حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ حَدِيدٍ ، عَنْ صَخْرٍ الْغَامِدِيِّ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " اللَّهُمَّ بَارِكْ لِأُمَّتِي فِي بُكُورِهَا " . وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا بَعَثَ سَرِيَّةً، بَعَثَهَا مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ. قَالَ : فَكَانَ هَذَا الرَّجُلُ رَجُلًا تَاجِرًا فَكَانَ يَبْعَثُ غِلْمَانَهُ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ، فَكَثُرَ مَالُهُ

Saxr al-Gʻomidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Allohim, ummatimga erta tongida baraka bergin», dedilar. Rasululloh ﷺ bir sariyya (qoʻshin) joʻnatsalar, uni kunning avvalida joʻnatar edilar. (Rovi) aytdi: Bu kishi savdogar edi; u xizmatkorlarini kunning avvalida (savdoga) joʻnatar edi va uning moli koʻpaydi.Сахр ал-Ғомидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, умматимга эрта тонгида барака бергин», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ бир сарийя (қўшин) жўнатсалар, уни куннинг аввалида жўнатар эдилар. (Рови) айтди: Бу киши савдогар эди; у хизматкорларини куннинг аввалида (савдога) жўнатар эди ва унинг моли кўпайди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : " لَقَلَّمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْرُجُ إِذَا أَرَادَ سَفَرًا إِلَّا يَوْمَ الْخَمِيسِ "

Abdurrahmon ibn Kaʼb otasidan rivoyat qiladi. U aytdi: «Rasululloh ﷺ safarni iroda qilsalar, payshanba kunidan boshqa kunda juda kam chiqar edilar».Абдурраҳмон ибн Каъб отасидан ривоят қилади. У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ сафарни ирода қилсалар, пайшанба кунидан бошқа кунда жуда кам чиқар эдилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ ، وَابْنُ لَهِيعَةَ ، قَالَا : حَدَّثَنَا شُرَحْبِيلُ بْنُ شَرِيكٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيَّ يُحَدِّثُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " خَيْرُ الأَصْحَابِ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرُهُمْ لِصَاحِبِهِ، وَخَيْرُ الْجِيرَانِ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرُهُمْ لِجَارِهِ "

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: «Alloh huzurida doʻstlarning eng yaxshisi — oʻz doʻstiga eng yaxshi boʻlganidir; Alloh huzurida qoʻshnilarning eng yaxshisi — oʻz qoʻshnisiga eng yaxshi boʻlganidir».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: «Аллоҳ ҳузурида дўстларнинг энг яхшиси — ўз дўстига энг яхши бўлганидир; Аллоҳ ҳузурида қўшниларнинг энг яхшиси — ўз қўшнисига энг яхши бўлганидир».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ ، حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ عَلِيٍّ ، عَنْ يُونُسَ ، وَعُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " خَيْرُ الأَصْحَابِ أَرْبَعَةٌ، وَخَيْرُ الْجُيُوشِ أَرْبَعَةُ آلَافٍ، وَخَيْرُ السَّرَايَا أَرْبَعُ مِائَةٍ، وَمَا بَلَغَ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا فَصَبَرُوا، وَصَدَقُوا فَغُلِبُوا مِنْ قِلَّةٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Hamrohlarning eng yaxshisi toʻrttadir, qoʻshinlarning eng yaxshisi toʻrt mingdir, sariyyalarning eng yaxshisi toʻrt yuzdir; oʻn ikki mingga yetgan (qoʻshin) sabr qilib, sodiq boʻlsa, ozligi sababli magʻlub boʻlmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳамроҳларнинг энг яхшиси тўрттадир, қўшинларнинг энг яхшиси тўрт мингдир, сарийяларнинг энг яхшиси тўрт юздир; ўн икки мингга етган (қўшин) сабр қилиб, содиқ бўлса, озлиги сабабли мағлуб бўлмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَّرَ رَجُلًا عَلَى سَرِيَّةٍ أَوْصَاهُ فِي خَاصَّةِ نَفْسِهِ بِتَقْوَى اللَّهِ، وَبِمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا، وَقَالَ : " اغْزُوا بِسْمِ اللَّهِ، وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ، قَاتِلُوا مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ، اغْزُوا وَلَا تَغْدِرُوا، وَلَا تَغُلُّوا، وَلَا تُمَثِّلُوا، وَلَا تَقْتُلُوا وَلِيدًا "

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bir kishini sariyyaga amir qilib tayinlaganlarida, uni oʻz zimmasida Allohdan qoʻrqishga va oʻzi bilan boʻlgan musulmonlarga yaxshi muomala qilishga vasiyat qilib, shunday der edilar: «Allohning nomi bilan va Alloh yoʻlida jang qilinglar. Allohga kufr keltirganlarga qarshi jang qilinglar. Jang qilinglar, ammo xiyonat qilmanglar, oʻljadan oʻgʻirlamanglar, aʼzolarni kesib buzmanglar va bolalarni oʻldirmanglar».Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир кишини сарийяга амир қилиб тайинлаганларида, уни ўз зиммасида Аллоҳдан қўрқишга ва ўзи билан бўлган мусулмонларга яхши муомала қилишга васият қилиб, шундай дер эдилар: «Аллоҳнинг номи билан ва Аллоҳ йўлида жанг қилинглар. Аллоҳга куфр келтирганларга қарши жанг қилинглар. Жанг қилинглар, аммо хиёнат қилманглар, ўлжадан ўғирламанглар, аъзоларни кесиб бузманглар ва болаларни ўлдирманглар».

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَا تَتَمَنَّوْا لِقَاءَ الْعَدُوِّ، وَسَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ، فَإِنْ لَقِيتُمُوهُمْ، فَاثْبُتُوا، وَأَكْثِرُوا ذِكْرَ اللَّهِ، فَإِنْ أَجْلَبُوا وَضَجُّوا، فَعَلَيْكُمْ بِالصَّمْتِ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Dushmanga roʻbaroʻ boʻlishni orzu qilmanglar, Allohdan ofiyat (salomatlik) soʻranglar. Agar ularga yoʻliqsangiz, sobit turinglar va Allohni koʻp zikr qilinglar. Agar ular shovqin solib, baqirsalar, sizlarga sukut qilish (lozim)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Душманга рўбарў бўлишни орзу қилманглар, Аллоҳдан офият (саломатлик) сўранглар. Агар уларга йўлиқсангиз, собит туринглар ва Аллоҳни кўп зикр қилинглар. Агар улар шовқин солиб, бақирсалар, сизларга сукут қилиш (лозим)», дедилар.

أَخْبَرَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ، عَنْ ثَابِتٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ صُهَيْبٍ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَدْعُو أَيَّامَ حُنَيْنٍ : " اللَّهُمَّ بِكَ أُحَاوِلُ، وَبِكَ أُصَاوِلُ، وَبِكَ أُقَاتِلُ "

Suhayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hunayn kunlarida shunday duo qilar edilar: «Allohim, Sen bilan (ish) qilaman, Sen bilan hamla qilaman va Sen bilan jang qilaman».Суҳайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайн кунларида шундай дуо қилар эдилар: «Аллоҳим, Сен билан (иш) қиламан, Сен билан ҳамла қиламан ва Сен билан жанг қиламан».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَّرَ رَجُلًا عَلَى سَرِيَّةٍ أَوْصَاهُ : " إِذَا لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، فَادْعُهُمْ إِلَى إِحْدَى ثَلَاثِ خِلَالٍ أَوْ ثَلاثِ خِصَالٍ فَأَيَّتُهُمْ مَا أَجَابُوكَ إِلَيْهَا، فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الْإِسْلَامِ، فَإِنْ هُمْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ، ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ، وَأَخْبِرْهُمْ إِنْ هُمْ فَعَلُوا أَنَّ لَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ، وَأَنَّ عَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ، فَإِنْ هُمْ أَبَوْا، فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ، يَجْرِي عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يَجْرِي عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَلَيْسَ لَهُمْ فِي الْفَيْءِ وَالْغَنِيمَةِ نَصِيبٌ إِلَّا أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ. فَإِنْ هُمْ أَبَوْا أَنْ يَدْخُلُوا فِي الْإِسْلامِ، فَسَلْهُمْ إِعْطَاءَ الْجِزْيَةِ، فَإِنْ فَعَلُوا، فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ، فَإِنْ هُمْ أَبَوْا، فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَقَاتِلْهُمْ. وَإِنْ حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ، فَإِنْ أَرَادُوكَ أَنْ تَجْعَلَ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ نَبِيِّهِ، فَلَا تَجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ، وَلَا ذِمَّةَ نَبِيِّهِ، وَلَكِنْ اجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّتَكَ وَذِمَّةَ أَبِيكَ، وَذِمَّةَ أَصْحَابِكَ، فَإِنَّكُمْ إِنْ تُخْفِرُوا بِذِمَّتِكُمْ وَذِمَّةِ آبَائِكُمْ، أَهْوَنُ عَلَيْكُمْ مِنْ أَنْ تُخْفِرُوا ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ رَسُولِهِ. وَإِنْ حَاصَرْتَ حِصْنًا فَأَرَادُوكَ أَنْ يَنْزِلُوا عَلَى حُكْمِ اللَّهِ، فَلَا تُنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ، وَلَكِنْ أَنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِكَ، فَإِنَّكَ لَا تَدْرِي أَتُصِيبُ حُكْمَ اللَّهِ فِيهِمْ أَمْ لا، ثُمَّ اقْضِ فِيهِمْ بِمَا شِئْتَ " . قَالَ عَلْقَمَةُ : فَحَدَّثْتُ بِهِ مُقَاتِلَ بْنَ حَيَّانَ ، فَقَالَ : حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ هَيْصَمٍ ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bir kishini sariyyaga amir qilib tayinlaganlarida, unga shunday vasiyat qilar edilar: «Mushriklardan boʻlgan dushmaningga duch kelsang, ularni uch xislatdan biriga daʼvat et. Ulardan qaysi biriga javob berishsa, undan qabul qil va ularga tegma. Soʻng ularni Islomga daʼvat et; agar javob berishsa, undan qabul qil va ularga tegma. Soʻng ularni oʻz yurtlaridan muhojirlar yurtiga koʻchishga daʼvat et va agar shuni qilsalar, ularga muhojirlarga tegishli narsalar tegishli boʻlishini, muhojirlar zimmasidagi narsalar ularning zimmasida ham boʻlishini xabar qil. Agar bosh tortsalar, ular musulmon aʼrobiylari kabi boʻlishlarini, moʻminlarga joriy boʻladigan Allohning hukmi ularga ham joriy boʻlishini, biroq musulmonlar bilan jihod qilmasalar, fay va oʻljada ularga hech qanday ulush yoʻqligini xabar qil. Agar Islomga kirishdan bosh tortsalar, ulardan jizya berishlarini soʻra. Agar qilsalar, undan qabul qil va ularga tegma. Agar bosh tortsalar, Allohdan yordam soʻra va ular bilan jang qil. Agar bir qalʼa ahlini qamal qilsang va ular sendan Allohning zimmasi va Paygʻambarining zimmasini (omonligini) berishingni istasalar, ularga Allohning zimmasini ham, Paygʻambarining zimmasini ham berma, balki oʻz zimmangni, otangning zimmasini va sahobalaringning zimmasini ber. Chunki oʻz zimmangizni va otalaringiz zimmasini buzsangiz, bu sizlar uchun Alloh va Uning Rasulining zimmasini buzishingizdan koʻra yengilroqdir. Agar bir qalʼani qamal qilsang va ular Allohning hukmiga koʻra taslim boʻlishni istasalar, ularni Allohning hukmiga koʻra tushirma, balki oʻz hukmingga koʻra tushir. Chunki ular haqida Allohning hukmini toʻgʻri topasanmi yoki yoʻqmi, bilmaysan. Soʻng ular haqida oʻzing xohlagancha hukm qil». Alqama aytdi: Men buni Muqotil ibn Hayyonga aytib berdim. U: «Menga Muslim ibn Haysam, Nuʼmon ibn Muqarrindan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi», dedi.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир кишини сарийяга амир қилиб тайинлаганларида, унга шундай васият қилар эдилар: «Мушриклардан бўлган душманингга дуч келсанг, уларни уч хислатдан бирига даъват эт. Улардан қайси бирига жавоб беришса, ундан қабул қил ва уларга тегма. Сўнг уларни Исломга даъват эт; агар жавоб беришса, ундан қабул қил ва уларга тегма. Сўнг уларни ўз юртларидан муҳожирлар юртига кўчишга даъват эт ва агар шуни қилсалар, уларга муҳожирларга тегишли нарсалар тегишли бўлишини, муҳожирлар зиммасидаги нарсалар уларнинг зиммасида ҳам бўлишини хабар қил. Агар бош тортсалар, улар мусулмон аъробийлари каби бўлишларини, мўминларга жорий бўладиган Аллоҳнинг ҳукми уларга ҳам жорий бўлишини, бироқ мусулмонлар билан жиҳод қилмасалар, фай ва ўлжада уларга ҳеч қандай улуш йўқлигини хабар қил. Агар Исломга киришдан бош тортсалар, улардан жизя беришларини сўра. Агар қилсалар, ундан қабул қил ва уларга тегма. Агар бош тортсалар, Аллоҳдан ёрдам сўра ва улар билан жанг қил. Агар бир қалъа аҳлини қамал қилсанг ва улар сендан Аллоҳнинг зиммаси ва Пайғамбарининг зиммасини (омонлигини) беришингни истасалар, уларга Аллоҳнинг зиммасини ҳам, Пайғамбарининг зиммасини ҳам берма, балки ўз зиммангни, отангнинг зиммасини ва саҳобаларингнинг зиммасини бер. Чунки ўз зиммангизни ва оталарингиз зиммасини бузсангиз, бу сизлар учун Аллоҳ ва Унинг Расулининг зиммасини бузишингиздан кўра енгилроқдир. Агар бир қалъани қамал қилсанг ва улар Аллоҳнинг ҳукмига кўра таслим бўлишни истасалар, уларни Аллоҳнинг ҳукмига кўра туширма, балки ўз ҳукмингга кўра тушир. Чунки улар ҳақида Аллоҳнинг ҳукмини тўғри топасанми ёки йўқми, билмайсан. Сўнг улар ҳақида ўзинг хоҳлаганча ҳукм қил». Алқама айтди: Мен буни Муқотил ибн Ҳайёнга айтиб бердим. У: «Менга Муслим ибн Ҳайсам, Нуъмон ибн Муқарриндан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилди», деди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " مَا قَاتَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَوْمًا حَتَّى دَعَاهُمْ " ، قَالَ عَبْد اللَّهِ : سُفْيَانُ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ يَعْنِي : هَذَا الْحَدِيثَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Rasululloh ﷺ hech bir qavm bilan, ularni (Islomga) daʼvat qilmagunlaricha, jang qilmadilar». Abdulloh aytdi: Sufyon Ibn Abu Najihdan eshitmagan, yaʼni bu hadisni.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ ҳеч бир қавм билан, уларни (Исломга) даъват қилмагунларича, жанг қилмадилар». Абдуллоҳ айтди: Суфён Ибн Абу Нажиҳдан эшитмаган, яъни бу ҳадисни.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ ثَابِتٍ ، عَنْ أَنَسٍ : أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يُغِيرُ عِنْدَ صَلَاةِ الْفَجْرِ، وَكَانَ يَسْتَمِعُ، فَإِنْ سَمِعَ أَذَانًا، أَمْسَكَ، وَإِنْ لَمْ يَسْمَعْ أَذَانًا، أَغَارَ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bomdod namozi vaqtida hujum qilar edilar; u zot quloq solar, azon eshitsalar, toʻxtar, azon eshitmasalar, hujum qilar edilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бомдод намози вақтида ҳужум қилар эдилар; у зот қулоқ солар, азон эшитсалар, тўхтар, азон эшитмасалар, ҳужум қилар эдилар.

أَخْبَرَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ سَالِمٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَوْسَ بْنَ أَبِي أَوْسٍ الثَّقَفِيَّ ، قَالَ : أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي وَفْدِ ثَقِيفٍ، قَالَ : وَكُنْتُ فِي أَسْفَلِ الْقُبَّةِ لَيْسَ فِيهَا أَحَدٌ إِلا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَائِمٌ إِذْ أَتَاهُ رَجُلٌ فَسَارَّهُ، فَقَالَ : " اذْهَبْ فَاقْتُلْهُ "، ثُمَّ قَالَ : " أَلَيْسَ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ؟ ". قَالَ شُعْبَةُ : وَأَشُكُّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ؟. قَالَ : بَلَى. قَالَ : " إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا : لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، فَإِذَا قَالُوهَا، حَرُمَتْ عَلَيَّ دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلا بِحَقِّهَا " . قَالَ : وَهُوَ الَّذِي قَتَلَ أَبَا مَسْعُودٍ. قَالَ : وَمَا مَاتَ حَتَّى قَتَلَ خَيْرَ إِنْسَانٍ بِالطَّائِفِ

Avs ibn Abu Avs as-Saqafiy aytdi: Men Saqif elchilari bilan birga Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim. Men chodirning pastida edim, unda uxlab yotgan Nabiy ﷺdan boshqa hech kim yoʻq edi. Shu payt bir kishi u zotning oldilariga kelib, sirlashib nimadir dedi. U zot: «Bor, uni oʻldir», dedilar. Soʻng: «U ‹La ilaha illalloh› deb guvohlik bermaydimi?» dedilar. Shuʼba aytdi: «Muhammadun rasululloh» (deganida) shubha qilaman. (Haligi kishi): «Ha, (guvohlik beradi)», dedi. U zot: «Men odamlar ‹La ilaha illalloh› deguncha ular bilan jang qilishga buyurilganman. Ular buni aytsalar, ularning qonlari va mollari — haqqi bilan boʻlgandan boshqa (holatda) — menga harom boʻladi», dedilar. (Rovi) aytdi: Abu Masʼudni oʻldirgan ana shu (kishi) edi. U aytdi: U Toifdagi eng yaxshi insonni oʻldirmagunicha oʻlmadi.Авс ибн Абу Авс ас-Сақафий айтди: Мен Сақиф элчилари билан бирга Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим. Мен чодирнинг пастида эдим, унда ухлаб ётган Набий ﷺдан бошқа ҳеч ким йўқ эди. Шу пайт бир киши у зотнинг олдиларига келиб, сирлашиб нимадир деди. У зот: «Бор, уни ўлдир», дедилар. Сўнг: «У ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деб гувоҳлик бермайдими?» дедилар. Шуъба айтди: «Муҳаммадун расулуллоҳ» (деганида) шубҳа қиламан. (Ҳалиги киши): «Ҳа, (гувоҳлик беради)», деди. У зот: «Мен одамлар ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› дегунча улар билан жанг қилишга буюрилганман. Улар буни айтсалар, уларнинг қонлари ва моллари — ҳаққи билан бўлгандан бошқа (ҳолатда) — менга ҳаром бўлади», дедилар. (Рови) айтди: Абу Масъудни ўлдирган ана шу (киши) эди. У айтди: У Тоифдаги энг яхши инсонни ўлдирмагунича ўлмади.

أَخْبَرَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ مَسْرُوقٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا يَحِلُّ دَمُ رَجُلٍ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ إِلَّا إِحْدَى ثَلَاثَةِ نَفَرٍ : النَّفْسُ بِالنَّفْسِ، وَالثَّيِّبُ الزَّانِي، وَالتَّارِكُ لِدِينِهِ الْمُفَارِقُ لِلْجَمَاعَةِ "

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «‹La ilaha illalloh› deb guvohlik beradigan kishining qoni — uch (toifa)dan biridan boshqa (holatda) — halol boʻlmaydi: jon evaziga jon; zino qilgan sayyib (turmush koʻrgan kishi); va dinini tark etib, jamoatdan ajralib chiqqan (kishi)», dedilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деб гувоҳлик берадиган кишининг қони — уч (тоифа)дан биридан бошқа (ҳолатда) — ҳалол бўлмайди: жон эвазига жон; зино қилган саййиб (турмуш кўрган киши); ва динини тарк этиб, жамоатдан ажралиб чиққан (киши)», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ شَيْبَانَ ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سُمَيْرٍ ، قَالَ : قَدِمَ عَلَيْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَبَاحٍ الْأَنْصَارِيُّ ، وَكَانَتْ الْأَنْصَارُ تُفَقِّهُهُ. قَالَ : حَدَّثَنَا أَبُو قَتَادَةَ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " بَعَثَ جَيْشَ الْأُمَرَاءِ، قَالَ : فَانْطَلَقُوا فَلَبِثُوا مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ صَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمِنْبَرَ، فَأَمَرَ فَنُودِيَ : الصَّلَاةُ جَامِعَةٌ "

Xolid ibn Sumayr aytdi: Bizning oldimizga Abdulloh ibn Roboh al-Ansoriy keldi — ansorlar uni fiqhga oʻrgatishardi. U aytdi: Bizga Abu Qatoda rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ amirlar qoʻshinini joʻnatdilar. U aytdi: Ular yoʻlga chiqdilar va Alloh xohlagancha (vaqt) turdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ minbarga chiqdilar va buyurdilar, shunda: «As-solatu jomiʼa (namoz jamoat bilan)», deb nido qilindi.Холид ибн Сумайр айтди: Бизнинг олдимизга Абдуллоҳ ибн Робоҳ ал-Ансорий келди — ансорлар уни фиқҳга ўргатишарди. У айтди: Бизга Абу Қатода ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ амирлар қўшинини жўнатдилар. У айтди: Улар йўлга чиқдилар ва Аллоҳ хоҳлаганча (вақт) турдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ минбарга чиқдилар ва буюрдилар, шунда: «Ас-солату жомиъа (намоз жамоат билан)», деб нидо қилинди.

أَخْبَرَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيّ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " الْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ "

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Maslahat soʻralgan kishi omonat (topshirilgan)dir».Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Маслаҳат сўралган киши омонат (топширилган)дир».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْحِزَامِيُّ ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ ، عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ، عَنْ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " إِذَا أَرَادَ غَزْوَةً وَرَّى بِغَيْرِهَا "

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bir gʻazotni iroda qilsalar, uni boshqasi bilan yashirar (boshqa tomonga ishora qilar) edilar.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир ғазотни ирода қилсалар, уни бошқаси билан яширар (бошқа томонга ишора қилар) эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاق بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ، عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ ، عَنْ إِيَاسِ بْنِ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : " بَارَزْتُ رَجُلًا فَقَتَلْتُهُ، فَنَفَّلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَلَبَهُ ، فَكَانَ شِعَارُنَا مَعَ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ : أَمِتْ، يَعْنِي : اقْتُلْ "

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu) aytdi: «Men bir kishi bilan yakkama-yakka jang qilib, uni oʻldirdim. Shunda Rasululloh ﷺ uning oʻljasini menga berdilar. Xolid ibn Validning yonida bizning shiorimiz: ‹Amit›, yaʼni ‹oʻldir›, (degan soʻz) edi».Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу) айтди: «Мен бир киши билан яккама-якка жанг қилиб, уни ўлдирдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг ўлжасини менга бердилар. Холид ибн Валиднинг ёнида бизнинг шиоримиз: ‹Амит›, яъни ‹ўлдир›, (деган сўз) эди».

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، وَعَفَّانُ ، قَالَا : حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَسَارٍ أَبِي هَمَّامٍ ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْفِهْرِيِّ ، قَالَ : كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ حُنَيْنٍ، فَكُنَّا فِي يَوْمٍ قَائِظٍ شَدِيدِ الْحَرِّ، فَنَزَلْنَا تَحْتَ ظِلَالِ الشَّجَرِ، . .. .. . فَذَكَرَ الْقِصَّةَ، ثُمَّ أَخَذَ كَفًّا مِنْ تُرَابٍ، قَالَ : فَحَدَّثَنِي الَّذِي هُوَ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنِّي أَنَّهُ ضَرَبَ بِهِ وُجُوهَهُمْ، وَقَالَ : " شَاهَتِ الْوُجُوهُ " فَهَزَمَ اللَّهُ الْمُشْرِكِينَ . قَالَ يَعْلَى : فَحَدَّثَنِي أَبْنَاؤُهُمْ أَنَّ أَبَاءَهُمْ. قَالُوا : فَمَا بَقِيَ مِنَّا أَحَدٌ إِلا امْتَلَأَتْ عَيْنَاهُ وَفَمُهُ تُرَابًا

Abu Abdurrahmon al-Fihriy aytdi: Biz Hunayn gʻazotida Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Juda issiq, jazirama bir kunda edik va daraxtlarning soyasi ostiga tushdik... Soʻng u qissani zikr qildi. Soʻng u zot bir hovuch tuproq oldilar. (Rovi) aytdi: Menga u zotga mendan koʻra yaqinroq boʻlgan kishi aytib berdiki, u zot uni ularning yuzlariga sochdilar va: «Yuzlar bujmaysin (xor boʻlsin)», dedilar. Bas, Alloh mushriklarni magʻlub qildi. Yaʼlo aytdi: Menga ularning oʻgʻillari otalari (shunday) deganini aytib berdilar: «Bizdan hech kim qolmadiki, koʻzlari va ogʻzi tuproqqa toʻlmagan boʻlsin».Абу Абдурраҳмон ал-Фиҳрий айтди: Биз Ҳунайн ғазотида Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Жуда иссиқ, жазирама бир кунда эдик ва дарахтларнинг сояси остига тушдик... Сўнг у қиссани зикр қилди. Сўнг у зот бир ҳовуч тупроқ олдилар. (Рови) айтди: Менга у зотга мендан кўра яқинроқ бўлган киши айтиб бердики, у зот уни уларнинг юзларига сочдилар ва: «Юзлар бужмайсин (хор бўлсин)», дедилар. Бас, Аллоҳ мушрикларни мағлуб қилди. Яъло айтди: Менга уларнинг ўғиллари оталари (шундай) деганини айтиб бердилар: «Биздан ҳеч ким қолмадики, кўзлари ва оғзи тупроққа тўлмаган бўлсин».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، حَدَّثَنَا يُونُسُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ، قَالَ : قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ مَعَهُ فِي مَجْلِسٍ : " بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا، وَلَا تَسْرِقُوا، وَلَا تَزْنُوا، وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ، وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ، فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ، فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ، وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا، فَسَتَرَهُ اللَّهُ، فَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ، إِنْ شَاءَ، عَاقَبَهُ، وَإِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ، وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ بِهِ فِي الدُّنْيَا، فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ ". قَالَ : فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِكَ

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ biz bir majlisda u zot bilan birga ekanimizda bizga shunday dedilar: «Sizlar menga — Allohga hech narsani sherik qilmaslik, oʻgʻrilik qilmaslik, zino qilmaslik, bolalaringizni oʻldirmaslik, oʻzingiz toʻqib chiqargan bir buhtonni qoʻllaringiz va oyoqlaringiz orasidan keltirmaslik ustiga — bayʼat qilinglar. Bas, sizlardan kim vafo qilsa, uning ajri Allohning zimmasidadir. Kim shulardan biror narsaga yoʻliqib, Alloh uni yashirsa — uning ishi Allohga (havola)dir: xohlasa, uni jazolaydi, xohlasa, uni avf etadi. Kim shulardan biror narsaga yoʻliqib, dunyoda u sababli jazolansa — bu unga kafforatdir». (Uboda) aytdi: Bas, biz u zotga shu (shartlar) ustiga bayʼat qildik.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ биз бир мажлисда у зот билан бирга эканимизда бизга шундай дедилар: «Сизлар менга — Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслик, ўғрилик қилмаслик, зино қилмаслик, болаларингизни ўлдирмаслик, ўзингиз тўқиб чиқарган бир буҳтонни қўлларингиз ва оёқларингиз орасидан келтирмаслик устига — байъат қилинглар. Бас, сизлардан ким вафо қилса, унинг ажри Аллоҳнинг зиммасидадир. Ким шулардан бирор нарсага йўлиқиб, Аллоҳ уни яширса — унинг иши Аллоҳга (ҳавола)дир: хоҳласа, уни жазолайди, хоҳласа, уни авф этади. Ким шулардан бирор нарсага йўлиқиб, дунёда у сабабли жазоланса — бу унга каффоратдир». (Убода) айтди: Бас, биз у зотга шу (шартлар) устига байъат қилдик.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّهُ قَالَ : " كُنَّا يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ أَلْفًا وَأَرْبَعَ مِائَةٍ، فَبَايَعْنَاهُ وَعُمَرُ آخِذٌ بِيَدِهِ تَحْتَ الشَّجَرَةِ وَهِيَ : سَمُرَةٌ ، وَقَالَ : بَايَعْنَاهُ عَلَى أَنْ لَا نَفِرّ، وَلَمْ نُبَايِعْهُ عَلَى الْمَوْتِ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: «Biz Hudaybiya kuni bir ming toʻrt yuz kishi edik. Umar u zotning qoʻllarini ushlab turgan holda, daraxt ostida — u samura (chakanda) edi — u zotga bayʼat qildik». U aytdi: «Biz u zotga qochmaslik ustiga bayʼat qildik, oʻlim ustiga bayʼat qilmadik».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Биз Ҳудайбия куни бир минг тўрт юз киши эдик. Умар у зотнинг қўлларини ушлаб турган ҳолда, дарахт остида — у самура (чаканда) эди — у зотга байъат қилдик». У айтди: «Биз у зотга қочмаслик устига байъат қилдик, ўлим устига байъат қилмадик».

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاق ، قَالَ : سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ، يَقُولُ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْقُلُ مَعَنَا التُّرَابَ يَوْمَ الْأَحْزَابِ، وَقَدْ " وَارَى التُّرَابُ بَيَاضَ إِبِطَيْهِ "، وَهُوَ يَقُولُ : اللَّهُمَّ لَوْلَا أَنْتَ مَا اهْتَدَيْنَا وَلَا تَصَدَّقْنَا وَلَا صَلَّيْنَا فَأَنْزِلَنَّ سَكِينَةً عَلَيْنَا وَثَبِّتْ الْأَقْدَامَ إِنْ لَاقَيْنَا إِنَّ الْأُلَى قَدْ بَغَوْا عَلَيْنَا وَإِنْ أَرَادُوا فِتْنَةً أَبَيْنَا وَيَرْفَعُ بِهَا صَوْتَهُ

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ Ahzob kuni biz bilan birga tuproq tashir edilar, tuproq esa u zotning qoʻltiqlari oqligini berkitib qoʻygan edi. U zot shunday der edilar: «Allohim, agar Sen boʻlmaganingda, biz na hidoyat topardik, na sadaqa berardik, na namoz oʻqirdik. Bas, bizga sakinat tushir va (dushmanga) yoʻliqsak, qadamlarni sobit qil. Albatta, ana ular bizga (qarshi) zoʻravonlik qildilar; ular fitnani istasalar (ham), biz bosh tortdik». U zot buni (aytishda) ovozlarini koʻtarar edilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ Аҳзоб куни биз билан бирга тупроқ ташир эдилар, тупроқ эса у зотнинг қўлтиқлари оқлигини беркитиб қўйган эди. У зот шундай дер эдилар: «Аллоҳим, агар Сен бўлмаганингда, биз на ҳидоят топардик, на садақа берардик, на намоз ўқирдик. Бас, бизга сакинат тушир ва (душманга) йўлиқсак, қадамларни собит қил. Албатта, ана улар бизга (қарши) зўравонлик қилдилар; улар фитнани истасалар (ҳам), биз бош тортдик». У зот буни (айтишда) овозларини кўтарар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَالِدِ بْنِ حَازِمٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَنَسٍ : أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ وَعَلَى رَأْسِهِ مِغْفَرٌ، فَلَمَّا نَزَعَهُ، جَاءَهُ رَجُلٌ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، " هَذَا ابْنُ خَطَلٍ مُتَعَلِّقٌ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اقْتُلُوهُ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Fath yili boshlarida temir dubulgʻa (kiygan) holda Makkaga kirdilar. U zot uni yechganlarida, bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, mana bu Ibn Xatal Kaʼba pardalariga osilib turibdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni oʻldiringlar», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Фатҳ йили бошларида темир дубулға (кийган) ҳолда Маккага кирдилар. У зот уни ечганларида, бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, мана бу Ибн Хатал Каъба пардаларига осилиб турибди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ўлдиринглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : " كَانَ قَبِيعَةُ سَيْفِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ فِضَّةٍ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ خَالَفَهُ. قَالَ : قَتَادَةُ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَزَعَمَ النَّاسُ أَنَّهُ هُوَ الْمَحْفُوظُ

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: «Nabiy ﷺ qilichlarining dastasi kumushdan edi». Abdulloh aytdi: Hishom ad-Dastavoiy unga muxolafat qildi. U: «Qatoda, Saʼid ibn Abul-Hasandan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qildi)», dedi. Odamlar mahfuz (saqlangan) rivoyat oʻsha ekanini aytdilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: «Набий ﷺ қиличларининг дастаси кумушдан эди». Абдуллоҳ айтди: Ҳишом ад-Даставоий унга мухолафат қилди. У: «Қатода, Саъид ибн Абул-Ҳасандан, у Набий ﷺдан (ривоят қилди)», деди. Одамлар маҳфуз (сақланган) ривоят ўша эканини айтдилар.

