مَعْقِلٌ أُخْتَهُ فَطَلَّقَهَا تَطْلِيقَةً‏.‏

(Hasan (Basriy) aytdi:) Maʼqil oʻ z singlisini (bir kishiga) nikohlab berdi; u (er) uni bir taloq bilan taloq qildi.(Ҳасан (Басрий) айтди:) Маъқил ў з синглисини (бир кишига) никоҳлаб берди; у (эр) уни бир талоқ билан талоқ қилди.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، أَنَّ مَعْقِلَ بْنَ يَسَارٍ، كَانَتْ أُخْتُهُ تَحْتَ رَجُلٍ فَطَلَّقَهَا، ثُمَّ خَلَّى عَنْهَا حَتَّى انْقَضَتْ عِدَّتُهَا، ثُمَّ خَطَبَهَا فَحَمِيَ مَعْقِلٌ مِنَ ذَلِكَ أَنَفًا فَقَالَ خَلَّى عَنْهَا وَهْوَ يَقْدِرُ عَلَيْهَا، ثُمَّ يَخْطُبُهَا فَحَالَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏[quran sura="2" aya_start="232" aya_end="232"]{‏وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ، فَدَعَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَ عَلَيْهِ، فَتَرَكَ الْحَمِيَّةَ وَاسْتَقَادَ لأَمْرِ اللَّهِ‏.‏

(Hasan rivoyat qildi)ki, Maʼqil ibn Yasorning singlisi bir kishi (nikohida) edi; u (er) uni taloq qildi, soʻng — iddasi tugaguncha — uni tark qildi (qaytarib olmadi); soʻng (yana) unga xostgorlik qildi. Maʼqil bundan oriyat (gʻ ayrat) bilan qattiq (jahli) chiqdi va: «Uni tark qildi — holbuki unga qodir (qaytarib olishga haqli) edi; soʻng (endi yana) unga xostgorlik qilyaptimi!» deb, u (er) bilan u (singlisi) orasiga toʻ siq boʻ ldi. Shunda Alloh: ‹Ayollarni taloq qilganingizda, ular (idda) muddatlariga yetsa, ularni (qayta nikohlanishdan) toʻ smanglar...› (Baqara surasi, 232) (oyatini) oxirigacha nozil qildi. Rasululloh ﷺ uni (Maʼqilni) chaqirib, unga (oyatni) oʻqib berdilar; u esa oriyatini (gʻ ururini) tark qilib, Allohning amriga boʻ ysundi.(Ҳасан ривоят қилди)ки, Маъқил ибн Ясорнинг синглиси бир киши (никоҳида) эди; у (эр) уни талоқ қилди, сўнг — иддаси тугагунча — уни тарк қилди (қайтариб олмади); сўнг (яна) унга хостгорлик қилди. Маъқил бундан орият (ғ айрат) билан қаттиқ (жаҳли) чиқди ва: «Уни тарк қилди — ҳолбуки унга қодир (қайтариб олишга ҳақли) эди; сўнг (энди яна) унга хостгорлик қиляптими!» деб, у (эр) билан у (синглиси) орасига тў сиқ бў лди. Шунда Аллоҳ: ‹Аёлларни талоқ қилганингизда, улар (идда) муддатларига еца, уларни (қайта никоҳланишдан) тў сманглар...› (Бақара сураси, 232) (оятини) охиригача нозил қилди. Расулуллоҳ ﷺ уни (Маъқилни) чақириб, унга (оятни) ўқиб бердилар; у эса ориятини (ғ урурини) тарк қилиб, Аллоҳнинг амрига бў йсунди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنهما ـ طَلَّقَ امْرَأَةً لَهُ وَهْىَ حَائِضٌ تَطْلِيقَةً وَاحِدَةً، فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُرَاجِعَهَا، ثُمَّ يُمْسِكَهَا حَتَّى تَطْهُرَ، ثُمَّ تَحِيضَ عِنْدَهُ حَيْضَةً أُخْرَى، ثُمَّ يُمْهِلَهَا حَتَّى تَطْهُرَ مِنْ حَيْضِهَا، فَإِنْ أَرَادَ أَنْ يُطَلِّقَهَا فَلْيُطَلِّقْهَا حِينَ تَطْهُرُ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُجَامِعَهَا، فَتِلْكَ الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ‏.‏ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ إِذَا سُئِلَ عَنْ ذَلِكَ قَالَ لأَحَدِهِمْ إِنْ كُنْتَ طَلَّقْتَهَا ثَلاَثًا فَقَدْ حَرُمَتْ عَلَيْكَ، حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ‏.‏ وَزَادَ فِيهِ غَيْرُهُ عَنِ اللَّيْثِ حَدَّثَنِي نَافِعٌ قَالَ ابْنُ عُمَرَ لَوْ طَلَّقْتَ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ، فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَنِي بِهَذَا‏.‏

