أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَامٍ ، قَالَ : " قَعَدْنَا نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَذَاكَرْنَا، فَقُلْنَا : لَوْ نَعْلَمُ أَيَّ الْأَعْمَالِ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى، لَعَمِلْنَاهُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : # سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ سورة الحشر آية 1 # حَتَّى خَتَمَهَا " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى خَتَمَهَا، قَالَ أَبُو سَلَمَةَ : فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا ابْنُ سَلَامٍ. قَالَ يَحْيَى : فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا أَبُو سَلَمَةَ، وَقَرَأَهَا عَلَيْنَا يَحْيَى وَقَرَأَهَا عَلَيْنَا الْأَوْزَاعِيُّ، وَقَرَأَهَا عَلَيْنَا مُحَمَّدٌ

Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhu) aytdi: Biz, Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir necha kishi oʻtirib, oʻzaro suhbatlashib: ‹Qaysi amallar Alloh taologa eng suyukli ekanini bilsak edi, oʻshani qilar edik›, dedik. Shunda Alloh taolo: {Osmonlardagi va yerdagi (barcha) narsalar Allohga tasbeh aytar. U Aziz va Hakimdir} (Hashr, 1) (oyatini) — to suraning oxirigacha — nozil qildi. Abdulloh aytdi: Soʻng Rasululloh ﷺ uni bizga oxirigacha oʻqib berdilar. Abu Salama aytdi: Soʻng uni bizga Ibn Salom oʻqib berdi. Yahyo aytdi: Soʻng uni bizga Abu Salama oʻqib berdi; uni bizga Yahyo ham oʻqib berdi, uni bizga Avzoiy ham oʻqib berdi, uni bizga Muhammad ham oʻqib berdi.Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз, Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир неча киши ўтириб, ўзаро суҳбатлашиб: ‹Қайси амаллар Аллоҳ таолога энг суюкли эканини билсак эди, ўшани қилар эдик›, дедик. Шунда Аллоҳ таоло: {Осмонлардаги ва ердаги (барча) нарсалар Аллоҳга тасбеҳ айтар. У Азиз ва Ҳакимдир} (Ҳашр, 1) (оятини) — то суранинг охиригача — нозил қилди. Абдуллоҳ айтди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уни бизга охиригача ўқиб бердилар. Абу Салама айтди: Сўнг уни бизга Ибн Салом ўқиб берди. Яҳё айтди: Сўнг уни бизга Абу Салама ўқиб берди; уни бизга Яҳё ҳам ўқиб берди, уни бизга Авзоий ҳам ўқиб берди, уни бизга Муҳаммад ҳам ўқиб берди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تَكَفَّلَ اللَّهُ لِمَنْ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ لَا يُخْرِجُهُ إِلَّا جِهَادٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَتَصْدِيقٌ بكَلِمَاتِهِ، أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ، أَوْ يَرُدَّهُ إِلَى مَسْكَنِهِ الَّذِي خَرَجَ مِنْهُ مَعَ مَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uyidan faqat Alloh yoʻlidagi jihod va Uning kalimalarini tasdiqlash chiqargan kishini Alloh yo jannatga kiritishga, yoki erishgan ajr yoxud oʻljasi bilan birga chiqqan maskaniga qaytarishga kafil boʻldi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уйидан фақат Аллоҳ йўлидаги жиҳод ва Унинг калималарини тасдиқлаш чиқарган кишини Аллоҳ ё жаннатга киритишга, ёки эришган ажр ёхуд ўлжаси билан бирга чиққан масканига қайтаришга кафил бўлди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ ، عَنْ جَابِرٍ ، قَالَ : قِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَيُّ الْجِهَادِ أَفْضَلُ؟. قَالَ : " مَنْ عُقِرَ جَوَادُهُ وَأُهْرِيقَ دَمُهُ "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: «Yo Rasululloh, qaysi jihod afzal?» deb aytildi. U zot: «Oti (dushman tomonidan) soʻyilgan va qoni toʻkilgan kishining (jihodi)», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ё Расулуллоҳ, қайси жиҳод афзал?» деб айтилди. У зот: «Оти (душман томонидан) сўйилган ва қони тўкилган кишининг (жиҳоди)», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ ابْنِ الْمُسَيَّبِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ؟، قَالَ : " إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ". قَالَ : قِيلَ : ثُمَّ مَاذَا؟. قَالَ : " ثُمَّ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ". قِيلَ : ثُمَّ مَاذَا؟. قَالَ : " ثُمَّ حَجٌّ مَبْرُورٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺdan: «Amallarning qaysi biri afzal?» deb soʻraldi. U zot: «Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirish», dedilar. (Rovi) aytdi: «Soʻng nima?» deyildi. U zot: «Soʻng Alloh yoʻlida jihod qilish», dedilar. «Soʻng nima?» deyildi. U zot: «Soʻng mabrur (qabul boʻlgan) haj», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан: «Амалларнинг қайси бири афзал?» деб сўралди. У зот: «Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтириш», дедилар. (Рови) айтди: «Сўнг нима?» дейилди. У зот: «Сўнг Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш», дедилар. «Сўнг нима?» дейилди. У зот: «Сўнг мабрур (қабул бўлган) ҳаж», дедилар.

أَخْبَرَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ ، عَنْ بَحِيرٍ ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ ، عَنْ مَالِكِ بْنِ يَخَامِرَ ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فُوَاقَ نَاقَةٍ، وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ. وَهُوَ قَدْرُ مَا تَدُرُّ حَلَبُهَا لِمَنْ حَلَبَهَا "