أَخْبَرَنَا الْمُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " إِذَا ظَهَرَ عَلَى قَوْمٍ أَحَبَّ أَنْ يُقِيمَ بِعَرْصَتِهِمْ ثَلَاثًا "

Abu Talha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir qavm ustidan gʻalaba qozonsalar, ularning maydonida uch kun turishni yaxshi koʻrar edilar.Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир қавм устидан ғалаба қозонсалар, уларнинг майдонида уч кун туришни яхши кўрар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " حَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَخْلَ بَنِي النَّضِيرِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Banu Nazirning xurmozorlarini yoqib yubordilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Бану Назирнинг хурмозорларини ёқиб юбордилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبَانَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاق ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَشَجِّ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق الدَّوْسِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ الدَّوْسِيِّ ، قَالَ : بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَرِيَّةٍ، فَقَالَ : " إِنْ ظَفِرْتُمْ بِفُلَانٍ وَفُلَانٍ فَحَرِّقُوهُمَا بِالنَّارِ " حَتَّى إِذَا كَانَ الْغَدُ، بَعَثَ إِلَيْنَا، فَقَالَ : " إِنِّي قَدْ كُنْتُ أَمَرْتُكُمْ بِتَحْرِيقِ هَذَيْنِ الرَّجُلَيْنِ، ثُمَّ رَأَيْتُ أَنَّهُ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يُعَذِّبَ بِالنَّارِ إِلَّا اللَّهُ، فَإِنْ ظَفِرْتُمْ بِهِمَا، فَاقْتُلُوهُمَا "

Abu Hurayra ad-Davsiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni bir sariyyada joʻnatib: «Agar falon va falonni qoʻlga olsangiz, ikkovini olovda yoqib yuboringlar», dedilar. Ertasi kuni boʻlganda, bizga (odam) yuborib: «Men sizlarga bu ikki kishini yoqib yuborishga buyurgan edim, soʻng koʻrdimki, olov bilan azoblash Allohdan boshqa hech kimga loyiq emas ekan. Bas, agar ikkovini qoʻlga olsangiz, ularni oʻldiringlar», dedilar.Абу Ҳурайра ад-Давсий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир сарийяда жўнатиб: «Агар фалон ва фалонни қўлга олсангиз, икковини оловда ёқиб юборинглар», дедилар. Эртаси куни бўлганда, бизга (одам) юбориб: «Мен сизларга бу икки кишини ёқиб юборишга буюрган эдим, сўнг кўрдимки, олов билан азоблаш Аллоҳдан бошқа ҳеч кимга лойиқ эмас экан. Бас, агар икковини қўлга олсангиз, уларни ўлдиринглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ هُوَ : ابْنُ عُمَرَ بْنِ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : وُجِدَ فِي بَعْضِ مَغَازِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ امْرَأَةٌ مَقْتُولَةٌ " فَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَتْلِ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺning gʻazotlaridan birida oʻldirilgan bir ayol topildi. Shunda Rasululloh ﷺ ayollar va bolalarni oʻldirishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг ғазотларидан бирида ўлдирилган бир аёл топилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ аёллар ва болаларни ўлдиришдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاق الْفَزَارِيُّ ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنِ الْأَسْوَدِ بْنِ سَرِيعٍ ، قَالَ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزَاةٍ فَظَفِرَ بِالْمُشْرِكِينَ فَأَسْرَعَ النَّاسُ فِي الْقَتْلِ حَتَّى قَتَلُوا الذُّرِّيَّةَ، فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : " مَا بَالُ أَقْوَامٍ ذَهَبَ بِهِمْ الْقَتْلُ حَتَّى قَتَلُوا الذُّرِّيَّةَ؟ أَلا لا تُقْتَلَنَّ ذُرِّيَّةً ثَلَاثًا "

Asvad ibn Sariʼ (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh  bilan birga bir gʻazotga chiqdik. U zot mushriklar ustidan gʻalaba qozondilar, odamlar esa oʻldirishda shoshildilar, hatto bolalarni ham oʻldirdilar. Bu Nabiy ﷺga yetganda, u zot: «Nega baʼzi qavmlarni oʻldirish shu darajaga olib bordiki, hatto bolalarni ham oʻldiribdilar? Ogoh boʻlinglar, bolalar hech qachon oʻldirilmasin!» dedilar — (buni) uch marta (aytdilar).Асвад ибн Сариъ (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ  билан бирга бир ғазотга чиқдик. У зот мушриклар устидан ғалаба қозондилар, одамлар эса ўлдиришда шошилдилар, ҳатто болаларни ҳам ўлдирдилар. Бу Набий ﷺга етганда, у зот: «Нега баъзи қавмларни ўлдириш шу даражага олиб бордики, ҳатто болаларни ҳам ўлдирибдилар? Огоҳ бўлинглар, болалар ҳеч қачон ўлдирилмасин!» дедилар — (буни) уч марта (айтдилар).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ عَطِيَّةَ الْقُرَظِيِّ ، قالَ : " عُرِضْنَا عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَئِذٍ، فَمَنْ أَنْبَتَ الشَّعْرَ، قُتِلَ، وَمَنْ لَمْ يُنْبِتْ، تُرِكَ " ، فَكُنْتُ أَنَا مِمَّنْ لَمْ يُنْبِتْ الشَّعْرَ، فَلَمْ يَقْتُلُونِي. يَعْنِي : يَوْمَ قُرَيْظَةَ

Atiyya al-Quraziy (roziyallohu anhu) aytdi: «Oʻsha kuni biz Nabiy ﷺ huzurlariga koʻrik uchun olib chiqildik. Kimning tuki chiqqan boʻlsa, oʻldirildi; tuki chiqmagan kishi esa qoʻyib yuborildi. Men tuki chiqmaganlardan edim, shuning uchun meni oʻldirmadilar». Yaʼni: Qurayza kuni.Атийя ал-Қуразий (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ўша куни биз Набий ﷺ ҳузурларига кўрик учун олиб чиқилдик. Кимнинг туки чиққан бўлса, ўлдирилди; туки чиқмаган киши эса қўйиб юборилди. Мен туки чиқмаганлардан эдим, шунинг учун мени ўлдирмадилар». Яъни: Қурайза куни.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، عَنْ أَبِي مُوسَى ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " فُكُّوا الْعَانِيَ وَأَطْعِمُوا الْجَائِعَ "

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Asirni ozod qilinglar va ochni ovqatlantiringlar».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Асирни озод қилинглар ва очни овқатлантиринглар».

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " فَادَى رَجُلًا بِرَجُلَيْنِ "

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kishini ikki kishi evaziga (asirlikdan) qutqarib oldilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кишини икки киши эвазига (асирликдан) қутқариб олдилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " أُعْطِيتُ خَمْسًا لَمْ يُعْطَهُنَّ نَبِيٌّ قَبْلِي : بُعِثْتُ إِلَى الْأَحْمَرِ وَالْأَسْوَدِ، وَجُعِلَتْ لِيَ الْأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا وَأُحِلَّتْ لِيَ الْغَنَائِمُ، وَلَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِي، وَنُصِرْتُ بِالرُّعْبِ شَهْرًا، يُرْعَبُ مِنِّي الْعَدُوُّ مَسِيرَةَ شَهْرٍ. وَقِيلَ لِي : سَلْ تُعْطَهْ. فَاخْتَبَأْتُ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي، وَهِيَ نَائِلَةٌ مِنْكُمْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى مَنْ لَمْ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا "

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Menga mendan oldingi hech bir paygʻambarga berilmagan besh narsa berildi: men qizil va qoraga (butun insoniyatga) yuborildim; yer menga masjid va poklovchi qilindi; oʻljalar menga halol qilindi, holbuki mendan oldin hech kimga halol boʻlmagan edi; menga bir oylik (masofada) qoʻrquv bilan nusrat berildi — dushman mendan bir oylik yoʻl (masofasidan) qoʻrqadi. Va menga: ‹Soʻra, berilasan›, deyildi. Bas, men duoimni ummatim uchun shafoat qilib yashirib qoʻydim. U — in shaa Alloh taolo — sizlardan Allohga hech narsani sherik qilmagan kishilarga yetadi», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Менга мендан олдинги ҳеч бир пайғамбарга берилмаган беш нарса берилди: мен қизил ва қорага (бутун инсониятга) юборилдим; ер менга масжид ва покловчи қилинди; ўлжалар менга ҳалол қилинди, ҳолбуки мендан олдин ҳеч кимга ҳалол бўлмаган эди; менга бир ойлик (масофада) қўрқув билан нусрат берилди — душман мендан бир ойлик йўл (масофасидан) қўрқади. Ва менга: ‹Сўра, бериласан›, дейилди. Бас, мен дуоимни умматим учун шафоат қилиб яшириб қўйдим. У — ин шаа Аллоҳ таоло — сизлардан Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган кишиларга етади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ عَاصِمٍ ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، قَالَ : " قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَنَائِمَ حُنَيْنٍ بِالْجِعِرَّانَةِ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ فِي الْإِسْنَادِ

Abu Voil aytdi: «Rasululloh ﷺ Hunayn oʻljalarini Jiʼronada taqsimladilar». Abdulloh aytdi: Isnodda Abdulloh ibn Masʼud (bor).Абу Воил айтди: «Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайн ўлжаларини Жиъронада тақсимладилар». Абдуллоҳ айтди: Иснодда Абдуллоҳ ибн Масъуд (бор).

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ زَيْدٍ ، عَنْ الْحَكَمِ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : " شَهِدْتُ فَتْحَ خَيْبَرَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَانْهَزَمَ الْمُشْرِكُونَ، فَوَقَعْنَا فِي رِحَالِهِمْ، فَابْتَدَرَ النَّاسُ مَا وَجَدُوا مِنْ جَزُورٍ. قَالَ : فَلَمْ يَكُنْ ذَلِكَ بِأَسْرَعَ مِنْ أَنْ فَارَتِ الْقُدُورُ فَأَمَرَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُكْفِئَتْ. قَالَ : ثُمَّ قَسَمَ بَيْنَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلَ لِكُلِّ عَشْرَةٍ شَاةً. قَالَ : وَكَانَ بَنُو فُلَانٍ مَعَهُ تِسْعَةً، وَكُنْتُ وَحْدِي فَالْتَفَتُّ إِلَيْهِمْ فَكُنَّا عَشْرَةً بَيْنَنَا شَاةٌ " ، قَالَ عَبْد اللَّهِ : بَلَغَنِي أَنَّ صَاحِبَكُمْ يَقُولُ : عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ : كَأَنَّهُ يَقُولُ : إِنَّهُ لَمْ يَحْفَظْهُ . أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ، عَنْ زَيْدٍ وهُوَ ابْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ، قَالَ : فَأُلِّفْتُ إِلَيْهِمْ. قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ : الصَّوَابُ عِنْدِي مَا قَالَ زَكَرِيَّا فِي الْإِسْنَادِ

Abdurrahmon ibn Abu Layla otasidan rivoyat qiladi. U aytdi: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga Xaybar fathida hozir boʻldim. Mushriklar magʻlub boʻldilar va biz ularning yuklariga tushdik. Odamlar topgan soʻyilgan tuyalarga shoshildilar». U aytdi: «Qozonlar qaynay boshlashi bilanoq, Rasululloh ﷺ buyurdilar va ular agʻdarib tashlandi». U aytdi: «Soʻng Rasululloh ﷺ bizning oramizda taqsimladilar va har oʻn kishiga bittadan qoʻy berdilar». U aytdi: «Falonchining oʻgʻillari u bilan birga toʻqqiz kishi edilar, men esa yolgʻiz edim; men ularga qoʻshildim va biz oʻn kishi boʻldik, oramizda bitta qoʻy (boʻldi)». Abdulloh aytdi: Menga yetdiki, sizning sohibingiz: «Qays ibn Muslimdan», deydi — goʻyo u buni yod olmagan, demoqchi. Zakariyo ibn Adiy, Ubaydulloh ibn Amrdan, u Zayddan — u Ibn Abu Unaysadir — u Qays ibn Muslimdan, u Abdurrahmon ibn Abu Layladan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini xabar berdi. Unda: «Men ularga qoʻshildim», deyilgan. Abu Muhammad aytdi: Mening nazdimda isnodda toʻgʻrisi Zakariyo aytgani.Абдурраҳмон ибн Абу Лайла отасидан ривоят қилади. У айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Хайбар фатҳида ҳозир бўлдим. Мушриклар мағлуб бўлдилар ва биз уларнинг юкларига тушдик. Одамлар топган сўйилган туяларга шошилдилар». У айтди: «Қозонлар қайнай бошлаши биланоқ, Расулуллоҳ ﷺ буюрдилар ва улар ағдариб ташланди». У айтди: «Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизнинг орамизда тақсимладилар ва ҳар ўн кишига биттадан қўй бердилар». У айтди: «Фалончининг ўғиллари у билан бирга тўққиз киши эдилар, мен эса ёлғиз эдим; мен уларга қўшилдим ва биз ўн киши бўлдик, орамизда битта қўй (бўлди)». Абдуллоҳ айтди: Менга етдики, сизнинг соҳибингиз: «Қайс ибн Муслимдан», дейди — гўё у буни ёд олмаган, демоқчи. Закариё ибн Адий, Убайдуллоҳ ибн Амрдан, у Зайддан — у Ибн Абу Унайсадир — у Қайс ибн Муслимдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у отасидан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини хабар берди. Унда: «Мен уларга қўшилдим», дейилган. Абу Муҳаммад айтди: Менинг наздимда иснодда тўғриси Закариё айтгани.

أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ ، حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ ، قَالَ : كَتَبَ نَجْدَةُ بَنُ عَامِرٍ L7874 إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ أَشْيَاءَ، فَكَتَبَ إِلَيْهِ : " إِنَّكَ سَأَلْتَ عَنْ سَهْمِ ذِي الْقُرْبَى الَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ، وَإِنَّا كُنَّا نَرَى أَنَّ قَرَابَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هُمْ، فَأَبَى ذَلِكَ عَلَيْنَا قَوْمُنَا "

Yazid ibn Hurmuz aytdi: Najda ibn Omir Ibn Abbosga (xat) yozib, undan baʼzi narsalar haqida soʻradi. Shunda u unga shunday deb yozdi: «Sen Alloh zikr etgan zul-qurbo (Paygʻambar yaqinlari) ulushi haqida soʻrabsan. Biz Rasululloh ﷺning qarindoshlari oʻzimizmiz deb hisoblar edik, lekin qavmimiz buni bizga (tan olishni) inkor etdi».Язид ибн Ҳурмуз айтди: Нажда ибн Омир Ибн Аббосга (хат) ёзиб, ундан баъзи нарсалар ҳақида сўради. Шунда у унга шундай деб ёзди: «Сен Аллоҳ зикр этган зул-қурбо (Пайғамбар яқинлари) улуши ҳақида сўрабсан. Биз Расулуллоҳ ﷺнинг қариндошлари ўзимизмиз деб ҳисоблар эдик, лекин қавмимиз буни бизга (тан олишни) инкор этди».