(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Umar ibnul-Xattobning oʻgʻ li (Ibn Umar) (roziyallohu anhumo) oʻ z xotinini — u hayzli (boʻ lgan) holda — bir taloq bilan taloq qildi. Rasululloh ﷺ unga — uni (nikohiga) qaytarib olishni, soʻng poklanguncha (oʻ z nikohida) ushlab turishni, soʻng uning huzurida (yana) bir hayz koʻ rishini, soʻng hayzidan poklanguncha unga muhlat berishni — buyurdilar. «Agar uni taloq qilishni xohlasa, unga jimoʼ qilishdan oldin — u poklangan paytda — taloq qilsin. Mana shu — Alloh ayollarni taloq qilishga buyurgan idda(dir).» Abdulloh — bu haqda soʻralganida — ulardan biriga: «Agar uni uch (taloq bilan) taloq qilgan boʻ lsang, u — sendan boshqa bir er bilan nikohlanmaguncha — senga harom boʻ ldi» der edi. (Boshqa (roviy) Laythdan ziyoda qildi — Nofiʼdan: Ibn Umar: «Agar bir yoki ikki marta taloq qilgan boʻ lganingda edi (rajʼiy boʻ lar edi); albatta Paygʻambar ﷺ meni shunga buyurgan edilar» dedi.)(Нофиъ ривоят қилди)ки, Умар ибнул-Хаттобнинг ўғ ли (Ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) ў з хотинини — у ҳайзли (бў лган) ҳолда — бир талоқ билан талоқ қилди. Расулуллоҳ ﷺ унга — уни (никоҳига) қайтариб олишни, сўнг поклангунча (ў з никоҳида) ушлаб туришни, сўнг унинг ҳузурида (яна) бир ҳайз кў ришини, сўнг ҳайзидан поклангунча унга муҳлат беришни — буюрдилар. «Агар уни талоқ қилишни хоҳласа, унга жимў қилишдан олдин — у покланган пайтда — талоқ қилсин. Мана шу — Аллоҳ аёлларни талоқ қилишга буюрган идда(дир).» Абдуллоҳ — бу ҳақда сўралганида — улардан бирига: «Агар уни уч (талоқ билан) талоқ қилган бў лсанг, у — сендан бошқа бир эр билан никоҳланмагунча — сенга ҳаром бў лди» дер эди. (Бошқа (ровий) Лайтҳдан зиёда қилди — Нофиъдан: Ибн Умар: «Агар бир ёки икки марта талоқ қилган бў лганингда эди (ражъий бў лар эди); албатта Пайғамбар ﷺ мени шунга буюрган эдилар» деди.)

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، حَدَّثَنِي يُونُسُ بْنُ جُبَيْرٍ، سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ طَلَّقَ ابْنُ عُمَرَ امْرَأَتَهُ وَهْىَ حَائِضٌ، فَسَأَلَ عُمَرُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا، ثُمَّ يُطَلِّقَ مِنْ قُبُلِ عِدَّتِهَا، قُلْتُ فَتَعْتَدُّ بِتِلْكَ التَّطْلِيقَةِ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ عَجَزَ وَاسْتَحْمَقَ‏.‏

(Yunus ibn Jubayr aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan soʻradim; u: «Ibn Umar oʻ z xotinini — u hayzli (boʻ lgan) holda — taloq qildi; Umar Paygʻambar ﷺdan soʻradi; u zot unga — uni (nikohiga) qaytarib olishni, soʻng iddasining (toza) oldidan (poklik paytidan) taloq qilishni — buyurdilar» dedi. Men: «(Bu) taloq oʻ sha taloq (sifatida) hisoblanadimi?» dedim. U: «(Bir kishi taloqda) ojizlik qilsa yoki ahmoqlik qilsa (sanalmaydi deb) oʻ ylaysanmi?» dedi.(Юнус ибн Жубайр айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан сўрадим; у: «Ибн Умар ў з хотинини — у ҳайзли (бў лган) ҳолда — талоқ қилди; Умар Пайғамбар ﷺдан сўради; у зот унга — уни (никоҳига) қайтариб олишни, сўнг иддасининг (тоза) олдидан (поклик пайтидан) талоқ қилишни — буюрдилар» деди. Мен: «(Бу) талоқ ў ша талоқ (сифатида) ҳисобланадими?» дедим. У: «(Бир киши талоқда) ожизлик қилса ёки аҳмоқлик қилса (саналмайди деб) ў йлайсанми?» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ هَذِهِ الأَحَادِيثَ الثَّلاَثَةَ، قَالَتْ زَيْنَبُ دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ حَبِيبَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ تُوُفِّيَ أَبُوهَا أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍ، فَدَعَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ بِطِيبٍ فِيهِ صُفْرَةٌ خَلُوقٌ أَوْ غَيْرُهُ فَدَهَنَتْ مِنْهُ جَارِيَةً، ثُمَّ مَسَّتْ بِعَارِضَيْهَا، ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ، غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ، إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏‏.‏

