حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ الأَنْصَارِيَّ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، فَقُلْتُ عَنِ النَّبِيِّ فَقَالَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَنْفَقَ الْمُسْلِمُ نَفَقَةً عَلَى أَهْلِهِ وَهْوَ يَحْتَسِبُهَا، كَانَتْ لَهُ صَدَقَةً ‏"‏‏.‏

(Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Musulmon kishi oʻ z ahliga — savobini Allohdan kutgan holda — bir nafaqa sarflasa, u unga sadaqa boʻ ladi» dedilar.(Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мусулмон киши ў з аҳлига — савобини Аллоҳдан кутган ҳолда — бир нафақа сарфласа, у унга садақа бў лади» дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ أَنْفِقْ يَا ابْنَ آدَمَ أُنْفِقْ عَلَيْكَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Alloh: ‹Infoq qil, ey Odam farzandi; (men) senga infoq qilaman (rizq beraman)› dedi» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ: ‹Инфоқ қил, эй Одам фарзанди; (мен) сенга инфоқ қиламан (ризқ бераман)› деди» дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ السَّاعِي عَلَى الأَرْمَلَةِ وَالْمِسْكِينِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، أَوِ الْقَائِمِ اللَّيْلَ الصَّائِمِ النَّهَارَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Beva (ayol) va miskin (kambagʻ al) uchun (rizq topishga) harakat qiluvchi — Alloh yoʻ lidagi mujohid (jangchi) kabi(dir), yoki kechasi (namozda) tik turuvchi, kunduzi roʻ zador kabidir» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Бева (аёл) ва мискин (камбағ ал) учун (ризқ топишга) ҳаракат қилувчи — Аллоҳ йў лидаги мужоҳид (жангчи) каби(дир), ёки кечаси (намозда) тик турувчи, кундузи рў задор кабидир» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْد ٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي وَأَنَا مَرِيضٌ بِمَكَّةَ، فَقُلْتُ لِي مَالٌ أُوصِي بِمَالِي كُلِّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَالشَّطْرُ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَالثُّلُثُ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثُ، وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ، أَنْ تَدَعَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَدَعَهُمْ عَالَةً، يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ فِي أَيْدِيهِمْ، وَمَهْمَا أَنْفَقْتَ فَهُوَ لَكَ صَدَقَةٌ حَتَّى اللُّقْمَةَ تَرْفَعُهَا فِي فِي امْرَأَتِكَ، وَلَعَلَّ اللَّهَ يَرْفَعُكَ، يَنْتَفِعُ بِكَ نَاسٌ وَيُضَرُّ بِكَ آخَرُونَ ‏"‏‏.‏

(Saʼd (ibn Abu Vaqqos) (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ meni — men Makkada kasal (boʻ lgan) paytimda — yoʻqlab keldilar. Men: «Mening molim bor; molimning hammasini (Alloh yoʻ liga) vasiyat qilsammi?» dedim. U zot: «Yoʻq» dedilar. Men: «Yarmi(ni)?» dedim. U zot: «Yoʻq» dedilar. Men: «Uchdan biri(ni)?» dedim. U zot: «Uchdan biri; (lekin) uchdan biri (ham) koʻ p. Vorislaringni boy (holda) qoldirishing — ularni kambagʻ al, odamlarga qoʻ l choʻ zadigan (holda) qoldirishingdan yaxshiroqdir. Sen nimani infoq qilsang, u senga sadaqa(dir) — hatto xotiningning ogʻ ziga koʻ tarib solgan bir luqma (taom) ham; ehtimol Alloh seni (yuqori) koʻ tarar, sendan baʼzi odamlar manfaat koʻ rar, baʼzilarga esa sen orqali zarar yetar» dedilar.(Саъд (ибн Абу Ваққос) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ мени — мен Маккада касал (бў лган) пайтимда — йўқлаб келдилар. Мен: «Менинг молим бор; молимнинг ҳаммасини (Аллоҳ йў лига) васият қилсамми?» дедим. У зот: «Йўқ» дедилар. Мен: «Ярми(ни)?» дедим. У зот: «Йўқ» дедилар. Мен: «Учдан бири(ни)?» дедим. У зот: «Учдан бири; (лекин) учдан бири (ҳам) кў п. Ворисларингни бой (ҳолда) қолдиришинг — уларни камбағ ал, одамларга қў л чў задиган (ҳолда) қолдиришингдан яхшироқдир. Сен нимани инфоқ қилсанг, у сенга садақа(дир) — ҳатто хотинингнинг оғ зига кў тариб солган бир луқма (таом) ҳам; эҳтимол Аллоҳ сени (юқори) кў тарар, сендан баъзи одамлар манфаат кў рар, баъзиларга эса сен орқали зарар етар» дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَفْضَلُ الصَّدَقَةِ مَا تَرَكَ غِنًى، وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى، وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ ‏"‏‏.‏ تَقُولُ الْمَرْأَةُ إِمَّا أَنْ تُطْعِمَنِي وَإِمَّا أَنْ تُطَلِّقَنِي‏.‏ وَيَقُولُ الْعَبْدُ أَطْعِمْنِي وَاسْتَعْمِلْنِي‏.‏ وَيَقُولُ الاِبْنُ أَطْعِمْنِي، إِلَى مَنْ تَدَعُنِي فَقَالُوا يَا أَبَا هُرَيْرَةَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ لاَ هَذَا مِنْ كِيسِ أَبِي هُرَيْرَةَ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Sadaqaning eng afzali — boylik (ortiqcha mol) qoldiradiganidir; yuqori qoʻ l — quyi qoʻ ldan yaxshiroq; (infoqni) oʻ zing boqadigan (oilang)dan boshla» dedilar. (Abu Hurayra:) Xotin: ‹Yo meni boq, yo meni taloq qil› deydi; qul: ‹Meni boq va mendan foydalan (ishlat)› deydi; oʻgʻ il: ‹Meni boq; meni kimga tashlab ketasan?