حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا حُذَيْفَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثَيْنِ رَأَيْتُ أَحَدَهُمَا وَأَنَا أَنْتَظِرُ الآخَرَ حَدَّثَنَا " أَنَّ الأَمَانَةَ نَزَلَتْ فِي جَذْرِ قُلُوبِ الرِّجَالِ، ثُمَّ عَلِمُوا مِنَ الْقُرْآنِ، ثُمَّ عَلِمُوا مِنَ السُّنَّةِ ". وَحَدَّثَنَا عَنْ رَفْعِهَا قَالَ " يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ، فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ أَثَرِ الْوَكْتِ، ثُمَّ يَنَامُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ فَيَبْقَى فِيهَا أَثَرُهَا مِثْلَ أَثَرِ الْمَجْلِ، كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَ، فَتَرَاهُ مُنْتَبِرًا وَلَيْسَ فِيهِ شَىْءٌ، وَيُصْبِحُ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ فَلاَ يَكَادُ أَحَدٌ يُؤَدِّي الأَمَانَةَ فَيُقَالُ إِنَّ فِي بَنِي فُلاَنٍ رَجُلاً أَمِينًا. وَيُقَالُ لِلرَّجُلِ مَا أَعْقَلَهُ، وَمَا أَظْرَفَهُ، وَمَا أَجْلَدَهُ، وَمَا فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةِ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ، وَلَقَدْ أَتَى عَلَىَّ زَمَانٌ، وَلاَ أُبَالِي أَيُّكُمْ بَايَعْتُ، لَئِنْ كَانَ مُسْلِمًا رَدَّهُ عَلَىَّ الإِسْلاَمُ، وَإِنْ كَانَ نَصْرَانِيًّا رَدَّهُ عَلَىَّ سَاعِيهِ، وَأَمَّا الْيَوْمَ فَمَا كُنْتُ أُبَايِعُ إِلاَّ فُلاَنًا وَفُلاَنًا ".
(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ bizga ikkita hadis aytib berdilar; men ularning birini koʻrdim (roʻyobini koʻrdim), ikkinchisini esa kutib turibman. U zot bizga: «Albatta, omonat (ishonch) kishilarning qalblarining tubiga (ildiziga) tushdi (joylashdi); soʻng ular Qurʼondan (uni) bildilar, soʻng sunnatdan (uni) bildilar», deb aytdilar. Yana bizga uning (omonatning) koʻtarilishi haqida: «Kishi bir uyqu uxlaydi-da, omonat uning qalbidan olib qoʻyiladi; uning izi xira nuqta (vakt) izidek (boʻlib) qoladi. Soʻng (yana) bir uyqu uxlaydi-da, u (omonat) olib qoʻyiladi; uning izi qadoq (majl) izidek (boʻlib) qoladi — xuddi sen oyogʻingga dumalatib yuborgan choʻgʻ kabi: u (joy) shishadi, sen uni (shishib) koʻtarilgan koʻrasan, ammo uning ichida hech narsa (foyda) yoʻq. Odamlar (oʻzaro) savdo qiladigan boʻladi-yu, deyarli hech kim omonatni ado etmaydi; bas: ‹Falon (qabila)da bir ishonchli (omin) kishi bor›, deyiladi. Bir kishi haqida: ‹U qanday aqlli, qanday zarif (xushmuomala), qanday baquvvat!› deyiladi — holbuki uning qalbida xardal (gorchica) urugʻichalik ham iymon yoʻq», dedilar. (Huzayfa aytdi:) Darhaqiqat, menga shunday bir zamon kelgan ediki, men sizlarning qaysi biringiz bilan (savdoda) bitim qilishimdan parvo qilmasdim: agar (u) musulmon boʻlsa, uni menga islomi qaytarib berardi; agar nasroniy boʻlsa, uni menga (uning) amaldori (sohibi) qaytarib berardi. Ammo bugun men faqat falon va falon kishi bilangina bitim qilardim.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бизга иккита ҳадис айтиб бердилар; мен уларнинг бирини кўрдим (рўёбини кўрдим), иккинчисини эса кутиб турибман. У зот бизга: «Албатта, омонат (ишонч) кишиларнинг қалбларининг тубига (илдизига) тушди (жойлашди); сўнг улар Қуръондан (уни) билдилар, сўнг суннатдан (уни) билдилар», деб айтдилар. Яна бизга унинг (омонатнинг) кўтарилиши ҳақида: «Киши бир уйқу ухлайди-да, омонат унинг қалбидан олиб қўйилади; унинг изи хира нуқта (вакт) изидек (бўлиб) қолади. Сўнг (яна) бир уйқу ухлайди-да, у (омонат) олиб қўйилади; унинг изи қадоқ (мажл) изидек (бўлиб) қолади — худди сен оёғингга думалатиб юборган чўғ каби: у (жой) шишади, сен уни (шишиб) кўтарилган кўрасан, аммо унинг ичида ҳеч нарса (фойда) йўқ. Одамлар (ўзаро) савдо қиладиган бўлади-ю, деярли ҳеч ким омонатни адо этмайди; бас: ‹Фалон (қабила)да бир ишончли (омин) киши бор›, дейилади. Бир киши ҳақида: ‹У қандай ақлли, қандай зариф (хушмуомала), қандай бақувват!› дейилади — ҳолбуки унинг қалбида хардал (горчиса) уруғичалик ҳам иймон йўқ», дедилар. (Ҳузайфа айтди:) Дарҳақиқат, менга шундай бир замон келган эдики, мен сизларнинг қайси бирингиз билан (савдода) битим қилишимдан парво қилмасдим: агар (у) мусулмон бўлса, уни менга исломи қайтариб берарди; агар насроний бўлса, уни менга (унинг) амалдори (соҳиби) қайтариб берарди. Аммо бугун мен фақат фалон ва фалон киши билангина битим қилардим.