(Zaynab bint Abu Salama (Humayd ibn Nofiʼga bu uchta hadisni) xabar berdi:) Men Ummu Habiba(ning) — Paygʻambar ﷺning zavjasining — oldiga, uning otasi Abu Sufyon ibn Harb vafot etgan paytda, kirdim. Ummu Habiba — ichida sariqlik (xaluq yoki boshqa) boʻ lgan xushboʻ ylik (atir) soʻrab, undan bir joriyaga surdi, soʻng oʻ z yuzlariga (yonoqlariga) tegizdi, soʻng: «Allohga qasamki, mening atirga hojatim yoʻq; faqat men Rasululloh ﷺni: ‹Allohga va oxirat kuniga iymon keltiradigan bir ayolga — bir oʻ likka uch kechadan ortiq motam tutishi halol emas; magar er (uchun) — toʻ rt oy-u oʻ n (kun)› deb aytayotganlarini eshitganman» dedi.(Зайнаб бинт Абу Салама (Ҳумайд ибн Нофиъга бу учта ҳадисни) хабар берди:) Мен Умму Ҳабиба(нинг) — Пайғамбар ﷺнинг завжасининг — олдига, унинг отаси Абу Суфён ибн Ҳарб вафот этган пайтда, кирдим. Умму Ҳабиба — ичида сариқлик (халуқ ёки бошқа) бў лган хушбў йлик (атир) сўраб, ундан бир жорияга сурди, сўнг ў з юзларига (ёноқларига) тегизди, сўнг: «Аллоҳга қасамки, менинг атирга ҳожатим йўқ; фақат мен Расулуллоҳ ﷺни: ‹Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирадиган бир аёлга — бир ў ликка уч кечадан ортиқ мотам тутиши ҳалол эмас; магар эр (учун) — тў рт ой-у ў н (кун)› деб айтаётганларини эшитганман» деди.

قَالَتْ زَيْنَبُ فَدَخَلْتُ عَلَى زَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ حِينَ تُوُفِّيَ أَخُوهَا، فَدَعَتْ بِطِيبٍ فَمَسَّتْ مِنْهُ، ثُمَّ قَالَتْ أَمَا وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏‏.‏

(Zaynab (bint Abu Salama) aytdi:) Men Zaynab bint Jahshning oldiga — uning akasi vafot etgan paytda — kirdim; u xushboʻ ylik (atir) soʻrab, undan (biroz) surdi (tegizdi), soʻng: «Allohga qasamki, mening atirga hojatim yoʻq; faqat men Rasululloh ﷺni minbar ustida: ‹Allohga va oxirat kuniga iymon keltiradigan bir ayolga — bir oʻ likka uch kechadan ortiq motam tutishi halol emas; magar er (uchun) — toʻ rt oy-u oʻ n (kun)› deb aytayotganlarini eshitganman» dedi.(Зайнаб (бинт Абу Салама) айтди:) Мен Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдига — унинг акаси вафот этган пайтда — кирдим; у хушбў йлик (атир) сўраб, ундан (бироз) сурди (тегизди), сўнг: «Аллоҳга қасамки, менинг атирга ҳожатим йўқ; фақат мен Расулуллоҳ ﷺни минбар устида: ‹Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирадиган бир аёлга — бир ў ликка уч кечадан ортиқ мотам тутиши ҳалол эмас; магар эр (учун) — тў рт ой-у ў н (кун)› деб айтаётганларини эшитганман» деди.

قَالَتْ زَيْنَبُ وَسَمِعْتُ أُمَّ سَلَمَةَ، تَقُولُ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَتِي تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَقَدِ اشْتَكَتْ عَيْنَهَا أَفَتَكْحُلُهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا كُلَّ ذَلِكَ يَقُولُ لاَ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ، وَقَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ فِي الْجَاهِلِيَّةِ تَرْمِي بِالْبَعَرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ ‏"‏‏.‏

(Zaynab aytdi:) Men Ummu Salama (roziyallohu anho)ni (shunday) deganini eshitdim: Bir ayol Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, qizimning eri vafot etdi; uning koʻ zi ogʻ riyapti — unga surma qoʻ ysam (boʻ ladimi)?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Yoʻq» dedilar — ikki yoki uch marta; har safar «Yoʻq» der edilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «(Idda) faqat toʻ rt oy-u oʻ n (kun)dir; (avval) birortangiz johiliyatda bir yil boshida (oxirida) tezak otar edi (yaʼni endi idda juda yengil)» dedilar.(Зайнаб айтди:) Мен Умму Салама (розияллоҳу анҳо)ни (шундай) деганини эшитдим: Бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, қизимнинг эри вафот этди; унинг кў зи оғ рияпти — унга сурма қў йсам (бў ладими)?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ» дедилар — икки ёки уч марта; ҳар сафар «Йўқ» дер эдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «(Идда) фақат тў рт ой-у ў н (кун)дир; (аввал) бирортангиз жоҳилиятда бир йил бошида (охирида) тезак отар эди (яъни энди идда жуда енгил)» дедилар.

