حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِي ِّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَطْعِمُوا الْجَائِعَ، وَعُودُوا الْمَرِيضَ، وَفُكُّوا الْعَانِيَ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَالْعَانِي الأَسِيرُ‏.‏

(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Ochni taomlantiringlar, kasalni yoʻqlanglar va asirni ozod qilinglar (qutqaringlar)» dedilar. (Sufyon: «Oniy — asir(dir)» dedi.)(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Очни таомлантиринглар, касални йўқланглар ва асирни озод қилинглар (қутқаринглар)» дедилар. (Суфён: «Оний — асир(дир)» деди.)

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ مَا شَبِعَ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مِنْ طَعَامٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ حَتَّى قُبِضَ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Muhammad ﷺ(ning) ahli — u zot (vafot etib) qabz qilinguncha — uch kun (ketma-ket) taomdan toʻ ymadi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Муҳаммад ﷺ(нинг) аҳли — у зот (вафот этиб) қабз қилингунча — уч кун (кетма-кет) таомдан тў ймади.

وَعَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَصَابَنِي جَهْدٌ شَدِيدٌ فَلَقِيتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، فَاسْتَقْرَأْتُهُ آيَةً مِنْ كِتَابِ اللَّهِ، فَدَخَلَ دَارَهُ وَفَتَحَهَا عَلَىَّ، فَمَشَيْتُ غَيْرَ بَعِيدٍ، فَخَرَرْتُ لِوَجْهِي مِنَ الْجَهْدِ وَالْجُوعِ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ عَلَى رَأْسِي فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ فَأَخَذَ بِيَدِي فَأَقَامَنِي، وَعَرَفَ الَّذِي بِي، فَانْطَلَقَ بِي إِلَى رَحْلِهِ، فَأَمَرَ لِي بِعُسٍّ مِنْ لَبَنٍ فَشَرِبْتُ مِنْهُ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ عُدْ يَا أَبَا هِرٍّ ‏"‏‏.‏ فَعُدْتُ فَشَرِبْتُ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ عُدْ ‏"‏‏.‏ فَعُدْتُ فَشَرِبْتُ حَتَّى اسْتَوَى بَطْنِي فَصَارَ كَالْقِدْحِ ـ قَالَ ـ فَلَقِيتُ عُمَرَ وَذَكَرْتُ لَهُ الَّذِي كَانَ مِنْ أَمْرِي وَقُلْتُ لَهُ تَوَلَّى اللَّهُ ذَلِكَ مَنْ كَانَ أَحَقَّ بِهِ مِنْكَ يَا عُمَرُ، وَاللَّهِ لَقَدِ اسْتَقْرَأْتُكَ الآيَةَ وَلأَنَا أَقْرَأُ لَهَا مِنْكَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ وَاللَّهِ لأَنْ أَكُونَ أَدْخَلْتُكَ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ يَكُونَ لِي مِثْلُ حُمْرِ النَّعَمِ‏.‏

(Abu Hozim, Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qildi):) Menga qattiq ochlik (mashaqqat) yetdi; men Umar ibnul-Xattobni uchratib, undan Allohning kitobidan bir oyatni (oʻqib berishini) soʻradim; u oʻ z uyiga kirib, uni (eshikni) menga ochdi (lekin meni boqmadi). Men uzoq yurmay, ochlik va mashaqqatdan yuztuban yiqildim; birdan Rasululloh ﷺ boshimda (tepamda) tik turgan edilar. U zot: «Ey Abu Hurayra!» dedilar. Men: «Labbayk, ey Allohning Rasuli, saʼdayk» dedim. U zot qoʻ limdan ushlab, meni turgizdilar va mening (holatim) nima ekanini bildilar. Soʻng meni oʻ z manzillariga (uyiga) olib bordilar va men uchun bir kosa sut(ni keltirishni) buyurdilar; men undan ichdim. Soʻng u zot: «Ye (yana ich), ey Abu Hirr» dedilar. Men yana ichdim. Soʻng u zot: «Ye (yana ich)» dedilar. Men yana ichdim — hatto qornim toʻ lib, (toʻ rt qaynagan) yoy (qadah) kabi boʻ ldi. (Abu Hurayra:) Soʻng men Umarni uchratib, unga oʻ z holim nima boʻ lganini zikr qildim va unga: «(Bu ishni) — sendan koʻ ra haqliroq Zot (Alloh) oʻ z zimmasiga oldi, ey Umar; Allohga qasamki, men sendan (oʻ sha) oyatni (oʻqib berishingni) soʻradim, holbuki men uni sendan koʻ ra (yaxshiroq) qiroat qilaman» dedim. Umar: «Allohga qasamki, seni (uyimga) kiritgan boʻ lishim — menga qizil tuyalar (eng qimmat mol) boʻ lishidan koʻ ra suyukliroq edi» dedi.(Абу Ҳозим, Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди):) Менга қаттиқ очлик (машаққат) етди; мен Умар ибнул-Хаттобни учратиб, ундан Аллоҳнинг китобидан бир оятни (ўқиб беришини) сўрадим; у ў з уйига кириб, уни (эшикни) менга очди (лекин мени боқмади). Мен узоқ юрмай, очлик ва машаққатдан юзтубан йиқилдим; бирдан Расулуллоҳ ﷺ бошимда (тепамда) тик турган эдилар. У зот: «Эй Абу Ҳурайра!» дедилар. Мен: «Лаббайк, эй Аллоҳнинг Расули, саъдайк» дедим. У зот қў лимдан ушлаб, мени тургиздилар ва менинг (ҳолатим) нима эканини билдилар. Сўнг мени ў з манзилларига (уйига) олиб бордилар ва мен учун бир коса сут(ни келтиришни) буюрдилар; мен ундан ичдим. Сўнг у зот: «Е (яна ич), эй Абу Ҳирр» дедилар. Мен яна ичдим. Сўнг у зот: «Е (яна ич)» дедилар. Мен яна ичдим — ҳатто қорним тў либ, (тў рт қайнаган) ёй (қадаҳ) каби бў лди. (Абу Ҳурайра:) Сўнг мен Умарни учратиб, унга ў з ҳолим нима бў лганини зикр қилдим ва унга: «(Бу ишни) — сендан кў ра ҳақлироқ Зот (Аллоҳ) ў з зиммасига олди, эй Умар; Аллоҳга қасамки, мен сендан (ў ша) оятни (ўқиб беришингни) сўрадим, ҳолбуки мен уни сендан кў ра (яхшироқ) қироат қиламан» дедим. Умар: «Аллоҳга қасамки, сени (уйимга) киритган бў лишим — менга қизил туялар (энг қиммат мол) бў лишидан кў ра суюклироқ эди» деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، قَالَ الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ أَخْبَرَنِي أَنَّهُ، سَمِعَ وَهْبَ بْنَ كَيْسَانَ، أَنَّهُ سَمِعَ عُمَرَ بْنَ أَبِي سَلَمَةَ، يَقُولُ كُنْتُ غُلاَمًا فِي حَجْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ يَدِي تَطِيشُ فِي الصَّحْفَةِ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا غُلاَمُ سَمِّ اللَّهَ، وَكُلْ بِيَمِينِكَ وَكُلْ مِمَّا يَلِيكَ ‏"‏‏.‏ فَمَا زَالَتْ تِلْكَ طِعْمَتِي بَعْدُ‏.‏

(Umar ibn Abu Salama (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning tarbiyalaridagi (hujrasidagi) bola edim; qoʻ lim tovoqda (u yoq-bu yoqda) yurar edi. Shunda Rasululloh ﷺ menga: «Ey bola, Allohning nomini ayt, oʻ ng qoʻ ling bilan ye va oʻ zingga yaqin (tomon)dan ye» dedilar. Bas, undan keyin mening taom (yeyish) odatim shu boʻ ldi.(Умар ибн Абу Салама (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг тарбияларидаги (ҳужрасидаги) бола эдим; қў лим товоқда (у ёқ-бу ёқда) юрар эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй бола, Аллоҳнинг номини айт, ў нг қў линг билан е ва ў зингга яқин (томон)дан е» дедилар. Бас, ундан кейин менинг таом (ейиш) одатим шу бў лди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ الدِّيلِيِّ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ أَبِي نُعَيْمٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ ـ وَهْوَ ابْنُ أُمِّ سَلَمَةَ ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَكَلْتُ يَوْمًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَعَامًا فَجَعَلْتُ آكُلُ مِنْ نَوَاحِي الصَّحْفَةِ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلْ مِمَّا يَلِيكَ ‏"‏‏.‏

(Umar ibn Abu Salama — u Ummu Salamaning (Paygʻambar ﷺning zavjasining) oʻgʻ li — (roziyallohu anhu) aytdi:) Men bir kun Rasululloh ﷺ bilan (birga) taom yeb, tovoqning chetlaridan (har tomonidan) yeya boshladim. Shunda Rasululloh ﷺ menga: «Oʻ zingga yaqin (tomon)dan ye» dedilar.(Умар ибн Абу Салама — у Умму Саламанинг (Пайғамбар ﷺнинг завжасининг) ўғ ли — (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен бир кун Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) таом еб, товоқнинг четларидан (ҳар томонидан) ея бошладим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга: «Ў зингга яқин (томон)дан е» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ أَبِي نُعَيْمٍ، قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِطَعَامٍ وَمَعَهُ رَبِيبُهُ عُمَرُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ فَقَالَ ‏"‏ سَمِّ اللَّهَ، وَكُلْ مِمَّا يَلِيكَ ‏"‏‏.‏

(Wahb ibn Kaysan Abu Nuaym aytdi:) Rasululloh ﷺga taom keltirildi — yonlarida ularning rabibi (oʻgʻ ay oʻgʻ li) Umar ibn Abu Salama bor edi. U zot: «Allohning nomini ayt va oʻ zingga yaqin (tomon)dan ye» dedilar.(Ваҳб ибн Кайсан Абу Нуайм айтди:) Расулуллоҳ ﷺга таом келтирилди — ёнларида уларнинг рабиби (ўғ ай ўғ ли) Умар ибн Абу Салама бор эди. У зот: «Аллоҳнинг номини айт ва ў зингга яқин (томон)дан е» дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ إِنَّ خَيَّاطًا دَعَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِطَعَامٍ صَنَعَهُ ـ قَالَ أَنَسٌ ـ فَذَهَبْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَأَيْتُهُ يَتَتَبَّعُ الدُّبَّاءَ مِنْ حَوَالَىِ الْقَصْعَةِ ـ قَالَ ـ فَلَمْ أَزَلْ أُحِبُّ الدُّبَّاءَ مِنْ يَوْمِئِذٍ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir tikuvchi (xayyot) Rasululloh ﷺni — oʻ zi tayyorlagan taomga — chaqirdi. Anas aytdi: Men Rasululloh ﷺ bilan (birga) bordim; u zotning — tovoq (qosa) atrofidagi dubba (qovoq)ni terib (qidirib) yeyayotganlarini koʻ rdim. Anas: «Bas, oʻ sha kundan boshlab men dubba (qovoq)ni doimo yaxshi koʻ raman» dedi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир тикувчи (хайёт) Расулуллоҳ ﷺни — ў зи тайёрлаган таомга — чақирди. Анас айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) бордим; у зотнинг — товоқ (қоса) атрофидаги дубба (қовоқ)ни териб (қидириб) еяётганларини кў рдим. Анас: «Бас, ў ша кундан бошлаб мен дубба (қовоқ)ни доимо яхши кў раман» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ التَّيَمُّنَ مَا اسْتَطَاعَ فِي طُهُورِهِ وَتَنَعُّلِهِ وَتَرَجُّلِهِ‏.‏ وَكَانَ قَالَ بِوَاسِطٍ قَبْلَ هَذَا فِي شَأْنِهِ كُلِّهِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ — qodir boʻ lgancha — tahorat (poklanish)da, kavush kiyishda va soch tarashda oʻ ng (tomon)dan boshlashni yaxshi koʻ rar edilar. (Roviy) bundan oldin Vositda — u zotning butun ishlarida (shunday edi) — degan edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ — қодир бў лганча — таҳорат (покланиш)да, кавуш кийишда ва соч тарашда ў нг (томон)дан бошлашни яхши кў рар эдилар. (Ровий) бундан олдин Воситда — у зотнинг бутун ишларида (шундай эди) — деган эди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ أَبُو طَلْحَةَ لأُمِّ سُلَيْمٍ لَقَدْ سَمِعْتُ صَوْتَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَعِيفًا أَعْرِفُ فِيهِ الْجُوعَ، فَهَلْ عِنْدَكِ مِنْ شَىْءٍ فَأَخْرَجَتْ أَقْرَاصًا مِنْ شَعِيرٍ، ثُمَّ أَخْرَجَتْ خِمَارًا لَهَا فَلَفَّتِ الْخُبْزَ بِبَعْضِهِ، ثُمَّ دَسَّتْهُ تَحْتَ ثَوْبِي وَرَدَّتْنِي بِبَعْضِهِ، ثُمَّ أَرْسَلَتْنِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَذَهَبْتُ بِهِ فَوَجَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ وَمَعَهُ النَّاسُ، فَقُمْتُ عَلَيْهِمْ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْسَلَكَ أَبُو طَلْحَةَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِطَعَامٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمَنْ مَعَهُ ‏"‏ قُومُوا ‏"‏‏.‏ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقْتُ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ حَتَّى جِئْتُ أَبَا طَلْحَةَ، فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ يَا أُمَّ سُلَيْمٍ قَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالنَّاسِ، وَلَيْسَ عِنْدَنَا مِنَ الطَّعَامِ مَا نُطْعِمُهُمْ‏.‏ فَقَالَتِ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو طَلْحَةَ حَتَّى لَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلَ أَبُو طَلْحَةَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى دَخَلاَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلُمِّي يَا أُمَّ سُلَيْمٍ مَا عِنْدَكِ ‏"‏‏.‏ فَأَتَتْ بِذَلِكَ الْخُبْزِ فَأَمَرَ بِهِ فَفُتَّ وَعَصَرَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ عُكَّةً لَهَا فَأَدَمَتْهُ، ثُمَّ قَالَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ، فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا، ثُمَّ خَرَجُوا، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا، ثُمَّ خَرَجُوا، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا، ثُمَّ أَذِنَ لِعَشَرَةٍ، فَأَكَلَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ وَشَبِعُوا، وَالْقَوْمُ ثَمَانُونَ رَجُلاً‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Talha Ummu Sulaymga: «Men Rasululloh ﷺning ovozini — ojiz (holda), unda ochlikni sezadigan (darajada) — eshitdim; sening yoningda biror narsa bormi?» dedi. (Ummu Sulaym) arpa (non)laridan bir necha qursni (yumaloq non) chiqardi, soʻng oʻ z roʻ molini (ximor) chiqarib, nonni uning bir qismiga oʻ radi, soʻng uni mening kiyimim ostiga tiqdi va uning bir qismi bilan meni (yopib) qaytardi (yoʻ lladi); soʻng meni Rasululloh ﷺning oldiga yubordi. (Anas:) Men uni olib bordim va Rasululloh ﷺni masjidda — yonlarida odamlar bilan (birga) — topdim; men ularning oldida tik turdim. Rasululloh ﷺ menga: «Seni Abu Talha yubordimi?» dedilar. Men: «Ha» dedim. U zot: «Taom bilanmi?» dedilar. Men: «Ha» dedim. Shunda Rasululloh ﷺ yonlaridagi (odamlar)ga: «Turinglar» dedilar. Ular (yoʻ lga) chiqdi; men ularning oldida (yurib) chiqdim — to Abu Talhaning oldiga keldim. Abu Talha: «Ey Ummu Sulaym, Rasululloh ﷺ odamlar bilan (birga) keldilar; bizning yonimizda esa ularni taomlantiradigan taom yoʻq» dedi. U (Ummu Sulaym): «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedi. (Anas:) Abu Talha (yoʻ lga) chiqib, Rasululloh ﷺni kutib oldi; Rasululloh ﷺ u bilan (birga) keldilar — to ikkovi (uyga) kirdilar. Rasululloh ﷺ: «Ey Ummu Sulaym, yoningdagi (narsa)ni keltir» dedilar. U oʻ sha nonni keltirdi; u zot uni (maydalab) toʻ gʻ rashni buyurdilar; u toʻ gʻ randi. Ummu Sulaym oʻ z koʻ zasini (yogʻ -idishini) siqib, uni (nonga) noxoʻ rish (yogʻ ) qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ — Alloh aytishni xohlagan (duo-baraka soʻzlarini) — unda (taomda) aytdilar. Soʻng: «Oʻ n (kishi)ga izn ber» dedilar; (Abu Talha) ularga izn berdi; ular toʻ yguncha yedi, soʻng chiqdi. Soʻng u zot: «(Yana) oʻ n (kishi)ga izn ber» dedilar; (Abu Talha) ularga izn berdi; ular toʻ yguncha yedi, soʻng chiqdi. Soʻng u zot: «(Yana) oʻ n (kishi)ga izn ber» dedilar; (Abu Talha) ularga izn berdi; ular toʻ yguncha yedi, soʻng chiqdi. Soʻng (yana) oʻ n (kishi)ga izn berdi. Bas, butun qavm yedi va toʻ ydi — qavm sekson (80) kishi edi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Талҳа Умму Сулаймга: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг овозини — ожиз (ҳолда), унда очликни сезадиган (даражада) — эшитдим; сенинг ёнингда бирор нарса борми?» деди. (Умму Сулайм) арпа (нон)ларидан бир неча қурсни (юмалоқ нон) чиқарди, сўнг ў з рў молини (химор) чиқариб, нонни унинг бир қисмига ў ради, сўнг уни менинг кийимим остига тиқди ва унинг бир қисми билан мени (ёпиб) қайтарди (йў ллади); сўнг мени Расулуллоҳ ﷺнинг олдига юборди. (Анас:) Мен уни олиб бордим ва Расулуллоҳ ﷺни масжидда — ёнларида одамлар билан (бирга) — топдим; мен уларнинг олдида тик турдим. Расулуллоҳ ﷺ менга: «Сени Абу Талҳа юбордими?» дедилар. Мен: «Ҳа» дедим. У зот: «Таом биланми?» дедилар. Мен: «Ҳа» дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ёнларидаги (одамлар)га: «Туринглар» дедилар. Улар (йў лга) чиқди; мен уларнинг олдида (юриб) чиқдим — то Абу Талҳанинг олдига келдим. Абу Талҳа: «Эй Умму Сулайм, Расулуллоҳ ﷺ одамлар билан (бирга) келдилар; бизнинг ёнимизда эса уларни таомлантирадиган таом йўқ» деди. У (Умму Сулайм): «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» деди. (Анас:) Абу Талҳа (йў лга) чиқиб, Расулуллоҳ ﷺни кутиб олди; Расулуллоҳ ﷺ у билан (бирга) келдилар — то иккови (уйга) кирдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умму Сулайм, ёнингдаги (нарса)ни келтир» дедилар. У ў ша нонни келтирди; у зот уни (майдалаб) тў ғ рашни буюрдилар; у тў ғ ранди. Умму Сулайм ў з кў засини (ёғ -идишини) сиқиб, уни (нонга) нохў риш (ёғ ) қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ — Аллоҳ айтишни хоҳлаган (дуо-барака сўзларини) — унда (таомда) айтдилар. Сўнг: «Ў н (киши)га изн бер» дедилар; (Абу Талҳа) уларга изн берди; улар тў йгунча еди, сўнг чиқди. Сўнг у зот: «(Яна) ў н (киши)га изн бер» дедилар; (Абу Талҳа) уларга изн берди; улар тў йгунча еди, сўнг чиқди. Сўнг у зот: «(Яна) ў н (киши)га изн бер» дедилар; (Абу Талҳа) уларга изн берди; улар тў йгунча еди, сўнг чиқди. Сўнг (яна) ў н (киши)га изн берди. Бас, бутун қавм еди ва тў йди — қавм сексон (80) киши эди.