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida bir tuya sogʻimi (fuvoq) miqdoricha jang qilsa, unga jannat vojib boʻladi. Bu esa (tuya) sogʻuvchi kishiga sut berib turadigan vaqt miqdoridir», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида бир туя соғими (фувоқ) миқдорича жанг қилса, унга жаннат вожиб бўлади. Бу эса (туя) соғувчи кишига сут бериб турадиган вақт миқдоридир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ خَالِدٍ ، عَنْ إِسْمَاعِيل بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي ذؤِيبٍ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ عَلَيْهِمْ وَهُمْ جُلُوسٌ، فَقَالَ : " أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ النَّاسِ مَنْزِلَةً؟ ". قُلْنَا : بَلَى. قَالَ : " رَجُلٌ مُمْسِكٌ بِرَأْسِ فَرَسِهِ أَوْ قَالَ فَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، حَتَّى يَمُوتَ أَوْ يُقْتَلَ ". قَالَ : فَأُخْبِرُكُمْ بِالَّذِي يَلِيهِ؟، فَقُلْنَا : نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ : " امْرُؤٌ مُعْتَزِلٌ فِي شِعْبٍ يُقِيمُ الصَّلَاةَ وَيُؤْتِي الزَّكَاةَ، وَيَعْتَزِلُ شُرُورَ النَّاسِ ". قَالَ : " فَأُخْبِرُكُمْ بِشَرِّ النَّاسِ مَنْزِلَةً؟ "، فَقُلْنَا : نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ : " الَّذِي يُسْأَلُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ وَلَا يُعْطِي بِهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ular oʻtirgan holda huzurlariga chiqdilar va: «Sizlarga odamlarning martabasi eng yaxshisini xabar qilaymi?» dedilar. Biz: «Ha, (aytib bering)», dedik. U zot: «Alloh yoʻlida otining boshini ushlab turgan — yoki bir otning boshini ushlab turgan — kishi, toki oʻlgunicha yoki oʻldirilgunicha», dedilar. Soʻng: «Sizlarga undan keyingisini xabar qilaymi?» dedilar. Biz: «Ha, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Bir togʻ darasiga chekinib, namozni toʻkis ado etadigan, zakotni beradigan va odamlarning yomonliklaridan chetlanadigan kishi», dedilar. Soʻng: «Sizlarga odamlarning martabasi eng yomonini xabar qilaymi?» dedilar. Biz: «Ha, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Ulugʻ Alloh (nomi) bilan soʻralib ham bermaydigan kishi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ улар ўтирган ҳолда ҳузурларига чиқдилар ва: «Сизларга одамларнинг мартабаси энг яхшисини хабар қилайми?» дедилар. Биз: «Ҳа, (айтиб беринг)», дедик. У зот: «Аллоҳ йўлида отининг бошини ушлаб турган — ёки бир отнинг бошини ушлаб турган — киши, токи ўлгунича ёки ўлдирилгунича», дедилар. Сўнг: «Сизларга ундан кейингисини хабар қилайми?» дедилар. Биз: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Бир тоғ дарасига чекиниб, намозни тўкис адо этадиган, закотни берадиган ва одамларнинг ёмонликларидан четланадиган киши», дедилар. Сўнг: «Сизларга одамларнинг мартабаси энг ёмонини хабар қилайми?» дедилар. Биз: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Улуғ Аллоҳ (номи) билан сўралиб ҳам бермайдиган киши», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مُقَامُ الرَّجُلِ فِي الصَّفِّ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَةِ الرَّجُلِ سِتِّينَ سَنَةً "

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kishining Alloh yoʻlida safda turishi, kishining oltmish yil ibodat qilishidan afzaldir», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг Аллоҳ йўлида сафда туриши, кишининг олтмиш йил ибодат қилишидан афзалдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِيرٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شُرَيْحٍ يُحَدِّثُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ : أَنَّ مَالِكَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ مَرَّ عَلَى حَبِيبِ بْنِ مَسْلَمَةَ أَوْ حَبِيبٌ مَرَّ عَلَى مَالِكٍ وَهُوَ يَقُودُ فَرَسًا وَهُوَ يَمْشِي، فَقَالَ : أَلا تَرْكَبُ حَمَلَكَ اللَّهُ؟ ، فَقَالَ : إِنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنِ اغْبَرَّتْ قَدَمَاهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ "

Abdulloh ibn Sulaymondan rivoyat qilinadiki, Molik ibn Abdulloh Habib ibn Maslamaning yonidan oʻtdi — yoki Habib Molikning yonidan oʻtdi — u ot yetaklab, oʻzi piyoda ketayotgan edi. Shunda (biri): «Minmaysanmi, Alloh senga ulov bersin?» dedi. U: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹Kimning oyoqlari Alloh yoʻlida changga belansa, Alloh uni doʻzaxga harom qiladi›, dedilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Сулаймондан ривоят қилинадики, Молик ибн Абдуллоҳ Ҳабиб ибн Масламанинг ёнидан ўтди — ёки Ҳабиб Моликнинг ёнидан ўтди — у от етаклаб, ўзи пиёда кетаётган эди. Шунда (бири): «Минмайсанми, Аллоҳ сенга улов берсин?» деди. У: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кимнинг оёқлари Аллоҳ йўлида чангга беланса, Аллоҳ уни дўзахга ҳаром қилади›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَغَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ رَوْحَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا "

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida bir ertalabki chiqish yoki Alloh yoʻlida bir kechki chiqish dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroqdir», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида бир эрталабки чиқиш ёки Аллоҳ йўлида бир кечки чиқиш дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَا مِنْ عَبْدٍ يَصُومُ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ، إِلَّا بَاعَدَ اللَّهُ بَيْنَ وَجْهِهِ وَبَيْنَ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا "

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qaysi bir banda Allohning yuzini (rizosini) istab, Alloh yoʻlida bir kun roʻza tutsa, Alloh uning yuzi bilan doʻzax oʻrtasini yetmish kuzlik (masofaga) uzoqlashtiradi», dedilar.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қайси бир банда Аллоҳнинг юзини (ризосини) истаб, Аллоҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллоҳ унинг юзи билан дўзах ўртасини етмиш кузлик (масофага) узоқлаштиради», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِير ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شُرَيْحٍ ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ مُحَمَّدِ بْنِ شُمَيْر ، عَنْ أَبِي عَلِيٍّ الْهَمْدَانِيِّ ، عَنْ أَبِي رَيْحَانَةَ أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ، فَسَمِعَهُ ذَاتَ لَيْلَةٍ وَهُوَ يَقُولُ : " حُرِّمَتِ النَّارُ عَلَى عَيْنٍ سَهِرَتْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَحُرِّمَتِ النَّارُ عَلَى عَيْنٍ دَمَعَتْ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ " . قَالَ : وَقَالَ الثَّالِثَةَ، فَنَسِيتُهَا. قَالَ أَبُو شُرَيْحٍ : سَمِعْتُ مَنْ يَقُولُ ذَاكَ " حُرِّمَتِ النَّارُ عَلَى عَيْنٍ غَضَّتْ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ، أَوْ عَيْنٍ فُقِئَتْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ G "

Abu Rayhona (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u bir gʻazotda Rasululloh ﷺ bilan birga edi. Bir kecha u zotning: «Alloh yoʻlida bedor boʻlgan koʻzga doʻzax harom qilindi va Allohdan qoʻrqib yosh toʻkkan koʻzga doʻzax harom qilindi», deganlarini eshitdi. (Rovi) aytdi: U zot uchinchisini ham aytdilar, lekin men uni unutdim. Abu Shurayh aytdi: Men buni aytgan kishidan eshitdim: «Allohning harom qilgan narsalaridan (yumilib) qaytgan koʻzga yoki Alloh yoʻlida oʻyib olingan koʻzga doʻzax harom qilindi».Абу Райҳона (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у бир ғазотда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эди. Бир кеча у зотнинг: «Аллоҳ йўлида бедор бўлган кўзга дўзах ҳаром қилинди ва Аллоҳдан қўрқиб ёш тўккан кўзга дўзах ҳаром қилинди», деганларини эшитди. (Рови) айтди: У зот учинчисини ҳам айтдилар, лекин мен уни унутдим. Абу Шурайҳ айтди: Мен буни айтган кишидан эшитдим: «Аллоҳнинг ҳаром қилган нарсаларидан (юмилиб) қайтган кўзга ёки Аллоҳ йўлида ўйиб олинган кўзга дўзах ҳаром қилинди».

