أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " الْحَلَالُ بَيِّنٌ وَالْحَرَامُ بَيِّنٌ، وَبَيْنَهُمَا مُتَشَابِهَاتٌ، لَا يَعْلَمُهَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ فَمَنْ اتَّقَى الشُّبُهَاتِ، اسْتَبْرَأَ لِعِرْضِهِ وَدِينِهِ، وَمَنْ وَقَعَ فِي الشُّبُهَاتِ، وَقَعَ فِي الْحَرَامِ، كَالرَّاعِي يَرْعَى حَوْلَ الْحِمَى فَيُوشِكُ أَنْ يُوَاقِعَهُ، وَإِنَّ لِكُلِّ مَلِكٍ حِمًى، أَلَا وَإِنَّ حِمَى اللَّهِ مَحَارِمُهُ، أَلَا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً، إِذَا صَلَحَتْ ، صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، وَإِذَا فَسَدَتْ، فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، أَلَا وَهِيَ الْقَلْبُ "

Shaʼbiy aytdi: Men Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Halol ochiq-oydin, harom ham ochiq-oydin, bu ikkisining orasida shubhali ishlar bor, ularni koʻp odamlar bilmaydi. Kim shubhali ishlardan saqlansa, oʻz obroʻsini va dinini asragan boʻladi. Kim shubhali ishlarga tushib qolsa, haromga tushib qoladi. U qoʻriqxona atrofida podasini boqib yurgan choʻponga oʻxshaydi, hademay podasi uning ichiga kirib ketishga yaqin turadi. Ogoh boʻlinglar, har bir podshohning qoʻriqxonasi bordir. Ogoh boʻlinglar, Allohning qoʻriqxonasi Uning haromlaridir. Ogoh boʻlinglar, tanada bir parcha goʻsht bor, u sogʻ boʻlsa butun tan sogʻ boʻladi, u buzuq boʻlsa butun tan buzuq boʻladi. Ogoh boʻlinglar, u qalbdir».Шаъбий айтди: Мен Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Ҳалол очиқ-ойдин, ҳаром ҳам очиқ-ойдин, бу иккисининг орасида шубҳали ишлар бор, уларни кўп одамлар билмайди. Ким шубҳали ишлардан сақланса, ўз обрўсини ва динини асраган бўлади. Ким шубҳали ишларга тушиб қолса, ҳаромга тушиб қолади. У қўриқхона атрофида подасини боқиб юрган чўпонга ўхшайди, ҳадемай подаси унинг ичига кириб кетишга яқин туради. Огоҳ бўлинглар, ҳар бир подшоҳнинг қўриқхонаси бордир. Огоҳ бўлинглар, Аллоҳнинг қўриқхонаси Унинг ҳаромларидир. Огоҳ бўлинглар, танада бир парча гўшт бор, у соғ бўлса бутун тан соғ бўлади, у бузуқ бўлса бутун тан бузуқ бўлади. Огоҳ бўлинглар, у қалбдир».

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ ، عَنْ أَبِي الْحَوْرَاءِ السَّعْدِيِّ ، قَالَ : قُلْتُ لِلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ : مَا تَحْفَظُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟. قَالَ : سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنْ مَسْأَلَةٍ لَا أَدْرِي مَا هِيَ، فَقَالَ : " دَعْ مَا يَرِيبُكَ إِلَى مَا لَا يَرِيبُكَ "

Abul-Havro as-Saʼdiy aytdi: Men Hasan ibn Ali (roziyallohu anhumo)ga: «Rasululloh ﷺ dan nimani yodlab qolding?» dedim. U aytdi: Bir kishi u zotdan bir masala haqida soʻradi — men uning nima ekanini bilmayman — shunda u zot: «Seni shubhaga soladigan narsani tashlab, shubhaga solmaydigan narsaga oʻt», dedilar.Абул-Ҳавро ас-Саъдий айтди: Мен Ҳасан ибн Али (розияллоҳу анҳумо)га: «Расулуллоҳ ﷺ дан нимани ёдлаб қолдинг?» дедим. У айтди: Бир киши у зотдан бир масала ҳақида сўради — мен унинг нима эканини билмайман — шунда у зот: «Сени шубҳага соладиган нарсани ташлаб, шубҳага солмайдиган нарсага ўт», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ الزُّبَيْرِ أَبِي عَبْدِ السَّلَامِ ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مِكْرَزٍ الْفِهْرِيِّ ، عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ الْأَسَدِيِّ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ لِوَابِصَةَ : " جِئْتَ تَسْأَلُ عَنِ الْبِرِّ وَالْإِثْمِ؟ ". قَالَ : قُلْتُ : نَعَمْ. قَالَ : فَجَمَعَ أَصَابِعَهُ فَضَرَبَ بِهَا صَدْرَهُ، وَقَالَ : " اسْتَفْتِ نَفْسَكَ. اسْتَفْتِ قَلْبَكَ يَا وَابِصَةُ ثَلَاثًا الْبِرُّ مَا اطْمَأَنَّتْ إِلَيْهِ النَّفْسُ وَاطْمَأَنَّ إِلَيْهِ الْقَلْبُ، وَالْإِثْمُ مَا حَاكَ فِي النَّفْسِ وَتَرَدَّدَ فِي الصَّدْرِ، وَإِنْ أَفْتَاكَ النَّاسُ وَأَفْتَوْكَ "

Vobisa ibn Maʼbad al-Asadiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Vobisaga: «Yaxshilik va gunoh haqida soʻragani keldingmi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. Shunda u zot barmoqlarini yigʻib, koʻkragimga urdilar va: «Oʻzingdan fatvo soʻra, qalbingdan fatvo soʻra, ey Vobisa», deb uch marta takrorladilar. Soʻng: «Yaxshilik — nafs xotirjam boʻlgan va qalb xotirjam boʻlgan narsadir. Gunoh esa — garchi odamlar senga fatvo bersalar-da — nafsda ikkilanish tugʻdiradigan va koʻkrakda shubha uygʻotadigan narsadir», dedilar.Вобиса ибн Маъбад ал-Асадий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Вобисага: «Яхшилик ва гуноҳ ҳақида сўрагани келдингми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. Шунда у зот бармоқларини йиғиб, кўкрагимга урдилар ва: «Ўзингдан фатво сўра, қалбингдан фатво сўра, эй Вобиса», деб уч марта такрорладилар. Сўнг: «Яхшилик — нафс хотиржам бўлган ва қалб хотиржам бўлган нарсадир. Гуноҳ эса — гарчи одамлар сенга фатво берсалар-да — нафсда иккиланиш туғдирадиган ва кўкракда шубҳа уйғотадиган нарсадир», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ أَبِي حُرَّةَ الرَّقَاشِيِّ ، عَنْ عَمِّهِ ، قَالَ : كُنْتُ آخِذًا بِزِمَامِ نَاقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَوْسَطِ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ أَذُودُ النَّاسَ عَنْهُ، فَقَالَ : " أَلَا إِنَّ كُلَّ رِبًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ، أَلَا وَإِنَّ اللَّهَ قَدْ قَضَى أَنَّ أَوَّلَ رِبًا يُوضَعُ رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، لَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ "

Abu Hurra ar-Raqoshiy amakisidan rivoyat qiladi, u aytdi: Men tashriq kunlarining oʻrtasida Rasululloh ﷺ ning tuyalari jilovidan ushlab, odamlarni u zotdan nari surar edim. U zot: «Ogoh boʻlinglar, johiliyatdagi har bir ribo bekor qilindi. Ogoh boʻlinglar, Alloh bekor qilinadigan birinchi ribo Abbos ibn Abdulmuttalibning ribosi boʻlishini hukm qildi. Sizlarga asosiy mol-mulkingiz (qaytariladi); zulm qilmaysizlar va zulm qilinmaysizlar», dedilar.Абу Ҳурра ар-Рақоший амакисидан ривоят қилади, у айтди: Мен ташриқ кунларининг ўртасида Расулуллоҳ ﷺ нинг туялари жиловидан ушлаб, одамларни у зотдан нари сурар эдим. У зот: «Огоҳ бўлинглар, жоҳилиятдаги ҳар бир рибо бекор қилинди. Огоҳ бўлинглар, Аллоҳ бекор қилинадиган биринчи рибо Аббос ибн Абдулмутталибнинг рибоси бўлишини ҳукм қилди. Сизларга асосий мол-мулкингиз (қайтарилади); зулм қилмайсизлар ва зулм қилинмайсизлар», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ ، عَنْ هُزَيْلٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : " لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ آكِلَ الرِّبَا وَمُؤْكِلَهُ "

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ribo yeydiganni va yedirganni laʼnatladilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ рибо ейдиганни ва едирганни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَيَأْتِيَنَّ زَمَانٌ لَا يُبَالِي الْمَرْءُ بِمَا أَخَذَ الْمَالَ، بِحَلَالٍ أَمْ بِحَرَامٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, shunday zamon keladiki, kishi molni nimadan olganiga — halolmi yoki haromdanmi — parvo qilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, шундай замон келадики, киши молни нимадан олганига — ҳалолми ёки ҳаромданми — парво қилмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا قَبِيصَةُ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ عَمَّتِهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ أَحَقَّ مَا يَأْكُلُ الرَّجُلُ مِنْ أَطْيَبِ كَسْبِهِ، وَإِنَّ وَلَدَهُ مِنْ أَطْيَبِ كَسْبِهِ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, kishi yeydigan eng haqli narsa oʻz kasbining eng pokidandir. Albatta, uning farzandi ham uning eng pok kasbidandir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, киши ейдиган энг ҳақли нарса ўз касбининг энг покидандир. Албатта, унинг фарзанди ҳам унинг энг пок касбидандир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ هُوَ : ابْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ عَنْ إِسْمَاعِيل بْنِ رِفَاعَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ ، قَالَ : خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْبَقِيعِ ، فَقَالَ : " يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ ! " حَتَّى إِذَا اشْرَأَبُّوا. قَالَ : " التُّجَّارُ يُحْشَرُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فُجَّارًا، إِلَّا مَنِ اتَّقَى اللَّهَ، وَبَرَّ، وَصَدَقَ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ : كَانَ أَبُو نُعَيْمٍ، يَقُولُ : عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ رِفَاعَةَ، وَإِنَّمَا هُوَ : إِسْمَاعِيل بْنُ عُبَيْدِ بْنِ رِفَاعَةَ

Rifoʼa (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Baqiʼga chiqib: «Ey savdogarlar jamoasi!» dedilar. Ular boʻyinlarini choʻzib qaraganlarida, u zot: «Savdogarlar qiyomat kuni fojirlar boʻlib tiriltiriladilar, magar Allohdan qoʻrqqan, yaxshilik qilgan va rost soʻzlagan kishilardan boshqa», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Abu Nuʼaym: Ubaydulloh ibn Rifoʼa, der edi; aslida u — Ismoil ibn Ubayd ibn Rifoʼadir.Рифўа (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Бақиъга чиқиб: «Эй савдогарлар жамоаси!» дедилар. Улар бўйинларини чўзиб қараганларида, у зот: «Савдогарлар қиёмат куни фожирлар бўлиб тирилтириладилар, магар Аллоҳдан қўрққан, яхшилик қилган ва рост сўзлаган кишилардан бошқа», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Абу Нуъайм: Убайдуллоҳ ибн Рифўа, дер эди; аслида у — Исмоил ибн Убайд ибн Рифўадир.

أَخْبَرَنَا قَبِيصَةُ ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " التَّاجِرُ الصَّدُوقُ الْأَمِينُ مَعَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : لَا عِلْمَ لِي بِهِ إِنَّ الْحَسَنَ سَمِعَ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَقَالَ : أَبُو حَمْزَةَ هَذَا، هُوَ صَاحِبُ إِبْرَاهِيمَ، وَهُوَ : مَيْمُونٌ الْأَعْوَرُ

Abu Said (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: U zot: «Rostgoʻy, omonatdor savdogar paygʻambarlar, siddiqlar va shahidlar bilan birga boʻladi», dedilar. Abdulloh aytdi: Hasan Abu Saiddan eshitgani menga maʼlum emas. Va u: bu Abu Hamza — Ibrohimning sherigi, u Maymun al-Aʼvardir, dedi.Абу Саид (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ дан ривоят қилади: У зот: «Ростгўй, омонатдор савдогар пайғамбарлар, сиддиқлар ва шаҳидлар билан бирга бўлади», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Ҳасан Абу Саиддан эшитгани менга маълум эмас. Ва у: бу Абу Ҳамза — Иброҳимнинг шериги, у Маймун ал-Аъвардир, деди.

حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل ، عَنْ قَيْسٍ ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : " بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى إِقَامِ الصَّلَاةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ "

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ga namozni toʻkis oʻqish, zakotni muntazam berish va har bir musulmonga xayrxohlik (nasihat) qilish uchun bayʼat berdim.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ га намозни тўкис ўқиш, закотни мунтазам бериш ва ҳар бир мусулмонга хайрхоҳлик (насиҳат) қилиш учун байъат бердим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَقِيلٍ : يَحْيَى بْنُ الْمُتَوَكِّلِ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي الْقَاسِمُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ بِطَعَامٍ بِسُوقِ الْمَدِينَةِ فَأَعْجَبَهُ حُسْنُهُ، فَأَدْخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدَهُ فِي جَوْفِهِ، فَأَخْرَجَ شَيْئًا لَيْسَ كَالظَّاهِرِ فَأَفَّفَ بِصَاحِبِ الطَّعَامِ، ثُمَّ قَالَ : " لَا غِشَّ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ، مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مِنَّا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Madina bozorida bir taomning yonidan oʻtdilar va uning koʻrinishi u zotga yoqdi. Rasululloh ﷺ qoʻllarini uning ichiga solib, ustidagiga oʻxshamagan narsani chiqardilar. Shunda taom egasidan norozi boʻlib: «Musulmonlar orasida aldov yoʻq. Kim bizni aldasa, u bizdan emas», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Мадина бозорида бир таомнинг ёнидан ўтдилар ва унинг кўриниши у зотга ёқди. Расулуллоҳ ﷺ қўлларини унинг ичига солиб, устидагига ўхшамаган нарсани чиқардилар. Шунда таом эгасидан норози бўлиб: «Мусулмонлар орасида алдов йўқ. Ким бизни алдаса, у биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ سُلَيْمَانَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُقَالُ : هَذِهِ غَدْرَةُ فُلَانٍ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: U zot: «Har bir ahdni buzuvchi uchun qiyomat kuni bir bayroq boʻladi va: ‹Bu falonning xiyonatidir›, deyiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ дан ривоят қилади: У зот: «Ҳар бир аҳдни бузувчи учун қиёмат куни бир байроқ бўлади ва: ‹Бу фалоннинг хиёнатидир›, дейилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاق ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ مَعْمَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَافِعِ بْنِ نَضْلَةَ الْعَدَوِيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " لَا يَحْتَكِرُ إِلَّا خَاطِئٌ مَرَّتَيْنِ "

Maʼmar ibn Abdulloh ibn Nofiʼ ibn Nazla al-Adaviy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Faqat gunohkor kishigina ehtikor (oziq-ovqatni qimmatlatish uchun toʻplab saqlash) qiladi», deganlarini eshitdim — buni ikki marta (aytdilar).Маъмар ибн Абдуллоҳ ибн Нофиъ ибн Назла ал-Адавий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Фақат гуноҳкор кишигина эҳтикор (озиқ-овқатни қимматлатиш учун тўплаб сақлаш) қилади», деганларини эшитдим — буни икки марта (айтдилар).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ سَالِمٍ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " الْجَالِبُ مَرْزُوقٌ، وَالْمُحْتَكِرُ مَلْعُونٌ "

Umar (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: U zot: «Mol keltiruvchi rizqlangan, ehtikor qiluvchi esa laʼnatlangandir», dedilar.Умар (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ дан ривоят қилади: У зот: «Мол келтирувчи ризқланган, эҳтикор қилувчи эса лаънатлангандир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ حُمَيْدٍ ، وَثَابِتٍ ، وَقَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : غَلَا السِّعْرُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ النَّاسُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ غَلَا السِّعْرُ فَسَعِّرْ لَنَا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْخَالِقُ الْقَابِضُ الْبَاسِطُ الرَّازِقُ، الْمُسَعِّرُ، وَإِنِّي أَرْجُو أَنْ أَلْقَى رَبِّي وَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْكُمْ يَطْلُبُنِي بِمَظْلَمَةٍ ظَلَمْتُهَا إِيَّاهُ بِدَمٍ وَلَا مَالٍ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ zamonlarida narx koʻtarilib ketdi. Odamlar: «Yo Rasululloh, narx koʻtarilib ketdi, bizga narx belgilab bering», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh — Yaratuvchi, (rizqni) qisuvchi, (rizqni) keng qiluvchi, rizq beruvchi va narx belgilovchidir. Men Robbimga shunday holatda yoʻliqishni umid qilamanki, sizlardan hech biringiz mendan qon yoki mol borasida qilingan zulm uchun haqini talab qilmasin», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ замонларида нарх кўтарилиб кетди. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, нарх кўтарилиб кетди, бизга нарх белгилаб беринг», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ — Яратувчи, (ризқни) қисувчи, (ризқни) кенг қилувчи, ризқ берувчи ва нарх белгиловчидир. Мен Роббимга шундай ҳолатда йўлиқишни умид қиламанки, сизлардан ҳеч бирингиз мендан қон ёки мол борасида қилинган зулм учун ҳақини талаб қилмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ : أَنَّ حُذَيْفَةَ حَدَّثَهُمْ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تَلَقَّتِ الْمَلَائِكَةُ رُوحَ رَجُلٍ مِمَّنْ قَبْلَكُمْ، فَقَالُوا : أَعَمِلْتَ مِنَ الْخَيْرِ شَيْئًا؟، فَقَالَ : لَا، قَالُوا : تَذَكَّرْ. قَالَ : كُنْتُ أُدَايِنُ النَّاسَ فَآمُرُ فِتْيَانِي أَنْ يُنْظِرُوا الْمُعْسِرَ، وَيَتَجَاوَزُوا عَنِ الْمُوسِرِ ". قَالَ : " قَالَ اللَّهُ : تَجَاوَزُوا عَنْهُ "

Huzayfa (roziyallohu anhu) ularga aytib berdiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Farishtalar sizlardan oldin oʻtganlardan boʻlgan bir kishining ruhini qarshi olishdi-da: ‹Yaxshilikdan biror narsa qildingmi?› deyishdi. U: ‹Yoʻq›, dedi. Ular: ‹Eslab koʻr›, deyishdi. U: ‹Men odamlarga qarz berar edim, soʻng xizmatkorlarimga qiynalganga muhlat berishni va boydan oʻtib yuborishni buyurar edim›, dedi. Alloh: ‹Undan oʻtib yuboringlar›, dedi».Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) уларга айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Фаришталар сизлардан олдин ўтганлардан бўлган бир кишининг руҳини қарши олишди-да: ‹Яхшиликдан бирор нарса қилдингми?› дейишди. У: ‹Йўқ›, деди. Улар: ‹Эслаб кўр›, дейишди. У: ‹Мен одамларга қарз берар эдим, сўнг хизматкорларимга қийналганга муҳлат беришни ва бойдан ўтиб юборишни буюрар эдим›, деди. Аллоҳ: ‹Ундан ўтиб юборинглар›, деди».

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا، بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا، مُحِقَ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا " . أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ قَتَادَةَ ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha ixtiyorlidirlar. Agar ular rostgoʻy boʻlib, aybni ochib bersalar, savdolarida ularga baraka beriladi. Agar ular yolgʻon gapirib, aybni yashirsalar, savdolarining barakasi yoʻqoladi», dedilar. Abul-Valid bizga Shuʼbadan, u Qatodadan, uning isnodi bilan shunga oʻxshashini xabar berdi.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ажралишмагунларича ихтиёрлидирлар. Агар улар ростгўй бўлиб, айбни очиб берсалар, савдоларида уларга барака берилади. Агар улар ёлғон гапириб, айбни яширсалар, савдоларининг баракаси йўқолади», дедилар. Абул-Валид бизга Шуъбадан, у Қатодадан, унинг исноди билан шунга ўхшашини хабар берди.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " الْبَيِّعَانِ إِذَا اخْتَلَفَا وَالْمَبيعُ قَائِمٌ بِعَيْنِهِ، وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا بَيِّنَةٌ، فَالْقَوْلُ مَا قَالَ الْبَائِعُ، أَوْ يَتَرَادَّانِ الْبَيْعَ "

Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Sotuvchi bilan xaridor ixtilof qilsalar-u, sotilgan narsa oʻz holicha turgan boʻlsa va ikkalasi orasida dalil boʻlmasa, soʻz sotuvchi aytgan soʻz boʻladi yoki ikkalasi savdoni qaytaradilar».Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Сотувчи билан харидор ихтилоф қилсалар-у, сотилган нарса ўз ҳолича турган бўлса ва иккаласи орасида далил бўлмаса, сўз сотувчи айтган сўз бўлади ёки иккаласи савдони қайтарадилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ هُوَ : ابْنُ إِسْحَاق ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شِمَاسَةَ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " لَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَبِيعَ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ حَتَّى يَتْرُكَهُ "

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Allohga va oxirat kuniga imon keltiradigan kishiga birodarining savdosi ustiga savdo qilish halol emas — toki u (savdodan) voz kechmaguncha», deganlarini eshitdim.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Аллоҳга ва охират кунига имон келтирадиган кишига биродарининг савдоси устига савдо қилиш ҳалол эмас — токи у (савдодан) воз кечмагунча», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ : أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " عُهْدَةُ الرَّقِيقِ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ "

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Qul (savdosidagi) kafolat muddati uch kundir», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Қул (савдосидаги) кафолат муддати уч кундир», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، عَنْ هَمَّامٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْعَامِرِ ، قَالَ : قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " عُهْدَةُ الرَّقِيقِ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ " . فَفَسَّرَهُ قَتَادَةُ : إِنْ وَجَدَ فِي الثَّلَاثِ عَيْبًا رَدَّهُ بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ، وَإِنْ وَجَدَهُ بَعْدَ ثَلاثَةٍ، لَمْ يَرُدَّهُ إِلَّا بِبَيِّنَةٍ

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ: «Qul (savdosidagi) kafolat muddati uch kundir», dedilar. Qatoda buni shunday izohladi: agar u uch kun ichida ayb topsa, uni dalilsiz qaytaradi; agar uch kundan keyin topsa, faqat dalil bilangina qaytaradi.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ: «Қул (савдосидаги) кафолат муддати уч кундир», дедилар. Қатода буни шундай изоҳлади: агар у уч кун ичида айб топса, уни далилсиз қайтаради; агар уч кундан кейин топса, фақат далил билангина қайтаради.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمِنْهَالِ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ هُوَ : ابْنُ حَسَّانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنِ اشْتَرَى شَاةً مُصَرَّاةً أَوْ لَقْحَةً مُصَرَّاةً، فَهُوَ بِالْخِيَارِ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ، فَإِنْ رَدَّهَا، رَدَّ مَعَهَا صَاعًا مِنْ طَعَامٍ لَا سَمْرَاءَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim sutini toʻplab qoʻyilgan qoʻyni yoki sutini toʻplab qoʻyilgan sogʻin tuyani sotib olsa, uch kun ixtiyorlidir. Agar uni qaytarsa, u bilan birga bir soʼ taom qaytarsin — bugʻdoy emas», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким сутини тўплаб қўйилган қўйни ёки сутини тўплаб қўйилган соғин туяни сотиб олса, уч кун ихтиёрлидир. Агар уни қайтарса, у билан бирга бир сў таом қайтарсин — буғдой эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا يَحْيَى الْقَطَّانُ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الْغَرَرِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ gʻarar (aldamchi, nomaʼlum) savdosidan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ғарар (алдамчи, номаълум) савдосидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الثِّمَارِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلَاحُهَا، نَهَى الْبَائِعَ وَالْمُشْتَرِيَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ mevalarni — pishib yetilgani maʼlum boʻlmaguncha — sotishdan qaytardilar; sotuvchini ham, xaridorni ham qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ меваларни — пишиб етилгани маълум бўлмагунча — сотишдан қайтардилар; сотувчини ҳам, харидорни ҳам қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنِ ابْتَاعَ ثَمَرَةً فَأَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ، فَلَا يَأْخُذَنَّ مِنْهُ شَيْئًا. بِمَ تَأْخُذُ مَالَ أَخِيكَ بِغَيْرِ حَقٍّ؟ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim biror meva sotib olsa-yu, unga ofat yetsa, undan hech narsa olmasin. Birodaringning molini nohaq ravishda nima uchun olasan?» dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор мева сотиб олса-ю, унга офат етса, ундан ҳеч нарса олмасин. Биродарингнинг молини ноҳақ равишда нима учун оласан?» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ ، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو ح وحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : الْمُحَاقَلَةُ : بَيْعُ الزَّرْعِ بِالْبُرِّ. وَقَالُوا : كَذَلِكَ يَقُولُ ابْنُ الْمُسَيَّبِ

Abu Said (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar. Abdulloh aytdi: muhoqala — ekinni bugʻdoyga sotishdir. Ular: Ibn al-Musayyab ham shunday deydi, dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар. Абдуллоҳ айтди: муҳоқала — экинни буғдойга сотишдир. Улар: Ибн ал-Мусайяб ҳам шундай дейди, дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ، قَالَ : " رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا بِالتَّمْرِ وَالرُّطَبِ، وَلَمْ يُرَخِّصْ فِي غَيْرِ ذَلِكَ "

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ aroyoni quruq xurmoga va yangi xurmoga sotishga ruxsat berdilar, bundan boshqasiga esa ruxsat bermadilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ароёни қуруқ хурмога ва янги хурмога сотишга рухсат бердилар, бундан бошқасига эса рухсат бермадилар.

أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا، فَلَا يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: U zot: «Kim taom sotib olsa, uni oʻz qoʻliga olmaguncha sotmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺ дан ривоят қилади: У зот: «Ким таом сотиб олса, уни ўз қўлига олмагунча сотмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ سَلَفٍ وَبَيْعٍ، وَعَنْ شَرْطَيْنِ فِي بَيْعٍ، وَعَنْ رِبْحِ مَا لَمْ يُضْمَنْ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qarz bilan birga savdo qilishdan, bir savdoda ikki shart qoʻyishdan va zominingda boʻlmagan narsadan foyda olishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қарз билан бирга савдо қилишдан, бир савдода икки шарт қўйишдан ва зоминингда бўлмаган нарсадан фойда олишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ ، عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنِ اشْتَرَى عَبْدًا وَلَمْ يَشْتَرِطْ مَالَهُ، فَلَا شَيْءَ لَهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim qulni sotib olsa-yu, uning molini shart qilib qoʻymagan boʻlsa, unga (mol) yoʻqdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қулни сотиб олса-ю, унинг молини шарт қилиб қўймаган бўлса, унга (мол) йўқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعَتَيْنِ، وَعَنْ لِبْسَتَيْنِ : عَنْ بَيْعِ الْمُنَابَذَةِ وَالْمُلَامَسَةِ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : الْمُنَابَذَةُ : يَرْمِي هَذَا إِلَى ذَاكَ. وَيَرْمِي ذَاكَ إِلَى هذَا. قَالَ : كَانَ هَذَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ikki xil savdodan va ikki xil kiyinishdan — munobaza va mulomasa savdosidan — qaytardilar. Abdulloh aytdi: munobaza — buning anaviga, anavining esa bunga (molini) otishidir. U: bu johiliyatda boʻlgan, dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ икки хил савдодан ва икки хил кийинишдан — мунобаза ва муломаса савдосидан — қайтардилар. Абдуллоҳ айтди: мунобаза — бунинг анавига, анавининг эса бунга (молини) отишидир. У: бу жоҳилиятда бўлган, деди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الْغَرَرِ، وَعَنْ بَيْعِ الْحَصَاةِ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : إِذَا رَمَى بِحَصًا، وَجَبَ الْبَيْعُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ gʻarar (aldamchi, nomaʼlum) savdosidan va hasoh (tosh otish bilan qilinadigan) savdodan qaytardilar. Abdulloh aytdi: tosh otilsa, savdo vojib boʻlar edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ғарар (алдамчи, номаълум) савдосидан ва ҳасоҳ (тош отиш билан қилинадиган) савдодан қайтардилар. Абдуллоҳ айтди: тош отилса, савдо вожиб бўлар эди.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، وَجَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الْحَيَوَانِ بِالْحَيَوَانِ نَسِيئَةً " . ثُمَّ إِنَّ الْحَسَنَ نَسِيَ هَذَا الْحَدِيثَ، وَلَمْ يَقُلْ جَعْفَرٌ : ثُمَّ إِنَّ الْحَسَنَ نَسِيَ هَذَا الْحَدِيثَ

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ hayvonni hayvonga nasiyaga sotishdan qaytardilar. Soʻng Hasan bu hadisni unutdi. Jaʼfar esa: soʻng Hasan bu hadisni unutdi, demadi.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳайвонни ҳайвонга насияга сотишдан қайтардилар. Сўнг Ҳасан бу ҳадисни унутди. Жаъфар эса: сўнг Ҳасан бу ҳадисни унутди, демади.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ الْمُبَارَكِ ، عَنْ مَالِكٍ ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ : مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : اسْتَسْلَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَكْرًا، فَجَاءَتْ إِبِلٌ مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ. قَالَ أَبُو رَافِعٍ : فَأَمَرَنِي أَنْ أَقْضِيَ الرَّجُلَ بَكْرَهُ، فَقُلْتُ : لَمْ أَجِدْ فِي الْإِبِلِ إِلَّا جَمَلًا خِيَارًا رَبَاعِيًا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَعْطِهِ إِيَّاهُ، فَإِنَّ خَيْرَ النَّاسِ أَحْسَنُهُمْ قَضَاءً " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : هَذَا يُقَوِّي قَوْلَ مَنْ يَقُولُ : الْحَيَوَانُ بِالْحَيَوَانِ

Rasululloh ﷺ ning ozod qilgan quli Abu Rofeʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ qarzga yosh tuya oldilar, soʻng u zotga sadaqa tuyalari keldi. Abu Rofeʼ aytdi: Rasululloh ﷺ menga oʻsha kishiga uning yosh tuyasini qaytarib berishni buyurdilar. Men: «Tuyalar ichida faqat yaxshi, toʻrt yoshli tuyani topdim, xolos», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unga oʻshani bergin, chunki odamlarning yaxshisi qarzini eng chiroyli ado etadiganidir», dedilar. Abdulloh aytdi: Bu — hayvonni hayvonga (sotish joiz) deganlarning soʻzini quvvatlaydi.Расулуллоҳ ﷺ нинг озод қилган қули Абу Рофеъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ қарзга ёш туя олдилар, сўнг у зотга садақа туялари келди. Абу Рофеъ айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга ўша кишига унинг ёш туясини қайтариб беришни буюрдилар. Мен: «Туялар ичида фақат яхши, тўрт ёшли туяни топдим, холос», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унга ўшани бергин, чунки одамларнинг яхшиси қарзини энг чиройли адо этадиганидир», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Бу — ҳайвонни ҳайвонга (сотиш жоиз) деганларнинг сўзини қувватлайди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمِنْهَالِ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا تَلَقَّوُا الْجَلَبَ، مَنَ تَلَقَّاهُ فَاشْتَرَى مِنْهُ شَيْئًا، فَهُوَ بِالْخِيَارِ إِذَا دَخَلَ السُّوقَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Bozorga keltirilayotgan molni yoʻlda qarshi olmanglar. Kim uni qarshi olib, undan biror narsa sotib olsa, (mol egasi) bozorga kirganida ixtiyorli boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бозорга келтирилаётган молни йўлда қарши олманглар. Ким уни қарши олиб, ундан бирор нарса сотиб олса, (мол эгаси) бозорга кирганида ихтиёрли бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا يَبِيعُ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَلَا تَلَقَّوُا السِّلَعَ حَتَّى يُهْبَطَ بِهَا الْأَسْوَاقَ، وَلَا تَنَاجَشُوا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz boshqangizning savdosi ustiga savdo qilmasin; mollar bozorlarga tushirilmaguncha ularni yoʻlda qarshi olmanglar va najsh qilmanglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз бошқангизнинг савдоси устига савдо қилмасин; моллар бозорларга туширилмагунча уларни йўлда қарши олманглар ва нажш қилманглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنِ أَبِي مَسْعُودٍ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ، وَمَهْرِ الْبَغِيِّ، وَحُلْوَانِ الْكَاهِنِ " ، قَالَ عَبْد اللَّهِ : حُلْوَانُ الْكَاهِنِ، مَا يُعْطَى عَلَى كَهَانَتِهِ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ itning bahosidan, fohisha ayolning mahridan va kohinning haqqidan qaytardilar. Abdulloh aytdi: kohinning hulvoni — uning kohinligi evaziga beriladigan narsadir.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ итнинг баҳосидан, фоҳиша аёлнинг маҳридан ва коҳиннинг ҳаққидан қайтардилар. Абдуллоҳ айтди: коҳиннинг ҳулвони — унинг коҳинлиги эвазига бериладиган нарсадир.

أَخْبَرَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ ، عَنْ مُسْلِمٍ ، عَنْ مَسْرُوقٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : لَمَّا نَزَلَتِ الْآيَةُ فِي آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي الرِّبَا، " خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَلَاهُنَّ عَلَى النَّاسِ، ثُمَّ حَرَّمَ التِّجَارَةَ فِي الْخَمْرِ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Baqara surasining oxiridagi ribo haqidagi oyat nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ chiqib, ularni odamlarga tilovat qilib berdilar, soʻng xamr savdosini harom qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Бақара сурасининг охиридаги рибо ҳақидаги оят нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, уларни одамларга тиловат қилиб бердилар, сўнг хамр савдосини ҳаром қилдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاق بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ أَبِي الضُّحَى ، عَنْ مَسْرُوقٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : لَمَّا نَزَلَتِ الْآيَاتُ مِنْ أَوَاخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ ، " خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاقْتَرَأَهُنَّ عَلَى النَّاسِ، ثُمَّ نَهَى عَنِ التِّجَارَةِ فِي الْخَمْرِ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Baqara surasining oxiridagi oyatlar nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ chiqib, ularni odamlarga oʻqib berdilar, soʻng xamr bilan savdo qilishni man qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Бақара сурасининг охиридаги оятлар нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, уларни одамларга ўқиб бердилар, сўнг хамр билан савдо қилишни ман қилдилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ هُوَ : ابْنُ إِسْحَاق ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ ، عَنْ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَعْلَةَ ، قَالَ : سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ جُلُودِ الْمَيْتَةِ، فَقَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " دِبَاغُهَا طَهُورُهَا "

Abdurrahmon ibn Vaʼla aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan oʻlaksaning terilari haqida soʻradim. U: Rasululloh ﷺ: «Uni oshlash — uni poklashdir», dedilar, dedi.Абдурраҳмон ибн Ваъла айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ўлаксанинг терилари ҳақида сўрадим. У: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ошлаш — уни поклашдир», дедилар, деди.

وَسَأَلْتُهُ عَنْ بَيْعِ الْخَمْرِ مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ ، فَقُلْتُ لَهُ : إِنَّ لَنَا أَعْنَابًا، وَإِنَّا نَتَّخِذُ مِنْهَا هَذِهِ الْخُمُورَ فَنَبِيعُهَا مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ ؟. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : أَهْدَى رَجُلٌ مِنْ ثَقِيفٍ أَوْ دَوْسٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَاوِيَةً مِنْ خَمْرٍ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَمَا عَلِمْتَ يَا أَبَا فُلَانٍ أَنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَهَا؟ ". قَالَ : لَا وَاللَّهِ. قَالَ : " فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَهَا ". فَالْتَفَتَ إِلَى غُلَامِهِ، فَقَالَ : اخْرُجْ بِهَا إِلَى الْحَزْوَرَةِ فَبِعْهَا، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَوَ مَا عَلِمْتَ يَا أَبَا فُلَانٍ، أَنَّ الَّذِي حَرَّمَ شُرْبَهَا، حَرَّمَ بَيْعَهَا؟ ". قَالَ : فَأَمَرَ بِهَا فَأُفْرِغَتْ فِي الْبَطْحَاءِ

Yana men undan xamrni zimmiy ahliga sotish haqida soʻrab, unga: «Bizning uzumzorlarimiz bor, biz ulardan mana shu xamrlarni tayyorlab, zimmiy ahliga sotamiz», dedim. Ibn Abbos aytdi: Vidolashuv hajida Saqif yoki Davsdan boʻlgan bir kishi Rasululloh ﷺ ga bir meshcha xamr hadya qildi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Ey falonchining otasi, Alloh uni harom qilganini bilmadingmi?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasam», dedi. U zot: «Albatta, Alloh uni harom qildi», dedilar. Shunda u xizmatkoriga oʻgirilib: «Buni Hazvaraga olib chiqib sot», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Ey falonchining otasi, uni ichishni harom qilgan Zot uni sotishni ham harom qilganini bilmadingmi?» dedilar. Roviy aytdi: Shunda u buyurdi va u Bathoga toʻkib tashlandi.Яна мен ундан хамрни зиммий аҳлига сотиш ҳақида сўраб, унга: «Бизнинг узумзорларимиз бор, биз улардан мана шу хамрларни тайёрлаб, зиммий аҳлига сотамиз», дедим. Ибн Аббос айтди: Видолашув ҳажида Сақиф ёки Давсдан бўлган бир киши Расулуллоҳ ﷺ га бир мешча хамр ҳадя қилди. Шунда Набий ﷺ унга: «Эй фалончининг отаси, Аллоҳ уни ҳаром қилганини билмадингми?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасам», деди. У зот: «Албатта, Аллоҳ уни ҳаром қилди», дедилар. Шунда у хизматкорига ўгирилиб: «Буни Ҳазварага олиб чиқиб сот», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Эй фалончининг отаси, уни ичишни ҳаром қилган Зот уни сотишни ҳам ҳаром қилганини билмадингми?» дедилар. Ровий айтди: Шунда у буюрди ва у Батҳога тўкиб ташланди.

أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الْوَلَاءِ، وَعَنْ هِبَتِهِ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : الْأَمْرُ عَلَى هَذَا، لَا يُبَاعُ وَلَا يُوهَبُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ valo (ozod qilingan qulning merosi) huquqini sotishdan va uni hadya qilishdan qaytardilar. Abdulloh aytdi: Ish shunga koʻradir — u sotilmaydi ham, hadya qilinmaydi ham.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ вало (озод қилинган қулнинг мероси) ҳуқуқини сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар. Абдуллоҳ айтди: Иш шунга кўрадир — у сотилмайди ҳам, ҳадя қилинмайди ҳам.

أَخْبَرَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ ، قَالَ : أَعْتَقَ رَجُلٌ مِنَّا عَبْدًا لَهُ عَنْ دُبُرٍ. قَالَ : " فَدَعَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَاعَهُ " . قَالَ جَابِرٌ : وَإِنَّمَا مَاتَ عَامَ أَوَّلَ. قِيلَ لعَبْدِ اللَّهِ : تَقُولُ بِهِ؟. قَالَ : قَوْمُ يَقُولُونَ

Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Bizdan bir kishi oʻz qulini mudabbar qilib, yaʼni oʻlimidan keyin ozod boʻladigan qilib qoʻygan edi. Rasululloh ﷺ uni chaqirtirib, uni sotdilar. Jobir aytdi: Oʻsha kishi oʻtgan yili vafot etdi. Abdullohga: «Sen shunga qoyilmisan?» deyildi. U: «Bir qavm shunday deydi», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Биздан бир киши ўз қулини мудаббар қилиб, яъни ўлимидан кейин озод бўладиган қилиб қўйган эди. Расулуллоҳ ﷺ уни чақиртириб, уни сотдилар. Жобир айтди: Ўша киши ўтган йили вафот этди. Абдуллоҳга: «Сен шунга қойилмисан?» дейилди. У: «Бир қавм шундай дейди», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِذَا وَلَدَتْ أَمَةُ الرَّجُلِ مِنْهُ، فَهِيَ مُعْتَقَةٌ عَنْ دُبُرٍ مِنْهُ أَوْ بَعْدَهُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bir kishining choʻrisi undan farzand tugʻsa, u (choʻri) xoʻjasining vafotidan soʻng ozod boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бир кишининг чўриси ундан фарзанд туғса, у (чўри) хўжасининг вафотидан сўнг озод бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَنَفِيُّ الْمَدَنِيُّ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ إِسْحَاق بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي مِكْيَالِهِمْ، وَبَارِكْ لَهُمْ فِي صَاعِهِمْ وَمُدِّهِمْ " يَعْنِي : الْمَدِينَةَ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim! Ularning oʻlchovlariga baraka ato qilgin, soʼlariga va muddlariga ham baraka ato qilgin», dedilar. Bu bilan Madinani nazarda tutdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим! Уларнинг ўлчовларига барака ато қилгин, сўларига ва муддларига ҳам барака ато қилгин», дедилар. Бу билан Мадинани назарда тутдилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ مَسْرُوقٍ ، عَنْ بِلَالٍ ، قَالَ : كَانَ عِنْدِي مُدُّ تَمْرٍ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدْتُ أَطْيَبَ مِنْهُ صَاعًا بِصَاعَيْنِ، فَاشْتَرَيْتُ مِنْهُ، فَأَتَيْتُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : " مِنْ أَيْنَ لَكَ هَذَا يَا بِلَالُ؟ ". قُلْتُ : اشْتَرَيْتُ صَاعًا بِصَاعَيْنِ. قَالَ : " رُدَّهُ وَرُدَّ عَلَيْنَا تَمْرَنَا "

Bilol (roziyallohu anhu) aytdi: Menda Nabiy ﷺ uchun bir mudd xurmo bor edi. Men undan yaxshiroq xurmoni bir soʼni ikki soʼga (almashtirib) topdim va undan sotib oldim. Soʻng uni Nabiy ﷺ ga olib keldim. U zot: «Bu senga qayerdan, ey Bilol?» dedilar. Men: «Bir soʼni ikki soʼga sotib oldim», dedim. U zot: «Uni qaytar va bizga xurmomizni qaytar», dedilar.Билол (розияллоҳу анҳу) айтди: Менда Набий ﷺ учун бир мудд хурмо бор эди. Мен ундан яхшироқ хурмони бир сўни икки сўга (алмаштириб) топдим ва ундан сотиб олдим. Сўнг уни Набий ﷺ га олиб келдим. У зот: «Бу сенга қаердан, эй Билол?» дедилар. Мен: «Бир сўни икки сўга сотиб олдим», дедим. У зот: «Уни қайтар ва бизга хурмомизни қайтар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ هُوَ : ابْنُ بِلَالٍ ، عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيِّبِ يُحَدِّثُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ وَأَبَا هُرَيْرَةَ حَدَّثَاهُ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ أَخَا بَنِي عَدِيٍّ الْأَنْصَارِيَّ فَاسْتَعْمَلَهُ عَلَى خَيْبَرَ ، فَقَدِمَ بِتَمْرٍ جَنِيبٍ. قَالَ ابْنُ مَسْلَمَةَ : يَعْنِي : جَيِّدًا ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَكُلُّ تَمْرِ خَيْبَرَ هَكَذَا؟ ". قَالَ : لَا وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّا لَنَشْتَرِي الصَّاعَ بِالصَّاعَيْنِ مِنَ الْجَمْعِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا تَفْعَلُوا، وَلَكِنْ مِثْلًا بِمِثْلٍ، أَوْ بِيعُوا هَذَا، وَاشْتَرُوا بِثَمَنِهِ مِنْ هَذَا، وَكَذَلِكَ الْمِيزَانُ "

Abu Said al-Xudriy va Abu Hurayra (roziyallohu anhumo) rivoyat qildilarki, Rasululloh ﷺ Banu Adiy al-Ansoriyning bir kishisini yuborib, uni Xaybarga ishchi qilib tayinladilar. U janib xurmo olib keldi — Ibn Maslama: yaʼni yaxshi navli xurmo, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Xaybarning hamma xurmosi shundaymi?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasam, yo Rasululloh! Biz bunday xurmoning bir soʼini aralash toʻplamdan ikki soʼga sotib olamiz», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bunday qilmanglar, balki misli mislicha (teng) qilinglar, yoki buni sotinglar-da, evaziga anavidan sotib olinglar. Tarozi ham xuddi shunday», dedilar.Абу Саид ал-Худрий ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдиларки, Расулуллоҳ ﷺ Бану Адий ал-Ансорийнинг бир кишисини юбориб, уни Хайбарга ишчи қилиб тайинладилар. У жаниб хурмо олиб келди — Ибн Маслама: яъни яхши навли хурмо, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Хайбарнинг ҳамма хурмоси шундайми?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасам, ё Расулуллоҳ! Биз бундай хурмонинг бир сўини аралаш тўпламдан икки сўга сотиб оламиз», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бундай қилманглар, балки мисли мислича (тенг) қилинглар, ёки буни сотинглар-да, эвазига анавидан сотиб олинглар. Тарози ҳам худди шундай», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاق ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيِّ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِي اللَّهُ عَنْهُ، قالَ : سمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ هَاءَ وَهَاءَ، وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ هَاءَ وَهَاءَ، وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ هَاءَ وَهَاءَ، وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ هَاءَ وَهَاءَ، وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ هَاءَ وَهَاءَ، وَلَا فَضْلَ بَيْنَهُمَا "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Oltin oltinga — qoʻlma-qoʻl, kumush kumushga — qoʻlma-qoʻl, xurmo xurmoga — qoʻlma-qoʻl, bugʻdoy bugʻdoyga — qoʻlma-qoʻl, arpa arpaga — qoʻlma-qoʻl (boʻladi) va ikkisining orasida ortiqchalik boʻlmaydi».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Олтин олтинга — қўлма-қўл, кумуш кумушга — қўлма-қўл, хурмо хурмога — қўлма-қўл, буғдой буғдойга — қўлма-қўл, арпа арпага — қўлма-қўл (бўлади) ва иккисининг орасида ортиқчалик бўлмайди».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، عَنْ أَبِي الْأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ ، قَالَ : قَامَ أنَاسٌ فِي إِمَارَةِ مُعَاوِيَةَ يَبِيعُونَ آنِيَةَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ إِلَى الْعَطَاءِ. فَقَامَ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ ، فَقَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " نَهَى عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ، وَالْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ، وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ، وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ، وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ، وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ إِلَّا مِثْلًا بِمِثْلٍ سَوَاءً بِسَوَاءٍ، فَمَنْ زَادَ أَوْ ازْدَادَ، فَقَدْ أَرْبَى "

Abul-Ashʼas as-Sanʼoniy aytdi: Muoviyaning amirligi paytida baʼzi odamlar oltin va kumush idishlarni (kelgusi) nafaqa evaziga sotishga turishdi. Shunda Uboda ibn as-Somit turib: Albatta, Rasululloh ﷺ oltinni oltinga, kumushni kumushga, bugʻdoyni bugʻdoyga, xurmoni xurmoga, arpani arpaga va tuzni tuzga sotishdan qaytardilar — magar misli mislicha, barobarga barobar boʻlsagina. Kim ziyoda qilsa yoki ziyoda olsa, ribo qilibdi, dedi.Абул-Ашъас ас-Санъоний айтди: Муовиянинг амирлиги пайтида баъзи одамлар олтин ва кумуш идишларни (келгуси) нафақа эвазига сотишга туришди. Шунда Убода ибн ас-Сомит туриб: Албатта, Расулуллоҳ ﷺ олтинни олтинга, кумушни кумушга, буғдойни буғдойга, хурмони хурмога, арпани арпага ва тузни тузга сотишдан қайтардилар — магар мисли мислича, баробарга баробар бўлсагина. Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, рибо қилибди, деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ ابْنِ جُرَيْر ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِنَّمَا الرِّبَا فِي الدَّيْنِ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : مَعْنَاهُ : دِرْهَمٌ بِدِرْهَمَيْنِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Menga Usoma ibn Zayd xabar berdiki, Rasululloh ﷺ: «Ribo faqat nasiyada boʻladi», dedilar. Abdulloh aytdi: Buning maʼnosi — bir dirhamni ikki dirhamga (sotish)dir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Менга Усома ибн Зайд хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ: «Рибо фақат насияда бўлади», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Бунинг маъноси — бир дирҳамни икки дирҳамга (сотиш)дир.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : كُنْتُ أَبِيعُ الْإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ، وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ، وَأَبِيعُ بِالدَّرَاهِمِ وَآخُذُ الدَّنَانِيرَ وَرُبَّمَا قَالَ : أَقْبِضُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، رُوَيْدَكَ أَسْأَلُكَ : إِنِّي أَبِيعُ الْإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ، وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ، وَأَبِيعُ بِالدَّرَاهِمِ وَآخُذُ الدَّنَانِيرَ. قَالَ : " لَا بَأْسَ أَنْ تَأْخُذَ بِسِعْرِ يَوْمِكَ، مَا لَمْ تَفْتَرِقَا، وَبَيْنَكُمَا شَيْءٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Men Baqiʼda tuyalarni sotardim: goh dinorga sotib, dirham olardim, goh dirhamga sotib, dinor olardim. Baʼzan u: «Qabul qilib olardim», der edi. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim va: «Yo Rasululloh, biroz shoshmang, sizdan soʻramoqchiman. Men Baqiʼda tuyalarni sotaman: goh dinorga sotib, dirham olaman, goh dirhamga sotib, dinor olaman», dedim. U zot: «Toki bir-biringizdan ajralmasdan turib, oʻrtangizda hech narsa qolmasa, oʻsha kunning narxi bilan olishingda hech qanday gunoh yoʻq», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мен Бақиъда туяларни сотардим: гоҳ динорга сотиб, дирҳам олардим, гоҳ дирҳамга сотиб, динор олардим. Баъзан у: «Қабул қилиб олардим», дер эди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим ва: «Ё Расулуллоҳ, бироз шошманг, сиздан сўрамоқчиман. Мен Бақиъда туяларни сотаман: гоҳ динорга сотиб, дирҳам оламан, гоҳ дирҳамга сотиб, динор оламан», дедим. У зот: «Токи бир-бирингиздан ажралмасдан туриб, ўртангизда ҳеч нарса қолмаса, ўша куннинг нархи билан олишингда ҳеч қандай гуноҳ йўқ», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنَّ دِرْعَهُ لَمَرْهُونَةٌ عِنْدَ رَجُلٍ مِنَ الْيَهُودِ بِثَلَاثِينَ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ vafot etdilar, holbuki sovutlari oʻttiz soʻ arpaga bir yahudiyning huzurida garovda edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар, ҳолбуки совутлари ўттиз сў арпага бир яҳудийнинг ҳузурида гаровда эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ وَهُمْ يُسْلِفُونَ فِي الثِّمَارِ فِي سَنَتَيْنِ وَثَلَاثٍ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أسْلِّفُوا فِي الثِّمَارِ : فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ " . وَقَدْ كَانَ سُفْيَانُ يَذْكُرُهُ زَمَانًا إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ، ثُمَّ شَكَّكَهُ عَبَّادُ بْنُ كَثِيرٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, ular mevalarga ikki va uch yilga salaf qilishardi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Mevalarga maʼlum oʻlchovda va maʼlum vaznda salaf qilinglar», dedilar. Sufyon buni bir muddat: «maʼlum muddatga», deb zikr qilar edi, soʻng Abbod ibn Kasir uni shubhaga soldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, улар меваларга икки ва уч йилга салаф қилишарди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Меваларга маълум ўлчовда ва маълум вазнда салаф қилинглар», дедилар. Суфён буни бир муддат: «маълум муддатга», деб зикр қилар эди, сўнг Аббод ибн Касир уни шубҳага солди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ مُحَارِبٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ جَابِرًا : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " وَزَنَ لَهُمْ دَرَاهِمَ فَأَرْجَحَهَا "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ularga dirhamlarni tortib berdilar va tarozini ogʻdirib, ortigʻi bilan berdilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уларга дирҳамларни тортиб бердилар ва тарозини оғдириб, ортиғи билан бердилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ قَيْسٍ ، قَالَ : جَلَبْتُ أَنَا وَمَخْرَمَةُ الْعَبْدِيُّ بَزًّا مِنَ الْبَحْرَيْنِ إِلَى مَكَّةَ ، فَأَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْشِي، فَسَاوَمَنَا بِسَرَاوِيلَ أَوِ اشْتَرَى مِنَّا سَرَاوِيلَ وَثَمَّ وَزَّانٌ يَزِنُ بِالْأَجْرِ، فَقَالَ لِلْوَزَّانِ : " زِنْ وَأَرْجِحْ ". فَلَمَّا ذَهَبَ يَمْشِي، قَالُوا : هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Suvayd ibn Qays aytadi: Men va Maxrama al-Abdiy Bahrayndan Makkaga mato olib keldik. Rasululloh ﷺ piyoda yurib huzurimizga keldilar va biz bilan ishton uchun savdolashdilar — yoki bizdan bir ishton sotib oldilar. Oʻsha yerda haq evaziga tortib beradigan bir tarozibon bor edi. U zot tarozibonga: «Tort va ogʻdirib tort», dedilar. U zot yurib ketganlarida, odamlar: «Bu — Rasululloh ﷺ edilar», dedilar.Сувайд ибн Қайс айтади: Мен ва Махрама ал-Абдий Баҳрайндан Маккага мато олиб келдик. Расулуллоҳ ﷺ пиёда юриб ҳузуримизга келдилар ва биз билан иштон учун савдолашдилар — ёки биздан бир иштон сотиб олдилар. Ўша ерда ҳақ эвазига тортиб берадиган бир тарозибон бор эди. У зот тарозибонга: «Торт ва оғдириб торт», дедилар. У зот юриб кетганларида, одамлар: «Бу — Расулуллоҳ ﷺ эдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ، وَإِذَا أُتْبِعَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيءٍ فَلْيَتْبَعْ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Boyning qarzni choʻzishi zulmdir. Agar biringizning haqqi badavlat kishiga havola qilinsa, uni qabul qilsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бойнинг қарзни чўзиши зулмдир. Агар бирингизнинг ҳаққи бадавлат кишига ҳавола қилинса, уни қабул қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ ، عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ تَقَاضَى مِنَ ابْنِ أَبِي حَدْرَدٍ دَيْنًا كَانَ لَهُ عَلَيْهِ فِي الْمَسْجِدِ، فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا حَتَّى سَمِعَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي بَيْتِهِ، فَخَرَجَ إِلَيْهِمَا، فَنَادَى : " يَا كَعْبُ ". قَالَ : لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ : " ضَعْ مِنْ دَيْنِكَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ أَيْ الشَّطْرَ ". قَالَ : قَدْ فَعَلْتُ. قَالَ : " قُمْ فَاقْضِهِ "