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ وَحَدَّثَ أَبُو عُثْمَانَ، أَيْضًا عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثِينَ وَمِائَةً، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ مَعَ أَحَدٍ مِنْكُمْ طَعَامٌ ‏"‏‏.‏ فَإِذَا مَعَ رَجُلٍ صَاعٌ مِنْ طَعَامٍ أَوْ نَحْوُهُ، فَعُجِنَ، ثُمَّ جَاءَ رَجُلٌ مُشْرِكٌ مُشْعَانٌّ طَوِيلٌ بِغَنَمٍ يَسُوقُهَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَبَيْعٌ أَمْ عَطِيَّةٌ أَوْ ـ قَالَ ـ هِبَةٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ بَلْ بَيْعٌ‏.‏ قَالَ فَاشْتَرَى مِنْهُ شَاةً فَصُنِعَتْ، فَأَمَرَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَوَادِ الْبَطْنِ يُشْوَى، وَايْمُ اللَّهِ مَا مِنَ الثَّلاَثِينَ وَمِائَةٍ إِلاَّ قَدْ حَزَّ لَهُ حُزَّةً مِنْ سَوَادِ بَطْنِهَا، إِنْ كَانَ شَاهِدًا أَعْطَاهَا إِيَّاهُ، وَإِنْ كَانَ غَائِبًا خَبَأَهَا لَهُ، ثُمَّ جَعَلَ فِيهَا قَصْعَتَيْنِ فَأَكَلْنَا أَجْمَعُونَ وَشَبِعْنَا، وَفَضَلَ فِي الْقَصْعَتَيْنِ، فَحَمَلْتُهُ عَلَى الْبَعِيرِ‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ‏.‏

(Abdurrahmon ibn Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) bir yuz oʻ ttiz (kishi) edik. Paygʻambar ﷺ: «Birortangizning yonida taom bormi?» dedilar. Bir kishining yonida bir soʼ (oʻ lchov) taom yoki shunga yaqin (narsa) bor edi; u xamir qilindi. Soʻng uzun (sochlari) toʻ zigan (patur-patur) bir mushrik kishi — qoʻ ylarini haydab — keldi. Paygʻambar ﷺ: «(Bu) sotuvmi yoki ato (sovgʻ a)mi — yoki hibami?» dedilar. U: «Yoʻq, balki sotuv» dedi. U zot undan bir qoʻ y sotib oldilar; (qoʻ y) tayyorlandi. Allohning Paygʻambari ﷺ qoʻ yning ich (jigar-bagʻ ri) qorasini qovurishni buyurdilar. Allohga qasamki, oʻ sha bir yuz oʻ ttiz (kishi)dan har biriga u zot uning ich qorasidan bir boʻ lak kesib berdilar: hozir boʻ lganga uni berdilar, gʻ oyib boʻ lganga esa uni saqlab qoʻ ydilar. Soʻng u (qoʻ yni) ikki kosaga (goʻshtni bilan) soldilar; biz hammamiz yedik va toʻ ydik; ikki kosada (yana) ortdi — men uni tuyaga ortdi (yukladim). Yoki u (Abdurrahmon) aytgandek.(Абдурраҳмон ибн Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) бир юз ў ттиз (киши) эдик. Пайғамбар ﷺ: «Бирортангизнинг ёнида таом борми?» дедилар. Бир кишининг ёнида бир сў (ў лчов) таом ёки шунга яқин (нарса) бор эди; у хамир қилинди. Сўнг узун (сочлари) тў зиган (патур-патур) бир мушрик киши — қў йларини ҳайдаб — келди. Пайғамбар ﷺ: «(Бу) сотувми ёки ато (совғ а)ми — ёки ҳибами?» дедилар. У: «Йўқ, балки сотув» деди. У зот ундан бир қў й сотиб олдилар; (қў й) тайёрланди. Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ қў йнинг ич (жигар-бағ ри) қорасини қовуришни буюрдилар. Аллоҳга қасамки, ў ша бир юз ў ттиз (киши)дан ҳар бирига у зот унинг ич қорасидан бир бў лак кесиб бердилар: ҳозир бў лганга уни бердилар, ғ ойиб бў лганга эса уни сақлаб қў йдилар. Сўнг у (қў йни) икки косага (гўштни билан) солдилар; биз ҳаммамиз едик ва тў йдик; икки косада (яна) ортди — мен уни туяга ортди (юкладим). Ёки у (Абдурраҳмон) айтгандек.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حِينَ شَبِعْنَا مِنَ الأَسْوَدَيْنِ التَّمْرِ وَالْمَاءِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ — biz ikki qora (narsa) — xurmo va suvdan toʻ ygan paytimizda — vafot etdilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ — биз икки қора (нарса) — хурмо ва сувдан тў йган пайтимизда — вафот этдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ سَمِعْتُ بُشَيْرَ بْنَ يَسَارٍ، يَقُولُ حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ النُّعْمَانِ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى خَيْبَرَ، فَلَمَّا كُنَّا بِالصَّهْبَاءِ ـ قَالَ يَحْيَى وَهْىَ مِنْ خَيْبَرَ عَلَى رَوْحَةٍ ـ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِطَعَامٍ، فَمَا أُتِيَ إِلاَّ بِسَوِيقٍ، فَلُكْنَاهُ فَأَكَلْنَا مِنْهُ، ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَمَضْمَضَ وَمَضْمَضْنَا، فَصَلَّى بِنَا الْمَغْرِبَ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ عَوْدًا وَبَدْءًا‏.‏

(Suvayd ibn an-Nuʼmon (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan (birga) Xaybar tomonga chiqdik. Biz Sahboʼda boʻ lganimizda — (Yahyo: u (joy) Xaybardan bir (kunlik) yurish (masofa)da — Rasululloh ﷺ taom soʻradilar, (lekin) saviqdan boshqa (narsa) keltirilmadi. Biz uni chaynadik va undan yedik; soʻng u zot suv soʻrab, ogʻ izlarini chaydilar, biz ham chaydik; soʻng u zot bizga Magʻ rib (namozini) oʻqib berdilar — tahorat qilmadilar. (Sufyon: «Men uni (Yahyodan) — qayta-qayta — eshitdim» dedi.)(Сувайд ибн ан-Нуъмон (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) Хайбар томонга чиқдик. Биз Саҳбўда бў лганимизда — (Яҳё: у (жой) Хайбардан бир (кунлик) юриш (масофа)да — Расулуллоҳ ﷺ таом сўрадилар, (лекин) савиқдан бошқа (нарса) келтирилмади. Биз уни чайнадик ва ундан едик; сўнг у зот сув сўраб, оғ изларини чайдилар, биз ҳам чайдик; сўнг у зот бизга Мағ риб (намозини) ўқиб бердилар — таҳорат қилмадилар. (Суфён: «Мен уни (Яҳёдан) — қайта-қайта — эшитдим» деди.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَنَسٍ وَعِنْدَهُ خَبَّازٌ لَهُ فَقَالَ مَا أَكَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خُبْزًا مُرَقَّقًا وَلاَ شَاةً مَسْمُوطَةً حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ‏.‏

(Qatoda aytdi:) Biz Anas (roziyallohu anhu)ning oldida edik; uning huzurida oʻ z novvoyi (xabbozi) bor edi. U (Anas): «Paygʻambar ﷺ — to Allohga yoʻ liqguncha — yupqa (nozik) non ham, (tuklari) kuydirilgan (toza) qoʻ y (goʻshti) ham yemas edilar» dedi.(Қатода айтди:) Биз Анас (розияллоҳу анҳу)нинг олдида эдик; унинг ҳузурида ў з новвойи (хаббози) бор эди. У (Анас): «Пайғамбар ﷺ — то Аллоҳга йў лиқгунча — юпқа (нозик) нон ҳам, (туклари) куйдирилган (тоза) қў й (гўшти) ҳам емас эдилар» деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ يُونُسَ ـ قَالَ عَلِيٌّ هُوَ الإِسْكَافُ ـ عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه قَالَ مَا عَلِمْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَكَلَ عَلَى سُكُرُّجَةٍ قَطُّ، وَلاَ خُبِزَ لَهُ مُرَقَّقٌ قَطُّ، وَلاَ أَكَلَ عَلَى خِوَانٍ‏.‏ قِيلَ لِقَتَادَةَ فَعَلَى مَا كَانُوا يَأْكُلُونَ قَالَ عَلَى السُّفَرِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ(ning) — sukurruja (kichik lagancha)da yeganlarini, na ularga yupqa non yopilganini, na xon (stol)da yeganlarini — bilmayman (koʻ rmadim). Qatoda(dan): «Bas, ular nimada (nima ustida) yeyar edi?» deyildi. U: «Sufralarda (terili dasturxonlarda)» dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ(нинг) — сукурружа (кичик лаганча)да еганларини, на уларга юпқа нон ёпилганини, на хон (стол)да еганларини — билмайман (кў рмадим). Қатода(дан): «Бас, улар нимада (нима устида) еяр эди?» дейилди. У: «Суфраларда (терили дастурхонларда)» деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنِي حُمَيْدٌ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا، يَقُولُ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَبْنِي بِصَفِيَّةَ فَدَعَوْتُ الْمُسْلِمِينَ إِلَى وَلِيمَتِهِ أَمَرَ بِالأَنْطَاعِ فَبُسِطَتْ فَأُلْقِيَ عَلَيْهَا التَّمْرُ وَالأَقِطُ وَالسَّمْنُ‏.‏ وَقَالَ عَمْرٌو عَنْ أَنَسٍ بَنَى بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَنَعَ حَيْسًا فِي نِطَعٍ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Safiyya bilan qurdilar (zifofga kirdilar); men musulmonlarni u zotning valimasiga chaqirdim. U zot — terilarni (yoyishni) buyurdilar; ular yoyildi; ustiga xurmo, aqit (quruq tvorog) va saviq (yogʻ ) tashlandi. (Amr, Anasdan: Paygʻambar ﷺ u bilan qurdilar, soʻng bir teri (nitʼ) ustida hays (xurmo-yogʻ -tvorog aralashmasi) tayyorladilar.)(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Сафийя билан қурдилар (зифофга кирдилар); мен мусулмонларни у зотнинг валимасига чақирдим. У зот — териларни (ёйишни) буюрдилар; улар ёйилди; устига хурмо, ақит (қуруқ творог) ва савиқ (ёғ ) ташланди. (Амр, Анасдан: Пайғамбар ﷺ у билан қурдилар, сўнг бир тери (нитъ) устида ҳайс (хурмо-ёғ -творог аралашмаси) тайёрладилар.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، وَعَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، قَالَ كَانَ أَهْلُ الشَّأْمِ يُعَيِّرُونَ ابْنَ الزُّبَيْرِ يَقُولُونَ يَا ابْنَ ذَاتِ النِّطَاقَيْنِ‏.‏ فَقَالَتْ لَهُ أَسْمَاءُ يَا بُنَىَّ إِنَّهُمْ يُعَيِّرُونَكَ بِالنِّطَاقَيْنِ، هَلْ تَدْرِي مَا كَانَ النِّطَاقَانِ إِنَّمَا كَانَ نِطَاقِي شَقَقْتُهُ نِصْفَيْنِ، فَأَوْكَيْتُ قِرْبَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَحَدِهِمَا، وَجَعَلْتُ فِي سُفْرَتِهِ آخَرَ، قَالَ فَكَانَ أَهْلُ الشَّأْمِ إِذَا عَيَّرُوهُ بِالنِّطَاقَيْنِ يَقُولُ إِيهًا وَالإِلَهْ‏.‏ تِلْكَ شَكَاةٌ ظَاهِرٌ عَنْكَ عَارُهَا‏.‏

(Wahb ibn Kaysan aytdi:) Shom ahli Ibn Zubayrni — «Ey ikki belbogʻ li (zotun-nitoqayn)ning oʻgʻ li!» deb — ayblar (mazax qilar) edi. Shunda Asmoʼ (roziyallohu anho) unga: «Ey oʻgʻ ilcham, ular seni ikki belbogʻ (sababli) ayblayapti; ikki belbogʻ nima boʻ lganini bilasanmi? Mening belbogʻ im edi — men uni ikki boʻ lak qilib yirtdim: biri bilan Rasululloh ﷺning meshini (suvdonini) bogʻ ladim, ikkinchisini esa u zotning sufrasiga (taom xaltasi) qildim» dedi. (Roviy:) Shom ahli uni ikki belbogʻ bilan ayblaganlarida, u: «Ha (rost), Iloh haqqi! U (ayb) — ori (uyati) sendan yiroq (boʻ lgan) bir taʼna(dir)» (deb (sheʼr) aytar edi).(Ваҳб ибн Кайсан айтди:) Шом аҳли Ибн Зубайрни — «Эй икки белбоғ ли (зотун-нитоқайн)нинг ўғ ли!» деб — айблар (мазах қилар) эди. Шунда Асмў (розияллоҳу анҳо) унга: «Эй ўғ илчам, улар сени икки белбоғ (сабабли) айблаяпти; икки белбоғ нима бў лганини биласанми? Менинг белбоғ им эди — мен уни икки бў лак қилиб йиртдим: бири билан Расулуллоҳ ﷺнинг мешини (сувдонини) боғ ладим, иккинчисини эса у зотнинг суфрасига (таом халтаси) қилдим» деди. (Ровий:) Шом аҳли уни икки белбоғ билан айблаганларида, у: «Ҳа (рост), Илоҳ ҳаққи! У (айб) — ори (уяти) сендан йироқ (бў лган) бир таъна(дир)» (деб (шеър) айтар эди).

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ أُمَّ حُفَيْدٍ بِنْتَ الْحَارِثِ بْنِ حَزْن ٍ ـ خَالَةَ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ أَهْدَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سَمْنًا وَأَقِطًا وَأَضُبًّا، فَدَعَا بِهِنَّ فَأُكِلْنَ عَلَى مَائِدَتِهِ، وَتَرَكَهُنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَالْمُسْتَقْذِرِ لَهُنَّ، وَلَوْ كُنَّ حَرَامًا مَا أُكِلْنَ عَلَى مَائِدَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ أَمَرَ بِأَكْلِهِنَّ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Ummu Hufayd bint al-Horis ibn Hazn — Ibn Abbosning xolasi — Paygʻambar ﷺga samn (sariyogʻ ), aqit (quruq tvorog) va (bir necha) dabb (kaltakesak) hadya qildi. U zot ularni (keltirishni) soʻradilar; ular u zotning dasturxonida (moidasida) yeyildi; (lekin) Paygʻambar ﷺ ularni (dabbni) — ulardan hazar qilgandek — tark qildilar (yemadilar). Agar ular harom boʻ lganida, u zotning dasturxonida yeyilmas va u zot ularni yeyishni buyurmas edilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Умму Ҳуфайд бинт ал-Ҳорис ибн Ҳазн — Ибн Аббоснинг холаси — Пайғамбар ﷺга самн (сариёғ ), ақит (қуруқ творог) ва (бир неча) дабб (калтакесак) ҳадя қилди. У зот уларни (келтиришни) сўрадилар; улар у зотнинг дастурхонида (моидасида) ейилди; (лекин) Пайғамбар ﷺ уларни (даббни) — улардан ҳазар қилгандек — тарк қилдилар (емадилар). Агар улар ҳаром бў лганида, у зотнинг дастурхонида ейилмас ва у зот уларни ейишни буюрмас эдилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ النُّعْمَانِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُمْ، كَانُوا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالصَّهْبَاءِ ـ وَهْىَ عَلَى رَوْحَةٍ مِنْ خَيْبَرَ ـ فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ، فَدَعَا بِطَعَامٍ فَلَمْ يَجِدْهُ إِلاَّ سَوِيقًا، فَلاَكَ مِنْهُ فَلُكْنَا مَعَهُ، ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَمَضْمَضَ، ثُمَّ صَلَّى وَصَلَّيْنَا، وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

(Suvayd ibn an-Nuʼmon (roziyallohu anhu) xabar berdi)ki, ular Paygʻambar ﷺ bilan (birga) Sahboʼda edi — u (joy) Xaybardan bir (kunlik) yurish (masofa)da; namoz (vaqti) kirdi; u zot taom soʻradilar, (lekin) saviqdan boshqa (narsa) topmadilar. U zot undan (saviqdan) chaynadilar, biz ham u bilan (birga) chaynadik; soʻng u zot suv soʻrab, ogʻ izlarini chaydilar, soʻng namoz oʻqidilar — tahorat qilmadilar.(Сувайд ибн ан-Нуъмон (розияллоҳу анҳу) хабар берди)ки, улар Пайғамбар ﷺ билан (бирга) Саҳбўда эди — у (жой) Хайбардан бир (кунлик) юриш (масофа)да; намоз (вақти) кирди; у зот таом сўрадилар, (лекин) савиқдан бошқа (нарса) топмадилар. У зот ундан (савиқдан) чайнадилар, биз ҳам у билан (бирга) чайнадик; сўнг у зот сув сўраб, оғ изларини чайдилар, сўнг намоз ўқидилар — таҳорат қилмадилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ الأَنْصَارِيُّ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ الَّذِي يُقَالُ لَهُ سَيْفُ اللَّهِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، دَخَلَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَيْمُونَةَ ـ وَهْىَ خَالَتُهُ وَخَالَةُ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ فَوَجَدَ عِنْدَهَا ضَبًّا مَحْنُوذًا، قَدِمَتْ بِهِ أُخْتُهَا حُفَيْدَةُ بِنْتُ الْحَارِثِ مِنْ نَجْدٍ، فَقَدَّمَتِ الضَّبَّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ قَلَّمَا يُقَدِّمُ يَدَهُ لِطَعَامٍ حَتَّى يُحَدَّثَ بِهِ وَيُسَمَّى لَهُ، فَأَهْوَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ إِلَى الضَّبِّ، فَقَالَتِ امْرَأَةٌ مِنَ النِّسْوَةِ الْحُضُورِ أَخْبِرْنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا قَدَّمْتُنَّ لَهُ، هُوَ الضَّبُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَنِ الضَّبِّ، فَقَالَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ أَحَرَامٌ الضَّبُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنْ لَمْ يَكُنْ بِأَرْضِ قَوْمِي فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ خَالِدٌ فَاجْتَرَرْتُهُ فَأَكَلْتُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ إِلَىَّ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berdi)ki, Sayfulloh (Allohning qilichi) deb ataladigan Xolid ibn al-Valid unga xabar berdi: U Rasululloh ﷺ bilan (birga) Maymuna(ning oldiga) kirdi — u (Maymuna) uning (Xolidning) xolasi va Ibn Abbosning (ham) xolasi (edi) — va uning huzurida qovurilgan bir dabb (kaltakesak) topdi — uni (Maymuna)ning singlisi Hufayda bint al-Horis Najddan olib kelgan edi. (Maymuna) dabbni Rasululloh ﷺga taqdim qildi. U zot — taom unga taʼriflab aytilmaguncha va nomi aytilmaguncha — qoʻ llarini taomga kam (kamdan-kam) uzatar edilar. Rasululloh ﷺ qoʻ llarini dabbga choʻ zdilar; (shunda) hozir boʻ lgan ayollardan biri: «Rasululloh ﷺga oʻ zlaringiz taqdim qilgan (narsa)ni xabar beringlar — u dabb, ey Allohning Rasuli» dedi. Rasululloh ﷺ qoʻ llarini dabbdan koʻ tardilar. Xolid ibn al-Valid: «Dabb harommi, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Yoʻq; lekin u mening qavmimning yerida boʻ lmas edi; shu sababli men oʻ zimni undan hazar qilayotgan (jonim tortmayotgan) holda topyapman» dedilar. Xolid: «Bas, men uni (oʻ zimga) tortib (olib) yedim — Rasululloh ﷺ esa menga qarab turar edilar» dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар берди)ки, Сайфуллоҳ (Аллоҳнинг қиличи) деб аталадиган Холид ибн ал-Валид унга хабар берди: У Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) Маймуна(нинг олдига) кирди — у (Маймуна) унинг (Холиднинг) холаси ва Ибн Аббоснинг (ҳам) холаси (эди) — ва унинг ҳузурида қовурилган бир дабб (калтакесак) топди — уни (Маймуна)нинг синглиси Ҳуфайда бинт ал-Ҳорис Нажддан олиб келган эди. (Маймуна) даббни Расулуллоҳ ﷺга тақдим қилди. У зот — таом унга таърифлаб айтилмагунча ва номи айтилмагунча — қў лларини таомга кам (камдан-кам) узатар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ қў лларини даббга чў здилар; (шунда) ҳозир бў лган аёллардан бири: «Расулуллоҳ ﷺга ў зларингиз тақдим қилган (нарса)ни хабар беринглар — у дабб, эй Аллоҳнинг Расули» деди. Расулуллоҳ ﷺ қў лларини даббдан кў тардилар. Холид ибн ал-Валид: «Дабб ҳаромми, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Йўқ; лекин у менинг қавмимнинг ерида бў лмас эди; шу сабабли мен ў зимни ундан ҳазар қилаётган (жоним тортмаётган) ҳолда топяпман» дедилар. Холид: «Бас, мен уни (ў зимга) тортиб (олиб) едим — Расулуллоҳ ﷺ эса менга қараб турар эдилар» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ طَعَامُ الاِثْنَيْنِ كَافِي الثَّلاَثَةِ، وَطَعَامُ الثَّلاَثَةِ كَافِي الأَرْبَعَةِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Ikki (kishi)ning taomi — uch (kishi)ga kifoya (yetarli); uch (kishi)ning taomi — toʻ rt (kishi)ga kifoya» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Икки (киши)нинг таоми — уч (киши)га кифоя (етарли); уч (киши)нинг таоми — тў рт (киши)га кифоя» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ وَاقِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يَأْكُلُ حَتَّى يُؤْتَى بِمِسْكِينٍ يَأْكُلُ مَعَهُ، فَأَدْخَلْتُ رَجُلاً يَأْكُلُ مَعَهُ فَأَكَلَ كَثِيرًا فَقَالَ يَا نَافِعُ لاَ تُدْخِلْ هَذَا عَلَىَّ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْمُؤْمِنُ يَأْكُلُ فِي مِعًى وَاحِدٍ وَالْكَافِرُ يَأْكُلُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ ‏"‏‏.‏