أَخْبَرَنَا إِسْحَاق بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَازِمٍ أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَسْهَمَ يَوْمَ خَيْبَرَ لِلْفَارِسِ ثَلَاثَةَ أَسْهُمٍ، وَلِلرَّاجِلِ سَهْمًا " ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، نَحْوَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybar kuni otliqqa uch ulush, piyodaga bir ulush ajratdilar. Muhammad ibn Yusuf, Sufyondan, u Ubaydullohdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни отлиққа уч улуш, пиёдага бир улуш ажратдилар. Муҳаммад ибн Юсуф, Суфёндан, у Убайдуллоҳдан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан шунга ўхшашини ривоят қилди.

أَخْبَرَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " مَا شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَغْنَمًا إِلَّا قَسَمَ لِي، إِلا يَوْمَ خَيْبَرَ، فَإِنَّهَا كَانَتْ لِأَهْلِ الْحُدَيْبِيَةِ خَاصَّةً، وَكَانَ أَبُو مُوسَى وَأَبُو هُرَيْرَةً جَاءَا بَيْنَ الْحُدَيْبِيَةِ وَخَيْبَرَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga hozir boʻlgan har bir oʻljadan u zot menga ulush ajratdilar; faqat Xaybar kuni bundan mustasno, chunki u xos ravishda Hudaybiya ahliniki edi». Abu Muso bilan Abu Hurayra Hudaybiya bilan Xaybar oraligʻida kelgan edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳозир бўлган ҳар бир ўлжадан у зот менга улуш ажратдилар; фақат Хайбар куни бундан мустасно, чунки у хос равишда Ҳудайбия аҳлиники эди». Абу Мусо билан Абу Ҳурайра Ҳудайбия билан Хайбар оралиғида келган эдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيل بْنُ خَلِيلٍ ، أَخْبَرَنَا حَفْصٌ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ عُمَيْرٍ مَوْلَى آبِي اللَّحْمِ، قَالَ : شَهِدْتُ خَيْبَرَ وَأَنَا عَبْدٌ مَمْلُوكٌ فَأَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ خُرْثِيِّ الْمَتَاعِ، وَأَعْطَانِي سَيْفًا، فَقَالَ : " تَقَلَّدْ بِهَذَا "

Obil-Lahmning ozod qilgan quli Umayr aytdi: Men Xaybarda hozir boʻldim, oʻshanda men qul edim. Rasululloh ﷺ menga uy-roʻzgʻor buyumlaridan berdilar va menga bir qilich berib: «Buni taqib ol», dedilar.Обил-Лаҳмнинг озод қилган қули Умайр айтди: Мен Хайбарда ҳозир бўлдим, ўшанда мен қул эдим. Расулуллоҳ ﷺ менга уй-рўзғор буюмларидан бердилар ва менга бир қилич бериб: «Буни тақиб ол», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حُمْيَدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ ، عَنْ الْقَاسِمِ ، وَمَكْحُولٍ ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنَّهُ نَهَى أَنْ تُبَاعَ السِّهَامُ حَتَّى تُقْسَم "

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot ulushlar taqsimlanmasidan oldin sotilishidan qaytardilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот улушлар тақсимланмасидан олдин сотилишидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاق ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ ، عَنْ أَبِي مَرْزُوقٍ مَوْلًى لِتُجِيبٍ، قَالَ : حَدَّثَنِي حَنَشٌ الصَّنْعَانِيُّ ، قَالَ : غَزَوْنَا الْمَغْرِبَ وَعَلَيْنَا رُوَيْفِعُ بْنُ ثَابِتٍ الْأَنْصَارِيُّ فَافْتَتَحْنَا قَرْيَةً يُقَالُ لَهَا : جَرْبَةَ ، فَقَامَ فِينَا رُوَيْفِعُ بْنُ ثَابِتٍ الْأَنْصَارِيُّ خَطِيبًا، فَقَالَ : إِنِّي لَا أَقُومُ فِيكُمْ إِلَّا بما سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَامَ فِينَا يَوْمَ خَيْبَرَ حِينَ افْتَتَحْنَاهَا، فَقَالَ : " مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ، فَلَا يَأْتِيَنَّ شَيْئًا مِنَ السَّبْيِ حَتَّى يَسْتَبْرِئَهَا "

Hanash as-Sanʼoniy aytdi: Biz Magʻribga gʻazot qildik, boshligʻimiz Ruvayfiʼ ibn Sobit al-Ansoriy edi. Biz Jarba deb ataladigan bir qishloqni fath qildik. Shunda Ruvayfiʼ ibn Sobit al-Ansoriy oramizda xatib boʻlib turib: «Men sizlarning oldingizda faqat Rasululloh ﷺdan eshitgan narsam bilangina turibman. U zot Xaybar kuni — biz uni fath qilganimizda — oramizda turib: ‹Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan boʻlsa, asira ayollardan birortasiga — uni istibro qilmagunicha (bachadoni bosh ekanini aniqlamaguncha) — yaqinlik qilmasin›, dedilar», dedi.Ҳанаш ас-Санъоний айтди: Биз Мағрибга ғазот қилдик, бошлиғимиз Рувайфиъ ибн Собит ал-Ансорий эди. Биз Жарба деб аталадиган бир қишлоқни фатҳ қилдик. Шунда Рувайфиъ ибн Собит ал-Ансорий орамизда хатиб бўлиб туриб: «Мен сизларнинг олдингизда фақат Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсам билангина турибман. У зот Хайбар куни — биз уни фатҳ қилганимизда — орамизда туриб: ‹Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, асира аёллардан бирортасига — уни истибро қилмагунича (бачадони бош эканини аниқламагунча) — яқинлик қилмасин›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا أَسَدُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ أَبِي عُمَرَ الشَّامِيِّ الْهَمْدَانِيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى امْرَأَةً مُجِحَّةً يَعْنِي : حُبْلَى عَلَى بَابِ فُسْطَاطٍ ، فَقَالَ : " لَعَلَّهُ قَدْ أَلَمَّ بِهَا؟ ". قَالُوا : نَعَمْ. قَالَ : " لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَلْعَنَهُ لَعْنَةً تَدْخُلُ مَعَهُ قَبْرَهُ، كَيْفَ يُوَرِّثُهُ وَهُوَ لَا يَحِلُّ لَهُ، وَكَيْفَ يَسْتَخْدِمُهُ وَهُوَ لَا يَحِلُّ لَهُ "

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir chodir eshigi oldida homiladorligi yetilgan bir ayolni koʻrib qoldilar-da: «Balki (egasi) unga yaqinlik qilgandir?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. Shunda u zot: «Men unga shunday laʼnat aytishni xohladimki, u laʼnat u bilan birga qabriga kirsin. U buni qanday meros qildiradi, holbuki u unga halol emas?! U buni qanday xizmatga soladi, holbuki u unga halol emas?!» dedilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир чодир эшиги олдида ҳомиладорлиги етилган бир аёлни кўриб қолдилар-да: «Балки (эгаси) унга яқинлик қилгандир?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. Шунда у зот: «Мен унга шундай лаънат айтишни хоҳладимки, у лаънат у билан бирга қабрига кирсин. У буни қандай мерос қилдиради, ҳолбуки у унга ҳалол эмас?! У буни қандай хизматга солади, ҳолбуки у унга ҳалол эмас?!» дедилар.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنْ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ ، قِرَاءَةً، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُنَادَةَ ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ : أَنَّ أَبَا أَيُّوبَ كَانَ فِي جَيْشٍ فَفُرِّقَ بَيْنَ الصِّبْيَانِ وَبَيْنَ أُمَّهَاتِهِمْ، فَرَآهُمْ يَبْكُونَ، فَجَعَلَ يَرُدُّ الصَّبِيَّ إِلَى أُمِّهِ. وَيَقُولُ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الْوَالِدَةِ وَوَلَدِهَا، فَرَّقَ اللَّهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْأَحِبَّاءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Abu Abdurrahmon al-Hubuliydan rivoyat qilinadiki, Abu Ayyub bir qoʻshinda edi. (Oʻshanda) bolalar bilan onalari orasi ajratildi. U ularning yigʻlayotganini koʻrib, bolani onasiga qaytara boshladi va: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹Kim ona bilan uning bolasi orasini ajratsa, Alloh qiyomat kuni u bilan sevganlari orasini ajratadi›, dedilar», der edi.Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдан ривоят қилинадики, Абу Айюб бир қўшинда эди. (Ўшанда) болалар билан оналари ораси ажратилди. У уларнинг йиғлаётганини кўриб, болани онасига қайтара бошлади ва: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким она билан унинг боласи орасини ажратса, Аллоҳ қиёмат куни у билан севганлари орасини ажратади›, дедилар», дер эди.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيُّ ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ صَخْرِ بْنِ الْعَيْلَةِ ، قَالَ أَبُو مُحَمَّد : وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ : الْغِيلَةِ . قَالَ : أَخَذْتُ عَمَّةَ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، فَقَدِمْتُ بِهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَسَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَمَّتَهُ، فَقَالَ : " يَا صَخْرُ، إِنَّ الْقَوْمَ إِذَا أَسْلَمُوا، أَحْرَزُوا أَمْوَالَهُمْ وَدِمَاءَهُمْ، فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ ". وَكَانَ مَاءٌ لِبَنِي سُلَيْمٍ، فَأَسْلَمُوا فَأَتَوْهُ فَسَأَلُوهُ ذَلِكَ، فَدَعَانِي، فَقَالَ : " يَا صَخْرُ، إِنَّ الْقَوْمَ إِذَا أَسْلَمُوا، أَحْرَزُوا أَمْوَالَهُمْ وَدِمَاءَهُمْ، فَادْفَعْهُ إِلَيْهِمْ " فَدَفَعْتُهُ

Saxr ibn al-Ayla (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — Abu Muhammad aytdi: ularning baʼzilari uni al-Gʻayla, deydilar. U aytdi: Men Mugʻira ibn Shuʼbaning ammasini asir olib, uni Rasululloh ﷺ huzurlariga olib keldim. Mugʻira Nabiy ﷺ dan ammasini soʻradi. Shunda u zot: «Ey Saxr, qavm Islomga kirsa, oʻz mollarini va qonlarini himoyalab olgan boʻladi. Bas, uni unga topshir», dedilar. Banu Sulaymga tegishli bir suv bor edi; ular Islomga kirib, u zotning huzurlariga kelib, oʻshani soʻradilar. U zot meni chaqirib: «Ey Saxr, qavm Islomga kirsa, oʻz mollarini va qonlarini himoyalab olgan boʻladi. Bas, uni ularga topshir», dedilar. Men ham uni topshirdim.Сахр ибн ал-Айла (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — Абу Муҳаммад айтди: уларнинг баъзилари уни ал-Ғайла, дейдилар. У айтди: Мен Муғира ибн Шуъбанинг аммасини асир олиб, уни Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб келдим. Муғира Набий ﷺ дан аммасини сўради. Шунда у зот: «Эй Сахр, қавм Исломга кирса, ўз молларини ва қонларини ҳимоялаб олган бўлади. Бас, уни унга топшир», дедилар. Бану Сулаймга тегишли бир сув бор эди; улар Исломга кириб, у зотнинг ҳузурларига келиб, ўшани сўрадилар. У зот мени чақириб: «Эй Сахр, қавм Исломга кирса, ўз молларини ва қонларини ҳимоялаб олган бўлади. Бас, уни уларга топшир», дедилар. Мен ҳам уни топширдим.

أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابِنِ عُمَرَ ، قَالَ : " بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَرِيَّةً فِيهَا ابْنُ عُمَر، فَغَنِمُوا إِبِلًا كَثِيرَةً، فَكَانَتْ سِهَامُهُمْ اثْنَيْ عَشَرَ بَعِيرًا أَوْ أَحَدَ عَشَرَ بَعِيرًا وَنُفِّلُوا بَعِيرًا بَعِيرًا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ bir sariyya yubordilar, Ibn Umar oʻsha sariyyada edi. Ular oʻlja sifatida koʻp sonli tuyalarni qoʻlga kiritdilar. Ularning ulushlari oʻn ikki tuya yoki oʻn bitta tuya edi va ularga yana bittadan qoʻshimcha tuya berildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ бир сарийя юбордилар, Ибн Умар ўша сарийяда эди. Улар ўлжа сифатида кўп сонли туяларни қўлга киритдилар. Уларнинг улушлари ўн икки туя ёки ўн битта туя эди ва уларга яна биттадан қўшимча туя берилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاق الْفَزَارِيُّ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَيَّاشٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى ، عَنْ أَبِي سَلَّامٍ ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " إِذَا أَغَارَ فِي أَرْضِ الْعَدُوِّ، نَفَّلَ الرُّبُعَ، وَإِذَا أَقْبَلَ رَاجِعًا، وَكُلُّ النَّاسِ، نَفَّلَ الثُّلُثَ "

Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dushman yurtida bosqin qilsalar, toʻrtdan bir qismini nafl qilib berar edilar; qaytib kelayotganlarida, odamlar horib-charchaganida esa uchdan bir qismini nafl qilib berar edilar.Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ душман юртида босқин қилсалар, тўртдан бир қисмини нафл қилиб берар эдилар; қайтиб келаётганларида, одамлар ҳориб-чарчаганида эса учдан бир қисмини нафл қилиб берар эдилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ ، عَنْ مَكْحُولٍ ، عَنْ زِيَادِ بْنِ جَارِيَةَ ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ مَسْلَمَةَ : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " نَفَّلَ الثُّلُثَ بَعْدَ الْخُمُسِ "

Habib ibn Maslama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ xumsdan keyin uchdan bir qismini (jangda kelib qoʻshilganlarga) mukofot qilib berdilar.Ҳабиб ибн Маслама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ хумсдан кейин учдан бир қисмини (жангда келиб қўшилганларга) мукофот қилиб бердилар.

أَخْبَرَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، حَدَّثَنَا إِسْحَاق بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ : أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " مَنْ قَتَلَ كَافِرًا، فَلَهُ سَلَبُهُ " . فَقَتَلَ أَبُو طَلْحَةَ يَوْمَئِذٍ عِشْرِينَ، وَأَخَذَ أَسْلَابَهُمْ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim bir kofirni oʻldirsa, uning salabi (kiyim-yarogʻi) oʻshaniki», dedilar. Shunda Abu Talha oʻsha kuni yigirma kishini oʻldirdi va ularning salablarini oldi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким бир кофирни ўлдирса, унинг салаби (кийим-яроғи) ўшаники», дедилар. Шунда Абу Талҳа ўша куни йигирма кишини ўлдирди ва уларнинг салабларини олди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ ابْنِ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ هُوَ : عُمَرُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ ، قَالَ : " بَارَزْتُ رَجُلًا فَقَتَلْتُهُ، فَنَفَّلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَلَبَهُ "

Abu Qatoda (roziyallohu anhu) aytdi: Men bir kishi bilan yakkama-yakka jang qilib, uni oʻldirdim. Shunda Rasululloh ﷺ uning salabini menga nafl qilib berdilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен бир киши билан яккама-якка жанг қилиб, уни ўлдирдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг салабини менга нафл қилиб бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاق الْفَزَارِيُّ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَيَّاشٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى ، عَنْ أَبِي سَلَّامٍ ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ : أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَكْرَهُ الْأَنْفَالَ وَيَقُولُ : " لِيَرُدَّ قَوِيُّ الْمُسْلِمِينَ عَلَى ضَعِيفِهِمْ "

Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ anfolni (qoʻshimcha ulushlarni) yoqtirmas edilar va: «Musulmonlarning kuchlisi ojiziga (ulushini) qaytarsin», der edilar.Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ анфолни (қўшимча улушларни) ёқтирмас эдилар ва: «Мусулмонларнинг кучлиси ожизига (улушини) қайтарсин», дер эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَيَّاشٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى ، عَنْ أَبِي سَلامٍ ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ ، عَنْ عُبَادَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ : أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ : " أَدُّوا الْخِيَاطَ وَالْمَخِيطَ، وَإِيَّاكُمْ وَالْغُلُولَ فَإِنَّهُ عَارٌ عَلَى أَهْلِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Uboda (roziyallohu anhu)dan shu isnod bilan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ip va ignani ham (egasiga) topshiringlar, oʻljaga xiyonat qilishdan saqlaninglar. Zero, u qiyomat kunida uni qilgan kishi uchun sharmandalikdir», der edilar.Убода (розияллоҳу анҳу)дан шу иснод билан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ип ва игнани ҳам (эгасига) топширинглар, ўлжага хиёнат қилишдан сақланинглар. Зеро, у қиёмат кунида уни қилган киши учун шармандаликдир», дер эдилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ هُوَ : ابْنُ إِسْحَاق ، عَنْ يَزِيدَ هُوَ : ابْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي مَرْزُوقٍ مَوْلًى لِتُجِيبَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي حَنَشٌ الصَّنْعَانِيُّ ، قَالَ : غَزَوْنَا الْمَغْرِبَ وَعَلَيْنَا رُوَيْفِعُ بْنُ ثَابِتٍ الْأَنْصَارِيُّ، فَافْتَتَحْنَا قَرْيَةً يُقَالُ لَهَا : جَرْبَةَ فَقَامَ فِينَا رُوَيْفِعُ بْنُ ثَابِتٍ الْأَنْصَارِيُّ خَطِيبًا، فَقَالَ : إِنِّي لَا أَقُومُ فِيكُمْ إِلَّا مَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فِينَا يَوْمَ خَيْبَرَ حِينَ افْتَتَحْنَاهَا : " مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلا يَرْكَبَنَّ دَابَّةً مِنْ فَيْءِ الْمُسْلِمِينَ، حَتَّى إِذَا أَجْحَفَهَا أَوْ قَالَ : أَعْجَفَهَا، قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ : أَنَا أَشُكُّ فِيهِ رَدَّهَا ". وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ، فَلَا يَلْبَسْ ثَوْبًا مِنْ فَيْءِ الْمُسْلِمِينَ حَتَّى إِذَا أَخْلَقَهُ، رَدَّهُ فِيهِ "

Hanash as-Sanʼoniy aytdi: Biz Magʻrib tomon gʻazot qildik, boshligʻimiz Ruvayfiʼ ibn Sobit al-Ansoriy edi. Jarba deb ataladigan bir qishloqni fath qildik. Shunda Ruvayfiʼ ibn Sobit al-Ansoriy oramizda xutba qilib turib shunday dedi: Men sizlarning oldingizda faqat Rasululloh ﷺ dan eshitgan narsam uchungina turibman. U zot Xaybar kuni — biz uni fath qilganimizda — oramizda turib: «Kim Allohga va oxirat kuniga imon keltirgan boʻlsa, musulmonlarning fayʼidan boʻlgan ulovga minmasin; toki uni holdan toydirgach — yoki: uni ozdirgach, dedilar; Abu Muhammad aytdi: men bunda shubha qilaman — uni qaytarsin. Kim Allohga va oxirat kuniga imon keltirgan boʻlsa, musulmonlarning fayʼidan boʻlgan kiyimni kiymasin; toki uni eskirtirgach, uni oʻsha yerga qaytarsin», dedilar.Ҳанаш ас-Санъоний айтди: Биз Мағриб томон ғазот қилдик, бошлиғимиз Рувайфиъ ибн Собит ал-Ансорий эди. Жарба деб аталадиган бир қишлоқни фатҳ қилдик. Шунда Рувайфиъ ибн Собит ал-Ансорий орамизда хутба қилиб туриб шундай деди: Мен сизларнинг олдингизда фақат Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган нарсам учунгина турибман. У зот Хайбар куни — биз уни фатҳ қилганимизда — орамизда туриб: «Ким Аллоҳга ва охират кунига имон келтирган бўлса, мусулмонларнинг файъидан бўлган уловга минмасин; токи уни ҳолдан тойдиргач — ёки: уни оздиргач, дедилар; Абу Муҳаммад айтди: мен бунда шубҳа қиламан — уни қайтарсин. Ким Аллоҳга ва охират кунига имон келтирган бўлса, мусулмонларнинг файъидан бўлган кийимни киймасин; токи уни эскиртиргач, уни ўша ерга қайтарсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ ، حَدَّثَنِي أَبُو زُمَيْلٍ ، حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ ، قَالَ : حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ، قَالَ : قُتِلَ نَفَرٌ يَوْمَ خَيْبَرَ، فَقَالُوا : فُلَانٌ شَهِيدٌ، فُلانٌ. .. .. .. حَتَّى ذَكَرُوا رَجُلًا، فَقَالُوا : فُلَانٌ شَهِيدٌ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كَلا إِنِّي رَأَيْتُهُ فِي النَّارِ فِي عَبَاءَةٍ أَوْ فِي بُرْدَةٍ غَلَّهَا ". ثُمَّ قَالَ لِي : " يَا ابْنَ الْخَطَّابِ قُمْ فَنَادِ فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلا الْمُؤْمِنُونَ " فَقُمْتُ فَنَادَيْتُ فِي النَّاسِ

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: Xaybar kuni bir necha kishi oʻldirildi. Odamlar: «Falon shahid, falon shahid», dedilar — toki bir kishini zikr qilib: «Falon shahid», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, aslo! Men uni — oʻzi oʻgʻirlab olgan bir abo yoki burd sababli — doʻzaxda koʻrdim», dedilar. Soʻng menga: «Ey Ibn al-Xattob, bor-da, odamlar ichida: ‹Jannatga faqat moʻminlargina kiradi› deb nido qil», dedilar. Men ham turib, odamlar ichida nido qildim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Хайбар куни бир неча киши ўлдирилди. Одамлар: «Фалон шаҳид, фалон шаҳид», дедилар — токи бир кишини зикр қилиб: «Фалон шаҳид», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, асло! Мен уни — ўзи ўғирлаб олган бир або ёки бурд сабабли — дўзахда кўрдим», дедилар. Сўнг менга: «Эй Ибн ал-Хаттоб, бор-да, одамлар ичида: ‹Жаннатга фақат мўминларгина киради› деб нидо қил», дедилар. Мен ҳам туриб, одамлар ичида нидо қилдим.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ صَالِحِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ وَجَدْتُمُوهُ غَلَّ، فَاضْرِبُوهُ وَأَحْرِقُوا مَتَاعَهُ "

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning gʻulul (oʻljadan oʻgʻirlik) qilganini topsangiz, uni uringlar va uning matohini yoqib yuboringlar», dedilar.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг ғулул (ўлжадан ўғирлик) қилганини топсангиз, уни уринглар ва унинг матоҳини ёқиб юборинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُكْتِبُ ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ مَالِكٍ ، حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيُّ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا نَهْبَ، وَلا إِغْلالَ، وَلا إِسْلَالَ، وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ : الْإِسْلالُ : السَّرِقَةُ

Amr ibn Avf al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Talon-taroj yoʻq, xiyonat yoʻq va islol yoʻq. Kim gʻulul qilsa, qiyomat kuni oʻgʻirlagan narsasi bilan keladi», dedilar. Abu Muhammad aytdi: islol — oʻgʻrilikdir.Амр ибн Авф ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Талон-тарож йўқ, хиёнат йўқ ва ислол йўқ. Ким ғулул қилса, қиёмат куни ўғирлаган нарсаси билан келади», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: ислол — ўғриликдир.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ الزَّهْرَانِيُّ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ هُوَ : ابْنُ لَهِيعَةَ ، حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ عَبَّاسٍ ، عَنْ شِيَيْمِ بْنِ بَيْتَانَ ، عَنْ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ ، قَالَ : لَوْلَا أَنِّي سَمِعْتُ ابْنَ أَرْطَاةَ ، يَقُولُ : قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " لا تُقْطَعُ الْأَيْدِي فِي الْغَزْوِ لَقَطَعْتُهَا "

Junoda ibn Abu Umayya aytdi: Agar men Ibn Artotning: ‹Men Rasululloh ﷺ ning: «Gʻazotda qoʻllar kesilmaydi», deganlarini eshitganman›, deyayotganini eshitmaganimda edi, albatta ularni kesgan boʻlar edim.Жунода ибн Абу Умайя айтди: Агар мен Ибн Артотнинг: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Ғазотда қўллар кесилмайди», деганларини эшитганман›, деяётганини эшитмаганимда эди, албатта уларни кесган бўлар эдим.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ : أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَعْمَلَ عَامِلًا عَلَى الصَّدَقَةِ فَجَاءَهُ الْعَامِلُ حِينَ فَرَغَ مِنْ عَمَلِهِ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَذَا الَّذِي لَكُمْ، وَهَذَا أُهْدِيَ لِي، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَهَلا قَعَدْتَ فِي بَيْتِ أَبِيكَ وَأَمِّكَ، فَنَظَرْتَ أَيُهْدَى لَكَ أَمْ لا "، ثُمَّ قَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَشِيَّةً بَعْدَ الصَّلاةِ عَلَى الْمِنْبَرِ فَتَشَهَّدَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ : " أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ الْعَامِلِ نَسْتَعْمِلُهُ فَيَأْتِينَا، فَيَقُولُ : هَذَا مِنْ عَمَلِكُمْ، وَهَذَا أُهْدِيَ لِي؟ فَهَلا قَعَدَ فِي بَيْتِ أَبِيهِ وَأُمِّهِ فَيَنْظُرَ أَيُهْدَى لَهُ أَمْ لا؟ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، لَا يَغُلُّ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنْهَا شَيْئًا إِلا جَاءَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَحْمِلُهُ عَلَى عُنُقِهِ، إِنْ كَانَ بَعِيرًا، جَاءَ بِهِ لَهُ رُغَاءٌ، وَإِنْ كَانَتْ بَقَرَةً، جَاءَ بِهَا لَهَا خُوَارٌ، وَإِنْ كَانَتْ شَاةً، جَاءَ بِهَا تَيْعِرُ، فَقَدْ بَلَّغْتُ؟ " . قَالَ أَبُو حُمَيْدٍ : ثُمَّ رَفَعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدَيْهِ حَتَّى إِنَّا لَنَنْظُرُ إِلَى عُفْرَةِ إِبِطَيْهِ. قَالَ أَبُو حُمَيْدٍ : وَقَدْ سَمِعَ ذَلِكَ مَعِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ، فَسَلُوهُ

Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu) xabar berdiki, Nabiy ﷺ bir kishini zakot yigʻishga amaldor qilib tayinladilar. Oʻsha amaldor ishidan boʻshagach (qaytib) kelib: «Yo Rasululloh, bu — sizniki, bu esa menga hadya qilingani», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Sen otang va onangning uyida oʻtirsang boʻlmasmidi — senga hadya qilinarmidi yoki yoʻqmi, qarab koʻrarding?!» dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ oqshom, namozdan keyin minbarda turib, tashahhud aytdilar, Allohga hamd va Oʻziga loyiq sano aytdilar, keyin: «Ammo baʼd: biz xizmatga tayinlagan amaldorga nima boʻldiki, u bizning oldimizga kelib: ‹Bu — sizning ishingizdan (kelgani), bu esa menga hadya qilingani› deydi? U otasi va onasining uyida oʻtirsa boʻlmasmidi — unga hadya qilinarmidi yoki yoʻqmi, qarab koʻrarmidi?! Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, biringiz undan biror narsani xiyonat bilan olsa, albatta Qiyomat kunida uni boʻyniga koʻtarib keladi: agar tuya boʻlsa, uni boʻkirgan holda keltiradi; sigir boʻlsa, uni maʼragan holda keltiradi; qoʻy boʻlsa, uni baʼragan holda keltiradi. Bas, men yetkazdimmi?» dedilar. Abu Humayd aytdi: Soʻng Nabiy ﷺ qoʻllarini shu qadar koʻtardilarki, biz hatto ikki qoʻltigʻining oqini koʻrdik. Abu Humayd yana aytdi: Buni men bilan birga Zayd ibn Sobit ham Rasululloh ﷺ dan eshitgan; undan soʻranglar.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) хабар бердики, Набий ﷺ бир кишини закот йиғишга амалдор қилиб тайинладилар. Ўша амалдор ишидан бўшагач (қайтиб) келиб: «Ё Расулуллоҳ, бу — сизники, бу эса менга ҳадя қилингани», деди. Набий ﷺ унга: «Сен отанг ва онангнинг уйида ўтирсанг бўлмасмиди — сенга ҳадя қилинармиди ёки йўқми, қараб кўрардинг?!» дедилар. Сўнг Набий ﷺ оқшом, намоздан кейин минбарда туриб, ташаҳҳуд айтдилар, Аллоҳга ҳамд ва Ўзига лойиқ сано айтдилар, кейин: «Аммо баъд: биз хизматга тайинлаган амалдорга нима бўлдики, у бизнинг олдимизга келиб: ‹Бу — сизнинг ишингиздан (келгани), бу эса менга ҳадя қилингани› дейди? У отаси ва онасининг уйида ўтирса бўлмасмиди — унга ҳадя қилинармиди ёки йўқми, қараб кўрармиди?! Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, бирингиз ундан бирор нарсани хиёнат билан олса, албатта Қиёмат кунида уни бўйнига кўтариб келади: агар туя бўлса, уни бўкирган ҳолда келтиради; сигир бўлса, уни маъраган ҳолда келтиради; қўй бўлса, уни баъраган ҳолда келтиради. Бас, мен етказдимми?» дедилар. Абу Ҳумайд айтди: Сўнг Набий ﷺ қўлларини шу қадар кўтардиларки, биз ҳатто икки қўлтиғининг оқини кўрдик. Абу Ҳумайд яна айтди: Буни мен билан бирга Зайд ибн Собит ҳам Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган; ундан сўранглар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ ، أَخْبَرَنَا عُمَارَةُ بْنُ زَاذَانَ ، عَنْ ثَابِتٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ " أَنَّ مَلِكَ ذِي يَزَنٍ أَهْدَى إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُلَّةً أَخَذَهَا بِثَلَاثَةٍ وَثَلَاثِينَ بَعِيرًا، أَوْ ثَلَاثٍ وَثَلَاثِينَ نَاقَةَ، فَقَبِلَهَا "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Zu Yazan podshohi Rasululloh ﷺga oʻttiz uchta tuya yoki oʻttiz uchta urgʻochi tuyaga sotib olgan bir sidra kiyimni hadya qildi. Rasululloh ﷺ uni qabul qildilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Зу Язан подшоҳи Расулуллоҳ ﷺга ўттиз учта туя ёки ўттиз учта урғочи туяга сотиб олган бир сидра кийимни ҳадя қилди. Расулуллоҳ ﷺ уни қабул қилдилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى ، عَنْ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ السَّاعِدِيِّ ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ ، قَالَ : " بَعَثَ صَاحِبُ أَيْلَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكِتَابٍ، وَأَهْدَى لَهُ بَغْلَةً بَيْضَاءَ، فَكَتَبَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَهْدَى لَهُ بُرْدًا "

Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdi: Ayla hokimi Rasululloh ﷺ ga maktub yubordi va u zotga oq xachir hadya qildi. Rasululloh ﷺ unga javob yozdilar va unga bir burd (chopon) hadya qildilar.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтди: Айла ҳокими Расулуллоҳ ﷺ га мактуб юборди ва у зотга оқ хачир ҳадя қилди. Расулуллоҳ ﷺ унга жавоб ёздилар ва унга бир бурд (чопон) ҳадя қилдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاق بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نِيَار ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِنَّا لَا نَسْتَعِينُ بِمُشْرِكٍ " . أَخْبَرَنَا إِسْحَاق ، عَنْ رَوْحٍ ، عَنْ مَالِكٍ ، عَنْ فُضَيْلٍ هُوَ : ابْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، هُوَ : الْخَطْمِي ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نِيَارٍ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ : أَطْوَلُ مِنْهُ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Biz mushrikdan yordam olmaymiz», dedilar. Ishoq bizga Ravhdan, u Molikdan, u Fuzayl — yaʼni Ibn Abu Abdulloh al-Xatmiy — dan, u Abdulloh ibn Niyordan, u Urvadan, u Oishadan bundan uzunrogʻini xabar berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Биз мушрикдан ёрдам олмаймиз», дедилар. Ишоқ бизга Равҳдан, у Моликдан, у Фузайл — яъни Ибн Абу Абдуллоҳ ал-Хатмий — дан, у Абдуллоҳ ибн Ниёрдан, у Урвадан, у Оишадан бундан узунроғини хабар берди.