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ الْمُبَارَكِ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الدَّرَاوَرْدِيِّ ، عَنْ صَالِحِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " رَحِمَ اللَّهُ حَارِسَ الْحَرَسِ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : وَعُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ لَمْ يَلْقَ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ

Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Alloh qorovullar qorovuliga rahm qilsin». Abdulloh aytdi: Umar ibn Abdulaziz Uqba ibn Omirga uchrashmagan.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Аллоҳ қоровуллар қоровулига раҳм қилсин». Абдуллоҳ айтди: Умар ибн Абдулазиз Уқба ибн Омирга учрашмаган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ ، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ بِنَاقَةٍ مَخْطُومَةٍ، فَقَالَ هَذِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَكَ بِهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ سَبْعُ مِائَةِ نَاقَةٍ كُلُّهَا مَخْطُومَةٌ "

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi jilovlangan tuyani keltirib: «Bu Allohning yoʻlida (sadaqa)», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Buning evaziga senga qiyomat kuni yetti yuzta tuya boʻladi, ularning hammasi jilovlangan boʻladi», dedilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши жиловланган туяни келтириб: «Бу Аллоҳнинг йўлида (садақа)», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бунинг эвазига сенга қиёмат куни етти юзта туя бўлади, уларнинг ҳаммаси жиловланган бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ صَعْصَعَةَ بْنِ مُعَاوِيَةَ ، قَالَ : لَقِيتُ أَبَا ذَرٍّ وَهُوَ يَسُوقُ جَمَلًا لَهُ، أَوْ يَقُودُهُ، فِي عُنُقِهِ قِرْبَةٌ، فَقُلْتُ : يَا أَبَا ذَرٍّ ، مَا مَالُكَ؟. قَالَ : لِي عَمَلِي، فَقُلْتُ : مَا مَالُكَ؟. قَالَ : لِي عَمَلِي. قُلْتُ : حَدِّثْنِي حَدِيثًا سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " مَا مِنْ مُسْلِمٍ أَنْفَقَ زَوْجَيْنِ مِنْ مَالٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ إِلَّا ابْتَدَرَتْهُ حَجَبَةُ الْجَنَّةِ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ : هُوَ دِرْهَمَيْنِ أَوْ أَمَتَيْنِ أَوْ عَبْدَيْنِ أَوْ دَابَّتَيْنِ

Sasʼa ibn Muoviya aytdi: Men Abu Zarga uchradim, u tuyasini haydab — yoki yetaklab — borar, boʻynida meshi bor edi. Men: «Ey Abu Zar, moling qani?» dedim. U: «Menga amalim (yetadi)», dedi. Men (yana): «Moling qani?» dedim. U: «Menga amalim (yetadi)», dedi. Men: «Menga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisingizni aytib bering», dedim. U aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Qaysi bir musulmon Alloh yoʻlida moldan bir juftni sarflasa, jannat darvozabonlari uni (kutib olishga) shoshiladilar», deganlarini eshitdim. Abu Muhammad aytdi: U — ikki dirham yoki ikki choʻri yoki ikki qul yoki ikki ulovdir.Сасъа ибн Муовия айтди: Мен Абу Зарга учрадим, у туясини ҳайдаб — ёки етаклаб — борар, бўйнида меши бор эди. Мен: «Эй Абу Зар, молинг қани?» дедим. У: «Менга амалим (етади)», деди. Мен (яна): «Молинг қани?» дедим. У: «Менга амалим (етади)», деди. Мен: «Менга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисингизни айтиб беринг», дедим. У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Қайси бир мусулмон Аллоҳ йўлида молдан бир жуфтни сарфласа, жаннат дарвозабонлари уни (кутиб олишга) шошиладилар», деганларини эшитдим. Абу Муҳаммад айтди: У — икки дирҳам ёки икки чўри ёки икки қул ёки икки уловдир.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ ، حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ مَرْثَدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ : أَنَّهُ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ : # وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ سورة الأنفال آية 60 # أَلَا إِنَّ " الْقُوَّةَ : الرَّمْيُ "

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: {Ularga qarshi qoʻlingizdan kelgan quvvatni tayyorlab qoʻyinglar} (Anfol, 60) degan mana shu oyatni tilovat qildi va: «Ogoh boʻlinglar, albatta quvvat — otishdir (kamon otishdir)», dedi.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: {Уларга қарши қўлингиздан келган қувватни тайёрлаб қўйинглар} (Анфол, 60) деган мана шу оятни тиловат қилди ва: «Огоҳ бўлинглар, албатта қувват — отишдир (камон отишдир)», деди.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ أَبِي سَلَّامٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ الْأَزْرَقِ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اللَّهَ G يُدْخِلُ الثَّلَاثَةَ بِالسَّهْمِ الْوَاحِدِ الْجَنَّةَ : صَانِعَهُ يَحْتَسِبُ فِي صَنْعَتِهِ الْخَيْرَ، وَالْمُمِدُّ بِهِ، وَالرَّامِيَ بِهِ "

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh azza va jalla bitta oʻq sababli uchta (kishi)ni jannatga kiritadi: uni yasashda yaxshilikni koʻzlab yasagan kishini, uni yetkazib beruvchini va uni otuvchini», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла битта ўқ сабабли учта (киши)ни жаннатга киритади: уни ясашда яхшиликни кўзлаб ясаган кишини, уни етказиб берувчини ва уни отувчини», дедилар.

وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ارْمُوا وَارْكَبُوا، وَلَأَنْ تَرْمُوا أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ تَرْكَبُوا "

Va Rasululloh ﷺ: «Otinglar va (ot) minginglar; sizlarning otishingiz menga (ot) minishingizdan koʻra suyukliroqdir», dedilar.Ва Расулуллоҳ ﷺ: «Отинглар ва (от) мингинглар; сизларнинг отишингиз менга (от) минишингиздан кўра суюклироқдир», дедилар.

وَقَالَ : " كُلُّ شَيْءٍ يَلْهُو بِهِ الرَّجُلُ بَاطِلٌ إِلَّا رَمْيَ الرَّجُلِ بِقَوْسِهِ وَتَأْدِيبَهُ فَرَسَهُ، وَمُلَاعَبَتَهُ أَهْلَهَ، فَإِنَّهُنَّ مِنَ الْحَقِّ "

Va u zot: «Kishi koʻngil xushi qiladigan har bir narsa botildir, faqat kishining kamoni bilan otishi, otini oʻrgatishi va oʻz ahli bilan oʻynashishi bundan mustasno — chunki bular haqdandir», dedilar.Ва у зот: «Киши кўнгил хуши қиладиган ҳар бир нарса ботилдир, фақат кишининг камони билан отиши, отини ўргатиши ва ўз аҳли билан ўйнашиши бундан мустасно — чунки булар ҳақдандир», дедилар.