قَالَ حُمَيْدٌ فَقُلْتُ لِزَيْنَبَ وَمَا تَرْمِي بِالْبَعَرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ فَقَالَتْ زَيْنَبُ كَانَتِ الْمَرْأَةُ إِذَا تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا دَخَلَتْ حِفْشًا، وَلَبِسَتْ شَرَّ ثِيَابِهَا، وَلَمْ تَمَسَّ طِيبًا حَتَّى تَمُرَّ بِهَا سَنَةٌ، ثُمَّ تُؤْتَى بِدَابَّةٍ حِمَارٍ أَوْ شَاةٍ أَوْ طَائِرٍ فَتَفْتَضُّ بِهِ، فَقَلَّمَا تَفْتَضُّ بِشَىْءٍ إِلاَّ مَاتَ، ثُمَّ تَخْرُجُ فَتُعْطَى بَعَرَةً فَتَرْمِي، ثُمَّ تُرَاجِعُ بَعْدُ مَا شَاءَتْ مِنْ طِيبٍ أَوْ غَيْرِهِ‏.‏ سُئِلَ مَالِكٌ مَا تَفْتَضُّ بِهِ قَالَ تَمْسَحُ بِهِ جِلْدَهَا‏.‏

(Humayd aytdi:) Men Zaynabga: «‹Bir yil boshida tezak otar edi› (degani) nima?» dedim. Zaynab: «Ayolning eri vafot etsa, u bir kulbaga (hifsh) kirar, eng yomon kiyimlarini kiyar va — bir yil oʻ tguncha — atirga tegmas edi; soʻng unga bir jonivor — eshak, qoʻ y yoki qush — keltirilar va u (oʻ sha bilan badanini) ishqalar (toza sanar) edi; u nima bilan ishqalsa, (oʻ sha jonivor) deyarli oʻ lmay qoʻ ymas edi; soʻng u (ayol) chiqar va unga bir tezak berilar — u uni otar edi; soʻng undan keyin — atir yoki boshqaga — oʻ zi xohlagancha qaytar edi» dedi. (Molikdan: ‹u nima bilan ishqalar edi?› deb soʻraldi; u: ‹(oʻ sha bilan) terisini artar edi› dedi.)(Ҳумайд айтди:) Мен Зайнабга: «‹Бир йил бошида тезак отар эди› (дегани) нима?» дедим. Зайнаб: «Аёлнинг эри вафот эца, у бир кулбага (ҳифш) кирар, энг ёмон кийимларини кияр ва — бир йил ў тгунча — атирга тегмас эди; сўнг унга бир жонивор — эшак, қў й ёки қуш — келтирилар ва у (ў ша билан баданини) ишқалар (тоза санар) эди; у нима билан ишқалса, (ў ша жонивор) деярли ў лмай қў ймас эди; сўнг у (аёл) чиқар ва унга бир тезак берилар — у уни отар эди; сўнг ундан кейин — атир ёки бошқага — ў зи хоҳлаганча қайтар эди» деди. (Моликдан: ‹у нима билан ишқалар эди?› деб сўралди; у: ‹(ў ша билан) терисини артар эди› деди.)

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّهَا، أَنَّ امْرَأَةً، تُوُفِّيَ زَوْجُهَا فَخَشُوا عَلَى عَيْنَيْهَا فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْذَنُوهُ فِي الْكُحْلِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَكَحَّلْ قَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ تَمْكُثُ فِي شَرِّ أَحْلاَسِهَا أَوْ شَرِّ بَيْتِهَا، فَإِذَا كَانَ حَوْلٌ فَمَرَّ كَلْبٌ رَمَتْ بِبَعَرَةٍ، فَلاَ حَتَّى تَمْضِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ ‏"‏‏.‏

(Ummu Salama (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, bir ayolning eri vafot etdi; (oilasi) uning koʻ zlaridan qoʻ rqdi (kasallikdan) va Rasululloh ﷺning oldiga kelib, surma (qoʻ yish) haqida izn soʻradi. U zot: «(Yoʻq,) surma qoʻ ymasin. (Avval) birortangiz oʻ z (uyining) eng yomon (kiyim-kechagi) yoki eng yomon uyida (bir yil) turar edi; bir yil boʻ lib, (oldidan) it oʻ tsa, (ipoq) tezak otar edi (motamni shunday tugatar edi). Yoʻq — to toʻ rt oy-u oʻ n (kun) oʻ tguncha (surma qoʻ ymasin)» dedilar.(Умму Салама (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, бир аёлнинг эри вафот этди; (оиласи) унинг кў зларидан қў рқди (касалликдан) ва Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб, сурма (қў йиш) ҳақида изн сўради. У зот: «(Йўқ,) сурма қў ймасин. (Аввал) бирортангиз ў з (уйининг) энг ёмон (кийим-кечаги) ёки энг ёмон уйида (бир йил) турар эди; бир йил бў либ, (олдидан) ит ў ца, (ипоқ) тезак отар эди (мотамни шундай тугатар эди). Йўқ — то тў рт ой-у ў н (кун) ў тгунча (сурма қў ймасин)» дедилар.

