حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="66" aya_start="4" aya_end="4"]{إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا} حَتَّى حَجَّ وَحَجَجْتُ مَعَهُ، وَعَدَلَ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِإِدَاوَةٍ، فَتَبَرَّزَ، ثُمَّ جَاءَ فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ مِنْهَا فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَانِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="66" aya_start="4" aya_end="4"]{إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا} قَالَ وَاعَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، هُمَا عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ. ثُمَّ اسْتَقْبَلَ عُمَرُ الْحَدِيثَ يَسُوقُهُ قَالَ كُنْتُ أَنَا وَجَارٌ لِي مِنَ الأَنْصَارِ فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ، وَهُمْ مِنْ عَوَالِي الْمَدِينَةِ، وَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا، فَإِذَا نَزَلْتُ جِئْتُهُ بِمَا حَدَثَ مِنْ خَبَرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ مِنَ الْوَحْىِ أَوْ غَيْرِهِ، وَإِذَا نَزَلَ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى الأَنْصَارِ إِذَا قَوْمٌ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَأْخُذْنَ مِنْ أَدَبِ نِسَاءِ الأَنْصَارِ، فَصَخِبْتُ عَلَى امْرَأَتِي فَرَاجَعَتْنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي قَالَتْ وَلِمَ تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيُرَاجِعْنَهُ، وَإِنَّ إِحْدَاهُنَّ لَتَهْجُرُهُ الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ. فَأَفْزَعَنِي ذَلِكَ وَقُلْتُ لَهَا وَقَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْهُنَّ. ثُمَّ جَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي فَنَزَلْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَهَا أَىْ حَفْصَةُ أَتُغَاضِبُ إِحْدَاكُنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ قَالَتْ نَعَمْ. فَقُلْتُ قَدْ خِبْتِ وَخَسِرْتِ، أَفَتَأْمَنِينَ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ لِغَضَبِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم فَتَهْلِكِي لاَ تَسْتَكْثِرِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تُرَاجِعِيهِ فِي شَىْءٍ، وَلاَ تَهْجُرِيهِ، وَسَلِينِي مَا بَدَا لَكِ، وَلاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ أَوْضَأَ مِنْكِ، وَأَحَبَّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ قَالَ عُمَرُ وَكُنَّا قَدْ تَحَدَّثْنَا أَنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ الْخَيْلَ لِغَزْوِنَا، فَنَزَلَ صَاحِبِي الأَنْصَارِيُّ يَوْمَ نَوْبَتِهِ، فَرَجَعَ إِلَيْنَا عِشَاءً فَضَرَبَ بَابِي ضَرْبًا شَدِيدًا وَقَالَ أَثَمَّ هُوَ فَفَزِعْتُ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ، فَقَالَ قَدْ حَدَثَ الْيَوْمَ أَمْرٌ عَظِيمٌ. قُلْتُ مَا هُوَ، أَجَاءَ غَسَّانُ قَالَ لاَ بَلْ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ وَأَهْوَلُ، طَلَّقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ. فَقُلْتُ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ، قَدْ كُنْتُ أَظُنُّ هَذَا يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ، فَجَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي فَصَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَشْرُبَةً لَهُ، فَاعْتَزَلَ فِيهَا، وَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَإِذَا هِيَ تَبْكِي فَقُلْتُ مَا يُبْكِيكِ أَلَمْ أَكُنْ حَذَّرْتُكِ هَذَا أَطَلَّقَكُنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لاَ أَدْرِي هَا هُوَ ذَا مُعْتَزِلٌ فِي الْمَشْرُبَةِ. فَخَرَجْتُ فَجِئْتُ إِلَى الْمِنْبَرِ فَإِذَا حَوْلَهُ رَهْطٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ، فَجَلَسْتُ مَعَهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ، فَجِئْتُ الْمَشْرُبَةَ الَّتِي فِيهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لِغُلاَمٍ لَهُ أَسْوَدَ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ. فَدَخَلَ الْغُلاَمُ فَكَلَّمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ كَلَّمْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرْتُكَ لَهُ، فَصَمَتَ. فَانْصَرَفْتُ حَتَّى جَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ فَقُلْتُ لِلْغُلاَمِ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ. فَدَخَلَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ. فَرَجَعْتُ فَجَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ الْغُلاَمَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ. فَدَخَلَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَىَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ. فَلَمَّا وَلَّيْتُ مُنْصَرِفًا ـ قَالَ ـ إِذَا الْغُلاَمُ يَدْعُونِي فَقَالَ قَدْ أَذِنَ لَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى رِمَالِ حَصِيرٍ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ، قَدْ أَثَّرَ الرِّمَالُ بِجَنْبِهِ مُتَّكِئًا عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ قُلْتُ وَأَنَا قَائِمٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَطَلَّقْتَ نِسَاءَكَ. فَرَفَعَ إِلَىَّ بَصَرَهُ فَقَالَ " لاَ ". فَقُلْتُ اللَّهُ أَكْبَرُ. ثُمَّ قُلْتُ وَأَنَا قَائِمٌ أَسْتَأْنِسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ رَأَيْتَنِي، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ إِذَا قَوْمٌ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ رَأَيْتَنِي وَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَهَا لاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ أَوْضَأَ مِنْكِ وَأَحَبَّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ عَائِشَةَ فَتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم تَبَسُّمَةً أُخْرَى، فَجَلَسْتُ حِينَ رَأَيْتُهُ تَبَسَّمَ، فَرَفَعْتُ بَصَرِي فِي بَيْتِهِ، فَوَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ فِي بَيْتِهِ شَيْئًا يَرُدُّ الْبَصَرَ غَيْرَ أَهَبَةٍ ثَلاَثَةٍ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ فَلْيُوَسِّعْ عَلَى أُمَّتِكَ، فَإِنَّ فَارِسًا وَالرُّومَ قَدْ وُسِّعَ عَلَيْهِمْ، وَأُعْطُوا الدُّنْيَا وَهُمْ لاَ يَعْبُدُونَ اللَّهَ. فَجَلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ مُتَّكِئًا. فَقَالَ " أَوَفِي هَذَا أَنْتَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ، إِنَّ أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلُوا طَيِّبَاتِهِمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ". فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرْ لِي. فَاعْتَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ الْحَدِيثِ حِينَ أَفْشَتْهُ حَفْصَةُ إِلَى عَائِشَةَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً وَكَانَ قَالَ " مَا أَنَا بِدَاخِلٍ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا ". مِنْ شِدَّةِ مَوْجِدَتِهِ عَلَيْهِنَّ حِينَ عَاتَبَهُ اللَّهُ، فَلَمَّا مَضَتْ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ لَيْلَةً دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَبَدَأَ بِهَا فَقَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ كُنْتَ قَدْ أَقْسَمْتَ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْنَا شَهْرًا، وَإِنَّمَا أَصْبَحْتَ مِنْ تِسْعٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً أَعُدُّهَا عَدًّا. فَقَالَ " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ". فَكَانَ ذَلِكَ الشَّهْرُ تِسْعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً. قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى آيَةَ التَّخَيُّرِ فَبَدَأَ بِي أَوَّلَ امْرَأَةٍ مِنْ نِسَائِهِ فَاخْتَرْتُهُ، ثُمَّ خَيَّرَ نِسَاءَهُ كُلَّهُنَّ فَقُلْنَ مِثْلَ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ.
(Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Umar ibnul-Xattobdan — Paygʻambar ﷺning zavjalaridan, Alloh taolo ‹Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz (yaxshi); chunki ikkovingizning qalbingiz (haqdan) ogʻ ishgan edi...› (Tahrim surasi, 4) degan oʻ sha ikki ayol (kimligi) haqida soʻrashga — doimo qiziqib (intilib) yurar edim — to u (Umar) haj qilgunga, men ham u bilan haj qilgunga qadar. (Yoʻ lda) u (yoʻ ldan) bir chetga burildi, men ham u bilan (suvli) idish (idova) koʻ tarib burildim. U hojatini chiqardi, soʻng keldi; men uning qoʻ liga (suv) quydim, u tahorat oldi. Men unga: «Ey amirul-moʼminin, Paygʻambar ﷺning zavjalaridan — Alloh taolo ‹Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz...› (Tahrim surasi, 4) degan — oʻ sha ikki ayol kim?» dedim. U: «Senga qoyil qoldim (ajab), ey Ibn Abbos! Ular — Oisha va Hafsa(dir)», dedi. Soʻng Umar hadisni (boshidan) boshlab soʻzla boshladi. U: «Men va Umayya ibn Zaydning (qabilasi) — Madinaning yuqori (chekka) joylaridan boʻ lgan Bani Umayya ibn Zaydda — bir ansoriy qoʻ shnim (bor) edik. Biz Paygʻambar ﷺning huzuriga (kelishda) navbatma-navbat (borib) turar edik: u bir kun borar, men bir kun borar edim. Men borgan paytimda, oʻ sha kungi vahy yoki boshqa (xabardan) sodir boʻ lgan (yangilikni) unga (qoʻ shnimga) keltirar (aytar) edim; u borgan paytida (ham) shunday qilar edi. Biz quraysh jamoasi — ayollarimizdan ustun (gʻ olib) edik. Ansorlarning oldigʻa (Madinaga) kelganimizda, birdan (koʻ rdik:) ayollari ularni (erlarini) yengadigan bir qavm (ekan). Bizning ayollarimiz ham ansor ayollarining odat (xulq)idan ola boshladi. Men (bir kun) xotinimga baqirdim (jahl qildim); u menga (eʼtiroz qilib) javob qaytardi; men uning menga javob qaytarishini yoqtirmadim. U: ‹Senga javob qaytarganimni nega yoqtirmaysan? Allohga qasamki, Paygʻambar ﷺning zavjalari (ham) u zotga (eʼtiroz qilib) javob qaytaradi; hatto ulardan biri u zotni — kunduzdan kechgacha — tark (xafalik bilan suhbatsiz) qoldiradi› dedi. Bu meni vahimaga soldi va men unga: ‹Ulardan kim shunday qilgan boʻ lsa, u ziyon koʻ rdi (noumid boʻ ldi)› dedim. Soʻng kiyimlarimni (egnimga) yigʻ dim (kiydim) va (Madinaga) tushib, Hafsaning oldigʻa kirdim. Unga: ‹Ey Hafsa, sizlardan biringiz Paygʻambar ﷺni — kunduzdan kechgacha — gʻ azablantiradimi?