أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ، عَزَّ وَجَلَّ { وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ } قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حِجْرِ وَلِيِّهَا فَتُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ فَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا بِهِنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنَ الصَّدَاقِ فَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدُ فِيهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ } إِلَى قَوْلِهِ { وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } قَالَتْ عَائِشَةُ وَالَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى أَنَّهُ يُتْلَى فِي الْكِتَابِ الآيَةُ الأُولَى الَّتِي فِيهَا { وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ } قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ فِي الآيَةِ الأُخْرَى { وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } رَغْبَةَ أَحَدِكُمْ عَنْ يَتِيمَتِهِ الَّتِي تَكُونُ فِي حَجْرِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فى مَالِهَا مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلاَّ بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ .
Urva ibn az-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Oishadan Alloh azza va jallaning: {Agar yetim qizlar haqida adolat qila olmasligingizdan qoʻrqsangiz, oʻzingizga maʼqul boshqa ayollarga uylaninglar} degan qavli haqida soʻradi. Oisha (roziyallohu anho): «Ey jiyanim, bu — vasiysining qaramogʻida boʻlgan va uning molida sherik boʻlgan yetim qizdir. Vasiysiga uning moli va goʻzalligi yoqib qoladi va u qizning mahrida adolat qilmay, unga boshqalar beradigan miqdorni bermay, unga uylanmoqchi boʻladi. Bas, ular bu qizlarga faqat adolat qilib, ularning mahrini eng yuqori darajasiga yetkazgan holdagina uylanishlariga ijozat berilib, undan boshqa holda uylanishdan qaytarildilar va oʻzlariga maʼqul boshqa ayollarga uylanishga buyurildilar», dedi. Urva aytadi: Oisha dedi: «Soʻng odamlar bu qizlar haqida Rasululloh ﷺdan yana fatvo soʻradilar, shunda Alloh azza va jalla: {Sendan ayollar haqida fatvo soʻraydilar. Ayt: Alloh ular haqida sizlarga fatvo beradi} deb, {ularga uylanishni istaysizlar} degan qavligacha nozil qildi». Oisha dedi: «Alloh taolo Kitobda oʻqiladi deb zikr qilgan narsa avvalgi oyat boʻlib, unda: {Agar yetim qizlar haqida adolat qila olmasligingizdan qoʻrqsangiz, oʻzingizga maʼqul ayollarga uylaninglar} deyilgan». Oisha dedi: «Boshqa oyatdagi Allohning: {ularga uylanishni istaysizlar} degan qavli esa — biringizning qaramogʻida boʻlgan, moli va goʻzalligi kam boʻlgan yetim qizidan yuz oʻgirishidir. Bas, ular yetim qizlarning moliga qiziqqan holda ulardan yuz oʻgirganliklari sababli, faqat adolat bilan boʻlmasa, ularga uylanishdan qaytarildilar».Урва ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Оишадан Аллоҳ азза ва жалланинг: {Агар етим қизлар ҳақида адолат қила олмаслигингиздан қўрқсангиз, ўзингизга маъқул бошқа аёлларга уйланинглар} деган қавли ҳақида сўради. Оиша (розияллоҳу анҳо): «Эй жияним, бу — васийсининг қарамоғида бўлган ва унинг молида шерик бўлган етим қиздир. Васийсига унинг моли ва гўзаллиги ёқиб қолади ва у қизнинг маҳрида адолат қилмай, унга бошқалар берадиган миқдорни бермай, унга уйланмоқчи бўлади. Бас, улар бу қизларга фақат адолат қилиб, уларнинг маҳрини энг юқори даражасига етказган ҳолдагина уйланишларига ижозат берилиб, ундан бошқа ҳолда уйланишдан қайтарилдилар ва ўзларига маъқул бошқа аёлларга уйланишга буюрилдилар», деди. Урва айтади: Оиша деди: «Сўнг одамлар бу қизлар ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан яна фатво сўрадилар, шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар. Айт: Аллоҳ улар ҳақида сизларга фатво беради} деб, {уларга уйланишни истайсизлар} деган қавлигача нозил қилди». Оиша деди: «Аллоҳ таоло Китобда ўқилади деб зикр қилган нарса аввалги оят бўлиб, унда: {Агар етим қизлар ҳақида адолат қила олмаслигингиздан қўрқсангиз, ўзингизга маъқул аёлларга уйланинглар} дейилган». Оиша деди: «Бошқа оятдаги Аллоҳнинг: {уларга уйланишни истайсизлар} деган қавли эса — бирингизнинг қарамоғида бўлган, моли ва гўзаллиги кам бўлган етим қизидан юз ўгиришидир. Бас, улар етим қизларнинг молига қизиққан ҳолда улардан юз ўгирганликлари сабабли, фақат адолат билан бўлмаса, уларга уйланишдан қайтарилдилар».