Abdulloh ibn Kaʼb otasidan rivoyat qiladiki, u masjidda Ibn Abu Hadraddan oʻzining undagi qarzini talab qildi va ikkovining ovozi shu qadar balandlashdiki, hattoki Nabiy ﷺ uylarida turib buni eshitdilar. U zot ularning oldilariga chiqib: «Ey Kaʼb!» deb chaqirdilar. U: «Labbay, yo Rasululloh», dedi. U zot: «Qarzingdan tashla», dedilar va unga yarmini ishora qildilar. U: «Shunday qildim», dedi. U zot: «Tur va unga toʻla», dedilar.Абдуллоҳ ибн Каъб отасидан ривоят қиладики, у масжидда Ибн Абу Ҳадраддан ўзининг ундаги қарзини талаб қилди ва икковининг овози шу қадар баландлашдики, ҳаттоки Набий ﷺ уйларида туриб буни эшитдилар. У зот уларнинг олдиларига чиқиб: «Эй Каъб!» деб чақирдилар. У: «Лаббай, ё Расулуллоҳ», деди. У зот: «Қарзингдан ташла», дедилар ва унга ярмини ишора қилдилар. У: «Шундай қилдим», деди. У зот: «Тур ва унга тўла», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ رِبْعِيٍّ ، عَنْ أَبِي الْيَسَرِ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرًا، أَوْ وَضَعَ عَنْهُ، أَظَلَّهُ اللَّهُ فِي ظِلِّهِ يَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ " . قَالَ : فَبَزَقَ فِي صَحِيفَتِهِ، فَقَالَ : اذْهَبْ فَهِيَ لَكَ لِغَرِيمِهِ وَذَكَرَ أَنَّهُ كَانَ مُعْسِرًا

Abul-Yasar (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Kim nochor kishiga muhlat bersa yoki uning qarzini kechib yuborsa, soyadan boshqa soya boʻlmagan kunda Alloh uni Oʻz soyasi ostiga oladi». (Roviy) aytdi: Shunda u qarz yozilgan sahifasiga tupurdi va qarzdoriga: «Bor, u seniki», dedi. U (roviy) qarzdorning nochor kishi boʻlganini zikr qildi.Абул-Ясар (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Ким ночор кишига муҳлат берса ёки унинг қарзини кечиб юборса, соядан бошқа соя бўлмаган кунда Аллоҳ уни Ўз сояси остига олади». (Ровий) айтди: Шунда у қарз ёзилган саҳифасига тупурди ва қарздорига: «Бор, у сеники», деди. У (ровий) қарздорнинг ночор киши бўлганини зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الْخَطْمِيُّ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " مَنْ نَفَّسَ عَنْ غَرِيمِهِ أَوْ مَحَا عَنْهُ، كَانَ فِي ظِلِّ الْعَرْشِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Abu Qatoda (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Kim qarzdoriga yengillik bersa yoki uning qarzini oʻchirib yuborsa, qiyomat kuni Arsh soyasida boʻladi».Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Ким қарздорига енгиллик берса ёки унинг қарзини ўчириб юборса, қиёмат куни Арш соясида бўлади».

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى : أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ مُحَمَّدٍ ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ يُحَدِّثُ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَدْرَكَ مَالَهُ بِعَيْنِهِ عِنْدَ إِنْسَانٍ قَدْ أَفْلَسَ أَوْ عِنْدَ رَجُلٍ قَدْ أَفْلَسَ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ مِنْ غَيْرِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz molini sinib qolgan bir insonning yonida aynan oʻzida topsa, u oʻsha molga boshqalardan koʻra haqliroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз молини синиб қолган бир инсоннинг ёнида айнан ўзида топса, у ўша молга бошқалардан кўра ҳақлироқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " نَفْسُ الْمُؤْمِنِ مُعَلَّقَةٌ مَا كَانَ عَلَيْهِ دَيْنٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muminning joni uning qarzi toʻlanmaguncha oʻsha qarziga bogʻliq boʻlib turadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муминнинг жони унинг қарзи тўланмагунча ўша қарзига боғлиқ бўлиб туради», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ ، عَنْ ثَوْبَانَ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ فَارَقَ الرُّوحُ الْجَسَدَ وَهُوَ بَرِيءٌ مِنْ ثَلَاثٍ، دَخَلَ الْجَنَّةَ : مِنَ الْكِبْرِ، وَالْغُلُولِ، وَالدَّيْنِ "

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning ruhi tanidan uch narsadan xoli holda ajralsa, jannatga kiradi: kibr, gʻanimatdan oʻgʻirlash va qarzdan», dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг руҳи танидан уч нарсадан холи ҳолда ажралса, жаннатга киради: кибр, ғаниматдан ўғирлаш ва қарздан», дедилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، وَأَبُو الْوَلِيدِ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِيهِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِرَجُلٍ لِيُصَلِّيَ عَلَيْهِ، فَقَالَ : " صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ فَإِنَّ عَلَيْهِ دَيْنًا ". قَالَ أَبُو قَتَادَةَ : هُوَ عَلَيَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ : " بِالْوَفَاءِ؟ ". قَالَ : " بِالْوَفَاءِ ". قَالَ : فَصَلَّى عَلَيْهِ

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ huzurlariga bir kishi janoza namozi oʻqilishi uchun keltirildi. U zot: «Sherigingizga namoz oʻqinglar, chunki uning zimmasida qarz bor», dedilar. Abu Qatoda: «U mening zimmamda, yo Rasululloh», dedi. U zot: «Toʻliq toʻlaysanmi?» dedilar. U: «Toʻliq toʻlayman», dedi. Shundan soʻng u zot unga janoza namozini oʻqidilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бир киши жаноза намози ўқилиши учун келтирилди. У зот: «Шеригингизга намоз ўқинглар, чунки унинг зиммасида қарз бор», дедилар. Абу Қатода: «У менинг зиммамда, ё Расулуллоҳ», деди. У зот: «Тўлиқ тўлайсанми?» дедилар. У: «Тўлиқ тўлайман», деди. Шундан сўнг у зот унга жаноза намозини ўқидилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا عَلَى الْأَرْضِ مُؤْمِنٌ إِلا وأَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِهِ، فَمَنْ تَرَكَ دَيْنًا أَوْ ضَيَاعًا، فَلْأُدْعَ لَهُ، فَأَنَا مَوْلَاهُ، وَمَنْ تَرَكَ مَالًا، فَلِعَصَبَتِهِ مَنْ كَانَ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : ضَيَاعًا : يَعْنِي : عِيَالًا. وَقَالَ : فَلْأُدْعَ لَهُ، يَعْنِي : ادْعُونِي لَهُ أَقْضِ عَنْهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, yer yuzida hech bir mumin yoʻqki, men odamlar ichida unga eng haqli boʻlmasam. Kim qarz yoki nochor oila qoldirsa, meni unga chaqiringlar, men uning egasiman. Kim mol qoldirsa, u — kim boʻlishidan qatʼi nazar — uning asabasiga tegishlidir», dedilar. Abdulloh aytdi: Zoyaʼan — yaʼni oila-farzandlar. Va u zotning: «Falʼudʼa lahu» degani — meni uning uchun chaqiringlar, men uning oʻrniga toʻlay, deganidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, ер юзида ҳеч бир мумин йўқки, мен одамлар ичида унга энг ҳақли бўлмасам. Ким қарз ёки ночор оила қолдирса, мени унга чақиринглар, мен унинг эгасиман. Ким мол қолдирса, у — ким бўлишидан қатъи назар — унинг асабасига тегишлидир», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Зояъан — яъни оила-фарзандлар. Ва у зотнинг: «Фалъудъа лаҳу» дегани — мени унинг учун чақиринглар, мен унинг ўрнига тўлай, деганидир.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيل بْنِ أَبِي فُدَيْكٍ ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُفْيَانَ مَوْلَى الْأَسْلَمِيِّينَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اللَّهَ مَعَ الدَّائِنِ حَتَّى يُقْضَى دَيْنُهُ مَا لَمْ يَكُنْ فِيمَا يَكْرَهُ اللَّهُ " . قَالَ : وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ يَقُولُ لِخَازِنِهِ : اذْهَبْ فَخُذْ لِي بِدَيْنٍ، فَإِنِّي أَكْرَهُ أَنْ أَبِيتَ لَيْلَةً إِلا وَاللَّهُ مَعِي بَعْدَمَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh, qarz olgan kishi qarzini toʻlaguncha, agar u Alloh yomon koʻradigan bir narsada boʻlmasa, u bilan birgadir», dedilar. Abdulloh ibn Jaʼfar xazinaboniga: «Bor, menga qarz olib kel, chunki men Rasululloh ﷺdan buni eshitganimdan soʻng, Alloh men bilan birga boʻlmagan holda bir kechani oʻtkazishni yomon koʻraman», der edi.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ, қарз олган киши қарзини тўлагунча, агар у Аллоҳ ёмон кўрадиган бир нарсада бўлмаса, у билан биргадир», дедилар. Абдуллоҳ ибн Жаъфар хазинабонига: «Бор, менга қарз олиб кел, чунки мен Расулуллоҳ ﷺдан буни эшитганимдан сўнг, Аллоҳ мен билан бирга бўлмаган ҳолда бир кечани ўтказишни ёмон кўраман», дер эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمِنْهَالِ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " عَلَى الْيَدِ مَا أَخَذَتْ حَتَّى تُؤَدِّيَهُ "