› deydi. Ular: «Ey Abu Hurayra, buni Rasululloh ﷺdan eshitdingmi?» dedi. U: «Yoʻq, bu — Abu Hurayraning (oʻ z) hamyonidan (soʻzimdan)» dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Садақанинг энг афзали — бойлик (ортиқча мол) қолдирадиганидир; юқори қў л — қуйи қў лдан яхшироқ; (инфоқни) ў зинг боқадиган (оиланг)дан бошла» дедилар. (Абу Ҳурайра:) Хотин: ‹Ё мени боқ, ё мени талоқ қил› дейди; қул: ‹Мени боқ ва мендан фойдалан (ишлат)› дейди; ўғ ил: ‹Мени боқ; мени кимга ташлаб кетасан?› дейди. Улар: «Эй Абу Ҳурайра, буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитдингми?» деди. У: «Йўқ, бу — Абу Ҳурайранинг (ў з) ҳамёнидан (сўзимдан)» деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدِ بْنِ مُسَافِرٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خَيْرُ الصَّدَقَةِ مَا كَانَ عَنْ ظَهْرِ غِنًى، وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Sadaqaning eng yaxshisi — boylik (ortiqcha mol) ortidan boʻ lganidir; (infoqni) oʻ zing boqadigan (oilang)dan boshla» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Садақанинг энг яхшиси — бойлик (ортиқча мол) ортидан бў лганидир; (инфоқни) ў зинг боқадиган (оиланг)дан бошла» дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، قَالَ قَالَ لِي مَعْمَرٌ قَالَ لِي الثَّوْرِيُّ هَلْ سَمِعْتَ فِي الرَّجُلِ يَجْمَعُ لأَهْلِهِ قُوتَ سَنَتِهِمْ أَوْ بَعْضِ السَّنَةِ قَالَ مَعْمَرٌ فَلَمْ يَحْضُرْنِي، ثُمَّ ذَكَرْتُ حَدِيثًا حَدَّثَنَاهُ ابْنُ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَبِيعُ نَخْلَ بَنِي النَّضِيرِ، وَيَحْبِسُ لأَهْلِهِ قُوتَ سَنَتِهِمْ‏.‏

(Ibn Uyayna aytdi:) Menga Maʼmar (shunday) dedi: Menga Savriy: «Kishi oʻ z ahliga bir yillik yoki yarim yillik oziqini (oldindan) gʻ amlashi haqida (biror narsa) eshitganmisan?» dedi. Maʼmar: «(Oʻ shanda) menga (javob) hozir boʻ lmadi (esimga kelmadi); soʻng men — bizga Ibn Shihob az-Zuhriy, Molik ibn Avsdan, Umar (roziyallohu anhu)dan soʻzlab bergan — bir hadisni esladim»: Paygʻambar ﷺ Banu Nazir(ning) xurmozorini sotar va oʻ z ahliga bir yillik oziqini (saqlab) ushlab qolar edilar.(Ибн Уяйна айтди:) Менга Маъмар (шундай) деди: Менга Саврий: «Киши ў з аҳлига бир йиллик ёки ярим йиллик озиқини (олдиндан) ғ амлаши ҳақида (бирор нарса) эшитганмисан?» деди. Маъмар: «(Ў шанда) менга (жавоб) ҳозир бў лмади (эсимга келмади); сўнг мен — бизга Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий, Молик ибн Авсдан, Умар (розияллоҳу анҳу)дан сўзлаб берган — бир ҳадисни эсладим»: Пайғамбар ﷺ Бану Назир(нинг) хурмозорини сотар ва ў з аҳлига бир йиллик озиқини (сақлаб) ушлаб қолар эдилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مَالِكٌ انْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، إِذْ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ ـ قَالَ ـ فَدَخَلُوا وَسَلَّمُوا فَجَلَسُوا، ثُمَّ لَبِثَ يَرْفَا قَلِيلاً فَقَالَ لِعُمَرَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمَا، فَلَمَّا دَخَلاَ سَلَّمَا وَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا‏.‏ فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا، وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ‏.‏ قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ، قَالَ اللَّهُ ‏[quran sura="59" aya_start="6" aya_end="6"]{‏مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏‏.‏ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَبَثَّهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ، فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ يَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمَا حِينَئِذٍ ـ وَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ ـ تَزْعُمَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَذَا وَكَذَا، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّهُ فِيهَا صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، جِئْتَنِي تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَأَتَى هَذَا يَسْأَلُنِي نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِمَا عَمِلَ بِهِ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ بِهِ فِيهَا، مُنْذُ وُلِّيتُهَا، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي فِيهَا فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا بِذَلِكَ‏.‏ فَدَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ فَقَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَوَالَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهَا‏.‏