(Nofiʼ aytdi:) Ibn Umar (roziyallohu anhumo) — oʻ zi bilan (birga) yeydigan bir miskin (kambagʻ al) keltirilmaguncha — yemas edi. Men uning oldiga (birga) yeydigan bir kishini kiritdim; u koʻ p yedi. Shunda u (Ibn Umar): «Ey Nofiʼ, buni mening oldimga kiritma; men Paygʻambar ﷺni: ‹Moʻmin bir ichakda yeydi; kofir esa yetti ichakda yeydi› deb aytayotganlarini eshitganman» dedi.(Нофиъ айтди:) Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) — ў зи билан (бирга) ейдиган бир мискин (камбағ ал) келтирилмагунча — емас эди. Мен унинг олдига (бирга) ейдиган бир кишини киритдим; у кў п еди. Шунда у (Ибн Умар): «Эй Нофиъ, буни менинг олдимга киритма; мен Пайғамбар ﷺни: ‹Мўмин бир ичакда ейди; кофир эса етти ичакда ейди› деб айтаётганларини эшитганман» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمُؤْمِنَ يَأْكُلُ فِي مِعًى وَاحِدٍ، وَإِنَّ الْكَافِرَ ـ أَوِ الْمُنَافِقَ فَلاَ أَدْرِي أَيَّهُمَا قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ ـ يَأْكُلُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ابْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Albatta moʻmin bir ichakda yeydi; kofir esa — yoki munofiq — (Ubaydulloh: ‹u zot qaysi birini aytganini bilmayman›) — yetti ichakda yeydi» dedilar. (Ibn Bukayr, Molikdan, Nofiʼdan, Ibn Umardan, Paygʻambar ﷺdan — shuning misli (rivoyat qildi).)(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта мўмин бир ичакда ейди; кофир эса — ёки мунофиқ — (Убайдуллоҳ: ‹у зот қайси бирини айтганини билмайман›) — етти ичакда ейди» дедилар. (Ибн Букайр, Моликдан, Нофиъдан, Ибн Умардан, Пайғамбар ﷺдан — шунинг мисли (ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ كَانَ أَبُو نَهِيكٍ رَجُلاً أَكُولاً فَقَالَ لَهُ ابْنُ عُمَرَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْكَافِرَ يَأْكُلُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ فَأَنَا أُومِنُ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ‏.‏

(Amr aytdi:) Abu Nahik koʻ p yeydigan (oshqozoni katta) kishi edi. Ibn Umar (roziyallohu anhumo) unga: «Albatta Rasululloh ﷺ: ‹Kofir yetti ichakda yeydi› dedilar» dedi. U: «Bas, men Allohga va Uning Rasuliga iymon keltiraman» dedi.(Амр айтди:) Абу Наҳик кў п ейдиган (ошқозони катта) киши эди. Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) унга: «Албатта Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кофир етти ичакда ейди› дедилар» деди. У: «Бас, мен Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтираман» деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَأْكُلُ الْمُسْلِمُ فِي مِعًى وَاحِدٍ، وَالْكَافِرُ يَأْكُلُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Musulmon bir ichakda yeydi; kofir esa yetti ichakda yeydi» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон бир ичакда ейди; кофир эса етти ичакда ейди» дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، كَانَ يَأْكُلُ أَكْلاً كَثِيرًا، فَأَسْلَمَ فَكَانَ يَأْكُلُ أَكْلاً قَلِيلاً، فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمُؤْمِنَ يَأْكُلُ فِي مِعًى وَاحِدٍ، وَالْكَافِرَ يَأْكُلُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir kishi koʻ p (taom) yer edi; soʻng u Islomni qabul qildi va oz yeydigan boʻ ldi. Bu Paygʻambar ﷺga zikr qilindi; u zot: «Albatta moʻmin bir ichakda yeydi; kofir esa yetti ichakda yeydi» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир киши кў п (таом) ер эди; сўнг у Исломни қабул қилди ва оз ейдиган бў лди. Бу Пайғамбар ﷺга зикр қилинди; у зот: «Албатта мўмин бир ичакда ейди; кофир эса етти ичакда ейди» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ، سَمِعْتُ أَبَا جُحَيْفَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ آكُلُ مُتَّكِئًا ‏"‏‏.‏

(Abu Juhayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Men suyanib (yonboshlab) yemayman» dedilar.(Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Мен суяниб (ёнбошлаб) емайман» дедилар.

حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِرَجُلٍ عِنْدَهُ ‏"‏ لاَ آكُلُ وَأَنَا مُتَّكِئٌ ‏"‏‏.‏

(Abu Juhayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning huzurida edim; u zot yonlaridagi bir kishiga: «Men suyanib (yonboshlab turib) yemayman» dedilar.(Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида эдим; у зот ёнларидаги бир кишига: «Мен суяниб (ёнбошлаб туриб) емайман» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِضَبٍّ مَشْوِيٍّ، فَأَهْوَى إِلَيْهِ لِيَأْكُلَ فَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ ضَبٌّ، فَأَمْسَكَ يَدَهُ، فَقَالَ خَالِدٌ أَحَرَامٌ هُوَ قَالَ ‏"‏ لاَ، وَلَكِنَّهُ لاَ يَكُونُ بِأَرْضِ قَوْمِي، فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ ‏"‏‏.‏ فَأَكَلَ خَالِدٌ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ بِضَبٍّ مَحْنُوذٍ‏.‏

(Xolid ibn al-Valid (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺga qovurilgan bir dabb (kaltakesak) keltirildi; u zot yeyish uchun unga (qoʻ l) choʻ zdilar. Unga: «Bu — dabb» deyildi; (shunda) u zot qoʻ llarini tortdilar. Xolid: «U harommi?» dedi. U zot: «Yoʻq; lekin u mening qavmimning yerida boʻ lmas edi; shu sababli men oʻ zimni undan hazar qilayotgan (jonim tortmayotgan) holda topyapman» dedilar. Bas, Xolid (uni) yedi — Rasululloh ﷺ esa qarab turar edilar. (Molik, Ibn Shihobdan: ‹qovurilgan (mahnuz) bir dabb› (deb rivoyat qildi).)(Холид ибн ал-Валид (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺга қовурилган бир дабб (калтакесак) келтирилди; у зот ейиш учун унга (қў л) чў здилар. Унга: «Бу — дабб» дейилди; (шунда) у зот қў лларини тортдилар. Холид: «У ҳаромми?» деди. У зот: «Йўқ; лекин у менинг қавмимнинг ерида бў лмас эди; шу сабабли мен ў зимни ундан ҳазар қилаётган (жоним тортмаётган) ҳолда топяпман» дедилар. Бас, Холид (уни) еди — Расулуллоҳ ﷺ эса қараб турар эдилар. (Молик, Ибн Шиҳобдан: ‹қовурилган (маҳнуз) бир дабб› (деб ривоят қилди).)

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيُّ، أَنَّ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ ـ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مِنَ الأَنْصَارِ ـ أَنَّهُ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَنْكَرْتُ بَصَرِي وَأَنَا أُصَلِّي لِقَوْمِي، فَإِذَا كَانَتِ الأَمْطَارُ سَالَ الْوَادِي الَّذِي بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ، لَمْ أَسْتَطِعْ أَنْ آتِيَ مَسْجِدَهُمْ فَأُصَلِّيَ لَهُمْ، فَوَدِدْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَّكَ تَأْتِي فَتُصَلِّي فِي بَيْتِي، فَأَتَّخِذُهُ مُصَلًّى‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ سَأَفْعَلُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ عِتْبَانُ فَغَدَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ حِينَ ارْتَفَعَ النَّهَارُ، فَاسْتَأْذَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَذِنْتُ لَهُ فَلَمْ يَجْلِسْ حَتَّى دَخَلَ الْبَيْتَ، ثُمَّ قَالَ لِي ‏"‏ أَيْنَ تُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ مِنْ بَيْتِكَ ‏"‏‏.‏ فَأَشَرْتُ إِلَى نَاحِيَةٍ مِنَ الْبَيْتِ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَكَبَّرَ، فَصَفَفْنَا، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ سَلَّمَ وَحَبَسْنَاهُ عَلَى خَزِيرٍ صَنَعْنَاهُ، فَثَابَ فِي الْبَيْتِ رِجَالٌ مِنْ أَهْلِ الدَّارِ ذَوُو عَدَدٍ فَاجْتَمَعُوا، فَقَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ أَيْنَ مَالِكُ بْنُ الدُّخْشُنِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ ذَلِكَ مُنَافِقٌ لاَ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُلْ، أَلاَ تَرَاهُ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ يُرِيدُ بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ قُلْنَا فَإِنَّا نَرَى وَجْهَهُ وَنَصِيحَتَهُ إِلَى الْمُنَافِقِينَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ فَإِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ عَلَى النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ يَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ ثُمَّ سَأَلْتُ الْحُصَيْنَ بْنَ مُحَمَّدٍ الأَنْصَارِيَّ أَحَدَ بَنِي سَالِمٍ وَكَانَ مِنْ سَرَاتِهِمْ عَنْ حَدِيثِ مَحْمُودٍ فَصَدَّقَهُ‏.‏

(Mahmud ibn Rabiʼ al-Ansoriy xabar berdi)ki, Itbon ibn Molik — u Paygʻambar ﷺning ashobidan, ansorlardan Badrda ishtirok etgan (kishi)lardan edi — Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men koʻ zimni (koʻ rish qobiliyatini) inkor qildim (koʻ rmaydigan boʻ ldim); men oʻ z qavmimga imom boʻ lib namoz oʻqiyman; yomgʻ irlar yoqqanida, men bilan ular orasidagi soylik suv bilan toʻ ladi — men ularning masjidiga borib, ularga imom boʻ lib namoz oʻqiyolmayman. Ey Allohning Rasuli, men — sen kelib, mening uyimda namoz oʻqishingni va men uni (oʻ zimga) namozgoh qilib olishimni — istar edim» dedi. U zot: «Alloh xohlasa, (shunday) qilaman» dedilar. Itbon aytdi: Rasululloh ﷺ va Abu Bakr — kun koʻ tarilgan paytda — keldilar. Paygʻambar ﷺ izn soʻradilar; men ularga izn berdim. U zot — uyga kirmaguncha — oʻ tirmadilar, soʻng menga: «Uyingning qaysi (joyi)da namoz oʻqishimni xohlaysan?» dedilar. Men uyning bir tomoniga ishora qildim; Paygʻambar ﷺ turib, takbir aytdilar; biz (orqalarida) saf tortdik; u zot ikki rakaat (namoz) oʻqidilar, soʻng salom berdilar. Biz u zotni — oʻ zimiz tayyorlagan xaziyra (un-yogʻ taomi) ustida — (oʻ tirishga) ushlab qoldik. Uy (mahalla) ahlidan koʻ pchilik kishilar uyga yigʻ ildi. Ulardan biri: «Molik ibn Duxshun qaerda?» dedi. Ulardan baʼzisi: «U — munofiq; Alloh va Uning Rasulini sevmaydi» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Bunday dema; uni — ‹la ilaha illalloh› deganini, bu bilan Allohning yuzini (rizosini) istab (deganini) — koʻ rmayapsanmi?» dedilar. (U:) «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedi. Biz: «Biz uning yuzini (moyilligini) va nasihatini munofiqlarga (tomon) koʻ ryapmiz» dedik. U zot: «Albatta Alloh — ‹la ilaha illalloh› degan, bu bilan Allohning yuzini istagan (kishi)ni — doʻ zaxga harom qildi» dedilar. (Ibn Shihob: «Soʻng men Husayn ibn Muhammad al-Ansoriydan — Banu Solimning biridan, ularning ulugʻ laridan — Mahmudning hadisi haqida soʻradim; u uni tasdiqladi» dedi.)(Маҳмуд ибн Рабиъ ал-Ансорий хабар берди)ки, Итбон ибн Молик — у Пайғамбар ﷺнинг ашобидан, ансорлардан Бадрда иштирок этган (киши)лардан эди — Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен кў зимни (кў риш қобилиятини) инкор қилдим (кў рмайдиган бў лдим); мен ў з қавмимга имом бў либ намоз ўқийман; ёмғ ирлар ёққанида, мен билан улар орасидаги сойлик сув билан тў лади — мен уларнинг масжидига бориб, уларга имом бў либ намоз ўқиёлмайман. Эй Аллоҳнинг Расули, мен — сен келиб, менинг уйимда намоз ўқишингни ва мен уни (ў зимга) намозгоҳ қилиб олишимни — истар эдим» деди. У зот: «Аллоҳ хоҳласа, (шундай) қиламан» дедилар. Итбон айтди: Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакр — кун кў тарилган пайтда — келдилар. Пайғамбар ﷺ изн сўрадилар; мен уларга изн бердим. У зот — уйга кирмагунча — ў тирмадилар, сўнг менга: «Уйингнинг қайси (жойи)да намоз ўқишимни хоҳлайсан?» дедилар. Мен уйнинг бир томонига ишора қилдим; Пайғамбар ﷺ туриб, такбир айтдилар; биз (орқаларида) саф тортдик; у зот икки ракаат (намоз) ўқидилар, сўнг салом бердилар. Биз у зотни — ў зимиз тайёрлаган хазийра (ун-ёғ таоми) устида — (ў тиришга) ушлаб қолдик. Уй (маҳалла) аҳлидан кў пчилик кишилар уйга йиғ илди. Улардан бири: «Молик ибн Духшун қаэрда?» деди. Улардан баъзиси: «У — мунофиқ; Аллоҳ ва Унинг Расулини севмайди» деди. Пайғамбар ﷺ: «Бундай дема; уни — ‹ла илаҳа иллаллоҳ› деганини, бу билан Аллоҳнинг юзини (ризосини) истаб (деганини) — кў рмаяпсанми?» дедилар. (У:) «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» деди. Биз: «Биз унинг юзини (мойиллигини) ва насиҳатини мунофиқларга (томон) кў ряпмиз» дедик. У зот: «Албатта Аллоҳ — ‹ла илаҳа иллаллоҳ› деган, бу билан Аллоҳнинг юзини истаган (киши)ни — дў захга ҳаром қилди» дедилар. (Ибн Шиҳоб: «Сўнг мен Ҳусайн ибн Муҳаммад ал-Ансорийдан — Бану Солимнинг биридан, уларнинг улуғ ларидан — Маҳмуднинг ҳадиси ҳақида сўрадим; у уни тасдиқлади» деди.)

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَهْدَتْ خَالَتِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ضِبَابًا وَأَقِطًا وَلَبَنًا، فَوُضِعَ الضَّبُّ عَلَى مَائِدَتِهِ، فَلَوْ كَانَ حَرَامًا لَمْ يُوضَعْ وَشَرِبَ اللَّبَنَ، وَأَكَلَ الأَقِطَ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Xolam (Ummu Hufayd) Paygʻambar ﷺga (bir necha) dabb (kaltakesak), aqit (quruq tvorog) va sut hadya qildi. Dabb u zotning dasturxoniga (moidasiga) qoʻ yildi; agar u harom boʻ lganida, qoʻ yilmas edi. U zot sutni ichdilar va aqitni yedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Холам (Умму Ҳуфайд) Пайғамбар ﷺга (бир неча) дабб (калтакесак), ақит (қуруқ творог) ва сут ҳадя қилди. Дабб у зотнинг дастурхонига (моидасига) қў йилди; агар у ҳаром бў лганида, қў йилмас эди. У зот сутни ичдилар ва ақитни едилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ إِنْ كُنَّا لَنَفْرَحُ بِيَوْمِ الْجُمُعَةِ، كَانَتْ لَنَا عَجُوزٌ تَأْخُذُ أُصُولَ السِّلْقِ، فَتَجْعَلُهُ فِي قِدْرٍ لَهَا، فَتَجْعَلُ فِيهِ حَبَّاتٍ مِنْ شَعِيرٍ، إِذَا صَلَّيْنَا زُرْنَاهَا فَقَرَّبَتْهُ إِلَيْنَا، وَكُنَّا نَفْرَحُ بِيَوْمِ الْجُمُعَةِ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ، وَمَا كُنَّا نَتَغَدَّى وَلاَ نَقِيلُ إِلاَّ بَعْدَ الْجُمُعَةِ، وَاللَّهِ مَا فِيهِ شَحْمٌ وَلاَ وَدَكٌ‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz jumʼa kuniga xursand boʻ lar edik: bizda bir kampir bor edi — u silq (lavlagi-poyali koʻ kat)ning ildizlarini olar, uni oʻ z qozoniga solar, unga bir necha dona arpa (don) solar edi. Biz namoz oʻqiganimizda, uning oldiga (ziyoratga) borar edik; u uni bizga taqdim qilar edi. Biz shu sababli jumʼa kuniga xursand boʻ lar edik. Biz — jumʼadan keyingina tushlik qilar va qaylula (kunduzgi dam) olar edik. Allohga qasamki, unda (oʻ sha taomda) na yogʻ , na moy bor edi.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз жумъа кунига хурсанд бў лар эдик: бизда бир кампир бор эди — у силқ (лавлаги-пояли кў кат)нинг илдизларини олар, уни ў з қозонига солар, унга бир неча дона арпа (дон) солар эди. Биз намоз ўқиганимизда, унинг олдига (зиёратга) борар эдик; у уни бизга тақдим қилар эди. Биз шу сабабли жумъа кунига хурсанд бў лар эдик. Биз — жумъадан кейингина тушлик қилар ва қайлула (кундузги дам) олар эдик. Аллоҳга қасамки, унда (ў ша таомда) на ёғ , на мой бор эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ تَعَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتِفًا، ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى، وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ bir kuracha (yelka goʻshti)ni tishlab (yeb) oldilar, soʻng turib, namoz oʻqidilar — tahorat qilmadilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бир курача (елка гўшти)ни тишлаб (еб) олдилар, сўнг туриб, намоз ўқидилар — таҳорат қилмадилар.