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Qoʻl olgan narsasini ado etguniga qadar, oʻsha narsa uning zimmasidadir», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қўл олган нарсасини адо этгунига қадар, ўша нарса унинг зиммасидадир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ ، حَدَّثَنَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ ، عَنْ شَرِيكٍ ، وَقَيْسٍ ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " أَدِّ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكَ، وَلَا تَخُنْ مَنْ خَانَكَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Senga ishonib topshirgan kishiga omonatni ado et va senga xiyonat qilgan kishiga xiyonat qilma», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сенга ишониб топширган кишига омонатни адо эт ва сенга хиёнат қилган кишига хиёнат қилма», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : أَهْدَى بَعْضُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْهِ قَصْعَةً فِيهَا ثَرِيدٌ، وَهُوَ فِي بَيْتِ بَعْضِ أَزْوَاجِهِ، فَضَرَبَتْ الْقَصْعَةَ فَانْكَسَرَتْ، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْخُذُ الثَّرِيدَ فَيَرُدُّهُ فِي الصَّحْفَةِ وَهُوَ يَقُولُ : " كُلُوا غَارَتْ أُمُّكُمْ ". ثُمَّ انْتَظَرَ حَتَّى جَاءَتْ قَصْعَةٌ صَحِيحَةٌ. فَأَخَذَهَا فَأَعْطَاهَا صَاحِبَةَ الْقَصْعَةِ الْمَكْسُورَةِ . قَالَ عَبْد اللَّهِ : نَقُولُ بِهَذَا

Anas (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺning zavjalaridan biri u zotga ichida tarid boʻlgan bir kosani hadya qildi, u zot esa boshqa bir zavjalarining uyida edilar. (Oʻsha ayol) kosaga urdi va u sindi. Shunda Nabiy ﷺ taridni olib, tovoqqa qayta sola boshladilar va: «Yenglar, onangizni rashk tutdi», der edilar. Soʻng butun bir kosa kelguncha kutdilar. Uni olib, singan kosaning egasiga berdilar. Abdulloh aytdi: Biz ham shunday deymiz.Анас (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺнинг завжаларидан бири у зотга ичида тарид бўлган бир косани ҳадя қилди, у зот эса бошқа бир завжаларининг уйида эдилар. (Ўша аёл) косага урди ва у синди. Шунда Набий ﷺ таридни олиб, товоққа қайта сола бошладилар ва: «Енглар, онангизни рашк тутди», дер эдилар. Сўнг бутун бир коса келгунча кутдилар. Уни олиб, синган косанинг эгасига бердилар. Абдуллоҳ айтди: Биз ҳам шундай деймиз.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ ، حَدَّثَنَا. أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ ، قَالَ : حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ ، عَنْ عَمْرٍو وَعَاصِمٍ ابْنَيْ سُفْيَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبِيعَةَ الثَّقَفِيِّ : أَنَّ سُفْيَانَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ وَجَدَ عَيْبَةً فَأَتَى بِهَا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ، فَقَالَ : " عَرِّفْهَا سَنَةً، فَإِنْ عُرِفَتْ، فَذَاكَ، وَإِلَّا فَهِيَ لَكَ، فَلَمْ تُعْرَفْ، فَلَقِيَهُ بِهَا فِي الْعَامِ الْمُقْبِلِ فِي الْمَوْسِمِ فَذَكَرَهَا لَهُ، فَقَالَ عُمَرُ : هِيَ لَكَ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَنَا بِذَلِكَ " . قَالَ : لَا حَاجَةَ لِي بِهَا. فَقَبَضَهَا عُمَرُ، فَجَعَلَهَا فِي بَيْتِ الْمَالِ

Sufyon ibn Abdulloh bir xurjun topib oldi va uni Umar ibn al-Xattob (rizvonullohi alayh) huzuriga keltirdi. Umar: «Uni bir yil davomida eʼlon qil; agar egasi tanilsa, oʻshadir, boʻlmasa, u seniki», dedi. U tanilmadi. Keyingi yili mavsumda u Umar bilan uchrashib, unga buni eslatdi. Umar: «U seniki, chunki Rasululloh ﷺ bizga shuni buyurganlar», dedi. U: «Menga uning keragi yoʻq», dedi. Shunda Umar uni olib, baytulmolga qoʻydi.Суфён ибн Абдуллоҳ бир хуржун топиб олди ва уни Умар ибн ал-Хаттоб (ризвонуллоҳи алайҳ) ҳузурига келтирди. Умар: «Уни бир йил давомида эълон қил; агар эгаси танилса, ўшадир, бўлмаса, у сеники», деди. У танилмади. Кейинги йили мавсумда у Умар билан учрашиб, унга буни эслатди. Умар: «У сеники, чунки Расулуллоҳ ﷺ бизга шуни буюрганлар», деди. У: «Менга унинг кераги йўқ», деди. Шунда Умар уни олиб, байтулмолга қўйди.

أَخْبَرَنَا مُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ ، حَدَّثَنَا حَرْبُ بْنُ شَدَّادٍ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ ، حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّهُ عَامَ فُتِحَتْ مَكَّةُ ، قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : " إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْفِيلَ، وَسَلَّطَ عَلَيْهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُؤْمِنِينَ، أَلَا وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِي وَلَا تَحِلُّ لِأَحَدٍ بَعْدِي، أَلَا وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ لَا يُخْتَلَى خَلَاهَا، وَلَا يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلَا تُلْتَقَطُ سَاقِطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Makka fath qilingan yili Rasululloh ﷺ turib shunday dedilar: «Albatta, Alloh Makkadan filni toʻsdi va ular ustidan Oʻz Rasuli hamda muminlarni gʻolib qildi. Ogoh boʻlinglar! U mendan oldin hech kimga halol boʻlmagan va mendan keyin ham hech kimga halol boʻlmaydi. Ogoh boʻlinglar! U mana shu soatimda haromdir: uning oʻti yulinmaydi, daraxti kesilmaydi va tushib qolgan narsasi — eʼlon qiluvchidan boshqa — olinmaydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Макка фатҳ қилинган йили Расулуллоҳ ﷺ туриб шундай дедилар: «Албатта, Аллоҳ Маккадан филни тўсди ва улар устидан Ўз Расули ҳамда муминларни ғолиб қилди. Огоҳ бўлинглар! У мендан олдин ҳеч кимга ҳалол бўлмаган ва мендан кейин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Огоҳ бўлинглар! У мана шу соатимда ҳаромдир: унинг ўти юлинмайди, дарахти кесилмайди ва тушиб қолган нарсаси — эълон қилувчидан бошқа — олинмайди».

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ ، عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ ، عَنِ الْجَارُودِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ضَالَّةُ الْمُسْلِمِ حَرَقُ النَّارِ "

Jorud (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning yoʻqolgan hayvoni doʻzax olovidir», dedilar.Жоруд (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг йўқолган ҳайвони дўзах оловидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا الْجُرَيْرِيُّ ، عَنْ أَبِي الْعَلَاءِ ، عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ الْجَرْمِيِّ ، عَنِ الْجَارُودِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ضَالَّةُ الْمُسْلِمِ حَرَقُ النَّارِ، ضَالَّةُ الْمُسْلِمِ حَرَقُ النَّارِ، ضَالَّةُ الْمُسْلِمِ حَرَقُ النَّارِ، لَا تَقْرَبَنَّهَا ". قَالَ : فَقَالَ رَجُلٌ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، اللُّقَطَةُ نَجِدُهَا؟. قَالَ : " أَنْشِدْهَا، وَلَا تَكْتُمْ، وَلَا تُغَيِّبْ، فَإِنْ جَاءَ رَبُّهَا، فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ، وَإِلَّا، فَمَالُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ "

Jorud (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning yoʻqolgan hayvoni doʻzax olovidir, musulmonning yoʻqolgan hayvoni doʻzax olovidir, musulmonning yoʻqolgan hayvoni doʻzax olovidir, unga aslo yaqinlashma», dedilar. Shunda bir kishi: «Yo Rasululloh, biz topib oladigan luqata-chi?» dedi. U zot: «Uni eʼlon qil, yashirma va gʻoyib qilma. Agar egasi kelsa, unga topshir; boʻlmasa, u Allohning molidir, uni Oʻzi xohlagan kishiga beradi», dedilar.Жоруд (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг йўқолган ҳайвони дўзах оловидир, мусулмоннинг йўқолган ҳайвони дўзах оловидир, мусулмоннинг йўқолган ҳайвони дўзах оловидир, унга асло яқинлашма», дедилар. Шунда бир киши: «Ё Расулуллоҳ, биз топиб оладиган луқата-чи?» деди. У зот: «Уни эълон қил, яширма ва ғойиб қилма. Агар эгаси келса, унга топшир; бўлмаса, у Аллоҳнинг молидир, уни Ўзи хоҳлаган кишига беради», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَعْقُوبَ الْكُوفِيُّ ، عَنْ إِسْمَاعِيل بْنِ جَعْفَرٍ ، عَنْ الْعَلَاءِ ، عَنْ مَعْبَدِ بْنِ كَعْبٍ السَّلَمِيِّ ، عَنْ أَخِيهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنِ اقْتَطَعَ حَقَّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ بِيَمِينِهِ، فَقَدْ أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ النَّارَ، وَحَرَّمَ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ "، فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ : وَإِنْ كَانَ شَيْئًا يَسِيرًا يَا رَسُولَ اللَّهِ؟. قَالَ : " وَإِنْ قَضِيبًا مِنْ أَرَاكٍ " . أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَخَاهُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ يُحَدِّثُ : أَنَّ أَبَا أُمَامَةَ الْحَارِثِيَّ حَدَّثَهُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. .. .. .. .. فَذَكَرَ نَحْوَهُ

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir musulmon kishining haqini oʻzining qasami bilan oʻzlashtirib olsa, albatta Alloh unga doʻzaxni vojib qildi va jannatni unga harom qildi», dedilar. Shunda bir kishi u zotga: «Garchi u arzimas bir narsa boʻlsa ham, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Garchi arok daraxtidan bir novda boʻlsa ham», dedilar. Abu Umoma al-Horisiy Rasululloh ﷺdan eshitganini aytib, shunga oʻxshashini zikr qildi.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мусулмон кишининг ҳақини ўзининг қасами билан ўзлаштириб олса, албатта Аллоҳ унга дўзахни вожиб қилди ва жаннатни унга ҳаром қилди», дедилар. Шунда бир киши у зотга: «Гарчи у арзимас бир нарса бўлса ҳам, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Гарчи арок дарахтидан бир новда бўлса ҳам», дедилар. Абу Умома ал-Ҳорисий Расулуллоҳ ﷺдан эшитганини айтиб, шунга ўхшашини зикр қилди.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، وَحَجَّاجٌ ، قَالَا : حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، قَالَ : حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ مُدْرِكٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ يُحَدِّثُ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ثَلَاثَةٌ لَا يُكَلِّمُهُمْ اللَّهُ، وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ "، فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هُمْ خَابُوا وَخَسِرُوا؟ فَأَعَادَهَا، فَقُلْتُ : مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟، فَقَالَ : " الْمُسْبِلُ، وَالْمَنَّانُ، وَالْمُنَفِّقُ سِلْعَتَهُ بِالْحَلِفِ كَاذِبًا "

Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Uch toifa borki, Alloh ular bilan gaplashmaydi, qiyomat kuni ularga nazar solmaydi va ularni poklamaydi; ularga alamli azob bordir», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, ular kim — noumid va ziyon koʻrguvchilar?» dedim. U zot buni takrorladilar. Men: «Ular kim, yo Rasululloh?» dedim. U zot: «Kiyimini kibr bilan sudrab yuruvchi, qilgan yaxshiligini minnat qiluvchi va molini yolgʻon qasam bilan oʻtkazuvchi», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч тоифа борки, Аллоҳ улар билан гаплашмайди, қиёмат куни уларга назар солмайди ва уларни покламайди; уларга аламли азоб бордир», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, улар ким — ноумид ва зиён кўргувчилар?» дедим. У зот буни такрорладилар. Мен: «Улар ким, ё Расулуллоҳ?» дедим. У зот: «Кийимини кибр билан судраб юрувчи, қилган яхшилигини миннат қилувчи ва молини ёлғон қасам билан ўтказувчи», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ ، عَنْ شُعَيْبٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، حَدَّثَنِي طَلْحَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْفٍ : أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ سَهْلٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ زَيْدٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " مَنْ ظَلَمَ مِنَ الْأَرْضِ شِبْرًا، فَإِنَّهُ يُطَوَّقُهُ مِنْ سَبْعِ أَرَضِينَ "

Said ibn Zayd (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Kim yerdan bir qarich joyni zulm bilan olsa, u yetti qavat yerdan uning boʻyniga oʻraladi».Саид ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Ким ердан бир қарич жойни зулм билан олса, у етти қават ердан унинг бўйнига ўралади».