وَسَمِعْتُ زَيْنَبَ ابْنَةَ أُمِّ سَلَمَةَ، تُحَدِّثُ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ مُسْلِمَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ، إِلاَّ عَلَى زَوْجِهَا أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏‏.‏

(Zaynab bint Ummu Salama, Ummu Habiba (roziyallohu anho)dan (rivoyat qildi)ki,) Paygʻambar ﷺ: «Allohga va oxirat kuniga iymon keltiradigan musulmon ayolga — bir oʻ likka uch kundan ortiq motam tutishi halol emas; magar oʻ z eriga — toʻ rt oy-u oʻ n (kun)» dedilar.(Зайнаб бинт Умму Салама, Умму Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан (ривоят қилди)ки,) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирадиган мусулмон аёлга — бир ў ликка уч кундан ортиқ мотам тутиши ҳалол эмас; магар ў з эрига — тў рт ой-у ў н (кун)» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَتْ أُمُّ عَطِيَّةَ نُهِينَا أَنْ نُحِدَّ أَكْثَرَ مِنْ ثَلاَثٍ إِلاَّ بِزَوْجٍ‏.‏

(Ummu Atiyya (roziyallohu anho) aytdi:) Biz — bir oʻ likka uchdan ortiq (kun) motam tutishdan, magar er (uchun) — qaytarilgan edik (man qilingan edik).(Умму Атийя (розияллоҳу анҳо) айтди:) Биз — бир ў ликка учдан ортиқ (кун) мотам тутишдан, магар эр (учун) — қайтарилган эдик (ман қилинган эдик).

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ كُنَّا نُنْهَى أَنْ نُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ، إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا، وَلاَ نَكْتَحِلَ، وَلاَ نَطَّيَّبَ، وَلاَ نَلْبَسَ ثَوْبًا مَصْبُوغًا، إِلاَّ ثَوْبَ عَصْبٍ، وَقَدْ رُخِّصَ لَنَا عِنْدَ الطُّهْرِ إِذَا اغْتَسَلَتْ إِحْدَانَا مِنْ مَحِيضِهَا فِي نُبْذَةٍ مِنْ كُسْتِ أَظْفَارٍ، وَكُنَّا نُنْهَى عَنِ اتِّبَاعِ الْجَنَائِزِ‏.‏

(Ummu Atiyya (roziyallohu anho) aytdi:) Biz — bir oʻ likka uchdan ortiq (kun) motam tutishdan qaytarilar edik, magar er (uchun) — toʻ rt oy-u oʻ n (kun); va surma qoʻ ymas, atir surtmas, boʻ yalgan (rangli) kiyim kiymas edik — magar asb (matosi)dan (boʻ lgan kiyim). Bizga — poklik paytida, birortamiz hayzdan gʻ usl qilgan paytida — qust va azfor (xushboʻ y tutatqi)dan bir oz (ishlatishga) ruxsat berilgan edi. Va biz janozaga ergashishdan (man qilinar) qaytarilar edik.(Умму Атийя (розияллоҳу анҳо) айтди:) Биз — бир ў ликка учдан ортиқ (кун) мотам тутишдан қайтарилар эдик, магар эр (учун) — тў рт ой-у ў н (кун); ва сурма қў ймас, атир суртмас, бў ялган (рангли) кийим киймас эдик — магар асб (матоси)дан (бў лган кийим). Бизга — поклик пайтида, бирортамиз ҳайздан ғ усл қилган пайтида — қуст ва азфор (хушбў й тутатқи)дан бир оз (ишлатишга) рухсат берилган эди. Ва биз жанозага эргашишдан (ман қилинар) қайтарилар эдик.

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ فَوْقَ ثَلاَثٍ، إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ، فَإِنَّهَا لاَ تَكْتَحِلُ وَلاَ تَلْبَسُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا إِلاَّ ثَوْبَ عَصْبٍ ‏"‏‏.‏

(Ummu Atiyya (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Allohga va oxirat kuniga iymon keltiradigan ayolga — uchdan ortiq (kun) motam tutishi halol emas; magar er (uchun). U surma qoʻ ymaydi va boʻ yalgan (rangli) kiyim kiymaydi — magar asb (matosi)dan (boʻ lgan kiyim)» dedilar.(Умму Атийя (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирадиган аёлга — учдан ортиқ (кун) мотам тутиши ҳалол эмас; магар эр (учун). У сурма қў ймайди ва бў ялган (рангли) кийим киймайди — магар асб (матоси)дан (бў лган кийим)» дедилар.

وَقَالَ الأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَتْنَا حَفْصَةُ، حَدَّثَتْنِي أُمُّ عَطِيَّةَ، نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَلاَ تَمَسَّ طِيبًا إِلاَّ أَدْنَى طُهْرِهَا إِذَا طَهُرَتْ، نُبْذَةً مِنْ قُسْطٍ وَأَظْفَارٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ الْقُسْطُ وَالْكُسْتُ مِثْلُ الْكَافُورِ وَالْقَافُورِ

(Hafsa, Ummu Atiyya (roziyallohu anho)dan (rivoyat qildi)ki,) Paygʻambar ﷺ qaytardilar (motam ayoliga): «Va u atirga tegmasin — magar poklanishining eng oxirida, hayzdan poklangan paytida — qust va azfor (xushboʻ y tutatqi)dan bir oz (ishlatsa boʻ ladi)». (Abu Abdulloh: «Qust va kust — kofur va qofur kabi (bir xil soʻ z)dir» dedi.)(Ҳафса, Умму Атийя (розияллоҳу анҳо)дан (ривоят қилди)ки,) Пайғамбар ﷺ қайтардилар (мотам аёлига): «Ва у атирга тегмасин — магар покланишининг энг охирида, ҳайздан покланган пайтида — қуст ва азфор (хушбў й тутатқи)дан бир оз (ишлаца бў лади)». (Абу Абдуллоҳ: «Қуст ва куст — кофур ва қофур каби (бир хил сў з)дир» деди.)