وَقَالَ : " مَنْ تَرَكَ الرَّمْيَ بَعْدَمَا عَلِّمَهُ، فَقَدْ كَفَرَ الَّذِي عَلِّمَهُ "

Va u zot: «Kim otishni oʻrganganidan keyin uni tark etsa, oʻsha oʻzi oʻrgangan (neʼmat)ga nonkoʻrlik qilibdi», dedilar.Ва у зот: «Ким отишни ўрганганидан кейин уни тарк этса, ўша ўзи ўрганган (неъмат)га нонкўрлик қилибди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاق ، حَدَّثَنِي عَمِّي مُوسَى بْنُ يَسَارٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا مِنْ مَجْرُوحٍ يُجْرَحُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ G إِلَّا بَعَثَهُ اللَّهُ G يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَجُرْحُهُ يَدْمَى : الرِّيحُ رِيحُ الْمِسْكِ وَاللَّوْنُ لَوْنُ الدَّمِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Abul-Qosim ﷺ: «Alloh azza va jalla yoʻlida jarohatlangan hech bir jarohatli (banda) yoʻqki, Alloh azza va jalla uni qiyomat kuni jarohatidan qon oqib turgan holda qayta tiriltirmasin: hidi — mushk hidi, rangi — qon rangi (boʻladi)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Абул-Қосим ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла йўлида жароҳатланган ҳеч бир жароҳатли (банда) йўқки, Аллоҳ азза ва жалла уни қиёмат куни жароҳатидан қон оқиб турган ҳолда қайта тирилтирмасин: ҳиди — мушк ҳиди, ранги — қон ранги (бўлади)», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِيرٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شُرَيْحٍ ، يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ سَهْلَ بْنَ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ ، قَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الشَّهَادَةَ صَادِقًا مِنْ قَلْبِهِ، بَلَّغَهُ اللَّهُ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ، وَإِنْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ "

Sahl ibn Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohdan qalbidan rost (niyat bilan) shahidlikni soʻrasa, garchi toʻshagida vafot etsa ham, Alloh uni shahidlar martabasiga yetkazadi», dedilar.Саҳл ибн Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф отасидан, у бобосидан ривоят қилади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳдан қалбидан рост (ният билан) шаҳидликни сўраса, гарчи тўшагида вафот этса ҳам, Аллоҳ уни шаҳидлар мартабасига етказади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الرِّفَاعِيُّ ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى ، عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ ، عَنْ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا يَجِدُ الشَّهِيدُ مِنْ أَلَمِ الْقَتْلِ إِلَّا كَمَا يَجِدُ أَحَدُكُمْ مِنْ أَلَمِ الْقَرْصَةِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Shahid oʻldirilish ogʻrigʻidan, sizlardan biringiz chimchilash ogʻrigʻini sezgani qadargina sezadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаҳид ўлдирилиш оғриғидан, сизлардан бирингиз чимчилаш оғриғини сезгани қадаргина сезади», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا مِنْ نَفْسٍ تَمُوتُ فَتَدْخُلُ الْجَنَّةَ فَتَوَدُّ أَنَّهَا رَجَعَتْ إِلَيْكُمْ وَلَهَا الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا، إِلَّا الشَّهِيدُ فَإِنَّهُ وَدَّ أَنَّهُ قُتِلَ كَذَا مَرَّةً لِمَا رَأَى مِنَ الثَّوَابِ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Vafot etib, jannatga kirgan hech bir jon — dunyo va undagi barcha narsa uniki boʻlsa ham — sizlarning oldingizga qaytishni orzu qilmaydi; faqat shahid bundan mustasno: u koʻrgan savobi sababli, shuncha marta oʻldirilishni orzu qiladi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Вафот этиб, жаннатга кирган ҳеч бир жон — дунё ва ундаги барча нарса уники бўлса ҳам — сизларнинг олдингизга қайтишни орзу қилмайди; фақат шаҳид бундан мустасно: у кўрган савоби сабабли, шунча марта ўлдирилишни орзу қилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ مَسْرُوقٍ ، قَالَ : سَأَلْنَا عَبْدَ اللَّهِ عَنْ أَرْوَاحِ الشُّهَدَاءِ، وَلَوْلَا عَبْدُ اللَّهِ لَمْ يُحَدِّثْنَا أَحَدٌ، قَالَ : " أَرْوَاحُ الشُّهَدَاءِ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي حَوَاصِلِ طَيْرٍ خُضْرٍ، لَهَا قَنَادِيلُ مُعَلَّقَةٌ بِالْعَرْشِ، تَسْرَحُ فِي أَيِّ الْجَنَّةِ شَاءُوا ثُمَّ تَرْجِعُ إِلَى قَنَادِيلِهَا فَيُشْرِفُ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ، فَيَقُولُ : أَلَكُمْ حَاجَةٌ؟. تُرِيدُونَ شَيْئًا؟، فَيَقُولُونَ : لَا، إِلَّا أَنْ نَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا فَنُقْتَلَ مَرَّةً أُخْرَى "