وَعَنْ أَيُّوبَ، وَعَاصِمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ انْتَشَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَرْقًا مِنْ قِدْرٍ فَأَكَلَ، ثُمَّ صَلَّى، وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

(Ikrima, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi:) Paygʻambar ﷺ qozondan bir (boʻ lak) goʻshtni tortib (olib) yedilar, soʻng namoz oʻqidilar — tahorat qilmadilar.(Икрима, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди:) Пайғамбар ﷺ қозондан бир (бў лак) гўштни тортиб (олиб) едилар, сўнг намоз ўқидилар — таҳорат қилмадилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ الْمَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ مَكَّةَ‏.‏

(Abu Qatoda (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) Makka tomonga chiqdik.(Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) Макка томонга чиқдик.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ السَّلَمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ كُنْتُ يَوْمًا جَالِسًا مَعَ رِجَالٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي مَنْزِلٍ فِي طَرِيقِ مَكَّةَ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَازِلٌ أَمَامَنَا، وَالْقَوْمُ مُحْرِمُونَ وَأَنَا غَيْرُ مُحْرِمٍ، فَأَبْصَرُوا حِمَارًا وَحْشِيًّا وَأَنَا مَشْغُولٌ أَخْصِفُ نَعْلِي، فَلَمْ يُؤْذِنُونِي لَهُ، وَأَحَبُّوا لَوْ أَنِّي أَبْصَرْتُهُ، فَالْتَفَتُّ فَأَبْصَرْتُهُ فَقُمْتُ إِلَى الْفَرَسِ فَأَسْرَجْتُهُ‏.‏ ثُمَّ رَكِبْتُ وَنَسِيتُ السَّوْطَ وَالرُّمْحَ فَقُلْتُ لَهُمْ نَاوِلُونِي السَّوْطَ وَالرُّمْحَ‏.‏ فَقَالُوا لاَ وَاللَّهِ لاَ نُعِينُكَ عَلَيْهِ بِشَىْءٍ‏.‏ فَغَضِبْتُ فَنَزَلْتُ فَأَخَذْتُهُمَا، ثُمَّ رَكِبْتُ فَشَدَدْتُ عَلَى الْحِمَارِ فَعَقَرْتُهُ، ثُمَّ جِئْتُ بِهِ وَقَدْ مَاتَ فَوَقَعُوا فِيهِ يَأْكُلُونَهُ، ثُمَّ إِنَّهُمْ شَكُّوا فِي أَكْلِهِمْ إِيَّاهُ وَهُمْ حُرُمٌ، فَرُحْنَا وَخَبَأْتُ الْعَضُدَ مَعِي، فَأَدْرَكْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَاهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ مَعَكُمْ مِنْهُ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ فَنَاوَلْتُهُ الْعَضُدَ فَأَكَلَهَا حَتَّى تَعَرَّقَهَا، وَهْوَ مُحْرِمٌ‏.‏ قَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ وَحَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ مِثْلَهُ‏.‏

(Abu Qatoda (roziyallohu anhu) aytdi:) Men bir kun Makka yoʻ lidagi bir manzilda Paygʻambar ﷺning ashobidan (baʼzi) kishilar bilan (birga) oʻ tirgan edim — Rasululloh ﷺ bizning oldimizda (oldinda) tushgan edilar; qavm ihromda edi, men esa ihromda emas edim. Ular bir yovvoyi eshakni koʻ rib qoldi — men esa kovushimni (yamab) tikish bilan band edim; ular meni undan (eshakdan) ogoh qilmadi, (lekin) men uni koʻ rishimni yoqtirdilar. Men oʻ girilib, uni koʻ rdim; soʻng otga (yaqin) turib, uni egarladim, soʻng mindim. (Lekin) qamchi va nayzani unutdim. Men ularga: «Menga qamchi va nayzani uzatinglar» dedim. Ular: «Yoʻq, Allohga qasamki, biz senga unga (ovga) qarshi hech narsa bilan yordam bermaymiz (chunki ihromdamiz)» dedi. Men gʻ azablanib, tushdim va ikkovini (oʻ zim) oldim, soʻng (yana) mindim, soʻng eshakka hamla qilib, uni (jarohatlab) yiqitdim, soʻng uni — oʻ lgan holda — keltirdim. Ular unga tashlanib, uni yeya boshladi; soʻng ular — oʻ zlari ihromda (boʻ la turib) uni yeganlarida — shubha qildi. Biz (yoʻ lga) chiqdik; men (eshakning) bir kuracha (yelka)sini oʻ zim bilan yashirib (saqlab) qoʻ ydim. Biz Rasululloh ﷺga yetib oldik va u zotdan bu haqda soʻradik. U zot: «Yoningizda undan biror narsa bormi?» dedilar. Men u zotga (oʻ sha) kurachani uzatdim; u zot uni — to suyagidan (goʻshtini) tishlab olguncha — yedilar — holbuki u zot ihromda edilar. (Ibn Jaʼfar: «Menga Zayd ibn Aslam, Ato ibn Yasordan, Abu Qatodadan — shuning misli (rivoyat qildi)» dedi.)(Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен бир кун Макка йў лидаги бир манзилда Пайғамбар ﷺнинг ашобидан (баъзи) кишилар билан (бирга) ў тирган эдим — Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизда (олдинда) тушган эдилар; қавм иҳромда эди, мен эса иҳромда эмас эдим. Улар бир ёввойи эшакни кў риб қолди — мен эса ковушимни (ямаб) тикиш билан банд эдим; улар мени ундан (эшакдан) огоҳ қилмади, (лекин) мен уни кў ришимни ёқтирдилар. Мен ў гирилиб, уни кў рдим; сўнг отга (яқин) туриб, уни эгарладим, сўнг миндим. (Лекин) қамчи ва найзани унутдим. Мен уларга: «Менга қамчи ва найзани узатинглар» дедим. Улар: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, биз сенга унга (овга) қарши ҳеч нарса билан ёрдам бермаймиз (чунки иҳромдамиз)» деди. Мен ғ азабланиб, тушдим ва икковини (ў зим) олдим, сўнг (яна) миндим, сўнг эшакка ҳамла қилиб, уни (жароҳатлаб) йиқитдим, сўнг уни — ў лган ҳолда — келтирдим. Улар унга ташланиб, уни ея бошлади; сўнг улар — ў злари иҳромда (бў ла туриб) уни еганларида — шубҳа қилди. Биз (йў лга) чиқдик; мен (эшакнинг) бир курача (елка)сини ў зим билан яшириб (сақлаб) қў йдим. Биз Расулуллоҳ ﷺга етиб олдик ва у зотдан бу ҳақда сўрадик. У зот: «Ёнингизда ундан бирор нарса борми?» дедилар. Мен у зотга (ў ша) курачани узатдим; у зот уни — то суягидан (гўштини) тишлаб олгунча — едилар — ҳолбуки у зот иҳромда эдилар. (Ибн Жаъфар: «Менга Зайд ибн Аслам, Ато ибн Ясордан, Абу Қатодадан — шунинг мисли (ривоят қилди)» деди.)

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَعْفَرُ بْنُ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ، أَنَّ أَبَاهُ، عَمْرَو بْنَ أُمَيَّةَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَحْتَزُّ مِنْ كَتِفِ شَاةٍ فِي يَدِهِ، فَدُعِيَ إِلَى الصَّلاَةِ فَأَلْقَاهَا وَالسِّكِّينَ الَّتِي يَحْتَزُّ بِهَا، ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى، وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

(Amr ibn Umayya (roziyallohu anhu) xabar berdi)ki, u Paygʻambar ﷺ(ning) — qoʻ llaridagi bir qoʻ y kuracha (yelka)sidan (goʻsht) kesayotganlarini — koʻ rdi; (shu payt) namozga chaqirildi; u zot uni (kuracha)ni va (goʻshtni) kesayotgan pichoqini tashlab, turib, namoz oʻqidilar — tahorat qilmadilar.(Амр ибн Умайя (розияллоҳу анҳу) хабар берди)ки, у Пайғамбар ﷺ(нинг) — қў лларидаги бир қў й курача (елка)сидан (гўшт) кесаётганларини — кў рди; (шу пайт) намозга чақирилди; у зот уни (курача)ни ва (гўштни) кесаётган пичоқини ташлаб, туриб, намоз ўқидилар — таҳорат қилмадилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ مَا عَابَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم طَعَامًا قَطُّ، إِنِ اشْتَهَاهُ أَكَلَهُ، وَإِنْ كَرِهَهُ تَرَكَهُ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ hech qachon taomni ayblamadilar: agar uni yoqtirsalar, yer edilar; agar yoqtirmasalar, tark qilar edilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ҳеч қачон таомни айбламадилар: агар уни ёқтирсалар, ер эдилар; агар ёқтирмасалар, тарк қилар эдилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ سَهْلاً هَلْ رَأَيْتُمْ فِي زَمَانِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم النَّقِيَّ قَالَ لاَ‏.‏ فَقُلْتُ فَهَلْ كُنْتُمْ تَنْخُلُونَ الشَّعِيرَ قَالَ لاَ وَلَكِنْ كُنَّا نَنْفُخُهُ‏.‏

(Abu Hozim aytdi:) Men Sahl (ibn Saʼd) (roziyallohu anhu)dan: «Paygʻambar ﷺ zamonida siz oq (sof) un (naqiy) koʻ rganmidingiz?» deb soʻradim. U: «Yoʻq» dedi. Men: «Bas, siz arpani elar (galvirdan oʻ tkazar) midingiz?» dedim. U: «Yoʻq, lekin biz uni puflar edik» dedi.(Абу Ҳозим айтди:) Мен Саҳл (ибн Саъд) (розияллоҳу анҳу)дан: «Пайғамбар ﷺ замонида сиз оқ (соф) ун (нақий) кў рганмидингиз?» деб сўрадим. У: «Йўқ» деди. Мен: «Бас, сиз арпани элар (галвирдан ў тказар) мидингиз?» дедим. У: «Йўқ, лекин биз уни пуфлар эдик» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَبَّاسٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَسَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا بَيْنَ أَصْحَابِهِ تَمْرًا، فَأَعْطَى كُلَّ إِنْسَانٍ سَبْعَ تَمَرَاتٍ، فَأَعْطَانِي سَبْعَ تَمَرَاتٍ إِحْدَاهُنَّ حَشَفَةٌ، فَلَمْ يَكُنْ فِيهِنَّ تَمْرَةٌ أَعْجَبَ إِلَىَّ مِنْهَا، شَدَّتْ فِي مَضَاغِي‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bir kun ashobi (sahobalari) orasida xurmo taqsimladilar; har bir insonga yetti (dona) xurmo berdilar. Menga (ham) yetti (dona) xurmo berdilar — ulardan biri hashaf (quruq, sifatsiz) edi; (lekin) ular ichida menga undan koʻ ra yoqimliroq xurmo boʻ lmadi — u mening chaynashimda (qattiq boʻ lgani uchun uzoq) bardosh berdi (toʻ ydirdi).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бир кун ашоби (саҳобалари) орасида хурмо тақсимладилар; ҳар бир инсонга етти (дона) хурмо бердилар. Менга (ҳам) етти (дона) хурмо бердилар — улардан бири ҳашаф (қуруқ, сифациз) эди; (лекин) улар ичида менга ундан кў ра ёқимлироқ хурмо бў лмади — у менинг чайнашимда (қаттиқ бў лгани учун узоқ) бардош берди (тў йдирди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ رَأَيْتُنِي سَابِعَ سَبْعَةٍ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا لَنَا طَعَامٌ إِلاَّ وَرَقُ الْحُبْلَةِ ـ أَوِ الْحَبَلَةِ ـ حَتَّى يَضَعَ أَحَدُنَا مَا تَضَعُ الشَّاةُ، ثُمَّ أَصْبَحَتْ بَنُو أَسَدٍ تُعَزِّرُنِي عَلَى الإِسْلاَمِ، خَسِرْتُ إِذًا وَضَلَّ سَعْيِي‏.‏

(Saʼd (ibn Abu Vaqqos) (roziyallohu anhu) aytdi:) Men oʻ zimni — Paygʻambar ﷺ bilan (birga boʻ lgan) yettining yettinchisi (deb) koʻ rdim; bizda — hubla (yovvoyi daraxt) bargidan boshqa taom yoʻq edi — hatto birortamiz qoʻ y qiladigan (rezak) kabi (najas) qoyar edik. Soʻng Banu Asad — meni Islom (ahkomi)da taʼzir (taʼlim-tanbeh) bermoqchi boʻ ldi; (agar shunday boʻ lsa) men ziyonkor boʻ ldim va saʼy-harakatim behuda ketdi (deganidir).(Саъд (ибн Абу Ваққос) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен ў зимни — Пайғамбар ﷺ билан (бирга бў лган) еттининг еттинчиси (деб) кў рдим; бизда — ҳубла (ёввойи дарахт) баргидан бошқа таом йўқ эди — ҳатто бирортамиз қў й қиладиган (резак) каби (нажас) қояр эдик. Сўнг Бану Асад — мени Ислом (аҳкоми)да таъзир (таълим-танбеҳ) бермоқчи бў лди; (агар шундай бў лса) мен зиёнкор бў лдим ва саъй-ҳаракатим беҳуда кетди (деганидир).

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ فَقُلْتُ هَلْ أَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّقِيَّ فَقَالَ سَهْلٌ مَا رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّقِيَّ مِنْ حِينَ ابْتَعَثَهُ اللَّهُ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ هَلْ كَانَتْ لَكُمْ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنَاخِلُ قَالَ مَا رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُنْخُلاً مِنْ حِينَ ابْتَعَثَهُ اللَّهُ حَتَّى قَبَضَهُ‏.‏ قَالَ قُلْتُ كَيْفَ كُنْتُمْ تَأْكُلُونَ الشَّعِيرَ غَيْرَ مَنْخُولٍ قَالَ كُنَّا نَطْحَنُهُ وَنَنْفُخُهُ، فَيَطِيرُ مَا طَارَ وَمَا بَقِيَ ثَرَّيْنَاهُ فَأَكَلْنَاهُ‏.‏

(Abu Hozim aytdi:) Men Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan: «Rasululloh ﷺ oq (sof) un (naqiy) yeganmidilar?» deb soʻradim. Sahl: «Rasululloh ﷺ — Alloh u zotni (paygʻambar qilib) yuborgandan to Alloh u zotni (vafot ettirib) qabz qilgunga qadar — oq (sof) unni koʻ rmadilar» dedi. Men: «Rasululloh ﷺ zamonida sizlarda galvir (manxal)lar bormidi?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ — Alloh u zotni yuborgandan to uni qabz qilgunga qadar — bir galvirni (ham) koʻ rmadilar» dedi. Men: «Siz elanmagan (galvirdan oʻ tmagan) arpani qanday yer edingiz?» dedim. U: «Biz uni yanchar va puflar edik; uchgan(i) uchib ketar, qolganini (suv bilan) hoʻ llab (xamir qilib) yer edik» dedi.(Абу Ҳозим айтди:) Мен Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан: «Расулуллоҳ ﷺ оқ (соф) ун (нақий) еганмидилар?» деб сўрадим. Саҳл: «Расулуллоҳ ﷺ — Аллоҳ у зотни (пайғамбар қилиб) юборгандан то Аллоҳ у зотни (вафот эттириб) қабз қилгунга қадар — оқ (соф) унни кў рмадилар» деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ замонида сизларда галвир (манхал)лар бормиди?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ — Аллоҳ у зотни юборгандан то уни қабз қилгунга қадар — бир галвирни (ҳам) кў рмадилар» деди. Мен: «Сиз эланмаган (галвирдан ў тмаган) арпани қандай ер эдингиз?» дедим. У: «Биз уни янчар ва пуфлар эдик; учган(и) учиб кетар, қолганини (сув билан) ҳў ллаб (хамир қилиб) ер эдик» деди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ مَرَّ بِقَوْمٍ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ شَاةٌ مَصْلِيَّةٌ، فَدَعَوْهُ فَأَبَى أَنْ يَأْكُلَ قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الدُّنْيَا وَلَمْ يَشْبَعْ مِنَ الْخُبْزِ الشَّعِيرِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, u — oldilarida qovurilgan bir qoʻ y boʻ lgan bir qavmning yonidan oʻ tdi; ular uni (taomga) chaqirdi; (lekin) u yeyishdan bosh tortdi va: «Rasululloh ﷺ dunyodan — arpa nonidan (ham) toʻ ymagan holda — chiqib ketdilar» dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, у — олдиларида қовурилган бир қў й бў лган бир қавмнинг ёнидан ў тди; улар уни (таомга) чақирди; (лекин) у ейишдан бош тортди ва: «Расулуллоҳ ﷺ дунёдан — арпа нонидан (ҳам) тў ймаган ҳолда — чиқиб кетдилар» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ يُونُسَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ مَا أَكَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى خِوَانٍ، وَلاَ فِي سُكْرُجَةٍ، وَلاَ خُبِزَ لَهُ مُرَقَّقٌ‏.‏ قُلْتُ لِقَتَادَةَ عَلَى مَا يَأْكُلُونَ قَالَ عَلَى السُّفَرِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ na xon (stol)da, na sukurruja (kichik lagancha)da yedilar, na ularga yupqa (nozik) non yopildi. Men Qatodaga: «Bas, ular nimada (nima ustida) yer edi?» dedim. U: «Sufralarda (terili dasturxonlarda)» dedi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ на хон (стол)да, на сукурружа (кичик лаганча)да едилар, на уларга юпқа (нозик) нон ёпилди. Мен Қатодага: «Бас, улар нимада (нима устида) ер эди?» дедим. У: «Суфраларда (терили дастурхонларда)» деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا شَبِعَ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مُنْذُ قَدِمَ الْمَدِينَةَ مِنْ طَعَامِ الْبُرِّ ثَلاَثَ لَيَالٍ تِبَاعًا، حَتَّى قُبِضَ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Muhammad ﷺ(ning) ahli — Madinaga (kelib) tushgandan beri — u zot (vafot etib) qabz qilingunga qadar — uch kecha (ketma-ket) bugʻ doy (un) taomidan toʻ ymadi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Муҳаммад ﷺ(нинг) аҳли — Мадинага (келиб) тушгандан бери — у зот (вафот этиб) қабз қилингунга қадар — уч кеча (кетма-кет) буғ дой (ун) таомидан тў ймади.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا كَانَتْ إِذَا مَاتَ الْمَيِّتُ مِنْ أَهْلِهَا فَاجْتَمَعَ لِذَلِكَ النِّسَاءُ، ثُمَّ تَفَرَّقْنَ، إِلاَّ أَهْلَهَا وَخَاصَّتَهَا، أَمَرَتْ بِبُرْمَةٍ مِنْ تَلْبِينَةٍ فَطُبِخَتْ، ثُمَّ صُنِعَ ثَرِيدٌ فَصُبَّتِ التَّلْبِينَةُ عَلَيْهَا ثُمَّ قَالَتْ كُلْنَ مِنْهَا فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ التَّلْبِينَةُ مَجَمَّةٌ لِفُؤَادِ الْمَرِيضِ، تَذْهَبُ بِبَعْضِ الْحُزْنِ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) (Paygʻambar ﷺning zavjasi rivoyat qildi)ki,) uning ahlidan bir (kishi) vafot etsa va shu sababli ayollar (taʼziyaga) toʻ plansa, soʻng — uning ahli va xoslaridan boshqasi — tarqalganida, u talbinadan bir qozon (tayyorlashni) buyurar, u pishirilar, soʻng sarid qilinar (non toʻ gʻ ranar), talbina uning ustiga quyilar edi. Soʻng u: «Undan yenglar; chunki men Rasululloh ﷺni: ‹Talbina — kasalning yuragini tinchlantiradi, gʻ amning bir qismini ketkazadi› deb aytayotganlarini eshitganman» der edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) (Пайғамбар ﷺнинг завжаси ривоят қилди)ки,) унинг аҳлидан бир (киши) вафот эца ва шу сабабли аёллар (таъзияга) тў планса, сўнг — унинг аҳли ва хосларидан бошқаси — тарқалганида, у талбинадан бир қозон (тайёрлашни) буюрар, у пиширилар, сўнг сарид қилинар (нон тў ғ ранар), талбина унинг устига қуйилар эди. Сўнг у: «Ундан енглар; чунки мен Расулуллоҳ ﷺни: ‹Талбина — касалнинг юрагини тинчлантиради, ғ амнинг бир қисмини кетказади› деб айтаётганларини эшитганман» дер эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ الْجَمَلِيِّ، عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ كَمَلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ، وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ، وَفَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ ‏"‏‏.‏

(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Erkaklardan koʻ p (kishi) kamolga yetdi; ayollardan esa — Maryam bint Imron va Osiya (Firʼavnning xotini)dan boshqa — (hech kim) kamolga yetmadi; Oishaning ayollar ustidagi fazli — saridning boshqa taomlar ustidagi fazli kabidir» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Эркаклардан кў п (киши) камолга етди; аёллардан эса — Марям бинт Имрон ва Осия (Фиръавннинг хотини)дан бошқа — (ҳеч ким) камолга етмади; Оишанинг аёллар устидаги фазли — сариднинг бошқа таомлар устидаги фазли кабидир» дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي طُوَالَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Oishaning ayollar ustidagi fazli — saridning boshqa taomlar ustidagi fazli kabidir» dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Оишанинг аёллар устидаги фазли — сариднинг бошқа таомлар устидаги фазли кабидир» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ أَبَا حَاتِمٍ الأَشْهَلَ بْنَ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَخَلْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى غُلاَمٍ لَهُ خَيَّاطٍ، فَقَدَّمَ إِلَيْهِ قَصْعَةً فِيهَا ثَرِيدٌ ـ قَالَ ـ وَأَقْبَلَ عَلَى عَمَلِهِ ـ قَالَ ـ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَتَبَّعُ الدُّبَّاءَ ـ قَالَ ـ فَجَعَلْتُ أَتَتَبَّعُهُ فَأَضَعُهُ بَيْنَ يَدَيْهِ ـ قَالَ ـ فَمَا زِلْتُ بَعْدُ أُحِبُّ الدُّبَّاءَ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ bilan (birga) u zotning bir tikuvchi (xayyot) xizmatkorining oldiga kirdim; u u zotga ichida sarid boʻ lgan bir tovoq (qosa) taqdim qildi va oʻ z ishiga yuzlandi (ishiga qaytdi). Paygʻambar ﷺ dubba (qovoq)ni terib (qidirib) yeya boshladilar. Men ham uni (qovoqni) terib, uni u zotning oldilariga qoʻ ya boshladim. Bas, undan keyin men dubba (qovoq)ni doimo yaxshi koʻ raman.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ билан (бирга) у зотнинг бир тикувчи (хайёт) хизматкорининг олдига кирдим; у у зотга ичида сарид бў лган бир товоқ (қоса) тақдим қилди ва ў з ишига юзланди (ишига қайтди). Пайғамбар ﷺ дубба (қовоқ)ни териб (қидириб) ея бошладилар. Мен ҳам уни (қовоқни) териб, уни у зотнинг олдиларига қў я бошладим. Бас, ундан кейин мен дубба (қовоқ)ни доимо яхши кў раман.