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا شِبْلٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، ‏[quran sura="2" aya_start="234" aya_end="234"]{‏وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا‏}‏ قَالَ كَانَتْ هَذِهِ الْعِدَّةُ تَعْتَدُّ عِنْدَ أَهْلِ زَوْجِهَا وَاجِبًا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏[quran sura="2" aya_start="240" aya_end="240"]{‏وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ‏}‏ قَالَ جَعَلَ اللَّهُ لَهَا تَمَامَ السَّنَةِ سَبْعَةَ أَشْهُرٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً وَصِيَّةً إِنْ شَاءَتْ سَكَنَتْ فِي وَصِيَّتِهَا، وَإِنْ شَاءَتْ خَرَجَتْ، وَهْوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى ‏[quran sura="2" aya_start="240" aya_end="240"]{‏غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ‏}‏ فَالْعِدَّةُ كَمَا هِيَ، وَاجِبٌ عَلَيْهَا، زَعَمَ ذَلِكَ عَنْ مُجَاهِدٍ‏.‏ وَقَالَ عَطَاءٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ نَسَخَتْ هَذِهِ الآيَةُ عِدَّتَهَا عِنْدَ أَهْلِهَا، فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ، وَقَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى ‏[quran sura="2" aya_start="240" aya_end="240"]{‏غَيْرَ إِخْرَاجٍ‏}‏‏.‏ وَقَالَ عَطَاءٌ إِنْ شَاءَتِ اعْتَدَّتْ عِنْدَ أَهْلِهَا، وَسَكَنَتْ فِي وَصِيَّتِهَا، وَإِنْ شَاءَتْ خَرَجَتْ لِقَوْلِ اللَّهِ ‏[quran sura="2" aya_start="240" aya_end="240"]{‏فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ‏}‏‏.‏ قَالَ عَطَاءٌ ثُمَّ جَاءَ الْمِيرَاثُ فَنَسَخَ السُّكْنَى، فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ، وَلاَ سُكْنَى لَهَا‏.‏

(Mujohid ‹Sizlardan vafot etib, (ortidan) zavjalar qoldirganlar...› (Baqara surasi, 234) (haqida)) aytdi: Bu idda — (ayol) erining ahli (uyi) huzurida oʻ tirishi vojib edi. Soʻng Alloh: ‹Sizlardan vafot etib, (ortidan) zavjalar qoldirganlar — zavjalari uchun bir yilgacha (uydan) chiqarilmay, (nafaqa bilan) bahramand qilinishni — vasiyat qilsinlar; bas, agar (oʻ zlari) chiqib ketsa, ularning oʻ zlari haqida maʼruf (yaxshilik) bilan qilgan (ish)larida sizlarga gunoh yoʻq› (Baqara surasi, 240) (oyatini) nozil qildi. (Mujohid:) Alloh unga — yilning toʻ liq (boʻ lishi) uchun — yetti oy-u yigirma kechani vasiyat (sifatida) qildi: agar xohlasa, (oʻ sha) vasiyatida (erining uyida) turar, agar xohlasa, chiqar edi — bu Alloh taoloning ‹(uydan) chiqarilmay; bas, agar chiqib ketsa, sizlarga gunoh yoʻq› degan soʻzidir. Bas, idda — oʻ zi (boʻ lganicha) qoldi, unga vojib(dir). (Mujohid shunday daʼvo qildi.) Ato esa: «Ibn Abbos: ‹Bu oyat uning erining ahli huzurida (oʻ tirishli) iddasini nasx (bekor) qildi; bas, u (ayol) xohlagan joyida idda oʻ tiradi› dedi» dedi — Alloh taoloning ‹(uydan) chiqarilmay› degan soʻzini (eslatib). Ato (yana): «Agar xohlasa, erining ahli huzurida idda oʻ tirar va oʻ z vasiyatida turar; agar xohlasa, chiqar edi» dedi — Allohning ‹ularning qilgan (ish)larida sizlarga gunoh yoʻq› degan soʻzi sababli. Ato: «Soʻng meros (oyati) kelib, sukni (turar joy hukm)ni nasx qildi; bas, u (ayol) xohlagan joyida idda oʻ tiradi va unga (alohida) turar joy yoʻq» dedi.(Мужоҳид ‹Сизлардан вафот этиб, (ортидан) завжалар қолдирганлар...› (Бақара сураси, 234) (ҳақида)) айтди: Бу идда — (аёл) эрининг аҳли (уйи) ҳузурида ў тириши вожиб эди. Сўнг Аллоҳ: ‹Сизлардан вафот этиб, (ортидан) завжалар қолдирганлар — завжалари учун бир йилгача (уйдан) чиқарилмай, (нафақа билан) баҳраманд қилинишни — васият қилсинлар; бас, агар (ў злари) чиқиб кеца, уларнинг ў злари ҳақида маъруф (яхшилик) билан қилган (иш)ларида сизларга гуноҳ йўқ› (Бақара сураси, 240) (оятини) нозил қилди. (Мужоҳид:) Аллоҳ унга — йилнинг тў лиқ (бў лиши) учун — етти ой-у йигирма кечани васият (сифатида) қилди: агар хоҳласа, (ў ша) васиятида (эрининг уйида) турар, агар хоҳласа, чиқар эди — бу Аллоҳ таолонинг ‹(уйдан) чиқарилмай; бас, агар чиқиб кеца, сизларга гуноҳ йўқ› деган сўзидир. Бас, идда — ў зи (бў лганича) қолди, унга вожиб(дир). (Мужоҳид шундай даъво қилди.) Ато эса: «Ибн Аббос: ‹Бу оят унинг эрининг аҳли ҳузурида (ў тиришли) иддасини насх (бекор) қилди; бас, у (аёл) хоҳлаган жойида идда ў тиради› деди» деди — Аллоҳ таолонинг ‹(уйдан) чиқарилмай› деган сўзини (эслатиб). Ато (яна): «Агар хоҳласа, эрининг аҳли ҳузурида идда ў тирар ва ў з васиятида турар; агар хоҳласа, чиқар эди» деди — Аллоҳнинг ‹уларнинг қилган (иш)ларида сизларга гуноҳ йўқ› деган сўзи сабабли. Ато: «Сўнг мерос (ояти) келиб, сукни (турар жой ҳукм)ни насх қилди; бас, у (аёл) хоҳлаган жойида идда ў тиради ва унга (алоҳида) турар жой йўқ» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ ابْنَةِ أَبِي سُفْيَانَ، لَمَّا جَاءَهَا نَعِيُّ أَبِيهَا دَعَتْ بِطِيبٍ، فَمَسَحَتْ ذِرَاعَيْهَا وَقَالَتْ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ‏.‏ لَوْلاَ أَنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ، إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏‏.‏