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ رَافِعٍ : أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ أَخْبَرَهُ : أَنَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ أَحْيَا أَرْضًا مَيْتَةً فَلَهُ فِيهَا أَجْرٌ وَمَا أَكَلَتِ الْعَافِيَةُ مِنْهَا، فَلَهُ فِيهَا صَدَقَةٌ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ : الْعَافِيَةُ : الطَّيْرُ وَغَيْرُ ذَلِكَ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) xabar berishicha, Rasululloh ﷺ: «Kim oʻlik yerni obod qilsa, unda unga ajr bordir; ofiya undan yegan narsa esa unga sadaqa boʻladi», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Ofiya — qushlar va boshqalardir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) хабар беришича, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўлик ерни обод қилса, унда унга ажр бордир; офия ундан еган нарса эса унга садақа бўлади», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Офия — қушлар ва бошқалардир.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ الْحُمَيْدِيُّ ، حَدَّثَنَا الْفَرَجُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَلْقَمَةَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ السَّبَائِيُّ الْمَأْرِبِيُّ ، حَدَّثَنِي عَمِّي ثَابِتُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبْيَضَ : أَنَّ أَبَاهُ سَعِيدَ بْنَ أَبْيَضَ حَدَّثَهُ، عَنْ أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ حَدَّثَهُ : أَنَّهُ اسْتَقْطَعَ الْمِلْحَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي يُقَالُ لَهُ مِلْحُ شَذَّا بِمَأْرِبَ فَأَقْطَعَهُ، ثُمَّ إِنَّ الْأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ التَّمِيمِيَّ. قَالَ : يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنِّي قَدْ وَرَدْتُ الْمِلْحَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَهُوَ بِأَرْضٍ لَيْسَ بِهَا مَاءٌ، وَمَنْ وَرَدَهُ، أَخَذَهُ، وَهُوَ مِثْلُ مَاءِ الْعِدِّ. فَاسْتَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْأَبْيَضَ فِي قَطِيعَتِهِ فِي الْمِلْحِ، فَقُلْتُ : قَدْ أَقَلْتُهُ عَلَى أَنْ تَجْعَلَهُ مِنِّي صَدَقَةً، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " هُوَ مِنْكَ صَدَقَةٌ، وَهُوَ مِثْلُ مَاءِ الْعِدِّ، مَنْ وَرَدَهُ، أَخَذَهُ ". قَالَ : وَقَطَعَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْضًا وَنَخْلًا وَكَذَا بِالْجَوْفِ : جَوْفِ مُرَادٍ مَكَانَهُ حِينَ أَقَالَهُ مِنْهُ . قَالَ الْفَرَجُ : فَهُوَ عَلَى ذَلِكَ : مَنْ وَرَدَهُ، أَخَذَهُ

Abyaz ibn Hammol soʻzlab berishicha, u Rasululloh ﷺdan Maʼribdagi Shazza tuzi deb ataladigan tuz konini oʻziga ajratib berishlarini soʻradi, u zot esa uni unga ajratib berdilar. Soʻng al-Aqraʼ ibn Hobis at-Tamimiy: «Ey Allohning Nabiysi, men johiliyatda bu tuz koniga borgan edim; u suvi yoʻq bir yerda boʻlib, kim unga borsa, oʻzi olar edi; u xuddi oqar buloq suvi kabidir», dedi. Shunda Nabiy ﷺ Abyazdan tuz haqidagi ajratmani qaytarishni soʻradilar. U: «Uni sizga qaytardim — buni mendan sadaqa qilib hisoblashingiz sharti bilan», dedi. Rasululloh ﷺ: «U sendan sadaqadir; u xuddi oqar buloq suvi kabidir: kim unga borsa, oladi», dedilar. (Roviy) aytdi: Rasululloh ﷺ uni undan qaytarib olgan chogʻlarida, uning oʻrniga unga Javfda — Murod Javfida — yer, xurmozor va shu kabilarni ajratib berdilar. Faraj aytdi: U hozirgacha shu holatda: kim unga borsa, oladi.Абяз ибн Ҳаммол сўзлаб беришича, у Расулуллоҳ ﷺдан Маърибдаги Шазза тузи деб аталадиган туз конини ўзига ажратиб беришларини сўради, у зот эса уни унга ажратиб бердилар. Сўнг ал-Ақраъ ибн Ҳобис ат-Тамимий: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мен жоҳилиятда бу туз конига борган эдим; у суви йўқ бир ерда бўлиб, ким унга борса, ўзи олар эди; у худди оқар булоқ суви кабидир», деди. Шунда Набий ﷺ Абяздан туз ҳақидаги ажратмани қайтаришни сўрадилар. У: «Уни сизга қайтардим — буни мендан садақа қилиб ҳисоблашингиз шарти билан», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У сендан садақадир; у худди оқар булоқ суви кабидир: ким унга борса, олади», дедилар. (Ровий) айтди: Расулуллоҳ ﷺ уни ундан қайтариб олган чоғларида, унинг ўрнига унга Жавфда — Мурод Жавфида — ер, хурмозор ва шу кабиларни ажратиб бердилар. Фараж айтди: У ҳозиргача шу ҳолатда: ким унга борса, олади.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ ، عَنْ أَبِيهِ " أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْطَعَهُ أَرْضًا ". قَالَ : فَأَرْسَلَ مَعِي مُعَاوِيَةَ. قَالَ : أَعْطِهَا إِيَّاهُ . قَالَ يَحْيَى : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ ، بِهَذَا الْحَدِيثِ

Alqama ibn Voil otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ unga bir yerni ajratib berdilar. U aytdi: Shunda u zot men bilan Muoviyani yubordilar va: «Uni unga ber», dedilar. Yahyo aytdi: Bizga Muhammad ibn Bashshor, unga Gʻundar shu hadisni rivoyat qildi.Алқама ибн Воил отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ унга бир ерни ажратиб бердилар. У айтди: Шунда у зот мен билан Муовияни юбордилар ва: «Уни унга бер», дедилар. Яҳё айтди: Бизга Муҳаммад ибн Башшор, унга Ғундар шу ҳадисни ривоят қилди.

أَخْبَرَنَا الْمُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الْأَعْمَشُ ، حَدَّثَنَا أَبُو سُفْيَانَ ، قَالَ : سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ، يَقُولُ : حَدَّثَتْنِي أُمُّ مُبَشِّرٍ امْرَأَةُ زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ، قَالَتْ : دَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَائِطٍ لِي، فَقَالَ : " يَا أُمَّ مُبَشِّرٍ، أَمُسْلِمٌ غَرَسَ هَذَا، أَمْ كَافِرٌ؟ ". قُلْتُ : مُسْلِمٌ، فَقَالَ : " مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَغْرِسُ غَرْسًا فَيَأْكُلُ مِنْهُ إِنْسَانٌ، أَوْ دَابَّةٌ، أَوْ طَيْرٌ، إِلَّا كَانَتْ لَهُ صَدَقَةٌ "

Jobir ibn Abdulloh aytadi: Menga Zayd ibn Horisaning xotini Ummu Mubashshir soʻzlab berdi: Rasululloh ﷺ mening bogʻimga kirdilar va: «Ey Ummu Mubashshir, buni musulmon ekkanmi yoki kofirmi?» dedilar. Men: «Musulmon», dedim. U zot: «Qaysi bir musulmon bir koʻchat ekib, undan inson, hayvon yoki qush yesa, bu unga sadaqa boʻladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ айтади: Менга Зайд ибн Ҳорисанинг хотини Умму Мубашшир сўзлаб берди: Расулуллоҳ ﷺ менинг боғимга кирдилар ва: «Эй Умму Мубашшир, буни мусулмон экканми ёки кофирми?» дедилар. Мен: «Мусулмон», дедим. У зот: «Қайси бир мусулмон бир кўчат экиб, ундан инсон, ҳайвон ёки қуш еса, бу унга садақа бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ ، حَدَّثَنَا الْفَرَجُ بْنُ سَعِيدٍ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي عَمِّي ثَابِتُ بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِيهِ سَعِيدٍ ، عَنْ جَدِّهِ أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ : أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ حِمَى الْأَرَاكِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا حِمَى فِي الْأَرَاكِ "، فَقَالَ : أَرَاكَةٌ فِي حِظَارِي؟، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا حِمَى فِي الْأَرَاكِ " . قَالَ فَرَجٌ : يَعْنِي ابْنُ أَبْيَضُ : بِحِظَارِي : الْأَرْضَ الَّتِي فِيهَا الزَّرْعُ الْمُحَاطُ عَلَيْهَا

Abyaz ibn Hammol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺdan arak daraxtlari oʻsadigan yerni qoʻriqlash haqida soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Arakni qoʻriqlash joiz emas», dedilar. U: «Arak daraxti mening ekinzorim ichida», dedi. Nabiy ﷺ: «Arakni qoʻriqlash joiz emas», dedilar. Faraj aytdi: Ibn Abyaz «mening ekinzorim ichida» degani bilan atrofi oʻrab olingan, ichida ekin oʻsib turgan yerni nazarda tutdi.Абяз ибн Ҳаммол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺдан арак дарахтлари ўсадиган ерни қўриқлаш ҳақида сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Аракни қўриқлаш жоиз эмас», дедилар. У: «Арак дарахти менинг экинзорим ичида», деди. Набий ﷺ: «Аракни қўриқлаш жоиз эмас», дедилар. Фараж айтди: Ибн Абяз «менинг экинзорим ичида» дегани билан атрофи ўраб олинган, ичида экин ўсиб турган ерни назарда тутди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ ، قَالَ : سَمِعْتُ إِيَاسَ بْنَ عَبْدٍ الْمُزَنِيَّ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : لَا تَبِيعُوا الْمَاءَ : فَإِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَنْهَى عَنْ بَيْعِ الْمَاءِ " . وَقَالَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ : لَا نَدْرِي أَيَّ مَاءٍ. قَالَ : يَقُولُ : لَا أَدْرِي مَاءً جَارِيًا أَوِ الْمَاءَ الْمُسْتَقَى؟

Abul-Minhol aytadi: Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan Iyos ibn Abd al-Muzaniydan eshitdim, u: «Suvni sotmanglar, chunki men Nabiy ﷺ suvni sotishdan qaytarganlarini eshitganman», dedi. Amr ibn Dinor: «Qaysi suv ekanini bilmaymiz», dedi. (Roviy) aytdi: U: «Oqar suvmi yoki tashib olinadigan suvmi — bilmayman», deydi.Абул-Минҳол айтади: Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган Иёс ибн Абд ал-Музанийдан эшитдим, у: «Сувни сотманглар, чунки мен Набий ﷺ сувни сотишдан қайтарганларини эшитганман», деди. Амр ибн Динор: «Қайси сув эканини билмаймиз», деди. (Ровий) айтди: У: «Оқар сувми ёки ташиб олинадиган сувми — билмайман», дейди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، حَدَّثَنَا كَهْمَسٌ ، عَنْ سَيَّارٍ رَجُلٍ مِنْ فَزَارَةَ عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ بُهَيْسَةَ ، عَنْ أَبِيهَا ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَأْذَنَهُ فَدَخَلَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قَمِيصِهِ وَقَدْ قَالَ عُثْمَانُ : فَالْتَزَمَهُ ، فَقَالَ : مَا الشَّيْءُ الَّذِي لَا يَحِلُّ مَنْعُهُ؟، فَقَالَ : " الْمِلْحُ وَالْمَاءُ "، فَقَالَ : مَا الشَّيْءُ الَّذِي لَا يَحِلُّ مَنْعُهُ؟. قَالَ : " أَنْ تَفْعَلَ الْخَيْرَ خَيْرٌ لَكَ ". قَالَ : مَا الشَّيْءُ الَّذِي لَا يَحِلُّ مَنْعُهُ؟. قَالَ : " إِنْ تَفْعَلْ الْخَيْرَ خَيْرٌ لَكَ " وَانْتَهَى إِلَى الْمِلْحِ وَالْمَاءِ. قِيلَ لِعَبْدِ اللَّهِ : تَقُولُ بِهِ؟ فَأَوْمَأَ بِرَأْسِهِ