أَخْبَرَنَا عَفَّانُ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْمُونٍ : رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ ، حَدَّثَنِي سَعْدُ بْنُ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ ، عَنْ أَبِيهِ سَمُرَةَ ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ ، قَالَ : كَانَ فِي آخِرِ مَا تَكَلَّمَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " أَخْرِجُوا يَهُودَ مِنَ الْحِجَازِ ، وَأَهْلَ نَجْرَانَ مِنْ جَزِيرَةِ الْعَرَبِ "

Abu Ubayda ibn al-Jarroh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ soʻzlagan eng oxirgi soʻzlaridan biri: «Yahudlarni Hijozdan, Najron ahlini Arab yarim orolidan chiqaringlar», degan soʻzlari edi.Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ сўзлаган энг охирги сўзларидан бири: «Яҳудларни Ҳижоздан, Нажрон аҳлини Араб ярим оролидан чиқаринглар», деган сўзлари эди.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ ، حَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ يَزِيدَ ، حَدَّثَنِي أَبُو إِدْرِيسَ ، حَدَّثَنِي أَبُو ثَعْلَبَةَ ، قَالَ : أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّا بِأَرْضِ أَهْلِ الْكِتَابِ ، فَنَأْكُلُ فِي آنِيَتِهِمْ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنْ كُنْتَ بِأَرْضٍ كَمَا ذَكَرْتَ، فَلَا تَأْكُلُوا فِي آنِيَتِهِمْ إِلا أَنْ لَا تَجِدُوا مِنْهَا بُدًّا، فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا مِنْهَا بُدًّا، فَاغْسِلُوهَا، ثُمَّ كُلُوا فِيهَا "

Abu Saʼlaba (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, biz ahli kitob yurtidamiz, ularning idishlarida ovqatlanamiz», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar sen aytganingdek bir yurtda boʻlsang, ularning idishlarida ovqatlanmanglar, faqat boshqa iloj topmasangizgina. Agar boshqa iloj topmasangiz, ularni yuvinglar, soʻng ularda ovqatlaninglar», dedilar.Абу Саълаба (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз аҳли китоб юртидамиз, уларнинг идишларида овқатланамиз», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар сен айтганингдек бир юртда бўлсанг, уларнинг идишларида овқатланманглар, фақат бошқа илож топмасангизгина. Агар бошқа илож топмасангиз, уларни ювинглар, сўнг уларда овқатланинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ هُوَ : ابْنُ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ حُمَيْدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ ، قَالَ : " دُلِّيَ جِرَابٌ مِنْ شَحْمٍ يَوْمَ خَيْبَرَ. قَالَ : فَأَتَيْتُهُ فَالْتَزَمْتُهُ. قَالَ : ثُمَّ قُلْتُ : لا أُعْطِي مِنْ هَذَا أَحَدًا الْيَوْمَ شَيْئًا، فَالْتَفَتُّ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَبْتَسِمُ إِلَيَّ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : أَرْجُو أَنْ يَكُونَ حُمَيْدٌ سَمِعَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu) aytdi: Xaybar kuni bir meshcha yogʻ osilib turardi. Men kelib uni quchoqlab oldim. Soʻng: «Bugun bundan birovga hech narsa bermayman», dedim. Keyin oʻgirilib qarasam, Rasululloh ﷺ menga qarab tabassum qilib turar edilar. Abdulloh aytdi: Umid qilamanki, Humayd buni Abdullohdan eshitgan.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу) айтди: Хайбар куни бир мешча ёғ осилиб турарди. Мен келиб уни қучоқлаб олдим. Сўнг: «Бугун бундан бировга ҳеч нарса бермайман», дедим. Кейин ўгирилиб қарасам, Расулуллоҳ ﷺ менга қараб табассум қилиб турар эдилар. Абдуллоҳ айтди: Умид қиламанки, Ҳумайд буни Абдуллоҳдан эшитган.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَمْرٍو ، عَنْ بَجَالَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُهُ يَقُولُ : " لَمْ يَكُنْ عُمَرُ أَخَذَ الْجِزْيَةَ مِنَ الْمَجُوسِ حَتَّى شَهِدَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَهَا مِنْ مَجُوسِ هَجَرَ "

Bajala aytdi: Umar majusiylardan jizya olmagan edi — toki Abdurrahmon ibn Avf: ‹Allohning Rasuli ﷺ Hajar majusiylaridan jizya olganlar›, deb guvohlik berguncha.Бажала айтди: Умар мажусийлардан жизя олмаган эди — токи Абдурраҳмон ибн Авф: ‹Аллоҳнинг Расули ﷺ Ҳажар мажусийларидан жизя олганлар›, деб гувоҳлик бергунча.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ : أَنَّ أَبَا مُرَّةَ مَوْلَى عَقِيلِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ أُمَّ هَانِئٍ بِنْتَ أَبِي طَالِبٍ تُحَدِّثُ أَنَّهَا ذَهَبَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْفَتْحِ، فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، زَعَمَ ابْنُ أُمِّي أَنَّهُ قَاتِلٌ رَجُلًا أَجَرْتُهُ فَلانَ بْنُ هُبَيْرَةَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " قَدْ أَجَرْنَا مَنْ أَجَرْتِ يَا أُمَّ هَانِئٍ "

Aqil ibn Abu Tolibning mavlosi Abu Murra xabar berdiki, u Umm Honiʼ bint Abu Tolib (roziyallohu anho)ning shunday deganini eshitdi: Men Fath yili Rasululloh ﷺ ning oldilariga bordim va: «Yo Rasululloh, onamning oʻgʻli men omon bergan bir kishini — falon ibn Hubayrani — oʻldiraman, deb daʼvo qilyapti», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen kimga omon bergan boʻlsang, biz ham unga omon berdik, ey Umm Honiʼ», dedilar.Ақил ибн Абу Толибнинг мавлоси Абу Мурра хабар бердики, у Умм Ҳониъ бинт Абу Толиб (розияллоҳу анҳо)нинг шундай деганини эшитди: Мен Фатҳ йили Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига бордим ва: «Ё Расулуллоҳ, онамнинг ўғли мен омон берган бир кишини — фалон ибн Ҳубайрани — ўлдираман, деб даъво қиляпти», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен кимга омон берган бўлсанг, биз ҳам унга омон бердик, эй Умм Ҳониъ», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنْ عَاصِمٍ ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، عَنِ ابْنِ مُعَيْزٍ السَّعْدِيِّ ، قَالَ : خَرَجْتُ أُسْفِرُ فَرَسًا لِي مِنَ السَّحَرِ فَمَرَرْتُ عَلَى مَسْجِدٍ مِنْ مَسَاجِدِ بَنِي حَنِيفَةَ، فَسَمِعْتُهُمْ يَشْهَدُونَ أَنَّ مُسَيْلَمَةَ رَسُولُ اللَّهِ، فَرَجَعْتُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ فَأَخْبَرْتُهُ، فَبَعَثَ إِلَيْهِمْ الشُّرَطَ، فَأَخَذُوهُمْ، فَجِيءَ بِهِمْ، إِلَيْهِ فَتَابَ الْقَوْمُ وَرَجَعُوا عَنْ قَوْلِهِمْ، فَخَلَّى سَبِيلَهُمْ، وَقَدَّمَ رَجُلًا مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ : عَبْدُ اللَّهِ بْنُ النَّوَاحَةِ، فَضَرَبَ عُنُقَهُ، فَقَالُوا لَهُ : تَرَكْتَ الْقَوْمَ وَقَتَلْتَ هَذَا؟، فَقَالَ : إِنِّي كُنْتُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسًا إِذْ دَخَلَ هَذَا وَرَجُلٌ وَافِدَيْنِ مِنْ عِنْدِ مُسَيْلَمَةَ، فَقَالَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَتَشْهَدَانِ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ؟ "، فَقَالَا لَهُ : تَشْهَدُ أَنْتَ أَنَّ مُسَيْلَمَةَ رَسُولُ اللَّهِ، فَقَالَ : " آمَنْتُ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ، لَوْ كُنْتُ قَاتِلًا وَفْدًا، لَقَتَلْتُكُمَا ". فَلِذَلِكَ قَتَلْتُهُ. وَأَمَرَ بِمَسْجِدِهِمْ فَهُدِمَ

Ibn Muʼayz as-Saʼdiy aytdi: Men sahar paytida otimni yuritib chiqdim va Banu Hanifa masjidlaridan birining yonidan oʻtdim. Ularning: Musaylima Allohning rasuli, deb guvohlik berayotganlarini eshitdim. Shunda Abdulloh ibn Masʼudning oldiga qaytib, unga xabar berdim. U ularga soqchilarni yubordi, ular oʻshalarni tutib, uning huzuriga olib keldilar. Qavm tavba qilib, oʻz soʻzlaridan qaytdi, u esa ularni qoʻyib yubordi. Ulardan Abdulloh ibn an-Navvoha deb ataladigan bir kishini oldinga chiqarib, uning boʻynini uzdi. Shunda unga: «Qavmni qoʻyib yubording-u, bunisini oʻldirdingmi?» deyishdi. U aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning huzurlarida oʻtirgan edim, shu payt bu kishi va yana bir kishi Musaylimaning oldidan elchi boʻlib kirib keldilar. Rasululloh ﷺ ularga: «Men Allohning rasuli ekanimga guvohlik berasizlarmi?» dedilar. Ular u zotga: «Sen Musaylima Allohning rasuli ekaniga guvohlik berasanmi?» deyishdi. Shunda u zot: «Men Allohga va Uning rasullariga imon keltirdim. Agar men elchilarni oʻldiradigan boʻlganimda, sizlar ikkovingizni oʻldirgan boʻlardim», dedilar. Mana shuning uchun men uni oʻldirdim. Va u ularning masjidiga buyurdi, u buzib tashlandi.Ибн Муъайз ас-Саъдий айтди: Мен саҳар пайтида отимни юритиб чиқдим ва Бану Ҳанифа масжидларидан бирининг ёнидан ўтдим. Уларнинг: Мусайлима Аллоҳнинг расули, деб гувоҳлик бераётганларини эшитдим. Шунда Абдуллоҳ ибн Масъуднинг олдига қайтиб, унга хабар бердим. У уларга соқчиларни юборди, улар ўшаларни тутиб, унинг ҳузурига олиб келдилар. Қавм тавба қилиб, ўз сўзларидан қайтди, у эса уларни қўйиб юборди. Улардан Абдуллоҳ ибн ан-Наввоҳа деб аталадиган бир кишини олдинга чиқариб, унинг бўйнини узди. Шунда унга: «Қавмни қўйиб юбординг-у, бунисини ўлдирдингми?» дейишди. У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларида ўтирган эдим, шу пайт бу киши ва яна бир киши Мусайлиманинг олдидан элчи бўлиб кириб келдилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Мен Аллоҳнинг расули эканимга гувоҳлик берасизларми?» дедилар. Улар у зотга: «Сен Мусайлима Аллоҳнинг расули эканига гувоҳлик берасанми?» дейишди. Шунда у зот: «Мен Аллоҳга ва Унинг расулларига имон келтирдим. Агар мен элчиларни ўлдирадиган бўлганимда, сизлар икковингизни ўлдирган бўлардим», дедилар. Мана шунинг учун мен уни ўлдирдим. Ва у уларнинг масжидига буюрди, у бузиб ташланди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ ، حَدَّثَنَا عُيَيْنَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جَوْشَنٍ الْغَطَفَانِيُّ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " مَنْ قَتَلَ مُعَاهَدًا فِي غَيْرِ كُنْهِهِ، حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ "

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim ahd berilgan kishini haqli sababsiz oʻldirsa, Alloh unga jannatni harom qiladi», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким аҳд берилган кишини ҳақли сабабсиз ўлдирса, Аллоҳ унга жаннатни ҳаром қилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ ، قَالَ : كَانَتِ الْعَضْبَاءُ لِرَجُلٍ مِنْ بَنِي عَقَيْلٍ فَأُسِرَ، وَأُخِذَتِ الْعَضْبَاءُ ، فَمَرَّ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي وَثَاقِهِ، فَقَالَ : يَا مُحَمَّدُ، عَلَى مَا تَأْخُذُونِي وَتَأْخُذُونَ سَابِقَةَ الْحَاجِّ، وَقَدْ أَسْلَمْتُ؟، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْ قُلْتَهَا وَأَنْتَ تَمْلِكُ أَمْرَكَ، أَفْلَحْتَ كُلَّ الْفَلَاحِ "، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " نَأْخُذُكَ بِجَرِيرَةِ حُلَفَائِكَ ". وَكَانَتْ ثَقِيفٌ قَدْ أَسَرُوا رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى حِمَارٍ عَلَيْهِ قَطِيفَةٌ، فَقَالَ : يَا مُحَمَّدُ إِنِّي جَائِعٌ فَأَطْعِمْنِي، وَإِنِّي وَظَمْآنُ فَاسْقِنِي، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " هَذِهِ حَاجَتُكَ ". ثُمَّ إِنَّ الرَّجُلَ فُدِيَ بِرَجُلَيْنِ، فَحَبَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَضْبَاءَ لِرَحْلِهِ وَكَانَتْ مِنْ سَوَابِقِ الْحَاجِّ. ثُمَّ إِنَّ الْمُشْرِكِينَ أَغَارُوا عَلَى سَرْحِ الْمَدِينَةِ فَذَهَبُوا بِهِ فِيهَا الْعَضْبَاءُ وَأَسَرُوا امْرَأَةً مِنَ الْمُسْلِمِينَ، وَكَانُوا إِذَا نَزَلُوا قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ : ثُمَّ ذَكَرَ كَلِمَةً إِبِلُهُمْ فِي أَفْنِيَتِهِمْ. فَلَمَّا كَانَ ذَاتَ لَيْلَةٍ قَامَتْ الْمَرْأَةُ وَقَدْ نُوِّمُوا، فَجَعَلَتْ لَا تَضَعُ يَدَيْهَا عَلَى بَعِيرٍ إِلا رَغَا، حَتَّى أَتَتْ الْعَضْبَاءَ ، فَأَتَتْ عَلَى نَاقَةٍ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلُولٍ مُجَرَّسَةٍ، فَرَكِبَتْهَا ثُمَّ تَوَجَّهَتْ قِبَلَ الْمَدِينَةِ، وَنَذَرَتْ لَئِنِ اللَّهُ نَجَّاهَا، لَتَنْحَرَنَّهَا. قَالَ : فَلَمَّا قَدِمَتِ عُرِفَتِ النَّاقَةُ، فَقِيلَ : نَاقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَأَتَوْا بِهَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَأَخْبَرَتِ الْمَرْأَةُ بِنَذْرِهَا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " بِئْسَمَا جَزَيْتِهَا أَوْ بِئْسَمَا جَزَتْهَا إِنَّ اللَّهُ نَجَّاهَا لَتَنْحَرَنَّهَا؟ أَلا لا وَفَاءَ لِنَذْرٍ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ، وَلا فِيمَا لَا يَمْلِكُ ابْنُ آدَمَ "