Masruq aytdi: Biz Abdullohdan shahidlarning ruhlari haqida soʻradik — agar Abdulloh boʻlmaganida, bizga buni hech kim aytib bermas edi. U aytdi: «Shahidlarning ruhlari qiyomat kuni Allohning huzurida yashil qushlarning ichida boʻladi; ularning Arshga osilgan qandillari bor. Ular jannatning xohlagan joyida yayrab yuradilar, soʻng qandillariga qaytadilar. Robbilari ularga nazar solib: ‹Sizlarga biror hojat bormi? Biror narsani istaysizlarmi?› deydi. Ular: ‹Yoʻq, faqat dunyoga qaytib, yana bir marta oʻldirilishimizdan boshqa (istagimiz yoʻq)›, deydilar».Масруқ айтди: Биз Абдуллоҳдан шаҳидларнинг руҳлари ҳақида сўрадик — агар Абдуллоҳ бўлмаганида, бизга буни ҳеч ким айтиб бермас эди. У айтди: «Шаҳидларнинг руҳлари қиёмат куни Аллоҳнинг ҳузурида яшил қушларнинг ичида бўлади; уларнинг Аршга осилган қандиллари бор. Улар жаннатнинг хоҳлаган жойида яйраб юрадилар, сўнг қандилларига қайтадилар. Роббилари уларга назар солиб: ‹Сизларга бирор ҳожат борми? Бирор нарсани истайсизларми?› дейди. Улар: ‹Йўқ, фақат дунёга қайтиб, яна бир марта ўлдирилишимиздан бошқа (истагимиз йўқ)›, дейдилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ يَحْيَى ، قَالَ : هُوَ الصَّدَفِيُّ ، قَالَ : حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي الْمُثَنَّى الْأُمْلُوكِيِّ ، عَنْ عُتْبَةَ بْنِ عَبْدٍ السُّلَمِيِّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْقَتْلَى ثَلَاثَةٌ : مُؤْمِنٌ جَاهَدَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، إِذَا لَقِيَ الْعَدُوَّ، قَاتَلَ حَتَّى يُقْتَلَ ". قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِ : " فَذَلِكَ الشَّهِيدُ الْمُمْتَحَنُ فِي خَيْمَةِ اللَّهِ، تَحْتَ عَرْشِهِ، لَا يَفْضُلُهُ النَّبِيُّونَ إِلَّا بِدَرَجَةِ النُّبُوَّةِ وَمُؤْمِنٌ خَلَطَ عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا، جَاهَدَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، إِذَا لَقِيَ الْعَدُوَّ قَاتَلَ حَتَّى يُقْتَلَ ". قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِ : " مَصْمَصَةٌ مَحَتْ ذُنُوبَهُ وَخَطَايَاهُ، إِنَّ السَّيْفَ مَحَّاءٌ لِلْخَطَايَا، وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ مِنْ أَيِّ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ شَاءَ. وَمُنَافِقٌ جَاهَدَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ، فَإِذَا لَقِيَ الْعَدُوَّ قَاتَلَ حَتَّى يُقْتَلَ، فَذَاكَ فِي النَّارِ، إِنَّ السَّيْفَ لَا يَمْحُو النِّفَاقَ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : يُقَالُ لِلثَّوْبِ إِذَا غُسِلَ : مُصْمِصَ

Utba ibn Abd as-Sulamiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Oʻldirilganlar uch xildir: (birinchisi) joni va moli bilan Alloh yoʻlida jihod qilgan moʻmin — dushmanga yoʻliqqanda, oʻldirilgunicha jang qiladi», dedilar. Nabiy ﷺ u haqda: «Ana shu — Allohning chodirida, Arshi ostidagi sinovdan oʻtgan shahiddir; paygʻambarlar undan faqat nubuvvat darajasi bilangina ustun boʻladilar», dedilar. «(Ikkinchisi) solih amalni va boshqa yomon amalni aralashtirgan moʻmin — u joni va moli bilan Alloh yoʻlida jihod qiladi va dushmanga yoʻliqqanda, oʻldirilgunicha jang qiladi». Nabiy ﷺ u haqda: «Bu — uning gunohlari va xatolarini yuvib tashlagan poklanishdir; albatta, qilich xatolarni yuvguchidir. U jannatning xohlagan eshigidan jannatga kiritiladi», dedilar. «(Uchinchisi) joni va moli bilan jihod qilgan munofiq — u dushmanga yoʻliqqanda, oʻldirilgunicha jang qiladi; ana u doʻzaxdadir, chunki qilich nifoqni yuvmaydi». Abdulloh aytdi: Kiyim yuvilganda unga: «musmisa (yuvildi)», deyiladi.Утба ибн Абд ас-Суламий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлдирилганлар уч хилдир: (биринчиси) жони ва моли билан Аллоҳ йўлида жиҳод қилган мўмин — душманга йўлиққанда, ўлдирилгунича жанг қилади», дедилар. Набий ﷺ у ҳақда: «Ана шу — Аллоҳнинг чодирида, Арши остидаги синовдан ўтган шаҳиддир; пайғамбарлар ундан фақат нубувват даражаси билангина устун бўладилар», дедилар. «(Иккинчиси) солиҳ амални ва бошқа ёмон амални аралаштирган мўмин — у жони ва моли билан Аллоҳ йўлида жиҳод қилади ва душманга йўлиққанда, ўлдирилгунича жанг қилади». Набий ﷺ у ҳақда: «Бу — унинг гуноҳлари ва хатоларини ювиб ташлаган покланишдир; албатта, қилич хатоларни ювгучидир. У жаннатнинг хоҳлаган эшигидан жаннатга киритилади», дедилар. «(Учинчиси) жони ва моли билан жиҳод қилган мунофиқ — у душманга йўлиққанда, ўлдирилгунича жанг қилади; ана у дўзахдадир, чунки қилич нифоқни ювмайди». Абдуллоҳ айтди: Кийим ювилганда унга: «мусмиса (ювилди)», дейилади.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِيهِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فَخَطَبَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ ذَكَرَ الْجِهَادَ فَلَمْ يَدَعْ شَيْئًا أَفْضَلَ مِنْهُ إِلَّا الْفَرَائِضَ، فَقَامَ رَجُلٌ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ مَنْ قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، فَهَلْ ذَلِكَ مُكَفِّرٌ عَنْهُ خَطَايَاهُ؟، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " نَعَمْ، إِذَا قُتِلَ صَابِرًا، مُحْتَسِبًا، مُقْبِلًا غَيْرَ مُدْبِرٍ، إِلا الدَّيْنَ فَإِنَّهُ مَأْخُوذٌ بِهِ كَمَا زَعَمَ لِي جِبْرِيلُ "

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ turib xutba qildilar, Allohga hamd aytib, Uni ulugʻladilar, soʻng jihodni zikr qildilar va farzlardan boshqa undan afzal narsani qoldirmadilar. Shunda bir kishi turib: «Yo Rasululloh, ayting-chi, Alloh yoʻlida oʻldirilgan kishining xatolari shu (shahidlik) bilan kechiriladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ha, agar u sabr qilgan, savobni umid qilgan, oldinga intilgan, orqaga qochmagan holda oʻldirilsa. Faqat qarz bundan mustasno — chunki Jibril menga aytganidek, u (qarz) uchun tutiladi», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ туриб хутба қилдилар, Аллоҳга ҳамд айтиб, Уни улуғладилар, сўнг жиҳодни зикр қилдилар ва фарзлардан бошқа ундан афзал нарсани қолдирмадилар. Шунда бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, айтинг-чи, Аллоҳ йўлида ўлдирилган кишининг хатолари шу (шаҳидлик) билан кечириладими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа, агар у сабр қилган, савобни умид қилган, олдинга интилган, орқага қочмаган ҳолда ўлдирилса. Фақат қарз бундан мустасно — чунки Жибрил менга айтганидек, у (қарз) учун тутилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ، هُوَ : التَّيْمِيُّ ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ ، عَنْ عَامِرِ بْنِ مَالِكٍ ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " الطَّاعُونُ شَهَادَةٌ، وَالْغَرَقُ شَهَادَةٌ، وَالْغَزْوُ شَهَادَةٌ، وَالْبَطْنُ شَهَادَةٌ وَالنُّفَسَاءُ شَهَادَةٌ "

Safvon ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Toun — shahidlik, gʻarq boʻlish — shahidlik, gʻazot — shahidlik, qorin (dardi) — shahidlik va nifosdagi ayol (ning oʻlimi) — shahidlikdir».Сафвон ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Тоун — шаҳидлик, ғарқ бўлиш — шаҳидлик, ғазот — шаҳидлик, қорин (дарди) — шаҳидлик ва нифосдаги аёл (нинг ўлими) — шаҳидликдир».