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ كُنَّا نَأْتِي أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ وَخَبَّازُهُ قَائِمٌ قَالَ كُلُوا فَمَا أَعْلَمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَغِيفًا مُرَقَّقًا حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ، وَلاَ رَأَى شَاةً سَمِيطًا بِعَيْنِهِ قَطُّ‏.‏

(Qatoda aytdi:) Biz Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning oldiga kelar edik — uning novvoyi (xabbozi) tik turgan (holda) edi. U: «Yenglar; men Paygʻambar ﷺni — to Allohga yoʻ liqguncha — yupqa (nozik) bir non (qurs) koʻ rganlarini bilmayman, na (tuklari) kuydirilgan bir qoʻ yni oʻ z koʻ zlari bilan koʻ rganlarini (bilmayman)» dedi.(Қатода айтди:) Биз Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келар эдик — унинг новвойи (хаббози) тик турган (ҳолда) эди. У: «Енглар; мен Пайғамбар ﷺни — то Аллоҳга йў лиқгунча — юпқа (нозик) бир нон (қурс) кў рганларини билмайман, на (туклари) куйдирилган бир қў йни ў з кў злари билан кў рганларини (билмайман)» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْتَزُّ مِنْ كَتِفِ شَاةٍ، فَأَكَلَ مِنْهَا، فَدُعِيَ إِلَى الصَّلاَةِ، فَقَامَ فَطَرَحَ السِّكِّينَ فَصَلَّى، وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

(Amr ibn Umayya ad-Damriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni — bir qoʻ y kuracha (yelka)sidan (goʻsht) kesayotganlarini — koʻ rdim; u zot undan yedilar; (shunda) namozga chaqirildi; u zot turib, pichoqni tashlab, namoz oʻqidilar — tahorat qilmadilar.(Амр ибн Умайя ад-Дамрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни — бир қў й курача (елка)сидан (гўшт) кесаётганларини — кў рдим; у зот ундан едилар; (шунда) намозга чақирилди; у зот туриб, пичоқни ташлаб, намоз ўқидилар — таҳорат қилмадилар.

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ أَنَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُؤْكَلَ لُحُومُ الأَضَاحِيِّ فَوْقَ ثَلاَثٍ قَالَتْ مَا فَعَلَهُ إِلاَّ فِي عَامٍ جَاعَ النَّاسُ فِيهِ، فَأَرَادَ أَنْ يُطْعِمَ الْغَنِيُّ الْفَقِيرَ، وَإِنْ كُنَّا لَنَرْفَعُ الْكُرَاعَ فَنَأْكُلُهُ بَعْدَ خَمْسَ عَشْرَةَ‏.‏ قِيلَ مَا اضْطَرَّكُمْ إِلَيْهِ فَضَحِكَتْ قَالَتْ مَا شَبِعَ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مِنْ خُبْزِ بُرٍّ مَأْدُومٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ كَثِيرٍ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَابِسٍ بِهَذَا‏.‏

(Abdurrahmon ibn Obis, otasidan (rivoyat qildi):) Men Oisha (roziyallohu anho)ga: «Paygʻambar ﷺ qurbonlik goʻshtlarini uch (kun)dan ortiq yeyishdan qaytarganmidi?» dedim. U: «U zot buni faqat — odamlar (oʻ sha yili) ochlik koʻ rgan bir yilda — qildilar; u zot boy (kishi) faqirni taomlantirishni istadilar. Biz kuracha (qoʻ y oyogʻ i)ni — oʻ n besh (kun)dan keyin — (saqlab) yer edik» dedi. «Sizlarni nima bunga majbur qildi?» deyildi; u kuldi va: «Muhammad ﷺ(ning) ahli — to Allohga yoʻ liqguncha — uch kun noxoʻ rishli bugʻ doy nonidan toʻ ymadi» dedi.(Абдурраҳмон ибн Обис, отасидан (ривоят қилди):) Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)га: «Пайғамбар ﷺ қурбонлик гўштларини уч (кун)дан ортиқ ейишдан қайтарганмиди?» дедим. У: «У зот буни фақат — одамлар (ў ша йили) очлик кў рган бир йилда — қилдилар; у зот бой (киши) фақирни таомлантиришни истадилар. Биз курача (қў й оёғ и)ни — ў н беш (кун)дан кейин — (сақлаб) ер эдик» деди. «Сизларни нима бунга мажбур қилди?» дейилди; у кулди ва: «Муҳаммад ﷺ(нинг) аҳли — то Аллоҳга йў лиқгунча — уч кун нохў ришли буғ дой нонидан тў ймади» деди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا نَتَزَوَّدُ لُحُومَ الْهَدْىِ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَدِينَةِ‏.‏ تَابَعَهُ مُحَمَّدٌ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ قُلْتُ لِعَطَاءٍ أَقَالَ حَتَّى جِئْنَا الْمَدِينَةَ قَالَ لاَ‏.‏

(Jobir (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ zamonida hadiy (qurbonlik) goʻshtlarini — Madinagacha — (yoʻ l) ozigʻ i (sifatida) olib ketar edik. (Ibn Jurayj: «Men Atoga: ‹U (Jobir): to Madinaga kelgunimizgacha (deb) aytdimi?› dedim; u: ‹Yoʻq› dedi» dedi.)(Жобир (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ замонида ҳадий (қурбонлик) гўштларини — Мадинагача — (йў л) озиғ и (сифатида) олиб кетар эдик. (Ибн Журайж: «Мен Атога: ‹У (Жобир): то Мадинага келгунимизгача (деб) айтдими?› дедим; у: ‹Йўқ› деди» деди.)

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَبِي طَلْحَةَ ‏"‏ الْتَمِسْ غُلاَمًا مِنْ غِلْمَانِكُمْ يَخْدُمُنِي ‏"‏‏.‏ فَخَرَجَ بِي أَبُو طَلْحَةَ، يُرْدِفُنِي وَرَاءَهُ، فَكُنْتُ أَخْدُمُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُلَّمَا نَزَلَ، فَكُنْتُ أَسْمَعُهُ يُكْثِرُ أَنْ يَقُولَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ، وَالْعَجْزِ وَالْكَسَلِ، وَالْبُخْلِ وَالْجُبْنِ وَضَلَعِ الدَّيْنِ، وَغَلَبَةِ الرِّجَالِ ‏"‏‏.‏ فَلَمْ أَزَلْ أَخْدُمُهُ حَتَّى أَقْبَلْنَا مِنْ خَيْبَرَ، وَأَقْبَلَ بِصَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىٍّ قَدْ حَازَهَا، فَكُنْتُ أَرَاهُ يُحَوِّي وَرَاءَهُ بِعَبَاءَةٍ أَوْ بِكِسَاءٍ، ثُمَّ يُرْدِفُهَا وَرَاءَهُ، حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالصَّهْبَاءِ صَنَعَ حَيْسًا فِي نِطَعٍ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَدَعَوْتُ رِجَالاً فَأَكَلُوا، وَكَانَ ذَلِكَ بِنَاءَهُ بِهَا، ثُمَّ أَقْبَلَ حَتَّى إِذَا بَدَا لَهُ أُحُدٌ قَالَ ‏"‏ هَذَا جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى الْمَدِينَةِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ جَبَلَيْهَا مِثْلَ مَا حَرَّمَ بِهِ إِبْرَاهِيمُ مَكَّةَ، اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي مُدِّهِمْ وَصَاعِهِمْ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ Abu Talhaga: «Xizmatkorlaringizdan bir bola(ni) — menga xizmat qilsin deb — qidirib (top)» dedilar. Abu Talha meni — orqasiga mindirib — olib chiqdi; men Rasululloh ﷺga — har gal (manzilga) tushganlarida — xizmat qilar edim. Men u zotni — koʻ p (marta) shunday deganlarini — eshitar edim: «Allohim, men Sendan gʻ am va qaygʻ udan, ojizlik va dangasalikdan, baxillik va qoʻ rqoqlikdan, qarz ogʻ irligi (botishi)dan va kishilarning gʻ olibligi (zoʻ ravonligi)dan panoh tilayman.» Men u zotga — to biz Xaybardan qaytgunga qadar — xizmat qildim. U zot Safiyya bint Huyayni — uni (asir sifatida) olgan holda — (olib) qaytdilar. Men u zotni — orqalarida bir aboyi yoki kisoʼ (chopon) bilan unga toʻ siq (parda) qilib, soʻng uni orqalariga mindirayotganlarini — koʻ rar edim. Biz Sahboʼda boʻ lganimizda, u zot bir teri (nitʼ) ustida hays (xurmo-yogʻ -tvorog aralashmasi) tayyorladilar, soʻng meni yubordilar; men (baʼzi) kishilarni chaqirdim; ular yedi — bu u zotning u (Safiyya) bilan qurishlari (zifofga kirishlari) edi. Soʻng u zot (yoʻ lga) chiqdilar — to ularga Uhud koʻ ringach, u zot: «Bu — bizni sevadigan va biz (ham) uni sevadigan togʻ (dir)» dedilar. Madinaga yaqinlashganlarida esa, u zot: «Allohim, men uning ikki togʻ i orasini — Ibrohim Makkani harom qilganidek — harom (muqaddas qoʻ riqxona) qilaman. Allohim, ularga oʻ z mudd va soʼ (oʻ lchov)larida baraka ber» dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Абу Талҳага: «Хизматкорларингиздан бир бола(ни) — менга хизмат қилсин деб — қидириб (топ)» дедилар. Абу Талҳа мени — орқасига миндириб — олиб чиқди; мен Расулуллоҳ ﷺга — ҳар гал (манзилга) тушганларида — хизмат қилар эдим. Мен у зотни — кў п (марта) шундай деганларини — эшитар эдим: «Аллоҳим, мен Сендан ғ ам ва қайғ удан, ожизлик ва дангасаликдан, бахиллик ва қў рқоқликдан, қарз оғ ирлиги (ботиши)дан ва кишиларнинг ғ олиблиги (зў равонлиги)дан паноҳ тилайман.» Мен у зотга — то биз Хайбардан қайтгунга қадар — хизмат қилдим. У зот Сафийя бинт Ҳуяйни — уни (асир сифатида) олган ҳолда — (олиб) қайтдилар. Мен у зотни — орқаларида бир абойи ёки кисў (чопон) билан унга тў сиқ (парда) қилиб, сўнг уни орқаларига миндираётганларини — кў рар эдим. Биз Саҳбўда бў лганимизда, у зот бир тери (нитъ) устида ҳайс (хурмо-ёғ -творог аралашмаси) тайёрладилар, сўнг мени юбордилар; мен (баъзи) кишиларни чақирдим; улар еди — бу у зотнинг у (Сафийя) билан қуришлари (зифофга киришлари) эди. Сўнг у зот (йў лга) чиқдилар — то уларга Уҳуд кў рингач, у зот: «Бу — бизни севадиган ва биз (ҳам) уни севадиган тоғ (дир)» дедилар. Мадинага яқинлашганларида эса, у зот: «Аллоҳим, мен унинг икки тоғ и орасини — Иброҳим Маккани ҳаром қилганидек — ҳаром (муқаддас қў риқхона) қиламан. Аллоҳим, уларга ў з мудд ва сў (ў лчов)ларида барака бер» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سَيْفُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يَقُولُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى، أَنَّهُمْ كَانُوا عِنْدَ حُذَيْفَةَ فَاسْتَسْقَى فَسَقَاهُ مَجُوسِيٌّ‏.‏ فَلَمَّا وَضَعَ الْقَدَحَ فِي يَدِهِ رَمَاهُ بِهِ وَقَالَ لَوْلاَ أَنِّي نَهَيْتُهُ غَيْرَ مَرَّةٍ وَلاَ مَرَّتَيْنِ‏.‏ كَأَنَّهُ يَقُولُ لَمْ أَفْعَلْ هَذَا، وَلَكِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَلْبَسُوا الْحَرِيرَ وَلاَ الدِّيبَاجَ وَلاَ تَشْرَبُوا فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ، وَلاَ تَأْكُلُوا فِي صِحَافِهَا، فَإِنَّهَا لَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَلَنَا فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏

(Abdurrahmon ibn Abu Laylo aytdi:) Ular Huzayfa (roziyallohu anhu)ning huzurida edi; u suv soʻradi; bir majusiy (otashparast) unga suv (idishni) berdi. U (idishni) uning qoʻ liga qoʻ ygan paytda, u (Huzayfa) uni (idishni) unga otdi va: «Agar men uni (majusiyni) — bir martagina emas, (koʻ p marta) — qaytargan boʻ lmaganimda edi (men bunday qilmas edim)» dedi — goʻyo u: «men buni qilmadim (qilmas edim)» der edi — «lekin men Paygʻambar ﷺni: ‹Harir (ipak) ham, debo (zarbof) ham kiymanglar; oltin va kumush idishlarda ichmanglar; ularning tovoqlarida yemanglar; chunki ular (kofirlar) uchun dunyoda, biz uchun esa oxiratda(dir)› deb aytayotganlarini eshitganman» dedi.(Абдурраҳмон ибн Абу Лайло айтди:) Улар Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида эди; у сув сўради; бир мажусий (оташпараст) унга сув (идишни) берди. У (идишни) унинг қў лига қў йган пайтда, у (Ҳузайфа) уни (идишни) унга отди ва: «Агар мен уни (мажусийни) — бир мартагина эмас, (кў п марта) — қайтарган бў лмаганимда эди (мен бундай қилмас эдим)» деди — гўё у: «мен буни қилмадим (қилмас эдим)» дер эди — «лекин мен Пайғамбар ﷺни: ‹Ҳарир (ипак) ҳам, дебо (зарбоф) ҳам кийманглар; олтин ва кумуш идишларда ичманглар; уларнинг товоқларида еманглар; чунки улар (кофирлар) учун дунёда, биз учун эса охиратда(дир)› деб айтаётганларини эшитганман» деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الأُتْرُجَّةِ، رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا طَيِّبٌ، وَمَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ التَّمْرَةِ لاَ رِيحَ لَهَا وَطَعْمُهَا حُلْوٌ، وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ مَثَلُ الرَّيْحَانَةِ، رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ، وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ، لَيْسَ لَهَا رِيحٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ ‏"‏‏.‏

(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Qurʼon oʻqiydigan moʻminning misoli — utrujja (sitrun-limon) kabidir: hidi xush, taʼmi (ham) xush; Qurʼon oʻqimaydigan moʻminning misoli — xurmo kabidir: hidi yoʻq, (lekin) taʼmi shirin; Qurʼon oʻqiydigan munofiqning misoli — rayhona (xushboʻ y oʻ t) kabidir: hidi xush, (lekin) taʼmi achchiq; Qurʼon oʻqimaydigan munofiqning misoli — hanzala (achchiq qurtoq) kabidir: hidi yoʻq, taʼmi (ham) achchiq» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръон ўқийдиган мўминнинг мисоли — утружжа (ситрун-лимон) кабидир: ҳиди хуш, таъми (ҳам) хуш; Қуръон ўқимайдиган мўминнинг мисоли — хурмо кабидир: ҳиди йўқ, (лекин) таъми ширин; Қуръон ўқийдиган мунофиқнинг мисоли — райҳона (хушбў й ў т) кабидир: ҳиди хуш, (лекин) таъми аччиқ; Қуръон ўқимайдиган мунофиқнинг мисоли — ҳанзала (аччиқ қуртоқ) кабидир: ҳиди йўқ, таъми (ҳам) аччиқ» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Oishaning ayollar ustidagi fazli — saridning boshqa taomlar ustidagi fazli kabidir» dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Оишанинг аёллар устидаги фазли — сариднинг бошқа таомлар устидаги фазли кабидир» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ السَّفَرُ قِطْعَةٌ مِنَ الْعَذَابِ، يَمْنَعُ أَحَدَكُمْ نَوْمَهُ وَطَعَامَهُ، فَإِذَا قَضَى نَهْمَتَهُ مِنْ وَجْهِهِ فَلْيُعَجِّلْ إِلَى أَهْلِهِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Safar — azobdan bir boʻ lak(dir): u birortangizni uyqusidan va taomidan toʻ sadi (mahrum qiladi). Bas, (kishi) oʻ z (safaridagi) ishining hojatini bitirsa, oʻ z ahliga (qaytishga) shoshilsin» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Сафар — азобдан бир бў лак(дир): у бирортангизни уйқусидан ва таомидан тў сади (маҳрум қилади). Бас, (киши) ў з (сафаридаги) ишининг ҳожатини битирса, ў з аҳлига (қайтишга) шошилсин» дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ رَبِيعَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، يَقُولُ كَانَ فِي بَرِيرَةَ ثَلاَثُ سُنَنٍ، أَرَادَتْ عَائِشَةُ أَنْ تَشْتَرِيَهَا فَتُعْتِقَهَا، فَقَالَ أَهْلُهَا، وَلَنَا الْوَلاَءُ، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لَوْ شِئْتِ شَرَطْتِيهِ لَهُمْ، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَأُعْتِقَتْ فَخُيِّرَتْ فِي أَنْ تَقِرَّ تَحْتَ زَوْجِهَا أَوْ تُفَارِقَهُ، وَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا بَيْتَ عَائِشَةَ وَعَلَى النَّارِ بُرْمَةٌ تَفُورُ، فَدَعَا بِالْغَدَاءِ فَأُتِيَ بِخُبْزٍ وَأُدْمٍ مِنْ أُدْمِ الْبَيْتِ فَقَالَ ‏"‏ أَلَمْ أَرَ لَحْمًا ‏"‏‏.‏ قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَلَكِنَّهُ لَحْمٌ تُصُدِّقَ بِهِ عَلَى بَرِيرَةَ، فَأَهْدَتْهُ لَنَا‏.‏ فَقَالَ‏"‏ هُوَ صَدَقَةٌ عَلَيْهَا، وَهَدِيَّةٌ لَنَا ‏"‏‏.‏