(Molik ibn Avs ibnul-Hadason aytdi:) Men (yoʻ lga) chiqib, Umarning oldiga kirdim; shu payt uning hojibi (eshik ogʻ asi) Yarfaʼ kelib: «Usmon, Abdurrahmon, Zubayr va Saʼd (kirishga) izn soʻrayapti — (ularni qabul qilasanmi)?» dedi. U: «Ha» dedi va ularga izn berdi. Ular kirib, salom berdi va oʻ tirdi. Soʻng Yarfaʼ biroz turib, Umarga: «Ali va Abbosni (qabul qilasanmi)?» dedi. U: «Ha» dedi va ikkoviga izn berdi. Ular kirgach, salom berdi va oʻ tirdi. Abbos: «Ey amirul-moʼminin, men bilan mana bu (Ali) orasida hukm chiqar» dedi. (Usmon va uning sheriklari boʻ lgan) jamoa: «Ey amirul-moʼminin, ikkovi orasida hukm chiqar va birini ikkinchisidan tinchlantir» dedi. Umar: «Shoshilmanglar! Sizlarni — osmon va yer (Uning amri bilan) turgan Alloh nomi bilan ogohlantiraman: Rasululloh ﷺ ‹Biz (paygʻambarlar) meros qoldirmaymiz; biz qoldirgan (narsa) — sadaqa(dir)› deganlarini bilasizmi?» dedi — Rasululloh ﷺ oʻ zlarini (nazarda tutar edilar). Jamoa: «U zot buni aytdilar» dedi. Soʻng Umar Ali va Abbosga yuzlanib: «Sizlarni Alloh nomi bilan ogohlantiraman: Rasululloh ﷺ buni aytganlarini bilasizmi?» dedi. Ikkovi: «U zot buni aytdilar» dedi. Umar: «Bas, men sizlarga bu ish haqida soʻzlab beraman: albatta Alloh oʻ z Rasuli ﷺga bu mol (fay)dan — undan boshqa hech kimga bermagan — bir narsani xos qilgan edi. Alloh: ‹Alloh ulardan (yahudiylardan) oʻ z Rasuliga qaytargan (fay)ga — sizlar (qoʻ lga kiritish uchun) na ot, (na tuya) yugurtirdingiz...› (degan oyatdan) to ‹...(Alloh har narsaga) qodirdir› (Hashr surasi, 6) (degan soʻzigacha) (dedi). Bas, bu — Rasululloh ﷺga xos (mol) edi. Allohga qasamki, u zot uni sizlarni qoldirib (oʻ ziga) yigʻ ib olmadilar va sizlardan ustun (oʻ zlarini afzal) koʻ rib (oʻ zlariga) olmadilar; u zot uni sizlarga berdilar va sizlar orasida yoydilar — hatto undan mana shu mol qoldi. Bas, Rasululloh ﷺ oʻ z ahliga bu moldan bir yillik nafaqalarini sarflar, soʻng qolganini olib, uni Allohning moli (boʻ ladigan joy)ga sarflar edilar. Rasululloh ﷺ buni butun umrlari (davomida) qildilar. Sizlarni Alloh nomi bilan ogohlantiraman: buni bilasizmi?» dedi. Ular: «Ha» dedi. Soʻng Ali va Abbosga: «Sizlarni Alloh nomi bilan ogohlantiraman: buni bilasizmi?» dedi. Ikkovi: «Ha» dedi. «Soʻng Alloh oʻ z Paygʻambari ﷺning jonini oldi; Abu Bakr: ‹Men Rasululloh ﷺning valiysiman (oʻ rinbosari)man› dedi va uni (oʻ sha molni) oʻ z qoʻ liga olib, unda Rasululloh ﷺ qilgan (ish)ni qildi. Oʻ sha paytda sizlar ikkovingiz — (Umar Ali va Abbosga yuzlandi) — Abu Bakrni shunday-shunday (xato qildi) deb daʼvo qilar edingiz; holbuki Alloh biladiki, u (Abu Bakr) bu (ish)da sodiq, yaxshi, toʻ gʻ ri (yoʻ lda), haqqa ergashguvchi edi. Soʻng Alloh Abu Bakrning jonini oldi; men: ‹Men Rasululloh ﷺ va Abu Bakrning valiysiman› dedim va uni ikki yil (davomida) oʻ z qoʻ limda tutdim, unda Rasululloh ﷺ va Abu Bakr qilgan (ish)ni qildim. Soʻng sizlar ikkovingiz menga keldingiz — soʻzingiz bir, ishingiz birga edi: sen (Abbos) menga — jiyaningdan (Paygʻambar ﷺdan) oʻ z nasibangni soʻrab — kelding; mana bu (Ali) esa — xotinining otasidan (boʻ lgan) nasibasini soʻrab — keldi. Men: ‹Agar xohlasangiz, men uni ikkovingizga beraman — shu shart bilanki, sizlar ustingizda Allohning ahdi va misoqi (boʻ ladi): unda Rasululloh ﷺ qilgan (ish)ni, Abu Bakr qilgan (ish)ni va men — uni boshqargan paytimdan beri — qilgan (ish)ni qilasizlar; aks holda menga bu haqda gapirmanglar› dedim. Sizlar ikkovingiz: ‹Uni shu (shart) bilan bizga ber› dedingiz. Men uni shu (shart) bilan ikkovingizga berdim. Sizlarni Alloh nomi bilan ogohlantiraman: men uni ikkoviga shu (shart) bilan berdimmi?» dedi. Jamoa: «Ha» dedi. Soʻng Ali va Abbosga yuzlanib: «Sizlarni Alloh nomi bilan ogohlantiraman: men uni ikkovingizga shu (shart) bilan berdimmi?» dedi. Ikkovi: «Ha» dedi. «Endi sizlar mendan bundan boshqa hukm talab qilyapsizmi? Osmon va yer Uning izni bilan turgan Zotga qasamki, men unda — qiyomat qoyim boʻ lgungcha — bundan boshqa hukm chiqarmayman. Agar sizlar uni (boshqarishga) ojizlik qilsangiz, uni menga qaytaringlar — men uni siz uchun (boshqarishga) kifoya qilaman» dedi.(Молик ибн Авс ибнул-Ҳадасон айтди:) Мен (йў лга) чиқиб, Умарнинг олдига кирдим; шу пайт унинг ҳожиби (эшик оғ аси) Ярфаъ келиб: «Усмон, Абдурраҳмон, Зубайр ва Саъд (киришга) изн сўраяпти — (уларни қабул қиласанми)?» деди. У: «Ҳа» деди ва уларга изн берди. Улар кириб, салом берди ва ў тирди. Сўнг Ярфаъ бироз туриб, Умарга: «Али ва Аббосни (қабул қиласанми)?» деди. У: «Ҳа» деди ва икковига изн берди. Улар киргач, салом берди ва ў тирди. Аббос: «Эй амирул-мўминин, мен билан мана бу (Али) орасида ҳукм чиқар» деди. (Усмон ва унинг шериклари бў лган) жамоа: «Эй амирул-мўминин, иккови орасида ҳукм чиқар ва бирини иккинчисидан тинчлантир» деди. Умар: «Шошилманглар! Сизларни — осмон ва ер (Унинг амри билан) турган Аллоҳ номи билан огоҳлантираман: Расулуллоҳ ﷺ ‹Биз (пайғамбарлар) мерос қолдирмаймиз; биз қолдирган (нарса) — садақа(дир)› деганларини биласизми?» деди — Расулуллоҳ ﷺ ў зларини (назарда тутар эдилар). Жамоа: «У зот буни айтдилар» деди. Сўнг Умар Али ва Аббосга юзланиб: «Сизларни Аллоҳ номи билан огоҳлантираман: Расулуллоҳ ﷺ буни айтганларини биласизми?» деди. Иккови: «У зот буни айтдилар» деди. Умар: «Бас, мен сизларга бу иш ҳақида сўзлаб бераман: албатта Аллоҳ ў з Расули ﷺга бу мол (фай)дан — ундан бошқа ҳеч кимга бермаган — бир нарсани хос қилган эди. Аллоҳ: ‹Аллоҳ улардан (яҳудийлардан) ў з Расулига қайтарган (фай)га — сизлар (қў лга киритиш учун) на от, (на туя) югуртирдингиз...