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَفْصٍ ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ السِّمْطِ ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْقَتْلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ شَهَادَةٌ، وَالطَّاعُونُ شَهَادَةٌ، وَالْبَطْنُ شَهَادَةٌ، وَالْمَرْأَةُ يَقْتُلُهَا وَلَدُهَا جُمْعًا شَهَادَةٌ "

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida oʻldirilish — shahidlik, toun — shahidlik, qorin (dardi) — shahidlik va boʻlajak bolasi sababli vafot etgan ayol (ning oʻlimi) — shahidlikdir», dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида ўлдирилиш — шаҳидлик, тоун — шаҳидлик, қорин (дарди) — шаҳидлик ва бўлажак боласи сабабли вафот этган аёл (нинг ўлими) — шаҳидликдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل ، عَنْ قَيْسٍ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ، قَالَ : " كُنَّا نَغْزُو مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لَنَا طَعَامٌ إِلا هذَا السَّمُرُ، وَوَرَقُ الْحُبْلَةِ، حَتَّى إِنَّ أَحَدَنَا لَيَضَعُ كَمَا تَضَعُ الشَّاةُ، مَالَهُ خِلْطٌ، ثُمَّ أَصْبَحَتْ بَنُو أَسَدٍ تُعَزِّرُنِي ! لَقَدْ خِبْتُ إِذَنْ وَضَلَّ عَمَلِيَهْ "

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) aytdi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga gʻazot qilardik, mana shu samur (chakanda) va hubla bargidan boshqa yeydigan taomimiz yoʻq edi; hatto birimiz qoʻy tezak tashlagandek, hech narsa qoʻshilmagan (quruq) holda hojat chiqarardi. Soʻng Banu Asad meni (dinda) taʼzirlaydigan (adabga chaqiradigan) boʻlibdi! Unda men ziyon koʻribman va amalim zoye boʻlibdi».Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) айтди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ғазот қилардик, мана шу самур (чаканда) ва ҳубла баргидан бошқа ейдиган таомимиз йўқ эди; ҳатто биримиз қўй тезак ташлагандек, ҳеч нарса қўшилмаган (қуруқ) ҳолда ҳожат чиқарарди. Сўнг Бану Асад мени (динда) таъзирлайдиган (адабга чақирадиган) бўлибди! Унда мен зиён кўрибман ва амалим зое бўлибди».

أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، حَدَّثَنَا جَبَلَةُ بْنُ عَطِيَّةَ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ غَزَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَهُوَ لَا يَنْوِي فِي غَزَاتِهِ إِلَّا عِقَالًا، فَلَهُ مَا نَوَى "

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida gʻazot qilsa-yu, gʻazotida faqat bir tushovnigina niyat qilgan boʻlsa, unga niyat qilgani boʻladi», dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида ғазот қилса-ю, ғазотида фақат бир тушовнигина ният қилган бўлса, унга ният қилгани бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ ، عَنْ أَبِي بَحْرِيَّةَ ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْغَزْوُ غَزْوَانِ : فَأَمَّا مَنْ غَزَا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ وَأَطَاعَ الْإِمَامَ، وَأَنْفَقَ الْكَرِيمَةَ، وَيَاسَرَ الشَّرِيكَ وَاجْتَنَبَ الْفَسَادَ، فَإِنَّ نَوْمَهُ وَنُبْهَهُ أَجْرٌ كُلُّهُ، وَأَمَّا مَنْ غَزَا فَخْرًا وَرِيَاءً وَسُمْعَةً، وَعَصَى الْإِمَامَ، وَأَفْسَدَ فِي الْأَرْضِ، فَإِنَّهُ لَا يَرْجِعُ بِالْكَفَافِ "

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Gʻazot ikki xildir. Kim Allohning yuzini (rizosini) istab, imomga itoat qilib, eng qadrli (molini) sarflab, sherigiga yengillik qilib, buzgʻunchilikdan saqlansa, uning uxlashi ham, uygʻoqligi ham — barchasi ajrdir. Kim esa maqtanish, riyo va ovoza uchun gʻazot qilib, imomga osiylik qilib, yer yuzida buzgʻunchilik qilsa, u barobar boʻlib qaytmaydi».Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ғазот икки хилдир. Ким Аллоҳнинг юзини (ризосини) истаб, имомга итоат қилиб, энг қадрли (молини) сарфлаб, шеригига енгиллик қилиб, бузғунчиликдан сақланса, унинг ухлаши ҳам, уйғоқлиги ҳам — барчаси ажрдир. Ким эса мақтаниш, риё ва овоза учун ғазот қилиб, имомга осийлик қилиб, ер юзида бузғунчилик қилса, у баробар бўлиб қайтмайди».

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ الْمُبَارَكِ ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْحَارِثِ ، عَنْ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ لَمْ يَغْزُ، وَلَمْ يُجَهِّزْ غَازِيًا، أَوْ يَخْلِفْ غَازِيًا فِي أَهْلِهِ بِخَيْرٍ، أَصَابَهُ اللَّهُ بِقَارِعَةٍ قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ "

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim gʻazot qilmasa yoki bir gʻoziyni jihozlamasa yoxud bir gʻoziyning ahli (oilasi) ishida unga yaxshilik bilan oʻrinbosar boʻlmasa, Alloh uni qiyomat kunidan oldin bir falokat bilan duchor qiladi», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким ғазот қилмаса ёки бир ғозийни жиҳозламаса ёхуд бир ғозийнинг аҳли (оиласи) ишида унга яхшилик билан ўринбосар бўлмаса, Аллоҳ уни қиёмат кунидан олдин бир фалокат билан дучор қилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ، أَوْ خَلَفَ فِي أَهْلِهِ، كَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِثْلَ أَجْرِهِ، إِلَّا أَنَّهُ لَا يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِ الْغَازِي شَيْئًا "

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Kim Alloh yoʻlida bir gʻoziyni jihozlasa yoki uning ahli ishida oʻrinbosar boʻlsa, Alloh unga oʻshanikiga oʻxshash ajrni yozadi; shu bilan birga gʻoziyning ajridan hech narsani kamaytirmaydi».Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Ким Аллоҳ йўлида бир ғозийни жиҳозласа ёки унинг аҳли ишида ўринбосар бўлса, Аллоҳ унга ўшаникига ўхшаш ажрни ёзади; шу билан бирга ғозийнинг ажридан ҳеч нарсани камайтирмайди».