› dedim. U: ‹Ha› dedi. Men: ‹Sen ziyon koʻ rding, noumid boʻ lding! Allohning — oʻ z Rasuli ﷺning gʻ azabi (sababi) bilan — gʻ azablanishidan va (shu sababli) halok boʻ lishingdan omondamisan? Paygʻambar ﷺdan koʻ p (narsa) talab qilma, hech narsada unga (eʼtiroz qilib) javob qaytarma, uni tark (suhbatsiz) qoldirma; mendan oʻ zingga koʻ ringan (kerakli) narsani soʻra; qoʻ shning (kundoshing) sendan goʻzalroq va Paygʻambar ﷺga sevimliroq boʻ lgani seni aldab qoʻ ymasin› dedim — Oishani nazarda tutar edi.» (Umar dedi:) «Biz — Gʻ asson (qabilasi) bizga (qarshi) gʻ azot (jang) qilish uchun otlarni (taqalab) naʼllayotgani haqida — gaplashgan edik. Ansoriy sheriklim oʻ z navbati kuni (Paygʻambar ﷺ huzuriga) bordi, soʻng bizning oldimizga xufton paytida qaytib keldi va eshigimni qattiq taqillatdi hamda: ‹U (Umar) shu yerdami?› dedi. Men vahimaga tushib, uning oldigʻa chiqdim. U: ‹Bugun katta (dahshatli) bir ish sodir boʻ ldi› dedi. Men: ‹Nima u? Gʻ asson keldimi?› dedim. U: ‹Yoʻq, balki bundan ham kattaroq va dahshatliroq: Paygʻambar ﷺ oʻ z zavjalarini taloq qildi!› dedi. Men: ‹Hafsa ziyon koʻ rdi, noumid boʻ ldi! Men buning yaqinda (sodir) boʻ lishi mumkinligini gumon qilar edim› dedim. Soʻng kiyimlarimni yigʻ dim (kiydim) va bomdod namozini Paygʻambar ﷺ bilan oʻqidim. Paygʻambar ﷺ oʻ z (yuqori) xonasiga (mashruba) kirib, unda (yolgʻ iz) chetlandi (iʼtizolga kirdi). Men Hafsaning oldigʻa kirdim — birdan u yigʻ layotgan edi. Men: ‹Nima yigʻ latyapti seni? Men seni bundan ogohlantirmaganmidim? Paygʻambar ﷺ sizlarni taloq qildimi?› dedim. U: ‹Bilmayman; mana u — (yuqori) xonada (yolgʻ iz) chetlangan› dedi.» (Umar dedi:) «Men chiqib, minbarning oldigʻa keldim — birdan uning atrofida bir guruh (odam boʻ lib), baʼzisi yigʻ layotgan edi. Men ular bilan biroz oʻ tirdim, soʻng menga (yetgan) gʻ am (iztirob) meni yengdi; (shunda) Paygʻambar ﷺ ichida boʻ lgan (yuqori) xonaga keldim va u zotning qora gʻ ulomiga (xizmatkoriga): ‹Umar uchun (kirishga) izn soʻra› dedim. Gʻ ulom (ichkari) kirib, Paygʻambar ﷺga (gapni) aytdi, soʻng qaytib keldi va: ‹Men Paygʻambar ﷺga aytdim va seni (u zotga) zikr qildim; u zot sukut qildi› dedi. Men qaytib, minbar oldidagi guruh bilan oʻ tirdim; soʻng menga (yetgan) gʻ am meni yengdi; (shunda) men (yana) kelib, gʻ ulomga: ‹Umar uchun izn soʻra› dedim. U kirdi, soʻng qaytib: ‹Men seni unga zikr qildim, u zot sukut qildi› dedi. Men qaytib, minbar oldidagi guruh bilan oʻ tirdim; soʻng menga (yetgan) gʻ am meni yengdi; (shunda) men gʻ ulomga kelib: ‹Umar uchun izn soʻra› dedim. U kirdi, soʻng menga qaytib: ‹Men seni unga zikr qildim, u zot sukut qildi› dedi. Men (orqaga) burilib ketayotganimda — birdan gʻ ulom meni chaqirib: ‹Paygʻambar ﷺ senga izn berdilar› dedi.» (Umar dedi:) «Men Rasululloh ﷺning oldigʻa kirdim — birdan u zot boʻ ra (xasir) toʻ shamasi ustida yotgan edi; u zot bilan u (boʻ ra) orasida (boshqa) toʻ shak yoʻq edi; boʻ ra u zotning yon (boʻ ksi)da iz (qoldirgan) edi; u zot ichiga xurmo poʻ stlogʻ i (lif) toʻ ldirilgan charm yostiqqa suyangan edi. Men u zotga salom berdim, soʻng — tik turgan holda — ‹Ey Allohning Rasuli, sen zavjalaringni taloq qildingmi?› dedim. U zot nazarlarini menga koʻ tarib: ‹Yoʻq› dedilar. Men: ‹Allohu akbar!