› (деган оятдан) то ‹...(Аллоҳ ҳар нарсага) қодирдир› (Ҳашр сураси, 6) (деган сўзигача) (деди). Бас, бу — Расулуллоҳ ﷺга хос (мол) эди. Аллоҳга қасамки, у зот уни сизларни қолдириб (ў зига) йиғ иб олмадилар ва сизлардан устун (ў зларини афзал) кў риб (ў зларига) олмадилар; у зот уни сизларга бердилар ва сизлар орасида ёйдилар — ҳатто ундан мана шу мол қолди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ў з аҳлига бу молдан бир йиллик нафақаларини сарфлар, сўнг қолганини олиб, уни Аллоҳнинг моли (бў ладиган жой)га сарфлар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ буни бутун умрлари (давомида) қилдилар. Сизларни Аллоҳ номи билан огоҳлантираман: буни биласизми?» деди. Улар: «Ҳа» деди. Сўнг Али ва Аббосга: «Сизларни Аллоҳ номи билан огоҳлантираман: буни биласизми?» деди. Иккови: «Ҳа» деди. «Сўнг Аллоҳ ў з Пайғамбари ﷺнинг жонини олди; Абу Бакр: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺнинг валийсиман (ў ринбосари)ман› деди ва уни (ў ша молни) ў з қў лига олиб, унда Расулуллоҳ ﷺ қилган (иш)ни қилди. Ў ша пайтда сизлар икковингиз — (Умар Али ва Аббосга юзланди) — Абу Бакрни шундай-шундай (хато қилди) деб даъво қилар эдингиз; ҳолбуки Аллоҳ биладики, у (Абу Бакр) бу (иш)да содиқ, яхши, тў ғ ри (йў лда), ҳаққа эргашгувчи эди. Сўнг Аллоҳ Абу Бакрнинг жонини олди; мен: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакрнинг валийсиман› дедим ва уни икки йил (давомида) ў з қў лимда тутдим, унда Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакр қилган (иш)ни қилдим. Сўнг сизлар икковингиз менга келдингиз — сўзингиз бир, ишингиз бирга эди: сен (Аббос) менга — жиянингдан (Пайғамбар ﷺдан) ў з насибангни сўраб — келдинг; мана бу (Али) эса — хотинининг отасидан (бў лган) насибасини сўраб — келди. Мен: ‹Агар хоҳласангиз, мен уни икковингизга бераман — шу шарт биланки, сизлар устингизда Аллоҳнинг аҳди ва мисоқи (бў лади): унда Расулуллоҳ ﷺ қилган (иш)ни, Абу Бакр қилган (иш)ни ва мен — уни бошқарган пайтимдан бери — қилган (иш)ни қиласизлар; акс ҳолда менга бу ҳақда гапирманглар› дедим. Сизлар икковингиз: ‹Уни шу (шарт) билан бизга бер› дедингиз. Мен уни шу (шарт) билан икковингизга бердим. Сизларни Аллоҳ номи билан огоҳлантираман: мен уни икковига шу (шарт) билан бердимми?» деди. Жамоа: «Ҳа» деди. Сўнг Али ва Аббосга юзланиб: «Сизларни Аллоҳ номи билан огоҳлантираман: мен уни икковингизга шу (шарт) билан бердимми?» деди. Иккови: «Ҳа» деди. «Энди сизлар мендан бундан бошқа ҳукм талаб қиляпсизми? Осмон ва ер Унинг изни билан турган Зотга қасамки, мен унда — қиёмат қойим бў лгунгча — бундан бошқа ҳукм чиқармайман. Агар сизлар уни (бошқаришга) ожизлик қилсангиз, уни менга қайтаринглар — мен уни сиз учун (бошқаришга) кифоя қиламан» деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَتْ هِنْدُ بِنْتُ عُتْبَةَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ مِسِّيكٌ، فَهَلْ عَلَىَّ حَرَجٌ أَنْ أُطْعِمَ مِنَ الَّذِي لَهُ عِيَالَنَا قَالَ ‏"‏ لاَ إِلاَّ بِالْمَعْرُوفِ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Hind bint Utba kelib: «Ey Allohning Rasuli, albatta Abu Sufyon — baxil (xasis) kishi; uning (moli)dan oilamizga yedirsam, menga gunoh boʻ ladimi?» dedi. U zot: «Yoʻq — maʼruf (oʻ rinli) bilan (boʻ lsa boʻ ladi)» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Ҳинд бинт Утба келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Абу Суфён — бахил (хасис) киши; унинг (моли)дан оиламизга едирсам, менга гуноҳ бў ладими?» деди. У зот: «Йўқ — маъруф (ў ринли) билан (бў лса бў лади)» дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَنْفَقَتِ الْمَرْأَةُ مِنْ كَسْبِ زَوْجِهَا عَنْ غَيْرِ أَمْرِهِ فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِهِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Ayol — erining kasbidan, uning amrisiz (ruxsatsiz) — infoq (sadaqa) qilsa, unga (ayolga) uning ajrining yarmi (beriladi)» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Аёл — эрининг касбидан, унинг амрисиз (рухсациз) — инфоқ (садақа) қилса, унга (аёлга) унинг ажрининг ярми (берилади)» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَكَمُ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ ـ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَشْكُو إِلَيْهِ مَا تَلْقَى فِي يَدِهَا مِنَ الرَّحَى، وَبَلَغَهَا أَنَّهُ جَاءَهُ رَقِيقٌ فَلَمْ تُصَادِفْهُ، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ، فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَتْهُ عَائِشَةُ ـ قَالَ ـ فَجَاءَنَا وَقَدْ أَخَذْنَا مَضَاجِعَنَا، فَذَهَبْنَا نَقُومُ فَقَالَ ‏"‏ عَلَى مَكَانِكُمَا ‏"‏‏.