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytdi: Azbo (nomli tuya) Banu Uqayldan boʻlgan bir kishiniki edi. Oʻsha kishi asir olindi, Azbo ham olib qoʻyildi. Rasululloh ﷺ uning yonidan oʻtdilar, u esa bogʻlangan holda edi. U: «Ey Muhammad, meni nima uchun tutyapsizlar va hojilarning peshqadam (tuyasi)ni olyapsizlar? Axir men Islomga kirganman-ku!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar buni oʻz ishing oʻz qoʻlingda boʻlgan holda aytganingda edi, toʻliq najot topgan boʻlarding», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ: «Biz seni ittifoqdoshlaringning jinoyati sababli tutyapmiz», dedilar. Saqif Rasululloh ﷺ ning ashoblaridan ikki kishini asir olgan edi. Rasululloh ﷺ ustiga chopon yopilgan eshakda kelganlarida, u: «Ey Muhammad, men ochman, meni ovqatlantir; chanqoqman, meni sugʻor», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu — sening hojating», dedilar. Soʻng oʻsha kishi ikki kishi evaziga fidya qilib qoʻyib yuborildi, Rasululloh ﷺ esa Azboni oʻz ulovlari uchun olib qoldilar; u hojilarning peshqadam tuyalaridan edi. Keyin mushriklar Madinaning chorvasiga bosqin qilib, uni haydab ketdilar; Azbo ham ular ichida edi. Musulmonlardan bir ayolni ham asir olishdi. Ular tunash uchun tushganlarida — Abu Muhammad aytdi: soʻng u bir soʻzni zikr qildi — tuyalarini hovlilari oldida (qoldirar edilar). Bir kecha ular uxlab qolganlarida, ayol turdi va qaysi tuyaga qoʻlini qoʻymasin, u boʻkirar edi — toki Azboning oldiga keldi. U Rasululloh ﷺ ning itoatkor, oʻrgatilgan tuyalarining oldiga keldi-da, unga minib, Madina tomon yoʻl oldi. U: agar Alloh oʻzini qutqarsa, uni albatta soʻyishni nazr qildi. Roviy aytdi: U yetib kelganida, tuya tanildi va: «Bu Rasululloh ﷺ ning tuyasi», deyildi. Uni Nabiy ﷺ ning huzurlariga olib keldilar, ayol ham oʻz nazrini xabar qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen unga qanday yomon evaz qilding! Alloh uning (vositasida) seni qutqargan boʻlsa-yu, sen uni soʻysang?! Ogoh boʻlinglar, Allohga maʼsiyat boʻlgan narsada nazrni bajarish yoʻq, odam bolasi ega boʻlmagan narsada ham nazr yoʻq», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтди: Азбо (номли туя) Бану Уқайлдан бўлган бир кишиники эди. Ўша киши асир олинди, Азбо ҳам олиб қўйилди. Расулуллоҳ ﷺ унинг ёнидан ўтдилар, у эса боғланган ҳолда эди. У: «Эй Муҳаммад, мени нима учун тутяпсизлар ва ҳожиларнинг пешқадам (туяси)ни оляпсизлар? Ахир мен Исломга кирганман-ку!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар буни ўз ишинг ўз қўлингда бўлган ҳолда айтганингда эди, тўлиқ нажот топган бўлардинг», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Биз сени иттифоқдошларингнинг жинояти сабабли тутяпмиз», дедилар. Сақиф Расулуллоҳ ﷺ нинг ашобларидан икки кишини асир олган эди. Расулуллоҳ ﷺ устига чопон ёпилган эшакда келганларида, у: «Эй Муҳаммад, мен очман, мени овқатлантир; чанқоқман, мени суғор», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — сенинг ҳожатинг», дедилар. Сўнг ўша киши икки киши эвазига фидя қилиб қўйиб юборилди, Расулуллоҳ ﷺ эса Азбони ўз уловлари учун олиб қолдилар; у ҳожиларнинг пешқадам туяларидан эди. Кейин мушриклар Мадинанинг чорвасига босқин қилиб, уни ҳайдаб кетдилар; Азбо ҳам улар ичида эди. Мусулмонлардан бир аёлни ҳам асир олишди. Улар тунаш учун тушганларида — Абу Муҳаммад айтди: сўнг у бир сўзни зикр қилди — туяларини ҳовлилари олдида (қолдирар эдилар). Бир кеча улар ухлаб қолганларида, аёл турди ва қайси туяга қўлини қўймасин, у бўкирар эди — токи Азбонинг олдига келди. У Расулуллоҳ ﷺ нинг итоаткор, ўргатилган туяларининг олдига келди-да, унга миниб, Мадина томон йўл олди. У: агар Аллоҳ ўзини қутқарса, уни албатта сўйишни назр қилди. Ровий айтди: У етиб келганида, туя танилди ва: «Бу Расулуллоҳ ﷺ нинг туяси», дейилди. Уни Набий ﷺ нинг ҳузурларига олиб келдилар, аёл ҳам ўз назрини хабар қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен унга қандай ёмон эваз қилдинг! Аллоҳ унинг (воситасида) сени қутқарган бўлса-ю, сен уни сўйсанг?! Огоҳ бўлинглар, Аллоҳга маъсият бўлган нарсада назрни бажариш йўқ, одам боласи эга бўлмаган нарсада ҳам назр йўқ», дедилар.

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ ثَابِتٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ مُحَرَّرِ بْنِ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قالَ : " كُنْتُ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ لَمَّا بَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَادَى بِأَرْبَعٍ حَتَّى صَهَلَ صَوْتُهُ : أَلا لا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ، وَلَا يَحُجَّنَّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ، وَلَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانُ. وَمَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَهْدٌ، فَإِنَّ أَجَلَهُ إِلَى أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ، فَإِذَا مَضَتِ الْأَرْبَعَةُ، فَإِنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Ali ibn Abu Tolibni yuborganlarida men u bilan birga edim. U toʻrt narsani — ovozi boʻgʻilib qolguncha — nido qildi: Ogoh boʻlinglar, jannatga faqat musulmon jongina kiradi; bu yildan keyin hech bir mushrik haj qilmasin; Baytni hech bir yalangʻoch kishi tavof qilmasin. Kimning Rasululloh ﷺ bilan ahdi boʻlsa, uning muddati toʻrt oygacha; toʻrt oy oʻtgach, albatta Alloh ham, Uning Rasuli ham mushriklardan beriydir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Али ибн Абу Толибни юборганларида мен у билан бирга эдим. У тўрт нарсани — овози бўғилиб қолгунча — нидо қилди: Огоҳ бўлинглар, жаннатга фақат мусулмон жонгина киради; бу йилдан кейин ҳеч бир мушрик ҳаж қилмасин; Байтни ҳеч бир яланғоч киши тавоф қилмасин. Кимнинг Расулуллоҳ ﷺ билан аҳди бўлса, унинг муддати тўрт ойгача; тўрт ой ўтгач, албатта Аллоҳ ҳам, Унинг Расули ҳам мушриклардан берийдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاق ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ، قَالَ : اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذِي الْقَعْدَةِ فَأَبَى أَهْلُ مَكَّةَ أَنْ يَدَعُوهُ أَنْ يَدْخُلَ مَكَّةَ حَتَّى قَاضَاهُمْ عَلَى أَنْ يُقِيمَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ، فَلَمَّا كَتَبُوا : هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالُوا : لأَنُقِرُّ بِهَذَا، لَوْ نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ، مَا مَنَعْنَاكَ شَيْئًا، وَلَكِنْ أَنْتَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، فَقَالَ : " أَنَا رَسُولُ اللَّهِ، وَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ "، فَقَالَ لِعَلِيٍّ : " امْحُ : مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ "، فَقَالَ : لا وَاللَّهِ لا أَمْحُوهُ أَبَدًا. فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْكِتَابَ وَلَيْسَ يُحْسِنُ يَكْتُبُ، فَكَتَبَ مَكَانَ رَسُولِ اللَّهِ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ : أَنْ لَا يَدْخُلَ مَكَّةَ بِسِلَاحٍ إِلا السَّيْفَ فِي الْقِرَابِ، وَأَنْ لَا يُخْرِجَ مِنْ أَهْلِهَا أَحَدًا أَرَادَ أَنْ يَتْبَعَهُ، وَلا يَمْنَعَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِهِ أَرَادَ أَنْ يُقِيمَ بِهَا. فَلَمَّا دَخَلَهَا وَمَضَى الأَجَلُ، أَتَوْا عَلِيًّا، فَقَالُوا : قُلْ لِصَاحِبِكَ فَلْيَخْرُجْ عَنَّا فَقَدْ مَضَى الْأَجَلُ

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Zulqaʼdada umra qilganlarida, Makka ahli u zotni Makkaga kirishga qoʻymaslikka bosh tortdi, to u zot ular bilan — u yerda uch kun turishi sharti ustida — bitishdilar. Ular: «Bu — Muhammad, Allohning Rasuli bitishgan narsadir» deb yozganlarida, ular: «Biz buni tan olmaymiz; agar biz seni Allohning Rasuli deb bilganimizda, seni hech narsadan toʻsmasdik. Lekin sen Muhammad ibn Abdullohsan», dedilar. U zot: «Men Allohning Rasuliman va men Muhammad ibn Abdullohman», dedilar. Soʻng Aliga: «‹Muhammad — Allohning Rasuli› (soʻzini) oʻchir», dedilar. Ali: «Yoʻq, Allohga qasamki, men uni hech qachon oʻchirmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ shartnomani oldilar — u zot yozishni yaxshi bilmas edilar — va ‹Rasululloh› (soʻzi)ning oʻrniga: «Bu — Muhammad ibn Abdulloh bitishgan narsadir: Makkaga qurol olib kirmaydi, magar qindagi qilich boʻlsa; uning ahlidan hech kimni — agar unga ergashishni istasa — oʻzi bilan olib chiqmaydi; oʻz ashoblaridan hech kimni — agar u yerda turishni istasa — toʻsmaydi», deb yozdilar. U zot unga kirib, muddat oʻtganida, ular Alining oldiga kelib: «Sherikingga ayt — bizdan chiqib ketsin, muddat oʻtdi», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Зулқаъдада умра қилганларида, Макка аҳли у зотни Маккага киришга қўймасликка бош тортди, то у зот улар билан — у ерда уч кун туриши шарти устида — битишдилар. Улар: «Бу — Муҳаммад, Аллоҳнинг Расули битишган нарсадир» деб ёзганларида, улар: «Биз буни тан олмаймиз; агар биз сени Аллоҳнинг Расули деб билганимизда, сени ҳеч нарсадан тўсмасдик. Лекин сен Муҳаммад ибн Абдуллоҳсан», дедилар. У зот: «Мен Аллоҳнинг Расулиман ва мен Муҳаммад ибн Абдуллоҳман», дедилар. Сўнг Алига: «‹Муҳаммад — Аллоҳнинг Расули› (сўзини) ўчир», дедилар. Али: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен уни ҳеч қачон ўчирмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ шартномани олдилар — у зот ёзишни яхши билмас эдилар — ва ‹Расулуллоҳ› (сўзи)нинг ўрнига: «Бу — Муҳаммад ибн Абдуллоҳ битишган нарсадир: Маккага қурол олиб кирмайди, магар қиндаги қилич бўлса; унинг аҳлидан ҳеч кимни — агар унга эргашишни истаса — ўзи билан олиб чиқмайди; ўз ашобларидан ҳеч кимни — агар у ерда туришни истаса — тўсмайди», деб ёздилар. У зот унга кириб, муддат ўтганида, улар Алининг олдига келиб: «Шерикингга айт — биздан чиқиб кетсин, муддат ўтди», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ ، عَنْ الْحَجَّاجِ ، عَنْ الْحَكَمِ ، عَنْ مِقْسَمٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " خَرَجَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدَانِ مِنَ الطَّائِفِ، فَأَعْتَقَهُمَا. أَحَدُهُمَا أَبُو بَكْرَةَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Toifdan ikki qul Nabiy ﷺ ning huzurlariga chiqib keldi, u zot ikkalasini ozod qildilar. Ulardan biri Abu Bakra edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Тоифдан икки қул Набий ﷺ нинг ҳузурларига чиқиб келди, у зот иккаласини озод қилдилар. Улардан бири Абу Бакра эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّهُ قَالَ : رُمِيَ يَوْمَ الْأَحْزَابِ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ، فَقَطَعُوا أَبْجَلَهُ فَحَسَمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّارِ، فَانْتَفَخَتْ، يَدُهُ فَنَزَفَهُ فَحَسَمَهُ أُخْرَى، فَانْتَفَخَتْ يَدُهُ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ : اللَّهُمَّ لَا تُخْرِجْ نَفْسِي حَتَّى تُقِرَّ عَيْنِي مِنْ بَنِي قُرَيْظَةَ، فَاسْتَمْسَكَ عِرْقُهُ فَمَا قَطَرَ قَطْرَةً حَتَّى نَزَلُوا عَلَى حَكْمِ سَعْدٍ. فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ، فَحَكَمَ أَنْ تُقْتَلَ رِجَالُهُمْ، وَتُسْتَحْيَا نِسَاؤُهُمْ وَذَرَارِيُّهُمْ لِيَسْتَعِينُ بِهِمُ الْمُسْلِمُونَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَصَبْتَ حُكْمَ اللَّهِ فِيهِمْ ". وَكَانُوا أَرْبَعَ مِائَةٍ، فَلَمَّا فُرِغَ مِنْ قَتْلِهِمُ، انْفَتَقَ عِرْقُهُ فَمَاتَ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Ahzob (Xandaq) kuni Saʼd ibn Muozga oʻq tegib, uning bilak tomirini kesib yubordi. Shunda Rasululloh ﷺ uni olov bilan dogʻlab kuydirdilar, qoʻli shishib ketdi. Soʻng undan qon oqaverdi, shuning uchun yana bir bor dogʻlab kuydirdilar, qoʻli yana shishdi. Saʼd buni koʻrgach: «Ey Alloh, Banu Qurayza tarafidan koʻzim quvonmaguncha jonimni olmagil», dedi. Shunda uning tomiri toʻxtab, undan bir tomchi ham oqmadi — toki ular Saʼdning hukmiga rozi boʻlib (qalʼadan) tushgunlaricha. Rasululloh ﷺ unga odam yuborib chaqirtirdilar, u esa: erkaklari oʻldirilsin, ayollari va bola-chaqalari esa musulmonlar ulardan foydalanishlari uchun tirik qoldirilsin, deb hukm qildi. Rasululloh ﷺ: «Sen ular haqida Allohning hukmiga toʻgʻri yetding», dedilar. Ular toʻrt yuz nafar edilar. Ularni oʻldirishdan boʻshalgach, uning tomiri yorilib, u vafot etdi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Аҳзоб (Хандақ) куни Саъд ибн Муозга ўқ тегиб, унинг билак томирини кесиб юборди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни олов билан доғлаб куйдирдилар, қўли шишиб кетди. Сўнг ундан қон оқаверди, шунинг учун яна бир бор доғлаб куйдирдилар, қўли яна шишди. Саъд буни кўргач: «Эй Аллоҳ, Бану Қурайза тарафидан кўзим қувонмагунча жонимни олмагил», деди. Шунда унинг томири тўхтаб, ундан бир томчи ҳам оқмади — токи улар Саъднинг ҳукмига рози бўлиб (қалъадан) тушгунларича. Расулуллоҳ ﷺ унга одам юбориб чақиртирдилар, у эса: эркаклари ўлдирилсин, аёллари ва бола-чақалари эса мусулмонлар улардан фойдаланишлари учун тирик қолдирилсин, деб ҳукм қилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен улар ҳақида Аллоҳнинг ҳукмига тўғри етдинг», дедилар. Улар тўрт юз нафар эдилар. Уларни ўлдиришдан бўшалгач, унинг томири ёрилиб, у вафот этди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ : أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَدِيِّ بْنِ الْحَمْرَاءِ الزُّهْرِيَّ ، قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى رَاحِلَتِهِ وَاقِفًا بِالْحَزْوَرَةِ ، يَقُولُ : " وَاللَّهِ إِنَّكِ لَخَيْرُ أَرْضِ اللَّهِ، وَأَحَبُّ أَرْضِ اللَّهِ إِلَى اللَّهِ، وَلَوْلا أَنِّي أُخْرِجْتُ مِنْكِ مَا خَرَجْتُ "

