حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ الأَشْعَثِ لَفْظًا فِي كِتَابِ النَّاسِخِ وَالْمَنْسُوخِ , نا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَلَبِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ خُرَيْقٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ ، قَالَ : خَرَجْنَا فِي سَفَرٍ فَأَصَابَ رَجُلا مِنَّا حَجَرٌ فَشَجَّهُ فِي رَأْسِهِ , ثُمَّ احْتَلَمَ . فَسَأَلَ أَصْحَابَهُ هَلْ تَجِدُونَ فِيَّ رُخْصَةً فِي التَّيَمُّمِ ؟ قَالُوا : مَا نَجْدُ لَكَ رُخْصَةً وَأَنْتَ تَقْدِرُ عَلَى الْمَاءِ , فَاغْتَسَلَ فَمَاتَ , فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , أُخْبِرَ بِذَلِكَ , فَقَالَ : " قَتَلُوهُ قَتَلَهُمُ اللَّهُ , أَلا سَأَلُوا إِذَا لَمْ يَعْلَمُوا فَإِنَّمَا شِفَاءُ الْعِيِّ السُّؤَالُ , إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيهِ أَنْ يَتَيَمَّمَ وَيَعْصِرَ أَوْ يَعْصِبَ عَلَى جَرْحِهِ ثُمَّ يَمْسَحَ عَلَيْهِ وَيَغْسِلَ سَائِرَ جَسَدِهِ " . شَكَّ مُوسَى , قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ سُنَّةٌ تَفَرَّدَ بِهَا أَهْلُ مَكَّةَ , وَحَمَلَهَا أَهْلُ الْجَزِيرَةِ . لَمْ يَرْوِهِ عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ جَابِرٍ , غَيْرُ الزُّبَيْرِ بْنِ خُرَيْقٍ وَلَيْسَ بِالْقَوِيِّ ، وَخَالَفَهُ الأَوْزَاعِيُّ , فَرَوَاهُ عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسِ وَاخْتُلِفَ عَلَى الأَوْزَاعِيِّ , فَقِيلَ عَنْهُ عَنْ عَطَاءٍ , وَقِيلَ عَنْهُ بَلَغَنِي عَنْ عَطَاءٍ , وَأَرْسَلَ الأَوْزَاعِيُّ آخِرَهُ عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَهُوَ الصَّوَابُ , وَقَالَ ابْنُ أَبِي حَاتِمٍ : سَأَلْتُ أَبِي , وَأَبَا زُرْعَةَ عَنْهُ , فَقَالا : رَوَاهُ ابْنُ أَبِي الْعِشْرِينَ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسِ وَأَسْنَدَ الْحَدِيثَ
Ato Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U dedi: Biz bir safarga chiqdik. Bizdan bir kishiga tosh tegib, boshini yorib yubordi. Soʻng u ehtilom boʻldi. U oʻrtoqlaridan soʻrab: «Men uchun tayammum qilishga ruxsat topasizlarmi?» dedi. Ular: «Sen uchun ruxsat topmaymiz, axir sen suvga qodirsan», dedilar. Shunda u gʻusl qildi va vafot etdi. Biz Rasululloh ﷺning huzurlariga kelganimizda, bu xabar u zotga yetkazildi. U zot: «Ular uni oʻldiribdilar, Alloh ularni oʻldirsin! Bilmagan boʻlsalar, nega soʻramadilar? Zero jaholatning shifosi soʻrashdir. Unga tayammum qilib, yarasini siqib (yoki bogʻlab), soʻng ustidan mash qilib, tanasining qolgan qismini yuvishning oʻzi kifoya qilardi», dedilar. Muso shubha qildi. Abu Bakr aytdi: Bu — Makka ahli yolgʻiz rivoyat qilgan, Jazira ahli esa koʻtarib yurgan sunnatdir. Buni Atodan, u Jobirdan az-Zubayr ibn Xurayqdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan, u esa kuchli emas. Unga al-Avzoiy muxolif boʻlib, uni Atodan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilgan. Al-Avzoiy haqida ixtilof qilingan: undan «Atodan» deb ham aytilgan, «menga Atodan yetdi» deb ham aytilgan. Al-Avzoiy uning oxirini Atodan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qilgan, toʻgʻrisi ham shudir. Ibn Abu Hotim aytdi: Men bu haqda otamdan va Abu Zurʼadan soʻradim. Ular: «Buni Ibn Abul-Ishrin al-Avzoiydan, u Ismoil ibn Muslimdan, u Atodan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilgan va hadisni musnad qilgan», dedilar.Ато Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У деди: Биз бир сафарга чиқдик. Биздан бир кишига тош тегиб, бошини ёриб юборди. Сўнг у эҳтилом бўлди. У ўртоқларидан сўраб: «Мен учун таяммум қилишга рухсат топасизларми?» деди. Улар: «Сен учун рухсат топмаймиз, ахир сен сувга қодирсан», дедилар. Шунда у ғусл қилди ва вафот этди. Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келганимизда, бу хабар у зотга етказилди. У зот: «Улар уни ўлдирибдилар, Аллоҳ уларни ўлдирсин! Билмаган бўлсалар, нега сўрамадилар? Зеро жаҳолатнинг шифоси сўрашдир. Унга таяммум қилиб, ярасини сиқиб (ёки боғлаб), сўнг устидан маш қилиб, танасининг қолган қисмини ювишнинг ўзи кифоя қиларди», дедилар. Мусо шубҳа қилди. Абу Бакр айтди: Бу — Макка аҳли ёлғиз ривоят қилган, Жазира аҳли эса кўтариб юрган суннатдир. Буни Атодан, у Жобирдан аз-Зубайр ибн Хурайқдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган, у эса кучли эмас. Унга ал-Авзоий мухолиф бўлиб, уни Атодан, у Ибн Аббосдан ривоят қилган. Ал-Авзоий ҳақида ихтилоф қилинган: ундан «Атодан» деб ҳам айтилган, «менга Атодан етди» деб ҳам айтилган. Ал-Авзоий унинг охирини Атодан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилган, тўғриси ҳам шудир. Ибн Абу Ҳотим айтди: Мен бу ҳақда отамдан ва Абу Зуръадан сўрадим. Улар: «Буни Ибн Абул-Ишрин ал-Авзоийдан, у Исмоил ибн Муслимдан, у Атодан, у Ибн Аббосдан ривоят қилган ва ҳадисни муснад қилган», дедилар.