‏ فَجَاءَ فَقَعَدَ بَيْنِي وَبَيْنَهَا حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ قَدَمَيْهِ عَلَى بَطْنِي فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أَدُلُّكُمَا عَلَى خَيْرٍ مِمَّا سَأَلْتُمَا، إِذَا أَخَذْتُمَا مَضَاجِعَكُمَا ـ أَوْ أَوَيْتُمَا إِلَى فِرَاشِكُمَا ـ فَسَبِّحَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَاحْمَدَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَكَبِّرَا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ، فَهْوَ خَيْرٌ لَكُمَا مِنْ خَادِمٍ ‏"‏‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Fotima (ikkoviga salom boʻ lsin) Paygʻambar ﷺning oldiga — qoʻ liga tegva (tegirmon)dan yetgan (ogʻ riq-qadoq)ni shikoyat qilgani — keldi; unga — u zotning oldiga (asir) qullar kelgani — xabar yetgan edi; (lekin) u zotni topmadi va buni Oishaga zikr qildi. U zot kelgach, Oisha unga (Fotimaning kelganini) xabar berdi. Ali aytdi: «Bas, u zot bizning oldimizga — biz yotgan (joyimizga) kirgan paytimizda — keldilar. Biz (oʻrnimizdan) turmoqchi boʻ ldik; u zot: ‹Joyingizda (turaveringlar)› dedilar va kelib, men bilan u (Fotima) orasiga oʻ tirdilar — hatto men u zotning oyoqlarining sovugʻ ini qornimda (yelkamda) sezdim. Soʻng u zot: ‹Sizlarga — soʻraganingizdan koʻ ra yaxshiroq (narsa)ni koʻ rsataymi? Yotgan (joyingizga) yotgan paytingizda — yoki toʻ shagingizga kirgan paytingizda — oʻ ttiz uch (marta) ‹subhanalloh›, oʻ ttiz uch (marta) ‹alhamdulilloh›, oʻ ttiz toʻ rt (marta) ‹Allohu akbar› (deb) aytinglar; bu sizlarga xizmatchidan yaxshiroqdir› dedilar.»(Али (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Фотима (икковига салом бў лсин) Пайғамбар ﷺнинг олдига — қў лига тегва (тегирмон)дан етган (оғ риқ-қадоқ)ни шикоят қилгани — келди; унга — у зотнинг олдига (асир) қуллар келгани — хабар етган эди; (лекин) у зотни топмади ва буни Оишага зикр қилди. У зот келгач, Оиша унга (Фотиманинг келганини) хабар берди. Али айтди: «Бас, у зот бизнинг олдимизга — биз ётган (жойимизга) кирган пайтимизда — келдилар. Биз (ўрнимиздан) турмоқчи бў лдик; у зот: ‹Жойингизда (тураверинглар)› дедилар ва келиб, мен билан у (Фотима) орасига ў тирдилар — ҳатто мен у зотнинг оёқларининг совуғ ини қорнимда (елкамда) сездим. Сўнг у зот: ‹Сизларга — сўраганингиздан кў ра яхшироқ (нарса)ни кў рсатайми? Ётган (жойингизга) ётган пайтингизда — ёки тў шагингизга кирган пайтингизда — ў ттиз уч (марта) ‹субҳаналлоҳ›, ў ттиз уч (марта) ‹алҳамдулиллоҳ›, ў ттиз тў рт (марта) ‹Аллоҳу акбар› (деб) айтинглар; бу сизларга хизматчидан яхшироқдир› дедилар.»

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ، سَمِعَ مُجَاهِدًا، سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي لَيْلَى، يُحَدِّثُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَسْأَلُهُ خَادِمًا فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أُخْبِرُكِ مَا هُوَ خَيْرٌ لَكِ مِنْهُ، تُسَبِّحِينَ اللَّهَ عِنْدَ مَنَامِكِ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَتَحْمَدِينَ اللَّهَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَتُكَبِّرِينَ اللَّهَ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ ‏"‏‏.‏ ـ ثُمَّ قَالَ سُفْيَانُ إِحْدَاهُنَّ أَرْبَعٌ وَثَلاَثُونَ ـ فَمَا تَرَكْتُهَا بَعْدُ، قِيلَ وَلاَ لَيْلَةَ صِفِّينَ قَالَ وَلاَ لَيْلَةَ صِفِّينَ‏.‏

(Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Fotima (unga salom boʻ lsin) Paygʻambar ﷺning oldiga — undan xizmatchi soʻragani — keldi. U zot: «Senga — undan yaxshiroq (narsa)ni xabar bermayinmi? Uyquga yotgan paytingda Allohga oʻ ttiz uch (marta) tasbeh aytasan, oʻ ttiz uch (marta) Allohga hamd aytasan va oʻ ttiz toʻ rt (marta) Allohni ulugʻ laysan (takbir aytasan)» dedilar. (Sufyon: «Ulardan biri — oʻ ttiz toʻ rt (martadir)» dedi.) (Ali:) «Men uni — undan keyin aslo tark qilmadim.» «Siffin kechasi (jang kechasi) ham(mi)?» deyildi. U: «Siffin kechasi ham (tark qilmadim)» dedi.(Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Фотима (унга салом бў лсин) Пайғамбар ﷺнинг олдига — ундан хизматчи сўрагани — келди. У зот: «Сенга — ундан яхшироқ (нарса)ни хабар бермайинми? Уйқуга ётган пайтингда Аллоҳга ў ттиз уч (марта) тасбеҳ айтасан, ў ттиз уч (марта) Аллоҳга ҳамд айтасан ва ў ттиз тў рт (марта) Аллоҳни улуғ лайсан (такбир айтасан)» дедилар. (Суфён: «Улардан бири — ў ттиз тў рт (мартадир)» деди.) (Али:) «Мен уни — ундан кейин асло тарк қилмадим.» «Сиффин кечаси (жанг кечаси) ҳам(ми)?» дейилди. У: «Сиффин кечаси ҳам (тарк қилмадим)» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، سَأَلْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ مَا كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ فِي الْبَيْتِ قَالَتْ كَانَ فِي مِهْنَةِ أَهْلِهِ، فَإِذَا سَمِعَ الأَذَانَ خَرَجَ‏.‏

