أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَّرَ رَجُلًا عَلَى سَرِيَّةٍ أَوْصَاهُ : " إِذَا لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، فَادْعُهُمْ إِلَى إِحْدَى ثَلَاثِ خِلَالٍ أَوْ ثَلاثِ خِصَالٍ فَأَيَّتُهُمْ مَا أَجَابُوكَ إِلَيْهَا، فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الْإِسْلَامِ، فَإِنْ هُمْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ، ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ، وَأَخْبِرْهُمْ إِنْ هُمْ فَعَلُوا أَنَّ لَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ، وَأَنَّ عَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ، فَإِنْ هُمْ أَبَوْا، فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ، يَجْرِي عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يَجْرِي عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَلَيْسَ لَهُمْ فِي الْفَيْءِ وَالْغَنِيمَةِ نَصِيبٌ إِلَّا أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ. فَإِنْ هُمْ أَبَوْا أَنْ يَدْخُلُوا فِي الْإِسْلامِ، فَسَلْهُمْ إِعْطَاءَ الْجِزْيَةِ، فَإِنْ فَعَلُوا، فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ، فَإِنْ هُمْ أَبَوْا، فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَقَاتِلْهُمْ. وَإِنْ حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ، فَإِنْ أَرَادُوكَ أَنْ تَجْعَلَ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ نَبِيِّهِ، فَلَا تَجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ، وَلَا ذِمَّةَ نَبِيِّهِ، وَلَكِنْ اجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّتَكَ وَذِمَّةَ أَبِيكَ، وَذِمَّةَ أَصْحَابِكَ، فَإِنَّكُمْ إِنْ تُخْفِرُوا بِذِمَّتِكُمْ وَذِمَّةِ آبَائِكُمْ، أَهْوَنُ عَلَيْكُمْ مِنْ أَنْ تُخْفِرُوا ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ رَسُولِهِ. وَإِنْ حَاصَرْتَ حِصْنًا فَأَرَادُوكَ أَنْ يَنْزِلُوا عَلَى حُكْمِ اللَّهِ، فَلَا تُنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ، وَلَكِنْ أَنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِكَ، فَإِنَّكَ لَا تَدْرِي أَتُصِيبُ حُكْمَ اللَّهِ فِيهِمْ أَمْ لا، ثُمَّ اقْضِ فِيهِمْ بِمَا شِئْتَ " . قَالَ عَلْقَمَةُ : فَحَدَّثْتُ بِهِ مُقَاتِلَ بْنَ حَيَّانَ ، فَقَالَ : حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ هَيْصَمٍ ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bir kishini sariyyaga amir qilib tayinlaganlarida, unga shunday vasiyat qilar edilar: «Mushriklardan boʻlgan dushmaningga duch kelsang, ularni uch xislatdan biriga daʼvat et. Ulardan qaysi biriga javob berishsa, undan qabul qil va ularga tegma. Soʻng ularni Islomga daʼvat et; agar javob berishsa, undan qabul qil va ularga tegma. Soʻng ularni oʻz yurtlaridan muhojirlar yurtiga koʻchishga daʼvat et va agar shuni qilsalar, ularga muhojirlarga tegishli narsalar tegishli boʻlishini, muhojirlar zimmasidagi narsalar ularning zimmasida ham boʻlishini xabar qil. Agar bosh tortsalar, ular musulmon aʼrobiylari kabi boʻlishlarini, moʻminlarga joriy boʻladigan Allohning hukmi ularga ham joriy boʻlishini, biroq musulmonlar bilan jihod qilmasalar, fay va oʻljada ularga hech qanday ulush yoʻqligini xabar qil. Agar Islomga kirishdan bosh tortsalar, ulardan jizya berishlarini soʻra. Agar qilsalar, undan qabul qil va ularga tegma. Agar bosh tortsalar, Allohdan yordam soʻra va ular bilan jang qil. Agar bir qalʼa ahlini qamal qilsang va ular sendan Allohning zimmasi va Paygʻambarining zimmasini (omonligini) berishingni istasalar, ularga Allohning zimmasini ham, Paygʻambarining zimmasini ham berma, balki oʻz zimmangni, otangning zimmasini va sahobalaringning zimmasini ber. Chunki oʻz zimmangizni va otalaringiz zimmasini buzsangiz, bu sizlar uchun Alloh va Uning Rasulining zimmasini buzishingizdan koʻra yengilroqdir. Agar bir qalʼani qamal qilsang va ular Allohning hukmiga koʻra taslim boʻlishni istasalar, ularni Allohning hukmiga koʻra tushirma, balki oʻz hukmingga koʻra tushir. Chunki ular haqida Allohning hukmini toʻgʻri topasanmi yoki yoʻqmi, bilmaysan. Soʻng ular haqida oʻzing xohlagancha hukm qil». Alqama aytdi: Men buni Muqotil ibn Hayyonga aytib berdim. U: «Menga Muslim ibn Haysam, Nuʼmon ibn Muqarrindan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi», dedi.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир кишини сарийяга амир қилиб тайинлаганларида, унга шундай васият қилар эдилар: «Мушриклардан бўлган душманингга дуч келсанг, уларни уч хислатдан бирига даъват эт. Улардан қайси бирига жавоб беришса, ундан қабул қил ва уларга тегма. Сўнг уларни Исломга даъват эт; агар жавоб беришса, ундан қабул қил ва уларга тегма. Сўнг уларни ўз юртларидан муҳожирлар юртига кўчишга даъват эт ва агар шуни қилсалар, уларга муҳожирларга тегишли нарсалар тегишли бўлишини, муҳожирлар зиммасидаги нарсалар уларнинг зиммасида ҳам бўлишини хабар қил. Агар бош тортсалар, улар мусулмон аъробийлари каби бўлишларини, мўминларга жорий бўладиган Аллоҳнинг ҳукми уларга ҳам жорий бўлишини, бироқ мусулмонлар билан жиҳод қилмасалар, фай ва ўлжада уларга ҳеч қандай улуш йўқлигини хабар қил. Агар Исломга киришдан бош тортсалар, улардан жизя беришларини сўра. Агар қилсалар, ундан қабул қил ва уларга тегма. Агар бош тортсалар, Аллоҳдан ёрдам сўра ва улар билан жанг қил. Агар бир қалъа аҳлини қамал қилсанг ва улар сендан Аллоҳнинг зиммаси ва Пайғамбарининг зиммасини (омонлигини) беришингни истасалар, уларга Аллоҳнинг зиммасини ҳам, Пайғамбарининг зиммасини ҳам берма, балки ўз зиммангни, отангнинг зиммасини ва саҳобаларингнинг зиммасини бер. Чунки ўз зиммангизни ва оталарингиз зиммасини бузсангиз, бу сизлар учун Аллоҳ ва Унинг Расулининг зиммасини бузишингиздан кўра енгилроқдир. Агар бир қалъани қамал қилсанг ва улар Аллоҳнинг ҳукмига кўра таслим бўлишни истасалар, уларни Аллоҳнинг ҳукмига кўра туширма, балки ўз ҳукмингга кўра тушир. Чунки улар ҳақида Аллоҳнинг ҳукмини тўғри топасанми ёки йўқми, билмайсан. Сўнг улар ҳақида ўзинг хоҳлаганча ҳукм қил». Алқама айтди: Мен буни Муқотил ибн Ҳайёнга айтиб бердим. У: «Менга Муслим ибн Ҳайсам, Нуъмон ибн Муқарриндан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилди», деди.