(al-Qosim ibn Muhammad aytdi:) Barira(da) uchta sunnat (hukm) bor edi: Oisha uni sotib olib, ozod qilmoqchi boʻ ldi; (lekin) uning ahli (xojalari): «Valoʼ — bizniki boʻ lsin» dedi. (Oisha) buni Rasululloh ﷺga zikr qildi; u zot: «Agar xohlasang, ularga (valoʼni) shart qilib ber; (baribir) valoʼ — ozod qilgan (kishi)niki(dir)» dedilar. (al-Qosim:) U ozod qilindi va eri (masalasida) ixtiyorga qoʻ yildi. (Yana) Rasululloh ﷺ bir kun Oishaning uyiga kirdilar — oʻ choqda qozon qaynab turgan edi; u zot tushlik (taom) soʻradilar; ularga non va uydagi noxoʻ rishlardan (biror) noxoʻ rish keltirildi. U zot: «Men goʻsht (borligini) koʻ rmadimmi?» dedilar. Ular: «Ha, ey Allohning Rasuli; lekin u — Bariraga sadaqa qilingan goʻsht; u uni bizga hadya qildi» dedi. U zot: «U — unga sadaqa, bizga esa hadya(dir)» dedilar.(ал-Қосим ибн Муҳаммад айтди:) Барира(да) учта суннат (ҳукм) бор эди: Оиша уни сотиб олиб, озод қилмоқчи бў лди; (лекин) унинг аҳли (хожалари): «Валў — бизники бў лсин» деди. (Оиша) буни Расулуллоҳ ﷺга зикр қилди; у зот: «Агар хоҳласанг, уларга (валўни) шарт қилиб бер; (барибир) валў — озод қилган (киши)ники(дир)» дедилар. (ал-Қосим:) У озод қилинди ва эри (масаласида) ихтиёрга қў йилди. (Яна) Расулуллоҳ ﷺ бир кун Оишанинг уйига кирдилар — ў чоқда қозон қайнаб турган эди; у зот тушлик (таом) сўрадилар; уларга нон ва уйдаги нохў ришлардан (бирор) нохў риш келтирилди. У зот: «Мен гўшт (борлигини) кў рмадимми?» дедилар. Улар: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули; лекин у — Барирага садақа қилинган гўшт; у уни бизга ҳадя қилди» деди. У зот: «У — унга садақа, бизга эса ҳадя(дир)» дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ الْحَلْوَاءَ وَالْعَسَلَ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ shirinlik (halvo) va asalni yaxshi koʻ rar edilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ширинлик (ҳалво) ва асални яхши кў рар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شَيْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي الْفُدَيْكِ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنْتُ أَلْزَمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لِشِبَعِ بَطْنِي حِينَ لاَ آكُلُ الْخَمِيرَ، وَلاَ أَلْبَسُ الْحَرِيرَ، وَلاَ يَخْدُمُنِي فُلاَنٌ وَلاَ فُلاَنَةُ، وَأُلْصِقُ بَطْنِي بِالْحَصْبَاءِ، وَأَسْتَقْرِئُ الرَّجُلَ الآيَةَ وَهْىَ مَعِي كَىْ يَنْقَلِبَ بِي فَيُطْعِمَنِي، وَخَيْرُ النَّاسِ لِلْمَسَاكِينِ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ، يَنْقَلِبُ بِنَا فَيُطْعِمُنَا مَا كَانَ فِي بَيْتِهِ، حَتَّى إِنْ كَانَ لَيُخْرِجُ إِلَيْنَا الْعُكَّةَ لَيْسَ فِيهَا شَىْءٌ، فَنَشْتَقُّهَا فَنَلْعَقُ مَا فِيهَا‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Men — qornimni toʻ ydirish uchun — Paygʻambar ﷺga (doimo) yopishib yurar edim — (oʻ shanda) men na xamirli (non) yer, na harir (ipak) kiyar, na menga falon (erkak) yoki falon (ayol) xizmat qilar edi; men qornimni mayda toshlarga (ochlikdan) yopishtirar va (Qurʼon) oyat(ini) — u (oyat) yodimda boʻ la turib — bir kishidan (oʻqib berishini) soʻrar edim — toki u meni (uyiga) olib borib, taomlantirsin deb. Odamlarning miskinlarga (kambagʻ allarga) eng yaxshisi — Jaʼfar ibn Abu Tolib edi: u bizni (uyiga) olib borar va uyida boʻ lgan (narsa)ni bizga yedirar edi — hatto u bizga — ichida hech narsa (qolmagan) koʻ za (yogʻ idishi)ni chiqarar, biz uni yorar va ichidagini yalar edik.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен — қорнимни тў йдириш учун — Пайғамбар ﷺга (доимо) ёпишиб юрар эдим — (ў шанда) мен на хамирли (нон) ер, на ҳарир (ипак) кияр, на менга фалон (эркак) ёки фалон (аёл) хизмат қилар эди; мен қорнимни майда тошларга (очликдан) ёпиштирар ва (Қуръон) оят(ини) — у (оят) ёдимда бў ла туриб — бир кишидан (ўқиб беришини) сўрар эдим — токи у мени (уйига) олиб бориб, таомлантирсин деб. Одамларнинг мискинларга (камбағ алларга) энг яхшиси — Жаъфар ибн Абу Толиб эди: у бизни (уйига) олиб борар ва уйида бў лган (нарса)ни бизга едирар эди — ҳатто у бизга — ичида ҳеч нарса (қолмаган) кў за (ёғ идиши)ни чиқарар, биз уни ёрар ва ичидагини ялар эдик.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى مَوْلًى لَهُ خَيَّاطًا، فَأُتِيَ بِدُبَّاءٍ، فَجَعَلَ يَأْكُلُهُ، فَلَمْ أَزَلْ أُحِبُّهُ مُنْذُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُهُ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ oʻ z mavlosi (xizmatkori) tikuvchi (xayyot)ning oldiga keldilar; unga dubba (qovoq) keltirildi; u zot uni yeya boshladilar. Men Rasululloh ﷺ(ning) uni yeyayotganlarini koʻ rganimdan beri, uni doimo yaxshi koʻ raman.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ ў з мавлоси (хизматкори) тикувчи (хайёт)нинг олдига келдилар; унга дубба (қовоқ) келтирилди; у зот уни ея бошладилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ(нинг) уни еяётганларини кў рганимдан бери, уни доимо яхши кў раман.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ كَانَ مِنَ الأَنْصَارِ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ أَبُو شُعَيْبٍ، وَكَانَ لَهُ غُلاَمٌ لَحَّامٌ فَقَالَ اصْنَعْ لِي طَعَامًا أَدْعُو رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَامِسَ خَمْسَةٍ، فَدَعَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَامِسَ خَمْسَةٍ، فَتَبِعَهُمْ رَجُلٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكَ دَعَوْتَنَا خَامِسَ خَمْسَةٍ وَهَذَا رَجُلٌ قَدْ تَبِعَنَا، فَإِنْ شِئْتَ أَذِنْتَ لَهُ، وَإِنْ شِئْتَ تَرَكْتَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ بَلْ أَذِنْتُ لَهُ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيْلَ يَقُولُ إِذَا كَانَ الْقَوْمُ عَلَى الْمَائِدَةِ لَيْسَ لَهُمْ أَنْ يُنَاوِلُوا مِنْ مَائِدَةٍ إِلَى مَائِدَةٍ أُخْرَى وَلَكِنْ يُنَاوِلُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا فِي تِلْكَ الْمَائِدَةِ أَوْ يَدَعُ

(Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Ansorlardan Abu Shuayb deb ataladigan bir kishi bor edi; uning qassob (goʻshtfurush) bir xizmatkori bor edi. U (xizmatkoriga): «Men uchun taom tayyorla — men Rasululloh ﷺni beshning beshinchisi (qilib, besh kishi) chaqiraman» dedi va Rasululloh ﷺni beshning beshinchisi (qilib) chaqirdi. Ularga bir kishi ergashdi. Paygʻambar ﷺ: «Sen bizni beshning beshinchisi (qilib) chaqirding; mana bu kishi bizga ergashdi; agar xohlasang, unga izn ber; agar xohlasang, uni qoldir (qaytar)» dedilar. U: «Yoʻq, balki men unga izn berdim» dedi. (Muhammad ibn Yusuf: «Men Muhammad ibn Ismoilni: ‹Qavm dasturxon (moida)da boʻ lganida, ularga bir moidadan boshqa moidaga (narsa) uzatish (joiz) emas; lekin oʻ sha moidada biri-biriga uzatadi yoki (oʻ z oldidagini) qoldiradi› deganini eshitdim» dedi.)(Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Ансорлардан Абу Шуайб деб аталадиган бир киши бор эди; унинг қассоб (гўштфуруш) бир хизматкори бор эди. У (хизматкорига): «Мен учун таом тайёрла — мен Расулуллоҳ ﷺни бешнинг бешинчиси (қилиб, беш киши) чақираман» деди ва Расулуллоҳ ﷺни бешнинг бешинчиси (қилиб) чақирди. Уларга бир киши эргашди. Пайғамбар ﷺ: «Сен бизни бешнинг бешинчиси (қилиб) чақирдинг; мана бу киши бизга эргашди; агар хоҳласанг, унга изн бер; агар хоҳласанг, уни қолдир (қайтар)» дедилар. У: «Йўқ, балки мен унга изн бердим» деди. (Муҳаммад ибн Юсуф: «Мен Муҳаммад ибн Исмоилни: ‹Қавм дастурхон (моида)да бў лганида, уларга бир моидадан бошқа моидага (нарса) узатиш (жоиз) эмас; лекин ў ша моидада бири-бирига узатади ёки (ў з олдидагини) қолдиради› деганини эшитдим» деди.)

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ النَّضْرَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ثُمَامَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ غُلاَمًا أَمْشِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى غُلاَمٍ لَهُ خَيَّاطٍ، فَأَتَاهُ بِقَصْعَةٍ فِيهَا طَعَامٌ وَعَلَيْهِ دُبَّاءٌ، فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَتَبَّعُ الدُّبَّاءَ ـ قَالَ ـ فَلَمَّا رَأَيْتُ ذَلِكَ جَعَلْتُ أَجْمَعُهُ بَيْنَ يَدَيْهِ ـ قَالَ ـ فَأَقْبَلَ الْغُلاَمُ عَلَى عَمَلِهِ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ لاَ أَزَالُ أُحِبُّ الدُّبَّاءَ بَعْدَ مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ مَا صَنَعَ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Men — Rasululloh ﷺ bilan (birga) yuradigan — bola edim. Rasululloh ﷺ oʻ z mavlosi tikuvchi (xayyot)ning oldiga kirdilar; u u zotga ichida taom boʻ lgan, ustida dubba (qovoq) boʻ lgan bir tovoq (qosa) keltirdi. Rasululloh ﷺ dubbani terib (yeya) boshladilar. Men buni koʻ rgach, uni (dubbani) u zotning oldilariga yigʻ a boshladim. (Anas:) Xizmatkor (xayyot) oʻ z ishiga yuzlandi. Anas: «Men Rasululloh ﷺ(ning) — qilgan ishlarini qilganlarini koʻ rganimdan beri, dubba (qovoq)ni doimo yaxshi koʻ raman» dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен — Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) юрадиган — бола эдим. Расулуллоҳ ﷺ ў з мавлоси тикувчи (хайёт)нинг олдига кирдилар; у у зотга ичида таом бў лган, устида дубба (қовоқ) бў лган бир товоқ (қоса) келтирди. Расулуллоҳ ﷺ дуббани териб (ея) бошладилар. Мен буни кў ргач, уни (дуббани) у зотнинг олдиларига йиғ а бошладим. (Анас:) Хизматкор (хайёт) ў з ишига юзланди. Анас: «Мен Расулуллоҳ ﷺ(нинг) — қилган ишларини қилганларини кў рганимдан бери, дубба (қовоқ)ни доимо яхши кў раман» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، أَنَّ خَيَّاطًا، دَعَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لِطَعَامٍ صَنَعَهُ، فَذَهَبْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَرَّبَ خُبْزَ شَعِيرٍ وَمَرَقًا فِيهِ دُبَّاءٌ وَقَدِيدٌ، فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَتَتَبَّعُ الدُّبَّاءَ مِنْ حَوَالَىِ الْقَصْعَةِ، فَلَمْ أَزَلْ أُحِبُّ الدُّبَّاءَ بَعْدَ يَوْمِئِذٍ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir tikuvchi (xayyot) Paygʻambar ﷺni — oʻ zi tayyorlagan taomga — chaqirdi. Men Paygʻambar ﷺ bilan (birga) bordim; u (xayyot) arpa nonini va ichida dubba (qovoq) hamda qadid (qoqlangan goʻsht) boʻ lgan bir maraqani (shoʻ rva) (u zotga) yaqinlashtirdi (taqdim qildi). Men Paygʻambar ﷺ(ning) — tovoq atrofidagi dubbani terayotganlarini — koʻ rdim; bas, oʻ sha kundan keyin dubbani doimo yaxshi koʻ raman.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир тикувчи (хайёт) Пайғамбар ﷺни — ў зи тайёрлаган таомга — чақирди. Мен Пайғамбар ﷺ билан (бирга) бордим; у (хайёт) арпа нонини ва ичида дубба (қовоқ) ҳамда қадид (қоқланган гўшт) бў лган бир марақани (шў рва) (у зотга) яқинлаштирди (тақдим қилди). Мен Пайғамбар ﷺ(нинг) — товоқ атрофидаги дуббани тераётганларини — кў рдим; бас, ў ша кундан кейин дуббани доимо яхши кў раман.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِمَرَقَةٍ فِيهَا دُبَّاءٌ وَقَدِيدٌ، فَرَأَيْتُهُ يَتَتَبَّعُ الدُّبَّاءَ يَأْكُلُهَا‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ(ning) — ichida dubba (qovoq) va qadid (qoqlangan goʻsht) boʻ lgan bir maraqa (shoʻ rva) keltirilganini — koʻ rdim; u zotning — dubbani terib, uni yeyayotganlarini — koʻ rdim.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ(нинг) — ичида дубба (қовоқ) ва қадид (қоқланган гўшт) бў лган бир марақа (шў рва) келтирилганини — кў рдим; у зотнинг — дуббани териб, уни еяётганларини — кў рдим.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا فَعَلَهُ إِلاَّ فِي عَامٍ جَاعَ النَّاسُ، أَرَادَ أَنْ يُطْعِمَ الْغَنِيُّ الْفَقِيرَ، وَإِنْ كُنَّا لَنَرْفَعُ الْكُرَاعَ بَعْدَ خَمْسَ عَشْرَةَ، وَمَا شَبِعَ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مَنْ خُبْزِ بُرٍّ مَأْدُومٍ ثَلاَثًا‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) U zot buni faqat — odamlar ochlik (qahatchilik) koʻ rgan bir yilda — qildilar; u zot boy (kishi) faqir (kambagʻ al)ni taomlantirishni istadilar. Biz kuracha (qoʻ y oyogʻ i)ni — oʻ n besh (kun)dan keyin ham — (saqlab) koʻ tarib qoʻ yar edik. Muhammad ﷺ(ning) ahli — uch (kun) noxoʻ rishli bugʻ doy nonidan toʻ ymadi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) У зот буни фақат — одамлар очлик (қаҳатчилик) кў рган бир йилда — қилдилар; у зот бой (киши) фақир (камбағ ал)ни таомлантиришни истадилар. Биз курача (қў й оёғ и)ни — ў н беш (кун)дан кейин ҳам — (сақлаб) кў тариб қў яр эдик. Муҳаммад ﷺ(нинг) аҳли — уч (кун) нохў ришли буғ дой нонидан тў ймади.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ إِنَّ خَيَّاطًا دَعَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِطَعَامٍ صَنَعَهُ ـ قَالَ أَنَسٌ ـ فَذَهَبْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى ذَلِكَ الطَّعَامِ، فَقَرَّبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُبْزًا مِنْ شَعِيرٍ وَمَرَقًا فِيهِ دُبَّاءٌ وَقَدِيدٌ ـ قَالَ أَنَسٌ ـ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَتَبَّعُ الدُّبَّاءَ مِنْ حَوْلِ الصَّحْفَةِ، فَلَمْ أَزَلْ أُحِبُّ الدُّبَّاءَ مِنْ يَوْمِئِذٍ‏.‏ وَقَالَ ثُمَامَةُ عَنْ أَنَسٍ، فَجَعَلْتُ أَجْمَعُ الدُّبَّاءَ بَيْنَ يَدَيْهِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir tikuvchi (xayyot) Rasululloh ﷺni — oʻ zi tayyorlagan taomga — chaqirdi. Anas aytdi: Men Rasululloh ﷺ bilan (birga) oʻ sha taomga bordim; u Rasululloh ﷺga arpa nonini va ichida dubba (qovoq) hamda qadid (qoqlangan goʻsht) boʻ lgan bir maraqani (u zotga) yaqinlashtirdi. Anas aytdi: Men Rasululloh ﷺ(ning) — tovoq atrofidagi dubbani terayotganlarini — koʻ rdim; bas, oʻ sha kundan boshlab dubbani doimo yaxshi koʻ raman. (Sumoma, Anasdan: «Men dubbani u zotning oldilariga yigʻ a boshladim» dedi.)(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир тикувчи (хайёт) Расулуллоҳ ﷺни — ў зи тайёрлаган таомга — чақирди. Анас айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) ў ша таомга бордим; у Расулуллоҳ ﷺга арпа нонини ва ичида дубба (қовоқ) ҳамда қадид (қоқланган гўшт) бў лган бир марақани (у зотга) яқинлаштирди. Анас айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ(нинг) — товоқ атрофидаги дуббани тераётганларини — кў рдим; бас, ў ша кундан бошлаб дуббани доимо яхши кў раман. (Сумома, Анасдан: «Мен дуббани у зотнинг олдиларига йиғ а бошладим» деди.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ الرُّطَبَ بِالْقِثَّاءِ‏.‏

(Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Abu Tolib (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ(ning) — rutab (yangi yumshoq xurmo)ni qissoʼ (qov-bodring) bilan yeganlarini — koʻ rdim.(Абдуллоҳ ибн Жаъфар ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ(нинг) — рутаб (янги юмшоқ хурмо)ни қиссў (қов-бодринг) билан еганларини — кў рдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَبَّاسٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ تَضَيَّفْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ سَبْعًا، فَكَانَ هُوَ وَامْرَأَتُهُ وَخَادِمُهُ يَعْتَقِبُونَ اللَّيْلَ أَثْلاَثًا، يُصَلِّي هَذَا، ثُمَّ يُوقِظُ هَذَا‏.‏ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنِ أَصْحَابِهِ تَمْرًا، فَأَصَابَنِي سَبْعُ تَمَرَاتٍ إِحْدَاهُنَّ حَشَفَةٌ‏.‏

(Abu Usmon aytdi:) Men Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning mehmoni boʻ ldim — yetti (kun). U, xotini va xizmatkori — kechani uchga boʻ lib, navbatma-navbat (ibodat qilar) edi: bu (biri) namoz oʻqir, soʻng buni (boshqasini) uygʻ otar edi. Men uni (Abu Hurayrani shunday) deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ ashobi (sahobalari) orasida xurmo taqsimladilar; menga yetti (dona) xurmo tegdi — ulardan biri hashaf (quruq, sifatsiz) edi.(Абу Усмон айтди:) Мен Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг меҳмони бў лдим — етти (кун). У, хотини ва хизматкори — кечани учга бў либ, навбатма-навбат (ибодат қилар) эди: бу (бири) намоз ўқир, сўнг буни (бошқасини) уйғ отар эди. Мен уни (Абу Ҳурайрани шундай) деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ ашоби (саҳобалари) орасида хурмо тақсимладилар; менга етти (дона) хурмо тегди — улардан бири ҳашаф (қуруқ, сифациз) эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَسَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَنَا تَمْرًا فَأَصَابَنِي مِنْهُ خَمْسٌ أَرْبَعُ تَمَرَاتٍ وَحَشَفَةٌ، ثُمَّ رَأَيْتُ الْحَشَفَةَ هِيَ أَشَدُّهُنَّ لِضِرْسِي‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bizning oramizda xurmo taqsimladilar; menga undan besh (dona) — toʻ rt (yaxshi) xurmo va bir hashaf (quruq) — tegdi. Soʻng men hashafni — ular ichida mening tishimga (chaynashimga) eng qattigʻ i (deb) koʻ rdim.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бизнинг орамизда хурмо тақсимладилар; менга ундан беш (дона) — тў рт (яхши) хурмо ва бир ҳашаф (қуруқ) — тегди. Сўнг мен ҳашафни — улар ичида менинг тишимга (чайнашимга) энг қаттиғ и (деб) кў рдим.

وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورِ ابْنِ صَفِيَّةَ، حَدَّثَتْنِي أُمِّي، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ شَبِعْنَا مِنَ الأَسْوَدَيْنِ التَّمْرِ وَالْمَاءِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ — biz ikki qora (narsa) — xurmo va suvdan toʻ ygan holda — vafot etdilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ — биз икки қора (нарса) — хурмо ва сувдан тў йган ҳолда — вафот этдилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنهما قَالَ كَانَ بِالْمَدِينَةِ يَهُودِيٌّ وَكَانَ يُسْلِفُنِي فِي تَمْرِي إِلَى الْجِدَادِ، وَكَانَتْ لِجَابِرٍ الأَرْضُ الَّتِي بِطَرِيقِ رُومَةَ فَجَلَسَتْ، فَخَلاَ عَامًا فَجَاءَنِي الْيَهُودِيُّ عِنْدَ الْجَدَادِ، وَلَمْ أَجُدَّ مِنْهَا شَيْئًا، فَجَعَلْتُ أَسْتَنْظِرُهُ إِلَى قَابِلٍ فَيَأْبَى، فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لأَصْحَابِهِ ‏"‏ امْشُوا نَسْتَنْظِرْ لِجَابِرٍ مِنَ الْيَهُودِيِّ ‏"‏‏.‏ فَجَاءُونِي فِي نَخْلِي فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُكَلِّمُ الْيَهُودِيَّ فَيَقُولُ أَبَا الْقَاسِمِ لاَ أُنْظِرُهُ‏.‏ فَلَمَّا رَأَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَامَ فَطَافَ فِي النَّخْلِ، ثُمَّ جَاءَهُ فَكَلَّمَهُ فَأَبَى فَقُمْتُ فَجِئْتُ بِقَلِيلِ رُطَبٍ فَوَضَعْتُهُ بَيْنَ يَدَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَكَلَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَيْنَ عَرِيشُكَ يَا جَابِرُ ‏"‏‏.‏ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ افْرُشْ لِي فِيهِ ‏"‏‏.‏ فَفَرَشْتُهُ فَدَخَلَ فَرَقَدَ، ثُمَّ اسْتَيْقَظَ فَجِئْتُهُ بِقَبْضَةٍ أُخْرَى فَأَكَلَ مِنْهَا، ثُمَّ قَامَ فَكَلَّمَ الْيَهُودِيَّ فَأَبَى عَلَيْهِ فَقَامَ فِي الرِّطَابِ فِي النَّخْلِ الثَّانِيَةَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا جَابِرُ جُدَّ وَاقْضِ ‏"‏‏.‏ فَوَقَفَ فِي الْجَدَادِ فَجَدَدْتُ مِنْهَا مَا قَضَيْتُهُ وَفَضَلَ مِنْهُ فَخَرَجْتُ حَتَّى جِئْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَبَشَّرْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ أَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ عُرُوشٌ وَعَرِيشٌ بِنَاءٌ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ مَعْرُوشَاتٍ مَا يُعَرَّشُ مِنْ الْكُرُومِ وَغَيْرِ ذَلِكَ يُقَالُ عُرُوشُهَا أَبْنِيَتُهَا

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Madinada bir yahudiy bor edi; u menga xurmoyim (hosili) evaziga — kesim (jadod) paytigacha — qarz (salaf) berar edi. Jobirning Ruma yoʻ lidagi bir yeri bor edi; u (yer bir yil) hosilsiz qoldi. Kesim payti (yahudiy) menga keldi; men esa undan (yerdan) hech narsa kesib (hosil) olmagan edim. Men undan — keyingi yil(gacha) muhlat (soʻrab) (kutishini) tiladim; (lekin) u koʻ nmadi. Bu Paygʻambar ﷺga xabar qilindi; u zot ashobiga: «Yuringlar, biz Jobir uchun yahudiydan muhlat soʻraymiz» dedilar. Ular mening xurmozorimga keldi; Paygʻambar ﷺ yahudiy bilan gaplasha boshladilar; u esa: «Ey Abul-Qosim, men unga muhlat bermayman» der edi. Paygʻambar ﷺ buni koʻ rgach, turib, xurmozor (orasi)da aylandilar, soʻng uning oldiga kelib, (yana) gaplashdilar; (lekin) u (yana) koʻ nmadi. Men turib, bir oz rutab (yangi xurmo) keltirdim va uni Paygʻambar ﷺning oldilariga qoʻ ydim; u zot yedilar, soʻng: «Ey Jobir, sening arishing (chayla)ng qaerda?» dedilar. Men u zotga xabar berdim. U zot: «Menga unda (joy) toʻ sha» dedilar. Men toʻ shadim; u zot kirib, uxladilar, soʻng uygʻ ondilar; men u zotga yana bir hovuch (xurmo) keltirdim; u zot undan yedilar, soʻng turib, (yana) yahudiy bilan gaplashdilar; (lekin) u (yana) koʻ nmadi. Soʻng u zot ikkinchi marta xurmozordagi rutab (orasi)da turdilar, soʻng: «Ey Jobir, kes va (qarzingni) ado et» dedilar. U (zot) kesim (joyi)da turdilar; men undan — oʻ z qarzimni ado etadigancha — kesdim va undan (yana) ortdi (oshdi). Men chiqib, Paygʻambar ﷺning oldiga kelib, u zotga (xushxabar) berdim. U zot: «Men — albatta Allohning Rasuli ekanimga — guvohlik beraman» dedilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мадинада бир яҳудий бор эди; у менга хурмойим (ҳосили) эвазига — кесим (жадод) пайтигача — қарз (салаф) берар эди. Жобирнинг Рума йў лидаги бир ери бор эди; у (ер бир йил) ҳосилсиз қолди. Кесим пайти (яҳудий) менга келди; мен эса ундан (ердан) ҳеч нарса кесиб (ҳосил) олмаган эдим. Мен ундан — кейинги йил(гача) муҳлат (сўраб) (кутишини) тиладим; (лекин) у кў нмади. Бу Пайғамбар ﷺга хабар қилинди; у зот ашобига: «Юринглар, биз Жобир учун яҳудийдан муҳлат сўраймиз» дедилар. Улар менинг хурмозоримга келди; Пайғамбар ﷺ яҳудий билан гаплаша бошладилар; у эса: «Эй Абул-Қосим, мен унга муҳлат бермайман» дер эди. Пайғамбар ﷺ буни кў ргач, туриб, хурмозор (ораси)да айландилар, сўнг унинг олдига келиб, (яна) гаплашдилар; (лекин) у (яна) кў нмади. Мен туриб, бир оз рутаб (янги хурмо) келтирдим ва уни Пайғамбар ﷺнинг олдиларига қў йдим; у зот едилар, сўнг: «Эй Жобир, сенинг аришинг (чайла)нг қаэрда?» дедилар. Мен у зотга хабар бердим. У зот: «Менга унда (жой) тў ша» дедилар. Мен тў шадим; у зот кириб, ухладилар, сўнг уйғ ондилар; мен у зотга яна бир ҳовуч (хурмо) келтирдим; у зот ундан едилар, сўнг туриб, (яна) яҳудий билан гаплашдилар; (лекин) у (яна) кў нмади. Сўнг у зот иккинчи марта хурмозордаги рутаб (ораси)да турдилар, сўнг: «Эй Жобир, кес ва (қарзингни) адо эт» дедилар. У (зот) кесим (жойи)да турдилар; мен ундан — ў з қарзимни адо этадиганча — кесдим ва ундан (яна) ортди (ошди). Мен чиқиб, Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб, у зотга (хушхабар) бердим. У зот: «Мен — албатта Аллоҳнинг Расули эканимга — гувоҳлик бераман» дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي مُجَاهِدٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَيْنَا نَحْنُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جُلُوسٌ إِذْ أُتِيَ بِجُمَّارِ نَخْلَةٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنَ الشَّجَرِ لَمَا بَرَكَتُهُ كَبَرَكَةِ الْمُسْلِمِ ‏"‏‏.‏ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ يَعْنِي النَّخْلَةَ، فَأَرَدْتُ أَنْ أَقُولَ هِيَ النَّخْلَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ ثُمَّ الْتَفَتُّ فَإِذَا أَنَا عَاشِرُ عَشَرَةٍ أَنَا أَحْدَثُهُمْ فَسَكَتُّ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هِيَ النَّخْلَةُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺning huzurida oʻ tirgan edik; (shu payt) bir xurmo (daraxti)ning jummari (oʻ zagi) keltirildi. Paygʻambar ﷺ: «Daraxtlardan biri borki, uning barakati — musulmonning barakati kabidir» dedilar. Men u zot xurmo (daraxti)ni nazarda tutdilar deb oʻ yladim va: «U — xurmo (daraxti)dir, ey Allohning Rasuli» demoqchi boʻ ldim. Soʻng oʻ girildim — birdan men oʻ nning oʻ ninchisi (eng yoshi) edim; shu sababli jim turdim. Paygʻambar ﷺ: «U — xurmo (daraxti)dir» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида ў тирган эдик; (шу пайт) бир хурмо (дарахти)нинг жуммари (ў заги) келтирилди. Пайғамбар ﷺ: «Дарахтлардан бири борки, унинг баракати — мусулмоннинг баракати кабидир» дедилар. Мен у зот хурмо (дарахти)ни назарда тутдилар деб ў йладим ва: «У — хурмо (дарахти)дир, эй Аллоҳнинг Расули» демоқчи бў лдим. Сўнг ў гирилдим — бирдан мен ў ннинг ў нинчиси (энг ёши) эдим; шу сабабли жим турдим. Пайғамбар ﷺ: «У — хурмо (дарахти)дир» дедилар.

حَدَّثَنَا جُمْعَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، أَخْبَرَنَا هَاشِمُ بْنُ هَاشِمٍ، أَخْبَرَنَا عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ تَصَبَّحَ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعَ تَمَرَاتٍ عَجْوَةً لَمْ يَضُرُّهُ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ سُمٌّ وَلاَ سِحْرٌ ‏"‏‏.‏

(Saʼd (ibn Abu Vaqqos) (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kim har kuni ertalab yetti (dona) ajva xurmo (nahor) yesa, oʻ sha kun unga — na zahar, na sehr — zarar bermaydi» dedilar.(Саъд (ибн Абу Ваққос) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳар куни эрталаб етти (дона) ажва хурмо (наҳор) еса, ў ша кун унга — на заҳар, на сеҳр — зарар бермайди» дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا جَبَلَةُ بْنُ سُحَيْمٍ، قَالَ أَصَابَنَا عَامُ سَنَةٍ مَعَ ابْنِ الزُّبَيْرِ فَرَزَقَنَا تَمْرًا، فَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يَمُرُّ بِنَا وَنَحْنُ نَأْكُلُ وَيَقُولُ لاَ تُقَارِنُوا فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْقِرَانِ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ إِلاَّ أَنْ يَسْتَأْذِنَ الرَّجُلُ أَخَاهُ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ الإِذْنُ مِنْ قَوْلِ ابْنِ عُمَرَ‏.‏

(Jabala ibn Suhaym aytdi:) Bizga Ibn Zubayr (zamonida) bir qahatchilik yili yetdi; u bizni xurmo bilan rizqlantirdi (taʼminladi). Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) biz — yeyayotgan paytimizda — yonimizdan oʻ tar va: «(Xurmoni) qiron (juftlab) yemanglar; chunki Paygʻambar ﷺ qirondan (juftlashdan) qaytargan edilar» der edi. Soʻng: «Magar kishi oʻ z birodaridan izn soʻrasa (boʻ ladi)» der edi. (Shuʼba: «Izn (haqidagi gap) — Ibn Umarning soʻzidan(dir)» dedi.)(Жабала ибн Суҳайм айтди:) Бизга Ибн Зубайр (замонида) бир қаҳатчилик йили етди; у бизни хурмо билан ризқлантирди (таъминлади). Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) биз — еяётган пайтимизда — ёнимиздан ў тар ва: «(Хурмони) қирон (жуфтлаб) еманглар; чунки Пайғамбар ﷺ қирондан (жуфтлашдан) қайтарган эдилар» дер эди. Сўнг: «Магар киши ў з биродаридан изн сўраса (бў лади)» дер эди. (Шуъба: «Изн (ҳақидаги гап) — Ибн Умарнинг сўзидан(дир)» деди.)

حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جَعْفَرٍ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ الرُّطَبَ بِالْقِثَّاءِ‏.‏

(Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ(ning) — rutab (yangi yumshoq xurmo)ni qissoʼ (qov-bodring) bilan yeganlarini — koʻ rdim.(Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ(нинг) — рутаб (янги юмшоқ хурмо)ни қиссў (қов-бодринг) билан еганларини — кў рдим.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏مِنَ الشَّجَرِ شَجَرَةٌ تَكُونُ مِثْلَ الْمُسْلِمِ، وَهْىَ النَّخْلَةُ ‏"‏‏.‏

(Mujohid aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ni Paygʻambar ﷺdan (shunday) rivoyat qilganini eshitdim: «Daraxtlar ichida bir daraxt borki, u musulmonga oʻ xshaydi; u — xurmo (daraxti)dir.»(Мужоҳид айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)ни Пайғамбар ﷺдан (шундай) ривоят қилганини эшитдим: «Дарахтлар ичида бир дарахт борки, у мусулмонга ў хшайди; у — хурмо (дарахти)дир.»

حَدَّثَنَا ابْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ الرُّطَبَ بِالْقِثَّاءِ‏.‏

(Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Rasululloh ﷺ(ning) — rutab (yumshoq xurmo)ni qissoʼ (qov-bodring) bilan yeganlarini — koʻ rdim.(Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺ(нинг) — рутаб (юмшоқ хурмо)ни қиссў (қов-бодринг) билан еганларини — кў рдим.

حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنِ الْجَعْدِ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَنَسٍ،‏.‏ وَعَنْ هِشَامٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسٍ،‏.‏ وَعَنْ سِنَانٍ أَبِي رَبِيعَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ، أُمَّهُ عَمَدَتْ إِلَى مُدٍّ مِنْ شَعِيرٍ، جَشَّتْهُ وَجَعَلَتْ مِنْهُ خَطِيفَةً، وَعَصَرَتْ عُكَّةً عِنْدَهَا، ثُمَّ بَعَثَتْنِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُهُ وَهْوَ فِي أَصْحَابِهِ فَدَعَوْتُهُ قَالَ ‏"‏ وَمَنْ مَعِي ‏"‏‏.‏ فَجِئْتُ فَقُلْتُ إِنَّهُ يَقُولُ، وَمَنْ مَعِي، فَخَرَجَ إِلَيْهِ أَبُو طَلْحَةَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا هُوَ شَىْءٌ صَنَعَتْهُ أُمُّ سُلَيْمٍ، فَدَخَلَ فَجِيءَ بِهِ وَقَالَ ‏"‏ أَدْخِلْ عَلَىَّ عَشَرَةً ‏"‏‏.‏ فَدَخَلُوا فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَدْخِلْ عَلَىَّ عَشَرَةً ‏"‏‏.‏ فَدَخَلُوا فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَدْخِلْ عَلَىَّ عَشَرَةً ‏"‏‏.‏ حَتَّى عَدَّ أَرْبَعِينَ، ثُمَّ أَكَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَامَ، فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ هَلْ نَقَصَ مِنْهَا شَىْءٌ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, uning onasi Ummu Sulaym bir mudd (oʻ lchov) arpani oldi, uni yanchdi va undan xatifa (suyuq atala) qildi, yonidagi bir koʻ za (yogʻ )ni siqdi (unga noxoʻ rish qildi); soʻng meni Paygʻambar ﷺning oldiga yubordi. Men u zotga keldim — u oʻ z ashobi (sahobalari) orasida edi; men u zotni chaqirdim. U zot: «Men bilan (birga) boʻ lganlar ham(mi)?» dedilar. Men kelib: «U zot: ‹men bilan boʻ lganlar ham(mi)?› deyapti» dedim. Abu Talha u zotning oldiga chiqib: «Ey Allohning Rasuli, u — faqat Ummu Sulaym tayyorlagan bir (oz) narsa» dedi. U zot kirdilar; u (taom) keltirildi. U zot: «Mening oldimga oʻ n (kishi)ni kiritin» dedilar. Ular kirdi va toʻ yguncha yedi, soʻng (chiqdi). Soʻng u zot: «Mening oldimga oʻ n (kishi)ni kiritin» dedilar. Ular kirdi va toʻ yguncha yedi. Soʻng u zot: «Mening oldimga oʻ n (kishi)ni kiritin» dedilar — toki qirq (kishi)ni sanadilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ (oʻ zlari) yedilar, soʻng turdilar. Men esa — undan (taomdan) biror narsa kamaydimi deb — qarab turar edim.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, унинг онаси Умму Сулайм бир мудд (ў лчов) арпани олди, уни янчди ва ундан хатифа (суюқ атала) қилди, ёнидаги бир кў за (ёғ )ни сиқди (унга нохў риш қилди); сўнг мени Пайғамбар ﷺнинг олдига юборди. Мен у зотга келдим — у ў з ашоби (саҳобалари) орасида эди; мен у зотни чақирдим. У зот: «Мен билан (бирга) бў лганлар ҳам(ми)?» дедилар. Мен келиб: «У зот: ‹мен билан бў лганлар ҳам(ми)?› деяпти» дедим. Абу Талҳа у зотнинг олдига чиқиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, у — фақат Умму Сулайм тайёрлаган бир (оз) нарса» деди. У зот кирдилар; у (таом) келтирилди. У зот: «Менинг олдимга ў н (киши)ни киритин» дедилар. Улар кирди ва тў йгунча еди, сўнг (чиқди). Сўнг у зот: «Менинг олдимга ў н (киши)ни киритин» дедилар. Улар кирди ва тў йгунча еди. Сўнг у зот: «Менинг олдимга ў н (киши)ни киритин» дедилар — токи қирқ (киши)ни санадилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ (ў злари) едилар, сўнг турдилар. Мен эса — ундан (таомдан) бирор нарса камайдими деб — қараб турар эдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، قَالَ قِيلَ لأَنَسٍ مَا سَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الثُّومِ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ أَكَلَ فَلاَ يَقْرَبَنَّ مَسْجِدَنَا ‏"‏‏.‏

(Abdulaziz aytdi:) Anasga: «Sarimsoq (sum) haqida Paygʻambar ﷺdan nima eshitding?» deyildi. U: «(U zot:) ‹Kim (uni) yesa, bizning masjidimizga aslo yaqinlashmasin› dedilar» dedi.(Абдулазиз айтди:) Анасга: «Саримсоқ (сум) ҳақида Пайғамбар ﷺдан нима эшитдинг?» дейилди. У: «(У зот:) ‹Ким (уни) еса, бизнинг масжидимизга асло яқинлашмасин› дедилар» деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو صَفْوَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ زَعَمَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَكَلَ ثُومًا أَوْ بَصَلاً فَلْيَعْتَزِلْنَا، أَوْ لِيَعْتَزِلْ مَسْجِدَنَا ‏"‏‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Kim sarimsoq yoki piyoz yesa, bizdan chetlansin — yoki masjidimizdan chetlansin» dedilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Ким саримсоқ ёки пиёз еса, биздан четлансин — ёки масжидимиздан четлансин» дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَرِّ الظَّهْرَانِ نَجْنِي الْكَبَاثَ فَقَالَ ‏"‏ عَلَيْكُمْ بِالأَسْوَدِ مِنْهُ، فَإِنَّهُ أَيْطَبُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَكُنْتَ تَرْعَى الْغَنَمَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ، وَهَلْ مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ رَعَاهَا ‏"‏‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan (birga) Marri-Zahronda edik — kabos (arok mevasi)ni terar edik. U zot: «Sizlarga uning qorasini (terish lozim); chunki u — eng yaxshi (shirin)dir» dedilar. (Jobir:) «Siz qoʻ y boqgan(mi)dingiz?» deyildi. U zot: «Ha; (axir) qoʻ y boqmagan biror paygʻambar bormi?» dedilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) Марри-Заҳронда эдик — кабос (арок меваси)ни терар эдик. У зот: «Сизларга унинг қорасини (териш лозим); чунки у — энг яхши (ширин)дир» дедилар. (Жобир:) «Сиз қў й боқган(ми)дингиз?» дейилди. У зот: «Ҳа; (ахир) қў й боқмаган бирор пайғамбар борми?» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ النُّعْمَانِ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى خَيْبَرَ، فَلَمَّا كُنَّا بِالصَّهْبَاءِ دَعَا بِطَعَامٍ فَمَا أُتِيَ إِلاَّ بِسَوِيقٍ، فَأَكَلْنَا فَقَامَ إِلَى الصَّلاَةِ، فَتَمَضْمَضَ وَمَضْمَضْنَا‏.‏

(Suvayd ibn an-Nuʼmon (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan (birga) Xaybar tomonga chiqdik. Biz Sahboʼda boʻ lganimizda, u zot taom soʻradilar, (lekin) saviqdan boshqa (narsa) keltirilmadi. Biz yedik; soʻng u zot namozga turdilar; (avval) ogʻ izlarini chaydilar, biz ham chaydik.(Сувайд ибн ан-Нуъмон (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) Хайбар томонга чиқдик. Биз Саҳбўда бў лганимизда, у зот таом сўрадилар, (лекин) савиқдан бошқа (нарса) келтирилмади. Биз едик; сўнг у зот намозга турдилар; (аввал) оғ изларини чайдилар, биз ҳам чайдик.