(al-Asvad ibn Yazid aytdi:) Men Oisha (roziyallohu anho)dan: «Paygʻambar ﷺ uyida nima qilar edilar?» deb soʻradim. U: «(U zot) oʻ z ahlining xizmati (mehnati)da boʻ lar edilar; azonni eshitganlarida esa, (namozga) chiqar edilar» dedi.(ал-Асвад ибн Язид айтди:) Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Пайғамбар ﷺ уйида нима қилар эдилар?» деб сўрадим. У: «(У зот) ў з аҳлининг хизмати (меҳнати)да бў лар эдилар; азонни эшитганларида эса, (намозга) чиқар эдилар» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ هِنْدَ بِنْتَ عُتْبَةَ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ شَحِيحٌ، وَلَيْسَ يُعْطِينِي مَا يَكْفِينِي وَوَلَدِي، إِلاَّ مَا أَخَذْتُ مِنْهُ وَهْوَ لاَ يَعْلَمُ فَقَالَ ‏"‏ خُذِي مَا يَكْفِيكِ وَوَلَدَكِ بِالْمَعْرُوفِ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Hind bint Utba: «Ey Allohning Rasuli, albatta Abu Sufyon — xasis kishi; u menga — oʻ zim va bolamga yetadigan (narsa)ni — bermaydi; magar undan men olgan (narsa), holbuki u bilmaydi» dedi. U zot: «Oʻ zing va bolangga yetadigan (narsa)ni maʼruf (oʻ rinli) bilan ol» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Ҳинд бинт Утба: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Абу Суфён — хасис киши; у менга — ў зим ва боламга етадиган (нарса)ни — бермайди; магар ундан мен олган (нарса), ҳолбуки у билмайди» деди. У зот: «Ў зинг ва болангга етадиган (нарса)ни маъруф (ў ринли) билан ол» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، وَأَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خَيْرُ نِسَاءٍ رَكِبْنَ الإِبِلَ نِسَاءُ قُرَيْشٍ ـ وَقَالَ الآخَرُ صَالِحُ نِسَاءِ قُرَيْشٍ ـ أَحْنَاهُ عَلَى وَلَدٍ فِي صِغَرِهِ، وَأَرْعَاهُ عَلَى زَوْجٍ فِي ذَاتِ يَدِهِ ‏"‏‏.‏ وَيُذْكَرُ عَنْ مُعَاوِيَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Tuyaga mingan (arab) ayollarning eng yaxshisi — Quraysh ayollaridir» — boshqa (roviy): «Quraysh ayollarining solihasi (yaxshisi)» dedi — «boladan — uning kichikligida — eng mehriboni, va er(ning moli)ga — uning qoʻ lidagi (mol)da — eng (yaxshi) saqlovchisidir» dedilar. (Bu) Muoviya va Ibn Abbosdan (ham) — Paygʻambar ﷺdan — zikr qilinadi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Туяга минган (араб) аёлларнинг энг яхшиси — Қурайш аёлларидир» — бошқа (ровий): «Қурайш аёлларининг солиҳаси (яхшиси)» деди — «боладан — унинг кичиклигида — энг меҳрибони, ва эр(нинг моли)га — унинг қў лидаги (мол)да — энг (яхши) сақловчисидир» дедилар. (Бу) Муовия ва Ибн Аббосдан (ҳам) — Пайғамбар ﷺдан — зикр қилинади.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ آتَى إِلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حُلَّةً سِيَرَاءَ فَلَبِسْتُهَا، فَرَأَيْتُ الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ فَشَقَّقْتُهَا بَيْنَ نِسَائِي‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ menga siyaroʼ (ipak chiziqli) hulla (kiyim) berdilar; men uni kiydim — (lekin) u zotning yuzlarida gʻ azabni koʻ rdim. Shunda men uni ayollarim orasida (boʻ lib) yirtdim (tarqatdim).(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ менга сиярў (ипак чизиқли) ҳулла (кийим) бердилар; мен уни кийдим — (лекин) у зотнинг юзларида ғ азабни кў рдим. Шунда мен уни аёлларим орасида (бў либ) йиртдим (тарқатдим).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ هَلَكَ أَبِي وَتَرَكَ سَبْعَ بَنَاتٍ أَوْ تِسْعَ بَنَاتٍ فَتَزَوَّجْتُ امْرَأَةً ثَيِّبًا فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَزَوَّجْتَ يَا جَابِرُ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ بِكْرًا أَمْ ثَيِّبًا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ بَلْ ثَيِّبًا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ جَارِيَةً تُلاَعِبُهَا وَتُلاَعِبُكَ، وَتُضَاحِكُهَا وَتُضَاحِكُكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ هَلَكَ وَتَرَكَ بَنَاتٍ، وَإِنِّي كَرِهْتُ أَنْ أَجِيئَهُنَّ بِمِثْلِهِنَّ، فَتَزَوَّجْتُ امْرَأَةً تَقُومُ عَلَيْهِنَّ وَتُصْلِحُهُنَّ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ ‏"‏‏.‏ أَوْ قَالَ خَيْرًا‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Otam halok boʻ ldi (vafot etdi) va yetti — yoki toʻ qqiz — qiz qoldirdi; men bir tul (beva) ayolga uylandim. Rasululloh ﷺ menga: «Uylandingmi, ey Jobir?» dedilar. Men: «Ha» dedim. U zot: «Bokira (qiz)gami yoki tul (beva)gami?» dedilar. Men: «Yoʻq, tul (beva)ga» dedim. U zot: «(Nega) bir (yosh) qiz (olmading) — sen u bilan, u sen bilan oʻ ynashar, sen uni, u seni kuldirar edi?» dedilar. Men u zotga: «Albatta Abdulloh (otam) halok boʻ lib, qizlar qoldirdi; men ularga — ularning (yoshli)ga oʻ xshash (yosh kelin) keltirishni yoqtirmadim; shu sababli men ularni (parvarish qilib) turadigan, ularni (ahvolini) toʻ gʻ rilaydigan bir ayolga uylandim» dedim. U zot: «Alloh senga barakat bersin» dedilar — yoki «yaxshilik» dedilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Отам ҳалок бў лди (вафот этди) ва етти — ёки тў ққиз — қиз қолдирди; мен бир тул (бева) аёлга