(Zaynab bint Ummu Salama, Ummu Habiba bint Abu Sufyon (roziyallohu anho)dan (rivoyat qildi)ki,) unga otasining oʻ lim xabari kelgach, u atir soʻrab, qoʻ llarini (bilaklarini) (atir bilan) artdi va: «Mening atirga hojatim yoʻq edi — agar men Paygʻambar ﷺni: ‹Allohga va oxirat kuniga iymon keltiradigan ayolga — bir oʻ likka uch (kun)dan ortiq motam tutishi halol emas; magar er (uchun) — toʻ rt oy-u oʻ n (kun)› deb aytayotganlarini eshitmaganimda edi (atir surtmas edim)» dedi.(Зайнаб бинт Умму Салама, Умму Ҳабиба бинт Абу Суфён (розияллоҳу анҳо)дан (ривоят қилди)ки,) унга отасининг ў лим хабари келгач, у атир сўраб, қў лларини (билакларини) (атир билан) артди ва: «Менинг атирга ҳожатим йўқ эди — агар мен Пайғамбар ﷺни: ‹Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирадиган аёлга — бир ў ликка уч (кун)дан ортиқ мотам тутиши ҳалол эмас; магар эр (учун) — тў рт ой-у ў н (кун)› деб айтаётганларини эшитмаганимда эди (атир суртмас эдим)» деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ، وَحُلْوَانِ الْكَاهِنِ، وَمَهْرِ الْبَغِيِّ‏.‏

(Abu Masʼud (al-Ansoriy) (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ it narxidan, kohin (folbin)ning haqqidan va fohisha (zinokor)ning mahridan qaytardilar.(Абу Масъуд (ал-Ансорий) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ит нархидан, коҳин (фолбин)нинг ҳаққидан ва фоҳиша (зинокор)нинг маҳридан қайтардилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَوْنُ بْنُ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَعَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْوَاشِمَةَ، وَالْمُسْتَوْشِمَةَ، وَآكِلَ الرِّبَا وَمُوكِلَهُ، وَنَهَى عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ، وَكَسْبِ الْبَغِيِّ، وَلَعَنَ الْمُصَوِّرِينَ‏.‏