› dedim. Soʻng — tik turgan holda, (gapni) yumshatib (ochiqlashib) — ‹Ey Allohning Rasuli, meni koʻ rganingda edi (qiziq boʻ lar edi): biz quraysh jamoasi ayollarimizdan ustun edik; Madinaga kelganimizda esa, birdan ayollari ularni yengadigan bir qavm (boʻ ldi)› dedim. Paygʻambar ﷺ tabassum qildilar. Soʻng men: ‹Ey Allohning Rasuli, meni koʻ rganingda edi — men Hafsaning oldigʻa kirib, unga: ‹Qoʻ shning (kundoshing) sendan goʻzalroq va Paygʻambar ﷺga sevimliroq boʻ lgani seni aldab qoʻ ymasin› dedim› — Oishani nazarda tutar edi — dedim. Paygʻambar ﷺ yana bir bor tabassum qildilar. Men u zotni tabassum qilganlarini koʻ rganimda oʻ tirdim, soʻng nazarimni u zotning uyiga koʻ tardim (aylantirdim). Allohga qasamki, men u zotning uyida — koʻ zni qaytaradigan (eʼtibor tortadigan) — uchta oshlangan teridan boshqa hech narsa koʻ rmadim. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, Allohga duo qil — ummatingga (rizqni) keng qilsin; chunki Fors va Rumga keng (rizq) berilgan, ularga dunyo berilgan — holbuki ular Allohga ibodat qilmaydi› dedim. Paygʻambar ﷺ — suyangan holda edilar — (tik) oʻ tirib oldilar va: ‹Sen shu (fikr)damisan, ey Ibnul-Xattob? Ular — pok (lazzat)lari dunyo hayotidayoq (tezda) berilgan bir qavmdir› dedilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, men uchun (Allohdan) magʻ firat soʻra› dedim.» Paygʻambar ﷺ — Hafsa (sirni) Oishaga oshkor qilgan oʻ sha hadis (voqea) sababli — zavjalaridan yigirma toʻ qqiz kecha chetlandilar (iʼtizolga kirdilar); va u zot — Alloh ularni (er-xotin masalasida) itob qilgan paytda — ularga (boʻ lgan) qattiq ranjishlari sababli: ‹Men ularning oldigʻa bir oy (davomida) kirmayman› degan edilar. Yigirma toʻ qqiz kecha oʻ tgach, u zot Oishaning oldigʻa kirdilar va undan boshladilar. Oisha u zotga: ‹Ey Allohning Rasuli, sen bizning oldimizga bir oy kirmaslikka qasam ichgan eding; (holbuki) men sanab kelgan yigirma toʻ qqiz kechadan (keyin) tongni qarshilading (yaʼni 29 kun oʻ tdi)› dedi. U zot: ‹Oy — (baʼzan) yigirma toʻ qqiz (kun)dir› dedilar. Oʻ sha oy yigirma toʻ qqiz kecha (chiqdi). Oisha aytdi: «Soʻng Alloh taolo taxyir (tanlov) oyatini nozil qildi; u zot — zavjalaridan birinchi ayol (sifatida) — mendan boshladilar; men u zotni (Alloh va Rasulini) tanladim. Soʻng u zot barcha zavjalarini (shu tanlovga) qoʻ ydilar (ixtiyor berdilar); ular (ham) Oisha aytgandek (gap)ni aytdi.»(Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Умар ибнул-Хаттобдан — Пайғамбар ﷺнинг завжаларидан, Аллоҳ таоло ‹Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз (яхши); чунки икковингизнинг қалбингиз (ҳақдан) оғ ишган эди...› (Таҳрим сураси, 4) деган ў ша икки аёл (кимлиги) ҳақида сўрашга — доимо қизиқиб (интилиб) юрар эдим — то у (Умар) ҳаж қилгунга, мен ҳам у билан ҳаж қилгунга қадар. (Йў лда) у (йў лдан) бир четга бурилди, мен ҳам у билан (сувли) идиш (идова) кў тариб бурилдим. У ҳожатини чиқарди, сўнг келди; мен унинг қў лига (сув) қуйдим, у таҳорат олди. Мен унга: «Эй амирул-мўминин, Пайғамбар ﷺнинг завжаларидан — Аллоҳ таоло ‹Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз...› (Таҳрим сураси, 4) деган — ў ша икки аёл ким?» дедим. У: «Сенга қойил қолдим (ажаб), эй Ибн Аббос! Улар — Оиша ва Ҳафса(дир)», деди. Сўнг Умар ҳадисни (бошидан) бошлаб сўзла бошлади. У: «Мен ва Умайя ибн Зайднинг (қабиласи) — Мадинанинг юқори (чекка) жойларидан бў лган Бани Умайя ибн Зайдда — бир ансорий қў шним (бор) эдик. Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурига (келишда) навбатма-навбат (бориб) турар эдик: у бир кун борар, мен бир кун борар эдим. Мен борган пайтимда, ў ша кунги ваҳй ёки бошқа (хабардан) содир бў лган (янгиликни) унга (қў шнимга) келтирар (айтар) эдим; у борган пайтида (ҳам) шундай қилар эди. Биз қурайш жамоаси — аёлларимиздан устун (ғ олиб) эдик. Ансорларнинг олдиға (Мадинага) келганимизда, бирдан (кў рдик:) аёллари уларни (эрларини) енгадиган бир қавм (экан). Бизнинг аёлларимиз ҳам ансор аёлларининг одат (хулқ)идан ола бошлади. Мен (бир кун) хотинимга бақирдим (жаҳл қилдим); у менга (эътироз қилиб) жавоб қайтарди; мен унинг менга жавоб қайтаришини ёқтирмадим. У: ‹Сенга жавоб қайтарганимни нега ёқтирмайсан? Аллоҳга қасамки, Пайғамбар ﷺнинг завжалари (ҳам) у зотга (эътироз қилиб) жавоб қайтаради; ҳатто улардан бири у зотни — кундуздан кечгача — тарк (хафалик билан суҳбатсиз) қолдиради› деди. Бу мени ваҳимага солди ва мен унга: ‹Улардан ким шундай қилган бў лса, у зиён кў рди (ноумид бў лди)› дедим. Сўнг кийимларимни (эгнимга) йиғ дим (кийдим) ва (Мадинага) тушиб, Ҳафсанинг олдиға кирдим. Унга: ‹Эй Ҳафса, сизлардан бирингиз Пайғамбар ﷺни — кундуздан кечгача — ғ азаблантирадими?› дедим. У: ‹Ҳа› деди. Мен: ‹Сен зиён кў рдинг, ноумид бў лдинг! Аллоҳнинг — ў з Расули ﷺнинг ғ азаби (сабаби) билан — ғ азабланишидан ва (шу сабабли) ҳалок бў лишингдан омондамисан? Пайғамбар ﷺдан кў п (нарса) талаб қилма, ҳеч нарсада унга (эътироз қилиб) жавоб қайтарма, уни тарк (суҳбатсиз) қолдирма; мендан ў зингга кў ринган (керакли) нарсани сўра; қў шнинг (кундошинг) сендан гўзалроқ ва Пайғамбар ﷺга севимлироқ бў лгани сени алдаб қў ймасин› дедим — Оишани назарда тутар эди.» (Умар деди:) «Биз — Ғ ассон (қабиласи) бизга (қарши) ғ азот (жанг) қилиш учун отларни (тақалаб) наъллаётгани ҳақида — гаплашган эдик. Ансорий шериклим ў з навбати куни (Пайғамбар ﷺ ҳузурига) борди, сўнг бизнинг олдимизга хуфтон пайтида қайтиб келди ва эшигимни қаттиқ тақиллатди ҳамда: ‹У (Умар) шу ердами?› деди. Мен ваҳимага тушиб, унинг олдиға чиқдим. У: ‹Бугун катта (даҳшатли) бир иш содир бў лди› деди. Мен: ‹Нима у? Ғ ассон келдими?› дедим. У: ‹Йўқ, балки бундан ҳам каттароқ ва даҳшатлироқ: Пайғамбар ﷺ ў з завжаларини талоқ қилди!› деди. Мен: ‹Ҳафса зиён кў рди, ноумид бў лди! Мен бунинг яқинда (содир) бў лиши мумкинлигини гумон қилар эдим› дедим. Сўнг кийимларимни йиғ дим (кийдим) ва бомдод намозини Пайғамбар ﷺ билан ўқидим. Пайғамбар ﷺ ў з (юқори) хонасига (машруба) кириб, унда (ёлғ из) четланди (иътизолга кирди). Мен Ҳафсанинг олдиға кирдим — бирдан у йиғ лаётган эди. Мен: ‹Нима йиғ латяпти сени? Мен сени бундан огоҳлантирмаганмидим? Пайғамбар ﷺ сизларни талоқ қилдими?› дедим. У: ‹Билмайман; мана у — (юқори) хонада (ёлғ из) четланган› деди.» (Умар деди:) «Мен чиқиб, минбарнинг олдиға келдим — бирдан унинг атрофида бир гуруҳ (одам бў либ), баъзиси йиғ лаётган эди. Мен улар билан бироз ў тирдим, сўнг менга (етган) ғ ам (изтироб) мени енгди; (шунда) Пайғамбар ﷺ ичида бў лган (юқори) хонага келдим ва у зотнинг қора ғ уломига (хизматкорига): ‹Умар учун (киришга) изн сўра› дедим. Ғ улом (ичкари) кириб, Пайғамбар ﷺга (гапни) айтди, сўнг қайтиб келди ва: ‹Мен Пайғамбар ﷺга айтдим ва сени (у зотга) зикр қилдим; у зот сукут қилди› деди. Мен қайтиб, минбар олдидаги гуруҳ билан ў тирдим; сўнг менга (етган) ғ ам мени енгди; (шунда) мен (яна) келиб, ғ уломга: ‹Умар учун изн сўра› дедим. У