уйландим. Расулуллоҳ ﷺ менга: «Уйландингми, эй Жобир?» дедилар. Мен: «Ҳа» дедим. У зот: «Бокира (қиз)гами ёки тул (бева)гами?» дедилар. Мен: «Йўқ, тул (бева)га» дедим. У зот: «(Нега) бир (ёш) қиз (олмадинг) — сен у билан, у сен билан ў йнашар, сен уни, у сени кулдирар эди?» дедилар. Мен у зотга: «Албатта Абдуллоҳ (отам) ҳалок бў либ, қизлар қолдирди; мен уларга — уларнинг (ёшли)га ў хшаш (ёш келин) келтиришни ёқтирмадим; шу сабабли мен уларни (парвариш қилиб) турадиган, уларни (аҳволини) тў ғ рилайдиган бир аёлга уйландим» дедим. У зот: «Аллоҳ сенга баракат берсин» дедилар — ёки «яхшилик» дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ هَلَكْتُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَلِمَ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَقَعْتُ عَلَى أَهْلِي فِي رَمَضَانَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَعْتِقْ رَقَبَةً ‏"‏‏.‏ قَالَ لَيْسَ عِنْدِي‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ أَسْتَطِيعُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ أَجِدُ‏.‏ فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ السَّائِلُ ‏"‏‏.‏ قَالَ هَا أَنَا ذَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ تَصَدَّقْ بِهَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ عَلَى أَحْوَجَ مِنَّا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَوَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا أَهْلُ بَيْتٍ أَحْوَجُ مِنَّا فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ قَالَ ‏"‏ فَأَنْتُمْ إِذًا ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning oldiga bir kishi kelib: «Halok boʻ ldim» dedi. U zot: «Nega?» dedilar. U: «Men Ramazonda oʻ z ahlimga (xotinimga) (kunduzi) yaqinlashdim» dedi. U zot: «Bir qul ozod qil» dedilar. U: «Menda (qul) yoʻq» dedi. U zot: «Ikki oy ketma-ket roʻ za tut» dedilar. U: «Qodir emasman» dedi. U zot: «Oltmish miskinni taomlantir» dedilar. U: «Topmayman» dedi. (Shu payt) Paygʻambar ﷺga ichida xurmo boʻ lgan bir savat (araq) keltirildi. U zot: «Soʻrovchi (haligi kishi) qaerda?» dedilar. U: «Mana men» dedi. U zot: «Buni sadaqa qil» dedilar. U: «Bizdan koʻ proq muhtoj (kishi)gami, ey Allohning Rasuli? Seni haq bilan (paygʻambar qilib) yuborgan Zotga qasamki, Madinaning ikki qora toshligi (chekkasi) orasida bizdan koʻ proq muhtoj uy ahli yoʻq» dedi. Paygʻambar ﷺ — tishlari koʻ ringuncha — kuldilar va: «Unday boʻ lsa, sizlar (yenglar)» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг олдига бир киши келиб: «Ҳалок бў лдим» деди. У зот: «Нега?» дедилар. У: «Мен Рамазонда ў з аҳлимга (хотинимга) (кундузи) яқинлашдим» деди. У зот: «Бир қул озод қил» дедилар. У: «Менда (қул) йўқ» деди. У зот: «Икки ой кетма-кет рў за тут» дедилар. У: «Қодир эмасман» деди. У зот: «Олтмиш мискинни таомлантир» дедилар. У: «Топмайман» деди. (Шу пайт) Пайғамбар ﷺга ичида хурмо бў лган бир сават (арақ) келтирилди. У зот: «Сўровчи (ҳалиги киши) қаэрда?» дедилар. У: «Мана мен» деди. У зот: «Буни садақа қил» дедилар. У: «Биздан кў проқ муҳтож (киши)гами, эй Аллоҳнинг Расули? Сени ҳақ билан (пайғамбар қилиб) юборган Зотга қасамки, Мадинанинг икки қора тошлиги (чеккаси) орасида биздан кў проқ муҳтож уй аҳли йўқ» деди. Пайғамбар ﷺ — тишлари кў рингунча — кулдилар ва: «Ундай бў лса, сизлар (енглар)» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لِي مِنْ أَجْرٍ فِي بَنِي أَبِي سَلَمَةَ أَنْ أُنْفِقَ عَلَيْهِمْ، وَلَسْتُ بِتَارِكَتِهِمْ هَكَذَا وَهَكَذَا، إِنَّمَا هُمْ بَنِيَّ‏.‏ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ لَكِ أَجْرُ مَا أَنْفَقْتِ عَلَيْهِمْ ‏"‏‏.‏

(Ummu Salama (roziyallohu anho) aytdi:) Men: «Ey Allohning Rasuli, Abu Salamaning bolalariga — ularga nafaqa qilsam — menga ajr bormi? Men ularni mana bunday (tashlab ketuvchi) emasman; ular — mening (ham) bolalarim-ku» dedim. U zot: «Ha, senga — ularga nafaqa qilgan (narsang)ning ajri bordir» dedilar.(Умму Салама (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Абу Саламанинг болаларига — уларга нафақа қилсам — менга ажр борми? Мен уларни мана бундай (ташлаб кетувчи) эмасман; улар — менинг (ҳам) болаларим-ку» дедим. У зот: «Ҳа, сенга — уларга нафақа қилган (нарсанг)нинг ажри бордир» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ هِنْدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ شَحِيحٌ فَهَلْ عَلَىَّ جُنَاحٌ أَنْ آخُذَ مِنْ مَالِهِ مَا يَكْفِينِي وَبَنِيَّ قَالَ ‏"‏ خُذِي بِالْمَعْرُوفِ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Hind: «Ey Allohning Rasuli, albatta Abu Sufyon — xasis kishi; uning molidan — oʻ zim va bolalarimga yetadigan (narsa)ni — olsam, menga gunoh boʻ ladimi?» dedi. U zot: «Maʼruf (oʻ rinli) bilan ol» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Ҳинд: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Абу Суфён — хасис киши; унинг молидан — ў зим ва болаларимга етадиган (нарса)ни — олсам, менга гуноҳ бў ладими?» деди. У зот: «Маъруф (ў ринли) билан ол» дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُؤْتَى بِالرَّجُلِ الْمُتَوَفَّى عَلَيْهِ الدَّيْنُ، فَيَسْأَلُ ‏"‏ هَلْ تَرَكَ لِدَيْنِهِ فَضْلاً ‏"‏‏.