Abdulloh ibn Adiy ibn Hamro az-Zuhriy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasulullohni ﷺ ulovlari ustida Hazvarada turgan holda koʻrdim. U zot: «Allohga qasamki, sen Allohning yerlarining eng yaxshisi va Allohga Allohning yerlarining eng sevimlisisan. Agar men sendan chiqarilmaganimda edi, chiqmas edim», der edilar.Абдуллоҳ ибн Адий ибн Ҳамро аз-Зуҳрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳни ﷺ уловлари устида Ҳазварада турган ҳолда кўрдим. У зот: «Аллоҳга қасамки, сен Аллоҳнинг ерларининг энг яхшиси ва Аллоҳга Аллоҳнинг ерларининг энг севимлисисан. Агар мен сендан чиқарилмаганимда эди, чиқмас эдим», дер эдилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ سُلَيْمَانَ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، قَالَ : قَالَتْ عَائِشَةُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا تَسُبُّوا الْأَمْوَاتَ، فَإِنَّهُمْ قَدْ أَفْضَوْا إِلَى مَا قَدَّمُوا "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlganlarni soʻkmanglar, chunki ular oʻzlari qilgan amallariga yetib boʻldilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлганларни сўкманглар, чунки улар ўзлари қилган амалларига етиб бўлдилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : لَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ، وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ، وَإِذَا استُنْفِرْتُمْ، فَانْفِرُوا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Makka fathi kuni boʻlganda, Allohning Rasuli ﷺ: «Fathdan keyin hijrat yoʻq, lekin jihod va niyat (boqiy) qoladi; va agar sizlar jangga chaqirilsangiz, darhol chiqinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Макка фатҳи куни бўлганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ, лекин жиҳод ва ният (боқий) қолади; ва агар сизлар жангга чақирилсангиз, дарҳол чиқинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ ، عَنْ حَرِيزِ بْنِ عُثْمَانَ ، عَنْ ابْنِ أَبِي عَوْفٍ، وَهُو : عَبْدُ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هِنْدٍ الْبَجَلِيِّ وَكَانَ مِنَ السَّلَفِ . قَالَ : تَذَاكَرُوا الْهِجْرَةَ عِنْدَ مُعَاوِيَةَ وَهُوَ عَلَى سَرِيرِهِ، فَقَالَ : سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " لا تَنْقَطِعُ الْهِجْرَةُ حَتَّى تَنْقَطِعَ التَّوْبَةُ ثَلَاثًا وَلا تَنْقَطِعُ التَّوْبَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا "

Abu Hind al-Bajaliy — u salafdan edi — aytdi: Muoviya (roziyallohu anhu)ning huzurida, u soʻrisida oʻtirgan holda, hijrat haqida soʻzlashdilar. Shunda u: «Men Nabiy ﷺ ning: ‹Tavba uzilmaguncha hijrat uzilmaydi› — buni uch marta (aytdilar) — ‹quyosh magʻribidan chiqmaguncha esa tavba uzilmaydi›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Ҳинд ал-Бажалий — у салафдан эди — айтди: Муовия (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида, у сўрисида ўтирган ҳолда, ҳижрат ҳақида сўзлашдилар. Шунда у: «Мен Набий ﷺ нинг: ‹Тавба узилмагунча ҳижрат узилмайди› — буни уч марта (айтдилар) — ‹қуёш мағрибидан чиқмагунча эса тавба узилмайди›, деганларини эшитганман», деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْلا الْهِجْرَةُ، لَكُنْتُ امْرَءًا مِنَ الْأَنْصَارِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Agar hijrat boʻlmaganida edi, men ansorlardan bir kishi boʻlardim», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар ҳижрат бўлмаганида эди, мен ансорлардан бир киши бўлардим», дедилар.

أَخْبَرَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَا مِنْ أَمِيرِ عَشَرَةٍ إِلَّا يُؤْتَى بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، مَغْلُولَةً يَدَاهُ إِلَى عُنُقِهِ، أَطْلَقَهُ الْحَقُّ أَوْ أَوْبَقَهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ: «Oʻn kishiga amir boʻlgan har bir kishi qiyomat kuni qoʻllari boʻyniga bogʻlangan holda keltiriladi: yo haq uni ozod qiladi, yo halok qiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Ўн кишига амир бўлган ҳар бир киши қиёмат куни қўллари бўйнига боғланган ҳолда келтирилади: ё ҳақ уни озод қилади, ё ҳалок қилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَارِثِ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي كَثِيرٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو يُحَدِّثُ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِيَّاكُمْ وَالظُّلْمَ، فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: U zot: «Zulmdan saqlaninglar, chunki zulm qiyomat kunidagi zulmatlardir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺ дан ривоят қилади: У зот: «Зулмдан сақланинглар, чунки зулм қиёмат кунидаги зулматлардир», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيِّبِ : أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ، قَالَ : إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh bu dinni fojir kishi bilan ham quvvatlaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ бу динни фожир киши билан ҳам қувватлайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ ، حَدَّثَنِي أَزْهَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَرَازِيُّ ، عَنْ أَبِي عَامِرٍ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ لُحَيٍّ الْهَوْزَنِيِّ ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فِينَا، فَقَالَ : " أَلا إِنَّ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ افْتَرَقُوا عَلَى ثِنْتَيْنِ وَسَبْعِينَ مِلَّةً، وَإِنَّ هَذِهِ الْأُمَّةَ سَتَفْتَرِقُ عَلَى ثَلَاثٍ وَسَبْعِينَ : اثْنَتَانِ وَسَبْعُونَ فِي النَّارِ، وَوَاحِدَةٌ فِي الْجَنَّةِ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : الْحَرَازُ قَبِيلَةٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ oramizda turib: «Ogoh boʻlinglar! Sizlardan oldingi kitob ahli yetmish ikki millatga (firqaga) boʻlinib ketdilar. Bu ummat esa yetmish uchga boʻlinadi: yetmish ikkitasi doʻzaxda, bittasi jannatda boʻladi», dedilar. Abdulloh aytdi: Haroz — Yaman ahlidan boʻlgan bir qabiladir.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб: «Огоҳ бўлинглар! Сизлардан олдинги китоб аҳли етмиш икки миллатга (фирқага) бўлиниб кетдилар. Бу уммат эса етмиш учга бўлинади: етмиш иккитаси дўзахда, биттаси жаннатда бўлади», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Ҳароз — Яман аҳлидан бўлган бир қабиладир.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ الْجَعْدِ : أَبِي عُثْمَانَ ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيُّ ، قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَرْوِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ رَأَى مِنْ أَمِيرِهِ شَيْئًا يَكْرَهُهُ، فَلْيَصْبِرْ، فَإِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَحَدٍ يُفَارِقُ الْجَمَاعَةَ شِبْرًا، فَيَمُوتُ، إِلا مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: U zot: «Kim oʻz amiridan oʻzi yoqtirmaydigan bir narsani koʻrsa, unga sabr qilsin; chunki kim jamoatdan bir qarich ajralsa-yu, soʻng oʻlsa — johiliyat oʻlimi bilan oʻlgan boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺ дан ривоят қилади: У зот: «Ким ўз амиридан ўзи ёқтирмайдиган бир нарсани кўрса, унга сабр қилсин; чунки ким жамоатдан бир қарич ажралса-ю, сўнг ўлса — жоҳилият ўлими билан ўлган бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ ، حَدَّثَنَا إِيَاسُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ سَلَّ عَلَيْنَا السِّلَاحَ، فَلَيْسَ مِنَّا "

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim bizga qarshi qurol sugʻursa, u bizdan emas», dedilar.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким бизга қарши қурол суғурса, у биздан эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ ، عَنْ شُعَيْبِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : كَانَ مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ يُحَدِّثُ عَنْ مُعَاوِيَةَ أَنَّهُ قَالَ وَهُوَ عِنْدَهُ فِي وَفْدٍ مِنْ قُرَيْشٍ : إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " إِنَّ هَذَا الْأَمْرَ فِي قُرَيْشٍ، لَا يُعَادِيهِمْ أَحَدٌ إِلَّا كَبَّهُ اللَّهُ عَلَى وَجْهِهِ، مَا أَقَامُوا الدِّينَ "

Muhammad ibn Jubayr ibn Mutʼim Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilar edi: u Qurayshdan boʻlgan bir hayʼat bilan uning huzurida boʻlganida, Muoviya shunday dedi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Albatta, bu ish Qurayshdadir; ular dinni barpo qilib turar ekan, kim ularga dushmanlik qilsa, Alloh uni yuztuban (oʻtga) tashlaydi», deganlarini eshitdim.Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъим Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилар эди: у Қурайшдан бўлган бир ҳайъат билан унинг ҳузурида бўлганида, Муовия шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Албатта, бу иш Қурайшдадир; улар динни барпо қилиб турар экан, ким уларга душманлик қилса, Аллоҳ уни юзтубан (ўтга) ташлайди», деганларини эшитдим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ الْأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " قُرَيْشٌ، وَالْأَنْصَارُ، وَمُزَيْنَةُ وَجُهَيْنَةُ، وَأَسْلَمُ، وَغِفَارٌ، وَأَشْجَعُ، لَيْسَ لَهُمْ مَوْلًى دُونَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Quraysh, ansorlar, Muzayna, Juhayna, Aslam, Gʻifor va Ashjaʼ — Alloh va Uning Rasulidan boshqa mavlosi ular uchun yoʻqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қурайш, ансорлар, Музайна, Жуҳайна, Аслам, Ғифор ва Ашжаъ — Аллоҳ ва Унинг Расулидан бошқа мавлоси улар учун йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ ، عَنْ أَبِيهِ : أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ أَسْلَمُ، وَغِفَارٌ خَيْرًا مِنَ الْحَلِيفَيْنِ أَسَدٍ وَغَطَفَانَ، أَتُرَوْنَهُمْ خَسِرُوا؟ ". قَالُوا : نَعَمْ. قَالَ : " فَإِنَّهُمْ خَيْرٌ مِنْهُمْ ". قَالَ : " أَفَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَتْ مُزَيْنَةُ، وَجُهَيْنَةُ خَيْرًا مِنْ تَمِيمٍ وَعَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ وَمَدَّ بِهَا صَوْتَهُ أَتُرَوْنَهُمْ خَسِرُوا؟ ". قَالُوا : نَعَمْ. قَالَ : " فَإِنَّهُمْ خَيْرٌ مِنْهُمْ "

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Aytinglar-chi, agar Aslam va Gʻifor ikki ittifoqdosh — Asad va Gʻatafondan yaxshiroq boʻlsa, ularni ziyon koʻrgan deb bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. U zot: «Albatta, ular ulardan yaxshiroqdir», dedilar. Yana: «Aytinglar-chi, agar Muzayna va Juhayna Tamim va Omir ibn Saʼsaʼadan yaxshiroq boʻlsa — buni aytishda ovozlarini choʻzdilar — ularni ziyon koʻrgan deb bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. U zot: «Albatta, ular ulardan yaxshiroqdir», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Айтинглар-чи, агар Аслам ва Ғифор икки иттифоқдош — Асад ва Ғатафондан яхшироқ бўлса, уларни зиён кўрган деб биласизларми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. У зот: «Албатта, улар улардан яхшироқдир», дедилар. Яна: «Айтинглар-чи, агар Музайна ва Жуҳайна Тамим ва Омир ибн Саъсаъадан яхшироқ бўлса — буни айтишда овозларини чўздилар — уларни зиён кўрган деб биласизларми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. У зот: «Албатта, улар улардан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ هُوَ : ابْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " غِفَارٌ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا، وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ "

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gʻifor — Alloh uni magʻfirat qilsin, Aslam — Alloh unga salomatlik bersin», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғифор — Аллоҳ уни мағфират қилсин, Аслам — Аллоҳ унга саломатлик берсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ الْمُبَارَكِ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " غِفَارٌ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا، وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ، وَعُصَيَّةُ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Gʻifor — Alloh uni magʻfirat qilsin, Aslam — Alloh unga salomatlik bersin, Usayya esa Allohga va Uning Rasuliga osiylik qildi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ғифор — Аллоҳ уни мағфират қилсин, Аслам — Аллоҳ унга саломатлик берсин, Усайя эса Аллоҳга ва Унинг Расулига осийлик қилди», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ سِمَاكٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قِيلَ لِشَرِيكٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟. قَالَ : نَعَمْ " لا حِلْفَ فِي الْإِسْلَامِ، وَالْحِلْفُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ لَمْ يَزِدْهُ الْإِسْلَامُ إِلَّا شِدَّةً وَحِدَّةً "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. Sharikka: Nabiy ﷺ dan(mi)? deyildi. U: «Ha», dedi: «Islomda hilf (ittifoq ahdi) yoʻq; johiliyatdagi hilfni esa Islom faqat kuchaytirib, qatʼiylashtirdi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. Шарикка: Набий ﷺ дан(ми)? дейилди. У: «Ҳа», деди: «Исломда ҳилф (иттифоқ аҳди) йўқ; жоҳилиятдаги ҳилфни эса Ислом фақат кучайтириб, қатъийлаштирди».

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، قَالَ : قُلْتُ لِمُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ : أَكَانَ أَنَسٌ يَذْكُرُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِلنُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ : " ابْنُ أُخْتِ الْقَوْمِ مِنْهُمْ؟ ". قَالَ : نَعَمْ

Shuʼba aytdi: Men Muoviya ibn Qurraga: «Anas Nabiy ﷺ ning Nuʼmon ibn Muqarringa: ‹Qavmning jiyani oʻshalardandir›, deganlarini zikr qilarmidi?» dedim. U: «Ha», dedi.Шуъба айтди: Мен Муовия ибн Қуррага: «Анас Набий ﷺ нинг Нуъмон ибн Муқарринга: ‹Қавмнинг жияни ўшалардандир›, деганларини зикр қилармиди?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَوْلَى الْقَوْمِ مِنْهُمْ، وَحَلِيفُ الْقَوْمِ مِنْهُمْ، وَابْنُ أُخْتِ الْقَوْمِ مِنْهُمْ "

Amr ibn Avf al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir qavmning mavlosi (ozod qilgan quli) oʻsha qavmdandir, qavmning halifi (ittifoqchisi) oʻsha qavmdandir va qavmning jiyani (opa-singil oʻgʻli) oʻsha qavmdandir», dedilar.Амр ибн Авф ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир қавмнинг мавлоси (озод қилган қули) ўша қавмдандир, қавмнинг ҳалифи (иттифоқчиси) ўша қавмдандир ва қавмнинг жияни (опа-сингил ўғли) ўша қавмдандир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ خَارِجَةَ ، قَالَ : كُنْتُ تَحْتَ نَاقَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَمِعْتُهُ، يَقُولُ : " مَنِ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ، أَوِ انْتَمَى إِلَى غَيْرِ مَوَالِيهِ، رَغْبَةً عَنْهُمْ، فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ، وَالْمَلَائِكَةِ، وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ، لَا يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلَا عَدْلٌ "

Amr ibn Xorija (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺ ning tuyalari tagida edim va u zotning shunday deganlarini eshitdim: «Kim otasidan boshqaga oʻzini nisbat bersa yoki ulardan yuz oʻgirib oʻz xojalaridan boshqaga mansublik daʼvo qilsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin; undan na farz, na nafl qabul qilinadi».Амр ибн Хорижа (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺ нинг туялари тагида эдим ва у зотнинг шундай деганларини эшитдим: «Ким отасидан бошқага ўзини нисбат берса ёки улардан юз ўгириб ўз хожаларидан бошқага мансублик даъво қилса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин; ундан на фарз, на нафл қабул қилинади».

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ عَاصِمٍ ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ ، عَنْ سَعْدٍ وَأَبِي بَكْرَةَ أَنَّهُمَا حَدَّثَا : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنِ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ غَيْرُ أَبِيهِ، فَالْجَنَّةُ عَلَيْهِ حَرَامٌ "

Saʼd va Abu Bakra (roziyallohu anhumo) ikkalasi rivoyat qildilarki, Rasululloh ﷺ: «Kim otasidan boshqasini ota deb daʼvo qilsa, holbuki uning otasi emasligini bilsa, jannat unga harom boʻladi», dedilar.Саъд ва Абу Бакра (розияллоҳу анҳумо) иккаласи ривоят қилдиларки, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким отасидан бошқасини ота деб даъво қилса, ҳолбуки унинг отаси эмаслигини билса, жаннат унга ҳаром бўлади», дедилар.