Buhaysa otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zotning huzurlariga kelib, izn soʻradi va u zot bilan koʻylaklari orasiga kirdi — Usmon: «U zotni quchoqladi», dedi — soʻng: «Man qilinishi halol boʻlmagan narsa nima?» dedi. U zot: «Tuz va suv», dedilar. U yana: «Man qilinishi halol boʻlmagan narsa nima?» dedi. U zot: «Yaxshilik qilishing sen uchun yaxshiroqdir», dedilar. U yana: «Man qilinishi halol boʻlmagan narsa nima?» dedi. U zot: «Yaxshilik qilsang, sen uchun yaxshiroqdir», dedilar va tuz bilan suvda toʻxtadilar. Abdullohdan: «Sen shunday deysanmi?» deb soʻralganda, u boshi bilan ishora qildi.Буҳайса отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зотнинг ҳузурларига келиб, изн сўради ва у зот билан кўйлаклари орасига кирди — Усмон: «У зотни қучоқлади», деди — сўнг: «Ман қилиниши ҳалол бўлмаган нарса нима?» деди. У зот: «Туз ва сув», дедилар. У яна: «Ман қилиниши ҳалол бўлмаган нарса нима?» деди. У зот: «Яхшилик қилишинг сен учун яхшироқдир», дедилар. У яна: «Ман қилиниши ҳалол бўлмаган нарса нима?» деди. У зот: «Яхшилик қилсанг, сен учун яхшироқдир», дедилар ва туз билан сувда тўхтадилар. Абдуллоҳдан: «Сен шундай дейсанми?» деб сўралганда, у боши билан ишора қилди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَامَلَ خَيْبَرَ بِشَطْرِ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ أَوْ زَرْعٍ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybar ahli bilan undan chiqadigan meva yoki ekinning yarmi evaziga muomala qildilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар аҳли билан ундан чиқадиган мева ёки экиннинг ярми эвазига муомала қилдилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْحَسَنِ ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ إِسْحَاق ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ : أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا يَقُولُ : كُنَّا نُخَابِرُ قَبْلَ أَنْ يَنْهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْخِبْرِ بَسَنَتَيْنِ أَوْ ثَلَاثٍ، عَلَى الثُّلُثِ، وَالشَّطْرِ، وَشَيْءٍ مِنْ تِبْنٍ، فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَحْرُثْهَا، فَإِنْ كَرِهَ أَنْ يَحْرُثَهَا، فَلْيَمْنَحْهَا أَخَاهُ، فَإِنْ كَرِهَ أَنْ يَمْنَحَهَا أَخَاهُ، فَلْيَدَعْهَا "

Jobir (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ bizni ikki yoki uch yilga muxobara qilishdan qaytarishlaridan oldin, biz uchdan bir, yarim va bir oz somon evaziga muxobara qilar edik. Shunda Rasululloh ﷺ bizga: «Kimning yeri boʻlsa, uni oʻzi ekib-haydasin; agar uni ekishni yoqtirmasa, birodariga bepul bersin; agar birodariga berishni ham yoqtirmasa, uni boʻsh qoʻysin», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ бизни икки ёки уч йилга мухобара қилишдан қайтаришларидан олдин, биз учдан бир, ярим ва бир оз сомон эвазига мухобара қилар эдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Кимнинг ери бўлса, уни ўзи экиб-ҳайдасин; агар уни экишни ёқтирмаса, биродарига бепул берсин; агар биродарига беришни ҳам ёқтирмаса, уни бўш қўйсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ ، قَالَ : سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَعْقِلٍ عَنِ الْمُزَارَعَةِ، فَقَالَ : أَخْبَرَنِي ثَابِتُ بْنُ الضَّحَّاكِ الْأَنْصَارِيُّ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " نَهَى عَنِ الْمُزَارَعَةِ " . قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ : تَقُولُ بِهِ؟. قَالَ : لَا أَقُولُ بِالْأَوَّلِ

Abdulloh ibn as-Soib aytadi: Abdulloh ibn Maʼqildan muzoraʼa haqida soʻradim, shunda u: «Menga Sobit ibn az-Zahhok al-Ansoriy xabar berdiki, Rasululloh ﷺ muzoraʼadan qaytardilar», dedi. Abdullohga: «Sen shunday deysanmi?» deyildi. U: «Men birinchisini aytmayman», dedi.Абдуллоҳ ибн ас-Соиб айтади: Абдуллоҳ ибн Маъқилдан музораъа ҳақида сўрадим, шунда у: «Менга Собит ибн аз-Заҳҳок ал-Ансорий хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ музораъадан қайтардилар», деди. Абдуллоҳга: «Сен шундай дейсанми?» дейилди. У: «Мен биринчисини айтмайман», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الْأَرْضِ الْبَيْضَاءِ سَنَتَيْنِ أَوُ ثَلَاثًا "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ boʻsh yerni ikki yoki uch yilga sotishdan qaytardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бўш ерни икки ёки уч йилга сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاق بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِكْرِمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَبِيبَةَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ، قَالَ : كُنَّا نُكْرِي الْأَرْضَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا عَلَى السَّوَاقِي مِنَ الزَّرْعِ، وَبِمَا سَعِدَ مِنَ الْمَاءِ مِنْهَا، " فَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ، وَأَذِنَ لَنَا أَوْ قَالَ رَخَّصَ لَنَا فِي أَنْ نُكْرِيَهَا بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ "

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida yerni ariqlar boʻyidagi ekin evaziga va undan suv yetib oʻsgan ekin evaziga ijaraga berar edik. Bas, Rasululloh ﷺ bizni bundan qaytardilar va yerni oltin hamda kumush evaziga ijaraga berishimizga izn berdilar — yoki: ruxsat berdilar, dedi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида ерни ариқлар бўйидаги экин эвазига ва ундан сув етиб ўсган экин эвазига ижарага берар эдик. Бас, Расулуллоҳ ﷺ бизни бундан қайтардилар ва ерни олтин ҳамда кумуш эвазига ижарага беришимизга изн бердилар — ёки: рухсат бердилар, деди.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَسْعُودِ بْنِ نِيَارٍ الْأَنْصَارِيِّ ، قَالَ : جَاءَ سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ إِلَى مَجْلِسِنَا فَحَدَّثَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِذَا خَرَصْتُمْ، فَخُذُوا وَدَعُوا، دَعُوا الثُّلُثَ، فَإِنْ لَمْ تَدَعُوا الثُّلُثَ، فَدَعُوا الرُّبُعَ "

Abdurrahmon ibn Masʼud ibn Niyor al-Ansoriy aytadi: Sahl ibn Abu Hasma bizning majlisimizga keldi va Nabiy ﷺ shunday deganlarini soʻzlab berdi: «Qachon hosilni chamalab oʻlchasangiz, olinglar va qoldiringlar; uchdan birini qoldiringlar. Agar uchdan birini qoldirmasangiz, choragini qoldiringlar».Абдурраҳмон ибн Масъуд ибн Ниёр ал-Ансорий айтади: Саҳл ибн Абу Ҳасма бизнинг мажлисимизга келди ва Набий ﷺ шундай деганларини сўзлаб берди: «Қачон ҳосилни чамалаб ўлчасангиз, олинглар ва қолдиринглар; учдан бирини қолдиринглар. Агар учдан бирини қолдирмасангиз, чорагини қолдиринглар».

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ كَسْبِ الْإِمَاءِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ choʻrilarning kasbidan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ чўриларнинг касбидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَارِظٍ : أَنَّ السَّائِبَ بْنَ يَزِيدَ حَدَّثَهُ : أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ حَدَّثَهُ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " كَسْبُ الْحَجَّامِ خَبِيثٌ، وَمَهْرُ الْبَغِيِّ خَبِيثٌ، وَثَمَنُ الْكَلْبِ خَبِيثٌ "

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qon oluvchining kasbi xabisdir, zinokor ayolning mahri xabisdir va itning bahosi xabisdir», dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қон олувчининг касби хабисдир, зинокор аёлнинг маҳри хабисдир ва итнинг баҳоси хабисдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " حَجَمَهُ أَبُو طَيْبَةَ وَأَمَرَ لَهُ بِصَاعَيْنِ مِنْ طَعَامٍ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺga Abu Toyba qon oldi va u zot unga ikki soʻ taom berishni buyurdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺга Абу Тойба қон олди ва у зот унга икки сў таом беришни буюрдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ثَمَنِ عَسْبِ الْفَحْلِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ aygʻir chatishtirish haqidan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ айғир чатиштириш ҳақидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ الْفَضْلِ ، حَدَّثَنَا أَبِي ، عَنْ الْمَهْرِيِّ ، قَالَ : قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ عَسْبِ الْفَحْلِ، وَأَجْرِ الْمُومِسَةِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ aygʻir chatishtirishdan va fohisha ayolning haqidan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ айғир чатиштиришдан ва фоҳиша аёлнинг ҳақидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل هُوَ : ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ عُمَيْرٍ ، يُحَدِّثُ، قَالَ : سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ حُرَيْثٍ ، عَنْ أَخِيهِ سَعِيدِ بْنِ حُرَيْثٍ وَكَانَتْ لَهُ صُحْبَةٌ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " مَنْ بَاعَ مِنْكُمْ دَارًا أَوْ عَقَارًا، فَإِنَّهُ قَمِنٌ أَنْ لَا يُبَارَكَ لَهُ إِلَّا أَنْ يَجْعَلَهُ فِي مِثْلِهِ "

Suhbatdosh boʻlgan Saʼid ibn Hurays (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Sizlardan kim bir uy yoki koʻchmas mulkni sotsa-yu, uning pulini oʻshanga oʻxshash narsaga sarflamasa, unga baraka berilmasligi ehtimoldan yiroq emas».Суҳбатдош бўлган Саъид ибн Ҳурайс (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Сизлардан ким бир уй ёки кўчмас мулкни сотса-ю, унинг пулини ўшанга ўхшаш нарсага сарфламаса, унга барака берилмаслиги эҳтимолдан йироқ эмас».

أَخْبَرَنَا إِسْحَاق بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، أَخْبَرَنَا عَرْعَرَةُ بْنُ الْبِرِنْدِ السَّامِيُّ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل بْنُ مُسْلِمٍ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنِ احْتَفَرَ بِئْرًا، فَلَيْسَ لِأَحَدٍ أَنْ يَحْفِرَ حَوْلَهُ أَرْبَعِينَ ذِرَاعًا عَطَنًا لِمَاشِيَتِهِ "

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim bir quduq qazisa, hech kim uning atrofida qirq ziroʼ ichida oʻz chorvasi uchun suvloq qazishga haqli emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким бир қудуқ қазиса, ҳеч ким унинг атрофида қирқ зирў ичида ўз чорваси учун сувлоқ қазишга ҳақли эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ جَابِرٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الشُّفْعَةِ إِذَا كَانَ طَرِيقُهُمَا وَاحِدًا؟. قَالَ : " يُنْظَرُ بِهَا، وَإِنْ كَانَ صَاحِبُهَا غَائِبًا "

Jobir (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan — ikkovining yoʻli bitta boʻlgan holdagi shufʼa haqida — rivoyat qiladi: U zot: «U kutiladi, garchi egasi gʻoyib boʻlsa ham», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан — икковининг йўли битта бўлган ҳолдаги шуфъа ҳақида — ривоят қилади: У зот: «У кутилади, гарчи эгаси ғойиб бўлса ҳам», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ ، عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ ، قَالَ : " قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالشُّفْعَةِ فِي كُلِّ شِرْكٍ لَمْ يُقْسَمْ : رَبْعَةٍ أَوْ حَائِطٍ لَا يَحِلُّ لَهُ أَنْ يَبِيعَ حَتَّى يُؤْذِنَ شَرِيكَهُ، فَإِنْ شَاءَ، أَخَذَ، وَإِنْ شَاءَ، تَرَكَ، فَإِنْ بَاعَ وَلَمْ يُؤْذِنْهُ، فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ " . قِيلَ لِأَبِي مُحَمَّدٍ : تَقُولُ بِهَذَا؟. قَالَ : نَعَمْ

Jobir (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ taqsim qilinmagan har bir sheriklikda — u hovli boʻladimi yoki bogʻ boʻladimi — shufʼani hukm qildilar. Sherigiga bildirmaguncha uni sotishi unga joiz emas. Bas, xohlasa oladi, xohlasa qoldiradi. Agar sotsa-yu, unga bildirmasa, u unga eng haqlidir. Abu Muhammaddan: «Sen shunday deysanmi?» deb soʻraldi. U: «Ha», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ тақсим қилинмаган ҳар бир шерикликда — у ҳовли бўладими ёки боғ бўладими — шуфъани ҳукм қилдилар. Шеригига билдирмагунча уни сотиши унга жоиз эмас. Бас, хоҳласа олади, хоҳласа қолдиради. Агар сотса-ю, унга билдирмаса, у унга энг ҳақлидир. Абу Муҳаммаддан: «Сен шундай дейсанми?» деб сўралди. У: «Ҳа», деди.