‏ فَإِنْ حُدِّثَ أَنَّهُ تَرَكَ وَفَاءً صَلَّى، وَإِلاَّ قَالَ لِلْمُسْلِمِينَ ‏"‏ صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْفُتُوحَ قَالَ ‏"‏ أَنَا أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ، فَمَنْ تُوُفِّيَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَتَرَكَ دَيْنًا فَعَلَىَّ قَضَاؤُهُ، وَمَنْ تَرَكَ مَالاً فَلِوَرَثَتِهِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺning oldiga — ustida qarz boʻ lgan — vafot etgan kishi keltirilar edi; u zot: «U oʻ z qarzi (toʻ lovi) uchun (yetadigan) ortiqcha (mol) qoldirdimi?» deb soʻrar edilar. Agar unga — u (qarzini) qoplaydigan (mol) qoldirgan deyilsa, u zot (janoza) namozini oʻqir edilar; aks holda, musulmonlarga: «Sherikingizga (oʻ zlaringiz) namoz oʻqinglar» der edilar. Alloh u zotga fathlarni (gʻ alabalarni) ochgach, u zot: «Men moʻminlarga — oʻ z jonlaridan (ham) haqliroqman; bas, moʻminlardan kim vafot etib, qarz qoldirsa, uni qoplash — mening zimmamda; kim mol qoldirsa, u — vorislariniki» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺнинг олдига — устида қарз бў лган — вафот этган киши келтирилар эди; у зот: «У ў з қарзи (тў лови) учун (етадиган) ортиқча (мол) қолдирдими?» деб сўрар эдилар. Агар унга — у (қарзини) қоплайдиган (мол) қолдирган дейилса, у зот (жаноза) намозини ўқир эдилар; акс ҳолда, мусулмонларга: «Шерикингизга (ў зларингиз) намоз ўқинглар» дер эдилар. Аллоҳ у зотга фатҳларни (ғ алабаларни) очгач, у зот: «Мен мўминларга — ў з жонларидан (ҳам) ҳақлироқман; бас, мўминлардан ким вафот этиб, қарз қолдирса, уни қоплаш — менинг зиммамда; ким мол қолдирса, у — ворислариники» дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ زَيْنَبَ ابْنَةَ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ انْكِحْ أُخْتِي ابْنَةَ أَبِي سُفْيَانَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَتُحِبِّينَ ذَلِكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ لَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ، وَأَحَبُّ مَنْ شَارَكَنِي فِي الْخَيْرِ أُخْتِي‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ ذَلِكَ لاَ يَحِلُّ لِي ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَوَاللَّهِ إِنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّكَ تُرِيدُ أَنْ تَنْكِحَ دُرَّةَ ابْنَةَ أَبِي سَلَمَةَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ابْنَةَ أُمِّ سَلَمَةَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏فَوَاللَّهِ لَوْ لَمْ تَكُنْ رَبِيبَتِي فِي حَجْرِي مَا حَلَّتْ لِي، إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ، أَرْضَعَتْنِي وَأَبَا سَلَمَةَ ثُوَيْبَةُ، فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ عُرْوَةُ ثُوَيْبَةُ أَعْتَقَهَا أَبُو لَهَبٍ‏.‏

(Ummu Habiba (Paygʻambar ﷺning zavjasi) (roziyallohu anho) aytdi:) Men: «Ey Allohning Rasuli, singlimga — Abu Sufyonning qiziga (Azzaga) — uylan» dedim. U zot: «Sen buni yaxshi koʻ rasanmi?» dedilar. Men: «Ha; men senga yagona (xotin) emasman; men yaxshilikda menga sherik boʻ ladigan (ayol) — singlim boʻ lishini yaxshi koʻ raman» dedim. U zot: «Albatta bu menga halol emas» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Allohga qasamki, biz — sen Durra bint Abu Salamaga uylanmoqchisan deb — gaplashyapmiz» dedim. U zot: «Ummu Salamaning qizimi?» dedilar. Men: «Ha» dedim. U zot: «Allohga qasamki, u mening tarbiyamdagi oʻgʻ ay qizim (rabiba) boʻ lmaganida (ham), u menga halol boʻ lmas edi; chunki u — emizishdan (razoadan) boʻ lgan birodarimning qizi: meni va Abu Salamani Suvayba emizgan. Bas, menga oʻ z qizlaringizni ham, singillaringizni ham taklif qilmanglar» dedilar. (Shuayb, Zuhriydan: Urva: «Suvaybani Abu Lahab ozod qilgan edi» dedi.)(Умму Ҳабиба (Пайғамбар ﷺнинг завжаси) (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, синглимга — Абу Суфённинг қизига (Аззага) — уйлан» дедим. У зот: «Сен буни яхши кў расанми?» дедилар. Мен: «Ҳа; мен сенга ягона (хотин) эмасман; мен яхшиликда менга шерик бў ладиган (аёл) — синглим бў лишини яхши кў раман» дедим. У зот: «Албатта бу менга ҳалол эмас» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга қасамки, биз — сен Дурра бинт Абу Саламага уйланмоқчисан деб — гаплашяпмиз» дедим. У зот: «Умму Саламанинг қизими?» дедилар. Мен: «Ҳа» дедим. У зот: «Аллоҳга қасамки, у менинг тарбиямдаги ўғ ай қизим (рабиба) бў лмаганида (ҳам), у менга ҳалол бў лмас эди; чунки у — эмизишдан (разоадан) бў лган биродаримнинг қизи: мени ва Абу Саламани Сувайба эмизган. Бас, менга ў з қизларингизни ҳам, сингилларингизни ҳам таклиф қилманглар» дедилар. (Шуайб, Зуҳрийдан: Урва: «Сувайбани Абу Лаҳаб озод қилган эди» деди.)