(Avn, otasi (Abu Juhayfa) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi:) Paygʻambar ﷺ — tatuirovka qiluvchi (ayol)ni va tatuirovka qildiruvchi (ayol)ni, ribo (sudxoʻ rlik) yeguvchini va yediruvchini — laʼnatladilar; it narxidan va fohisha (zinokor)ning kasbidan qaytardilar; va suratkash (rassom)larni laʼnatladilar.(Авн, отаси (Абу Жуҳайфа) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди:) Пайғамбар ﷺ — татуировка қилувчи (аёл)ни ва татуировка қилдирувчи (аёл)ни, рибо (судхў рлик) егувчини ва едирувчини — лаънатладилар; ит нархидан ва фоҳиша (зинокор)нинг касбидан қайтардилар; ва сураткаш (рассом)ларни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَسْبِ الإِمَاءِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ choʻ rilarning kasbidan (zino bilan topgan pulidan) qaytardilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ чў риларнинг касбидан (зино билан топган пулидан) қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ رَجُلٌ قَذَفَ امْرَأَتَهُ فَقَالَ فَرَّقَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَخَوَىْ بَنِي الْعَجْلاَنِ وَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ، فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ‏"‏‏.‏ فَأَبَيَا، فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ، فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ‏"‏‏.‏ فَأَبَيَا، فَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ فَقَالَ لِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ فِي الْحَدِيثِ شَىْءٌ لاَ أَرَاكَ تُحَدِّثُهُ قَالَ قَالَ الرَّجُلُ مَالِي‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ مَالَ لَكَ، إِنْ كُنْتَ صَادِقًا فَقَدْ دَخَلْتَ بِهَا، وَإِنْ كُنْتَ كَاذِبًا فَهْوَ أَبْعَدُ مِنْكَ ‏"‏‏.‏

(Saʼid ibn Jubayr aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Bir kishi oʻ z xotinini (zinoda) qazf qildi (nima boʻ ladi)?» dedim. U: «Allohning Paygʻambari ﷺ Banul-Ajlondan boʻ lgan (er-xotin) ikkovini ajratdilar va: ‹Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; bas, ikkovingizdan tavba qiluvchi bormi?› dedilar. Ikkovi bosh tortdi. U zot (yana): ‹Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; bas, ikkovingizdan tavba qiluvchi bormi?› dedilar. Ikkovi bosh tortdi; bas, u zot ikkovini ajratdilar» dedi. (Ayyub: «Amr ibn Dinor menga: ‹Hadisda bir narsa borki, men seni uni soʻzlayotganingni koʻ rmayman› dedi: (oʻ sha) kishi: ‹Mening molim (mahrim)-chi?› dedi; unga: ‹Senga mol yoʻq: agar rost (aytgan) boʻ lsang, sen uning bilan (jimoʼ qilib) kirding (mahr ketdi); agar yolgʻon (aytgan) boʻ lsang, u sendan yiroqroq› deyildi.»)(Саъид ибн Жубайр айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Бир киши ў з хотинини (зинода) қазф қилди (нима бў лади)?» дедим. У: «Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ Банул-Ажлондан бў лган (эр-хотин) икковини ажратдилар ва: ‹Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончи; бас, икковингиздан тавба қилувчи борми?› дедилар. Иккови бош тортди. У зот (яна): ‹Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончи; бас, икковингиздан тавба қилувчи борми?› дедилар. Иккови бош тортди; бас, у зот икковини ажратдилар» деди. (Айюб: «Амр ибн Динор менга: ‹Ҳадисда бир нарса борки, мен сени уни сўзлаётганингни кў рмайман› деди: (ў ша) киши: ‹Менинг молим (маҳрим)-чи?› деди; унга: ‹Сенга мол йўқ: агар рост (айтган) бў лсанг, сен унинг билан (жимў қилиб) кирдинг (маҳр кетди); агар ёлғон (айтган) бў лсанг, у сендан йироқроқ› дейилди.»)

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِلْمُتَلاَعِنَيْنِ ‏"‏ حِسَابُكُمَا عَلَى اللَّهِ، أَحَدُكُمَا كَاذِبٌ، لاَ سَبِيلَ لَكَ عَلَيْهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَالِي‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ مَالَ لَكَ، إِنْ كُنْتَ صَدَقْتَ عَلَيْهَا، فَهْوَ بِمَا اسْتَحْلَلْتَ مِنْ فَرْجِهَا، وَإِنْ كُنْتَ كَذَبْتَ عَلَيْهَا، فَذَاكَ أَبْعَدُ وَأَبْعَدُ لَكَ مِنْهَا ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ liʼon qiluvchilarga: «Hisobingiz Allohga (havola); ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; (ey er,) senga uning ustida (qaytarib olishga) yoʻ l yoʻq» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, mening molim (mahrim)-chi?» dedi. U zot: «Senga mol yoʻq: agar unga rost (aytgan) boʻ lsang, u (mahr) — sen uning farjini halol qilgan evaziga (ketdi); agar unga yolgʻon (aytgan) boʻ lsang, u (mahr) sendan yanada-yanada yiroqroq» dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ лиъон қилувчиларга: «Ҳисобингиз Аллоҳга (ҳавола); икковингиздан бирингиз ёлғончи; (эй эр,) сенга унинг устида (қайтариб олишга) йў л йўқ» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг молим (маҳрим)-чи?» деди. У зот: «Сенга мол йўқ: агар унга рост (айтган) бў лсанг, у (маҳр) — сен унинг фаржини ҳалол қилган эвазига (кетди); агар унга ёлғон (айтган) бў лсанг, у (маҳр) сендан янада-янада йироқроқ» дедилар.