кирди, сўнг қайтиб: ‹Мен сени унга зикр қилдим, у зот сукут қилди› деди. Мен қайтиб, минбар олдидаги гуруҳ билан ў тирдим; сўнг менга (етган) ғ ам мени енгди; (шунда) мен ғ уломга келиб: ‹Умар учун изн сўра› дедим. У кирди, сўнг менга қайтиб: ‹Мен сени унга зикр қилдим, у зот сукут қилди› деди. Мен (орқага) бурилиб кетаётганимда — бирдан ғ улом мени чақириб: ‹Пайғамбар ﷺ сенга изн бердилар› деди.» (Умар деди:) «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға кирдим — бирдан у зот бў ра (хасир) тў шамаси устида ётган эди; у зот билан у (бў ра) орасида (бошқа) тў шак йўқ эди; бў ра у зотнинг ён (бў кси)да из (қолдирган) эди; у зот ичига хурмо пў стлоғ и (лиф) тў лдирилган чарм ёстиққа суянган эди. Мен у зотга салом бердим, сўнг — тик турган ҳолда — ‹Эй Аллоҳнинг Расули, сен завжаларингни талоқ қилдингми?› дедим. У зот назарларини менга кў тариб: ‹Йўқ› дедилар. Мен: ‹Аллоҳу акбар!› дедим. Сўнг — тик турган ҳолда, (гапни) юмшатиб (очиқлашиб) — ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мени кў рганингда эди (қизиқ бў лар эди): биз қурайш жамоаси аёлларимиздан устун эдик; Мадинага келганимизда эса, бирдан аёллари уларни енгадиган бир қавм (бў лди)› дедим. Пайғамбар ﷺ табассум қилдилар. Сўнг мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мени кў рганингда эди — мен Ҳафсанинг олдиға кириб, унга: ‹Қў шнинг (кундошинг) сендан гўзалроқ ва Пайғамбар ﷺга севимлироқ бў лгани сени алдаб қў ймасин› дедим› — Оишани назарда тутар эди — дедим. Пайғамбар ﷺ яна бир бор табассум қилдилар. Мен у зотни табассум қилганларини кў рганимда ў тирдим, сўнг назаримни у зотнинг уйига кў тардим (айлантирдим). Аллоҳга қасамки, мен у зотнинг уйида — кў зни қайтарадиган (эътибор тортадиган) — учта ошланган теридан бошқа ҳеч нарса кў рмадим. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга дуо қил — умматингга (ризқни) кенг қилсин; чунки Форс ва Румга кенг (ризқ) берилган, уларга дунё берилган — ҳолбуки улар Аллоҳга ибодат қилмайди› дедим. Пайғамбар ﷺ — суянган ҳолда эдилар — (тик) ў тириб олдилар ва: ‹Сен шу (фикр)дамисан, эй Ибнул-Хаттоб? Улар — пок (лаззат)лари дунё ҳаётидаёқ (тезда) берилган бир қавмдир› дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен учун (Аллоҳдан) мағ фират сўра› дедим.» Пайғамбар ﷺ — Ҳафса (сирни) Оишага ошкор қилган ў ша ҳадис (воқеа) сабабли — завжаларидан йигирма тў ққиз кеча четландилар (иътизолга кирдилар); ва у зот — Аллоҳ уларни (эр-хотин масаласида) итоб қилган пайтда — уларга (бў лган) қаттиқ ранжишлари сабабли: ‹Мен уларнинг олдиға бир ой (давомида) кирмайман› деган эдилар. Йигирма тў ққиз кеча ў тгач, у зот Оишанинг олдиға кирдилар ва ундан бошладилар. Оиша у зотга: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, сен бизнинг олдимизга бир ой кирмасликка қасам ичган эдинг; (ҳолбуки) мен санаб келган йигирма тў ққиз кечадан (кейин) тонгни қаршиладинг (яъни 29 кун ў тди)› деди. У зот: ‹Ой — (баъзан) йигирма тў ққиз (кун)дир› дедилар. Ў ша ой йигирма тў ққиз кеча (чиқди). Оиша айтди: «Сўнг Аллоҳ таоло тахйир (танлов) оятини нозил қилди; у зот — завжаларидан биринчи аёл (сифатида) — мендан бошладилар; мен у зотни (Аллоҳ ва Расулини) танладим. Сўнг у зот барча завжаларини (шу танловга) қў йдилар (ихтиёр бердилар); улар (ҳам) Оиша айтгандек (гап)ни айтди.»