حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ [quran sura="4" aya_start="3" aya_end="3"]{وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى} قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هَذِهِ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا فَيَرْغَبُ فِي جَمَالِهَا وَمَالِهَا، وَيُرِيدُ أَنْ يَنْتَقِصَ صَدَاقَهَا، فَنُهُوا عَنْ نِكَاحِهِنَّ إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا فِي إِكْمَالِ الصَّدَاقِ، وَأُمِرُوا بِنِكَاحِ مَنْ سِوَاهُنَّ، قَالَتْ وَاسْتَفْتَى النَّاسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ [quran sura="4" aya_start="127" aya_end="127"]{وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ} إِلَى [quran sura="4" aya_start="127" aya_end="127"]{وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ} فَأَنْزَلَ اللَّهُ لَهُمْ أَنَّ الْيَتِيمَةَ إِذَا كَانَتْ ذَاتَ جَمَالٍ وَمَالٍ رَغِبُوا فِي نِكَاحِهَا وَنَسَبِهَا فِي إِكْمَالِ الصَّدَاقِ، وَإِذَا كَانَتْ مَرْغُوبَةً عَنْهَا فِي قِلَّةِ الْمَالِ وَالْجَمَالِ تَرَكُوهَا وَأَخَذُوا غَيْرَهَا مِنَ النِّسَاءِ، قَالَتْ فَكَمَا يَتْرُكُونَهَا حِينَ يَرْغَبُونَ عَنْهَا فَلَيْسَ لَهُمْ أَنْ يَنْكِحُوهَا إِذَا رَغِبُوا فِيهَا إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهَا وَيُعْطُوهَا حَقَّهَا الأَوْفَى فِي الصَّدَاقِ.
(Urva, Oisha (roziyallohu anho)dan ‹Agar yetimlar (haqi)da adolat qilolmasligingizdan qoʻ rqsangiz...› (Niso surasi, 3) (haqida) soʻradi:) U: «Ey jiyanim, bu yetim qiz — oʻ z valiysining qaramogʻ ida (himoyasida) boʻ ladi; (valiysi) uning goʻzalligi va moliga ragʻ bat qilib, uning mahrini kamaytirmoqchi boʻ ladi; bas, ular — mahrni toʻ liq (berishda) adolat qilish holatidan boshqa — bunday qizlarga uylanishdan qaytarildi; va ulardan boshqa (ayollarga) uylanishga buyurildi», dedi. Oisha aytdi: Odamlar bundan keyin Rasululloh ﷺdan (yana) fatvo soʻradi. Shunda Alloh ‹Sendan ayollar haqida fatvo soʻraydilar...› (degan oyatdan) to ‹...(yetim qizlar)ga uylanishni istaysizlar› (Niso surasi, 127) (degan soʻzigacha) (oyatni) nozil qildi. Alloh ular uchun (shuni) nozil qildi: yetim qiz — goʻzal va mol-dunyoli boʻ lganida, ular uning nikohiga va nasabiga ragʻ bat qilib, mahrni toʻ liq (berishni istar) edi; (lekin) u — moli va goʻzalligi kamligi sababli — yoqtirilmagan (ragʻbatsiz) boʻ lganida, uni tark qilib, undan boshqa ayollarni olar edi. Oisha aytdi: «Bas, ular undan yuz oʻ girgan paytda uni tark qilganlaridek — unga ragʻ bat qilgan paytda (ham), unga adolat qilib, mahrda uning toʻ liq haqqini bermagunlaricha, unga uylanishga (haqlari) yoʻq», dedi.(Урва, Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ‹Агар етимлар (ҳақи)да адолат қилолмаслигингиздан қў рқсангиз...› (Нисо сураси, 3) (ҳақида) сўради:) У: «Эй жияним, бу етим қиз — ў з валийсининг қарамоғ ида (ҳимоясида) бў лади; (валийси) унинг гўзаллиги ва молига рағ бат қилиб, унинг маҳрини камайтирмоқчи бў лади; бас, улар — маҳрни тў лиқ (беришда) адолат қилиш ҳолатидан бошқа — бундай қизларга уйланишдан қайтарилди; ва улардан бошқа (аёлларга) уйланишга буюрилди», деди. Оиша айтди: Одамлар бундан кейин Расулуллоҳ ﷺдан (яна) фатво сўради. Шунда Аллоҳ ‹Сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар...› (деган оятдан) то ‹...(етим қизлар)га уйланишни истайсизлар› (Нисо сураси, 127) (деган сўзигача) (оятни) нозил қилди. Аллоҳ улар учун (шуни) нозил қилди: етим қиз — гўзал ва мол-дунёли бў лганида, улар унинг никоҳига ва насабига рағ бат қилиб, маҳрни тў лиқ (беришни истар) эди; (лекин) у — моли ва гўзаллиги камлиги сабабли — ёқтирилмаган (рағбатсиз) бў лганида, уни тарк қилиб, ундан бошқа аёлларни олар эди. Оиша айтди: «Бас, улар ундан юз ў гирган пайтда уни тарк қилганларидек — унга рағ бат қилган пайтда (ҳам), унга адолат қилиб, маҳрда унинг тў лиқ ҳаққини бермагунларича, унга уйланишга (ҳақлари) йўқ», деди.