قَالَ يَحْيَى سَمِعْتُ بُشَيْرًا، يَقُولُ حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى خَيْبَرَ، فَلَمَّا كُنَّا بِالصَّهْبَاءِ ـ قَالَ يَحْيَى وَهْىَ مِنْ خَيْبَرَ عَلَى رَوْحَةٍ ـ دَعَا بِطَعَامٍ فَمَا أُتِيَ إِلاَّ بِسَوِيقٍ، فَلُكْنَاهُ فَأَكَلْنَا مَعَهُ، ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَمَضْمَضَ وَمَضْمَضْنَا مَعَهُ، ثُمَّ صَلَّى بِنَا الْمَغْرِبَ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏ وَقَالَ سُفْيَانُ كَأَنَّكَ تَسْمَعُهُ مِنْ يَحْيَى‏.‏

(Yahyo aytdi:) Men Bushayrni (shunday) deganini eshitdim: Bizga Suvayd soʻzlab berdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan (birga) Xaybar tomonga chiqdik. Biz Sahboʼda boʻ lganimizda — (Yahyo: u (joy) Xaybardan bir (kunlik) yurish (masofa)da — u zot taom soʻradilar, (lekin) saviqdan boshqa (narsa) keltirilmadi. Biz uni chaynadik va u bilan (birga) yedik; soʻng u zot suv soʻradilar, ogʻ izlarini chaydilar, biz ham u bilan (birga) chaydik; soʻng u zot bizga Magʻ rib (namozini) oʻqib berdilar — tahorat qilmadilar. (Sufyon: «Goʻyo sen uni Yahyodan eshitayotgandeksan» dedi.)(Яҳё айтди:) Мен Бушайрни (шундай) деганини эшитдим: Бизга Сувайд сўзлаб берди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) Хайбар томонга чиқдик. Биз Саҳбўда бў лганимизда — (Яҳё: у (жой) Хайбардан бир (кунлик) юриш (масофа)да — у зот таом сўрадилар, (лекин) савиқдан бошқа (нарса) келтирилмади. Биз уни чайнадик ва у билан (бирга) едик; сўнг у зот сув сўрадилар, оғ изларини чайдилар, биз ҳам у билан (бирга) чайдик; сўнг у зот бизга Мағ риб (намозини) ўқиб бердилар — таҳорат қилмадилар. (Суфён: «Гўё сен уни Яҳёдан эшитаётгандексан» деди.)

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ فَلاَ يَمْسَحْ يَدَهُ حَتَّى يَلْعَقَهَا أَوْ يُلْعِقَهَا ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Birortangiz (taom) yesa, qoʻ lini — to uni yalamaguncha yoki (boshqaga) yalatmaguncha — artmasin» dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Бирортангиз (таом) еса, қў лини — то уни яламагунча ёки (бошқага) ялатмагунча — артмасин» дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الْوُضُوءِ مِمَّا مَسَّتِ النَّارُ، فَقَالَ لاَ قَدْ كُنَّا زَمَانَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لاَ نَجِدُ مِثْلَ ذَلِكَ مِنَ الطَّعَامِ إِلاَّ قَلِيلاً، فَإِذَا نَحْنُ وَجَدْنَاهُ لَمْ يَكُنْ لَنَا مَنَادِيلُ، إِلاَّ أَكُفَّنَا وَسَوَاعِدَنَا وَأَقْدَامَنَا، ثُمَّ نُصَلِّي وَلاَ نَتَوَضَّأُ‏.‏

(Saʼid ibn al-Horis rivoyat qildi)ki, u Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan — olov teggan (pishgan) narsadan (keyin) tahorat (qilish) haqida — soʻradi. U: «Yoʻq; biz Paygʻambar ﷺ zamonida bunday taomni — kamdan boshqa — topmas edik; topgan paytimizda esa, bizda — kaftlarimiz, bilaklarimiz va oyoqlarimizdan boshqa — roʻ molchalar (mandil) boʻ lmas edi; soʻng (oʻ shalarga artib) namoz oʻqir edik — tahorat qilmas edik» dedi.(Саъид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди)ки, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан — олов тегган (пишган) нарсадан (кейин) таҳорат (қилиш) ҳақида — сўради. У: «Йўқ; биз Пайғамбар ﷺ замонида бундай таомни — камдан бошқа — топмас эдик; топган пайтимизда эса, бизда — кафтларимиз, билакларимиз ва оёқларимиздан бошқа — рў молчалар (мандил) бў лмас эди; сўнг (ў шаларга артиб) намоз ўқир эдик — таҳорат қилмас эдик» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَفَعَ مَائِدَتَهُ قَالَ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ، غَيْرَ مَكْفِيٍّ، وَلاَ مُوَدَّعٍ وَلاَ مُسْتَغْنًى عَنْهُ، رَبَّنَا ‏"‏‏.‏

(Abu Umoma (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ oʻ z dasturxonini (moidani) koʻ targan paytlarida: «Alhamdu lillahi kasiran toyyiban muborakan fih, gʻ ayra makfiyyin va la muvaddaʼin va la mustagʻ nan anhu, Robbana» — (yaʼni:) «Allohga koʻ p, pok, (oʻ zida) barakali hamdlar boʻ lsin; (Uning neʼmati) kifoyasiz (kam) emas, tark etiladigan emas va undan beniyoz (mustagʻ niy) boʻ lib boʻ lmaydigan (neʼmatdir), ey Robbimiz» — der edilar.(Абу Умома (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ ў з дастурхонини (моидани) кў тарган пайтларида: «Алҳамду лиллаҳи касиран тоййибан муборакан фиҳ, ғ айра макфиййин ва ла муваддаъин ва ла мустағ нан анҳу, Роббана» — (яъни:) «Аллоҳга кў п, пок, (ў зида) баракали ҳамдлар бў лсин; (Унинг неъмати) кифоясиз (кам) эмас, тарк этиладиган эмас ва ундан бениёз (мустағ ний) бў либ бў лмайдиган (неъматдир), эй Роббимиз» — дер эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا فَرَغَ مِنْ طَعَامِهِ ـ وَقَالَ مَرَّةً إِذَا رَفَعَ مَائِدَتَهُ ـ قَالَ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي كَفَانَا وَأَرْوَانَا، غَيْرَ مَكْفِيٍّ، وَلاَ مَكْفُورٍ ـ وَقَالَ مَرَّةً الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّنَا، غَيْرَ مَكْفِيٍّ، وَلاَ مُوَدَّعٍ ـ وَلاَ مُسْتَغْنًى، رَبَّنَا ‏"‏‏.‏

(Abu Umoma (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ — taomini tugatganda (yoki bir marta: dasturxonini koʻ targan paytda) — (shunday) der edilar: «Alhamdu lillahillazi kafana va arvana, gʻ ayra makfiyyin va la makfur» — (yaʼni:) «Bizni kifoyalagan (toʻ ydirgan) va qondirgan (suvga qondirgan) Allohga hamdlar boʻ lsin; (Uning neʼmati) kam (kifoyasiz) emas, inkor (noshukrlik) qilinadigan emas» — (yoki bir marta:) «Alhamdu lillahi Robbana, gʻ ayra makfiyyin va la muvaddaʼin va la mustagʻ nan, Robbana» (deb aytar edilar).(Абу Умома (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ — таомини тугатганда (ёки бир марта: дастурхонини кў тарган пайтда) — (шундай) дер эдилар: «Алҳамду лиллаҳиллази кафана ва арвана, ғ айра макфиййин ва ла макфур» — (яъни:) «Бизни кифоялаган (тў йдирган) ва қондирган (сувга қондирган) Аллоҳга ҳамдлар бў лсин; (Унинг неъмати) кам (кифоясиз) эмас, инкор (ношукрлик) қилинадиган эмас» — (ёки бир марта:) «Алҳамду лиллаҳи Роббана, ғ айра макфиййин ва ла муваддаъин ва ла мустағ нан, Роббана» (деб айтар эдилар).

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدٍ ـ هُوَ ابْنُ زِيَادٍ ـ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَتَى أَحَدَكُمْ خَادِمُهُ بِطَعَامِهِ، فَإِنْ لَمْ يُجْلِسْهُ مَعَهُ فَلْيُنَاوِلْهُ أُكْلَةً أَوْ أُكْلَتَيْنِ، أَوْ لُقْمَةً أَوْ لُقْمَتَيْنِ، فَإِنَّهُ وَلِيَ حَرَّهُ وَعِلاَجَهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Birortangizning xizmatkori uning taomini keltirsa — agar uni oʻ zi bilan (birga) oʻ tirgizmasa — unga bir-ikki luqma (tishlam) yoki bir-ikki boʻ lak (taom)dan bersin; chunki u (xizmatkor) uning (taomining) issigʻ i va (pishirish) mashaqqatini (oʻ z zimmasiga) oldi (ishladi)» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Бирортангизнинг хизматкори унинг таомини келтирса — агар уни ў зи билан (бирга) ў тиргизмаса — унга бир-икки луқма (тишлам) ёки бир-икки бў лак (таом)дан берсин; чунки у (хизматкор) унинг (таомининг) иссиғ и ва (пишириш) машаққатини (ў з зиммасига) олди (ишлади)» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا شَقِيقٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ كَانَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يُكْنَى أَبَا شُعَيْبٍ، وَكَانَ لَهُ غُلاَمٌ لَحَّامٌ، فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي أَصْحَابِهِ، فَعَرَفَ الْجُوعَ فِي وَجْهِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَهَبَ إِلَى غُلاَمِهِ اللَّحَّامِ فَقَالَ اصْنَعْ لِي طَعَامًا يَكْفِي خَمْسَةً، لَعَلِّي أَدْعُو النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَامِسَ خَمْسَةٍ‏.‏ فَصَنَعَ لَهُ طُعَيِّمًا، ثُمَّ أَتَاهُ فَدَعَاهُ، فَتَبِعَهُمْ رَجُلٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا شُعَيْبٍ إِنَّ رَجُلاً تَبِعَنَا فَإِنْ شِئْتَ أَذِنْتَ لَهُ، وَإِنْ شِئْتَ تَرَكْتَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ بَلْ أَذِنْتُ لَهُ‏.‏

(Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Ansorlardan Abu Shuayb deb kunya (laqab) qoʻ yilgan bir kishi bor edi; uning qassob (goʻshtfurush) bir xizmatkori bor edi. U Paygʻambar ﷺ(ning oldiga) keldi — u zot ashobi orasida edilar; u Paygʻambar ﷺning yuzlarida ochlikni (tanib) bildi. U oʻ z qassob xizmatkorining oldiga borib: «Menga beshga yetadigan taom tayyorla — men Paygʻambar ﷺni beshning beshinchisi (qilib, besh kishi) chaqirsam kerak» dedi. (Xizmatkor) unga oz (kamtarona) taom tayyorladi; soʻng u (Abu Shuayb) u zotning oldiga kelib, uni chaqirdi. Ularga bir kishi ergashdi. Paygʻambar ﷺ: «Ey Abu Shuayb, bir kishi bizga ergashdi; agar xohlasang, unga izn ber; agar xohlasang, uni qoldir (qaytar)» dedilar. U: «Yoʻq, balki men unga izn berdim» dedi.(Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Ансорлардан Абу Шуайб деб куня (лақаб) қў йилган бир киши бор эди; унинг қассоб (гўштфуруш) бир хизматкори бор эди. У Пайғамбар ﷺ(нинг олдига) келди — у зот ашоби орасида эдилар; у Пайғамбар ﷺнинг юзларида очликни (таниб) билди. У ў з қассоб хизматкорининг олдига бориб: «Менга бешга етадиган таом тайёрла — мен Пайғамбар ﷺни бешнинг бешинчиси (қилиб, беш киши) чақирсам керак» деди. (Хизматкор) унга оз (камтарона) таом тайёрлади; сўнг у (Абу Шуайб) у зотнинг олдига келиб, уни чақирди. Уларга бир киши эргашди. Пайғамбар ﷺ: «Эй Абу Шуайб, бир киши бизга эргашди; агар хоҳласанг, унга изн бер; агар хоҳласанг, уни қолдир (қайтар)» дедилар. У: «Йўқ, балки мен унга изн бердим» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ،‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَعْفَرُ بْنُ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ، أَنَّ أَبَاهُ، عَمْرَو بْنَ أُمَيَّةَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْتَزُّ مِنْ كَتِفِ شَاةٍ فِي يَدِهِ، فَدُعِيَ إِلَى الصَّلاَةِ فَأَلْقَاهَا وَالسِّكِّينَ الَّتِي كَانَ يَحْتَزُّ بِهَا، ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى، وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

(Amr ibn Umayya (roziyallohu anhu) xabar berdi)ki, u Rasululloh ﷺ(ning) — qoʻ llaridagi bir qoʻ y kuracha (yelka)sidan (goʻsht) kesayotganlarini — koʻ rdi; (shu payt) namozga chaqirildi; u zot uni va (goʻshtni) kesayotgan pichoqini tashlab, turib, namoz oʻqidilar — tahorat qilmadilar.(Амр ибн Умайя (розияллоҳу анҳу) хабар берди)ки, у Расулуллоҳ ﷺ(нинг) — қў лларидаги бир қў й курача (елка)сидан (гўшт) кесаётганларини — кў рди; (шу пайт) намозга чақирилди; у зот уни ва (гўштни) кесаётган пичоқини ташлаб, туриб, намоз ўқидилар — таҳорат қилмадилар.

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا وُضِعَ الْعَشَاءُ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Kechki taom qoʻ yilsa va namoz (iqomati) qilinsa, (avval) kechki taomdan boshlanglar» dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Кечки таом қў йилса ва намоз (иқомати) қилинса, (аввал) кечки таомдан бошланглар» дедилар.

وَعَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ‏.‏ وَعَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ تَعَشَّى مَرَّةً وَهْوَ يَسْمَعُ قِرَاءَةَ الإِمَامِ‏.‏

(Nofiʼ, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Paygʻambar ﷺdan — shuning misli (rivoyat qildi). (Yana) Nofiʼ, Ibn Umardan (rivoyat qildi)ki, u bir marta — imomning qiroatini eshitib turgan holda — kechki taom yedi.(Нофиъ, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Пайғамбар ﷺдан — шунинг мисли (ривоят қилди). (Яна) Нофиъ, Ибн Умардан (ривоят қилди)ки, у бир марта — имомнинг қироатини эшитиб турган ҳолда — кечки таом еди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ وَحَضَرَ الْعَشَاءُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ ‏"‏‏.‏ قَالَ وُهَيْبٌ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامٍ ‏"‏ إِذَا وُضِعَ الْعَشَاءُ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Namoz (iqomati) qilinsa va kechki taom hozir boʻ lsa, (avval) kechki taomdan boshlanglar» dedilar. (Vuhayb va Yahyo ibn Saʼid, Hishomdan: ‹Kechki taom qoʻ yilsa› (deb rivoyat qildi).)(Оиша (розияллоҳу анҳо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Намоз (иқомати) қилинса ва кечки таом ҳозир бў лса, (аввал) кечки таомдан бошланглар» дедилар. (Вуҳайб ва Яҳё ибн Саъид, Ҳишомдан: ‹Кечки таом қў йилса› (деб ривоят қилди).)

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أَنَسًا، قَالَ أَنَا أَعْلَمُ النَّاسِ، بِالْحِجَابِ كَانَ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ يَسْأَلُنِي عَنْهُ، أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَرُوسًا بِزَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ وَكَانَ تَزَوَّجَهَا بِالْمَدِينَةِ، فَدَعَا النَّاسَ لِلطَّعَامِ بَعْدَ ارْتِفَاعِ النَّهَارِ، فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَلَسَ مَعَهُ رِجَالٌ بَعْدَ مَا قَامَ الْقَوْمُ، حَتَّى قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَشَى وَمَشَيْتُ مَعَهُ، حَتَّى بَلَغَ باب حُجْرَةِ عَائِشَةَ، ثُمَّ ظَنَّ أَنَّهُمْ خَرَجُوا فَرَجَعْتُ مَعَهُ، فَإِذَا هُمْ جُلُوسٌ مَكَانَهُمْ، فَرَجَعَ وَرَجَعْتُ مَعَهُ الثَّانِيَةَ، حَتَّى بَلَغَ باب حُجْرَةِ عَائِشَةَ فَرَجَعَ وَرَجَعْتُ مَعَهُ، فَإِذَا هُمْ قَامُوا، فَضَرَبَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ سِتْرًا، وَأُنْزِلَ الْحِجَابُ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Men odamlar ichida hijob (parda hukmi) haqida eng biluvchisiman; Ubay ibn Kaʼb u haqda mendan soʻrar edi. Rasululloh ﷺ Zaynab bint Jahsh bilan kelin-kuyov (yangi qovushgan) holda tongni qarshiladilar — u zot unga Madinada uylangan edilar; u zot odamlarni — kun koʻ tarilgandan keyin — taomga chaqirdilar. Rasululloh ﷺ oʻ tirdilar; (boshqa) odamlar turgandan keyin ham, yonlarida (baʼzi) kishilar (qoʻ zgʻ almay) oʻ tirdi. Soʻng Rasululloh ﷺ turib (yoʻ lga tushdilar), men ham u zot bilan (birga) yurdim — to u zot Oishaning hujrasi eshigiga yetganlarigacha; soʻng u zot ular (mehmonlar) chiqib ketdi deb gumon qildilar; (shunda) men u zot bilan (birga) qaytdim — birdan ular oʻ z joylarida oʻ tirgan edi. U zot (yana) qaytdilar, men ham u zot bilan ikkinchi marta qaytdim — to Oishaning hujrasi eshigiga yetganlarigacha; soʻng u zot qaytdilar, men ham u zot bilan qaytdim — birdan ular turgan (ketgan) edi. Shunda u zot men bilan oʻ zlari orasiga bir parda (sitr) tortdilar; va hijob (oyati) nozil qilindi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен одамлар ичида ҳижоб (парда ҳукми) ҳақида энг билувчисиман; Убай ибн Каъб у ҳақда мендан сўрар эди. Расулуллоҳ ﷺ Зайнаб бинт Жаҳш билан келин-куёв (янги қовушган) ҳолда тонгни қаршиладилар — у зот унга Мадинада уйланган эдилар; у зот одамларни — кун кў тарилгандан кейин — таомга чақирдилар. Расулуллоҳ ﷺ ў тирдилар; (бошқа) одамлар тургандан кейин ҳам, ёнларида (баъзи) кишилар (қў зғ алмай) ў тирди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ туриб (йў лга тушдилар), мен ҳам у зот билан (бирга) юрдим — то у зот Оишанинг ҳужраси эшигига етганларигача; сўнг у зот улар (меҳмонлар) чиқиб кетди деб гумон қилдилар; (шунда) мен у зот билан (бирга) қайтдим — бирдан улар ў з жойларида ў тирган эди. У зот (яна) қайтдилар, мен ҳам у зот билан иккинчи марта қайтдим — то Оишанинг ҳужраси эшигига етганларигача; сўнг у зот қайтдилар, мен ҳам у зот билан қайтдим — бирдан улар турган (кетган) эди. Шунда у зот мен билан ў злари орасига бир парда (ситр) тортдилар; ва ҳижоб (ояти) нозил қилинди.