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، قَالَ : أَنْبَأَنَا أَبُو إِسْحَاق ، قَالَ : سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ، يَقُولُ : لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ : # لا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ سورة النساء آية 95 #، دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَيْدًا فَجَاءَ بِكَتِفٍ فَكَتَبَهَا. وَشَكَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ضَرَارَتَهُ، فَنَزَلَتْ : # لا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ سورة النساء آية 95 #

Baro (roziyallohu anhu) aytardi: {Moʻminlardan (uyda) oʻtiradiganlar barobar emas} (Niso, 95) degan mana shu oyat nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ Zaydni chaqirdilar, u bir kurak suyagi bilan keldi va unga (oyatni) yozdi. Ibn Ummu Maktum oʻz koʻrligidan shikoyat qildi; shunda: {Moʻminlardan (uyda) oʻtiradiganlar — ozor (uzr) egalaridan boshqasi — barobar emas} (Niso, 95) (oyati) nozil boʻldi.Баро (розияллоҳу анҳу) айтарди: {Мўминлардан (уйда) ўтирадиганлар баробар эмас} (Нисо, 95) деган мана шу оят нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ Зайдни чақирдилар, у бир курак суяги билан келди ва унга (оятни) ёзди. Ибн Умму Мактум ўз кўрлигидан шикоят қилди; шунда: {Мўминлардан (уйда) ўтирадиганлар — озор (узр) эгаларидан бошқаси — баробар эмас} (Нисо, 95) (ояти) нозил бўлди.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : حَدَّثَتْنِي أُمُّ حَرَامٍ بِنْتُ مِلْحَانَ : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : فِي بَيْتِهَا يَوْمًا، فَاسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ، فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا أَضْحَكَكَ؟. قَالَ : " أُرِيتُ قَوْمًا مِنْ أُمَّتِي يَرْكَبُونَ ظَهْرَ هَذَا الْبَحْرِ كَالْمُلُوكِ عَلَى الْأَسِرَّةِ ". قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ. قَالَ : " أَنْتِ مِنْهُمْ ". ثُمَّ نَامَ أَيْضًا فَاسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ، فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا أَضْحَكَكَ؟. قَالَ : " أُرِيتُ قَوْمًا مِنْ أُمَّتِي يَرْكَبُونَ ظَهْرَ هَذَا الْبَحْرَ كَالْمُلُوكِ عَلَى الْأَسِرَّةِ ". قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ. قَالَ : " أَنْتِ مِنْهُمْ "، ثُمَّ نَامَ أَيْضًا فَاسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ، فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا أَضْحَكَكَ؟ قَالَ : " أُريتُ قَوْمًا مِنْ أُمَّتِي يَرْكَبُونَ هذَا الْبَحْرَ كَالْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ". قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ؟. قَالَ : " أَنْتِ مِنَ الْأَوَّلِينَ ". قَالَ : فَتَزَوَّجَهَا عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ، فَغَزَا فِي الْبَحْرِ، فَحَمَلَهَا مَعَهُ، فَلَمَّا قَدِمُوا، قُرِّبَتْ لَهَا بَغْلَةٌ لِتَرْكَبَهَا، فَصَرَعَتْهَا، فَدُقَّتْ عُنُقُهَا، فَمَاتَتْ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Menga Ummu Harom binti Milhon rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ bir kuni uning uyida (peshin uyqusiga) yotdilar va kulayotgan holda uygʻondilar. Men: «Yo Rasululloh, sizni nima kuldirdi?» dedim. U zot: «Menga ummatimdan bir qavm koʻrsatildi — ular shu dengiz ustida taxtlardagi podshohlar kabi suzib ketmoqdalar», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni ham ulardan qilsin», dedim. U zot: «Sen ulardansan», dedilar. Soʻng u zot yana uxladilar va kulayotgan holda uygʻondilar. Men: «Yo Rasululloh, sizni nima kuldirdi?» dedim. U zot: «Menga ummatimdan bir qavm koʻrsatildi — ular shu dengiz ustida taxtlardagi podshohlar kabi suzib ketmoqdalar», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni ham ulardan qilsin», dedim. U zot: «Sen ulardansan», dedilar. Soʻng u zot yana uxladilar va kulayotgan holda uygʻondilar. Men: «Yo Rasululloh, sizni nima kuldirdi?» dedim. U zot: «Menga ummatimdan bir qavm koʻrsatildi — ular shu dengizda taxtlardagi podshohlar kabi suzib ketmoqdalar», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni ham ulardan qilsin?» dedim. U zot: «Sen avvalgilardansan», dedilar. (Rovi) aytdi: Soʻng unga Uboda ibn Somit uylandi va dengizda gʻazot qilib, uni oʻzi bilan birga olib ketdi. Ular (qaytib) kelganlarida, minishi uchun unga bir xachir yaqinlashtirildi, u (xachir) uni yiqitib yubordi, boʻyni sindi va u vafot etdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Менга Умму Ҳаром бинти Милҳон ривоят қилдики, Набий ﷺ бир куни унинг уйида (пешин уйқусига) ётдилар ва кулаётган ҳолда уйғондилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, сизни нима кулдирди?» дедим. У зот: «Менга умматимдан бир қавм кўрсатилди — улар шу денгиз устида тахтлардаги подшоҳлар каби сузиб кетмоқдалар», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени ҳам улардан қилсин», дедим. У зот: «Сен улардансан», дедилар. Сўнг у зот яна ухладилар ва кулаётган ҳолда уйғондилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, сизни нима кулдирди?» дедим. У зот: «Менга умматимдан бир қавм кўрсатилди — улар шу денгиз устида тахтлардаги подшоҳлар каби сузиб кетмоқдалар», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени ҳам улардан қилсин», дедим. У зот: «Сен улардансан», дедилар. Сўнг у зот яна ухладилар ва кулаётган ҳолда уйғондилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, сизни нима кулдирди?» дедим. У зот: «Менга умматимдан бир қавм кўрсатилди — улар шу денгизда тахтлардаги подшоҳлар каби сузиб кетмоқдалар», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени ҳам улардан қилсин?» дедим. У зот: «Сен аввалгилардансан», дедилар. (Рови) айтди: Сўнг унга Убода ибн Сомит уйланди ва денгизда ғазот қилиб, уни ўзи билан бирга олиб кетди. Улар (қайтиб) келганларида, миниши учун унга бир хачир яқинлаштирилди, у (хачир) уни йиқитиб юборди, бўйни синди ва у вафот этди.

أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاق الْفَزَارِيُّ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ حَفْصَةَ ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ ، قَالَتْ : " غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَبْعَ غَزَوَاتٍ أُدَاوِي الْجَرِيحَ أَوِ الْجَرْحَى وَأَصْنَعُ لَهُمُ الطَّعَامَ، وَأَخْلُفُهُمْ فِي رِحَالِهِمْ "

Ummu Atiyya (roziyallohu anho) aytdi: «Men Nabiy ﷺ bilan birga yettita gʻazotda qatnashdim: jarohatlanganni — yoki jarohatlanganlarni — davolar, ularga taom tayyorlar va ular yoʻqligida yuklarini qoʻriqlab turardim».Умму Атийя (розияллоҳу анҳо) айтди: «Мен Набий ﷺ билан бирга еттита ғазотда қатнашдим: жароҳатланганни — ёки жароҳатланганларни — даволар, уларга таом тайёрлар ва улар йўқлигида юкларини қўриқлаб турардим».

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ ، عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَرَجَ، أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ فَطَارَتْ الْقُرْعَةُ عَلَى عَائِشَةَ وَحَفْصَةَ ، فَخَرَجَتَا مَعَهُ جَمِيعًا "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Rasululloh ﷺ (safarga) chiqmoqchi boʻlganlarida, ayollari oʻrtasida qurʼa tashlar edilar. (Bir safar) qurʼa Oisha bilan Hafsaga chiqdi va ikkovlari u zot bilan birga chiqdilar».Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ (сафарга) чиқмоқчи бўлганларида, аёллари ўртасида қуръа ташлар эдилар. (Бир сафар) қуръа Оиша билан Ҳафсага чиқди ва икковлари у зот билан бирга чиқдилар».

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَقِيلٍ : زُهْرَةُ بْنُ مَعْبَدٍ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ مَوْلَى عُثْمَانَ، قَالَ : سَمِعْتُ عُثْمَانَ عَلَى الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَقُولُ : إِنِّي كُنْتُ كَتَمْتُكُمْ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَرَاهِيَةَ تَفَرُّقِكُمْ عَنِّي، ثُمَّ بَدَا لِي أَنْ أُحَدِّثَكُمُوهُ لِيَخْتَارَ امْرُؤٌ لِنَفْسِهِ مَا بَدَا لَهُ، إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " رِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ يَوْمٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَنَازِلِ "

Usmonning ozod qilgan quli Abu Solih aytdi: Men Usmon (roziyallohu anhu) minbarda turib shunday deganini eshitdim: «Men sizlarning mendan tarqab ketishingizni xush koʻrmaganim uchun Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisni sizlardan yashirgan edim. Soʻng kishi oʻzi uchun koʻrgan narsani ixtiyor qilsin deb, uni sizlarga aytib berishni maʼqul koʻrdim. Rasululloh ﷺning: ‹Alloh yoʻlida bir kun chegara qoʻriqlash (ribot) boshqa manzillarda turilgan ming kundan yaxshiroqdir› — deganlarini eshitdim».Усмоннинг озод қилган қули Абу Солиҳ айтди: Мен Усмон (розияллоҳу анҳу) минбарда туриб шундай деганини эшитдим: «Мен сизларнинг мендан тарқаб кетишингизни хуш кўрмаганим учун Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисни сизлардан яширган эдим. Сўнг киши ўзи учун кўрган нарсани ихтиёр қилсин деб, уни сизларга айтиб беришни маъқул кўрдим. Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Аллоҳ йўлида бир кун чегара қўриқлаш (рибот) бошқа манзилларда турилган минг кундан яхшироқдир› — деганларини эшитдим».

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ ، عَنْ مِشْرَحٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " كُلُّ مَيِّتٍ يُخْتَمُ عَلَى عَمَلِهِ إِلَّا الْمُرَابِطَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّهُ يُجْرَى لَهُ عَمَلُهُ حَتَّى يُبْعَثَ "

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Har bir oʻlganning ameli muhrlanadi; faqat Alloh yoʻlida chegara qoʻriqlab turgan kishi bundan mustasno: uning ameli qayta tiriltirilgunicha oʻziga yozilib turadi».Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Ҳар бир ўлганнинг амели муҳрланади; фақат Аллоҳ йўлида чегара қўриқлаб турган киши бундан мустасно: унинг амели қайта тирилтирилгунича ўзига ёзилиб туради».

أَخْبَرَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا ، عَنْ عَامِرٍ ، عَنْ عُرْوَةَ الْبَارِقِيِّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي بِنَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ : الأَجْرُ وَالْمَغْنَمُ "

Urva al-Boriqiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Otlar, ularning peshonalarida qiyomat kunigacha yaxshilik — ajr va gʻanimat bogʻlangan», — dedilar.Урва ал-Бориқий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Отлар, уларнинг пешоналарида қиёмат кунигача яхшилик — ажр ва ғанимат боғланган», — дедилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ حُصَيْنٍ ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ الْبَارِقِيِّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ : الْأَجْرُ وَالْمَغْنَمُ "

Urva al-Boriqiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Otlar, ularning peshonalarida qiyomat kunigacha yaxshilik — ajr va gʻanimat bogʻlangan», — dedilar.Урва ал-Бориқий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Отлар, уларнинг пешоналарида қиёмат кунигача яхшилик — ажр ва ғанимат боғланган», — дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدِّمَشْقِيُّ ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ ، حَدَّثَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ ، عَنْ عُلَيِّ بْنِ رَبَاحٍ ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيِّ : أَنَّ رَجُلًا، قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَشْتَرِيَ فَرَسًا، فَأَيُّهَا أَشْتَرِي؟. قَالَ : " اشْتَرِ أَدْهَمَ، أَرْثَمَ، مُحَجَّلًا، طَلْقَ الْيَدِ الْيُمْنَى، أَوِ مِنَ الْكُمَيْتِ عَلَى هَذِهِ الشِّيَةِ، تَغْنَمْ وَتَسْلَمْ "

Abu Qatoda al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi: «Yo Rasululloh, men ot sotib olmoqchiman, qaysi birini sotib olay?» dedi. U zot: «Qora, lablari oq, oyoqlari oq, oʻng qoʻli (oq belgisiz) ochiq boʻlganini sotib ol; yoki shu belgilardagi toʻriq (kumayt)dan (ol) — gʻanimatga erishasan va omon boʻlasan», dedilar.Абу Қатода ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши: «Ё Расулуллоҳ, мен от сотиб олмоқчиман, қайси бирини сотиб олай?» деди. У зот: «Қора, лаблари оқ, оёқлари оқ, ўнг қўли (оқ белгисиз) очиқ бўлганини сотиб ол; ёки шу белгилардаги тўриқ (кумайт)дан (ол) — ғаниматга эришасан ва омон бўласан», дедилар.

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُسَابِقُ بَيْنَ الْخَيْلِ الْمُضَمَّرَةِ مِنْ الْحَفْيَاءِ إِلَى الثَّنِيَّةِ، وَالَّتِي لَمْ تُضَمَّرْ مِنَ الثَّنِيَّةِ إِلَى مَسْجِدِ بَنِي زُرَيْقٍ ، وَأَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ فِيمَنْ سَابَقَ بِهَا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ (poygaga) tayyorlangan otlarni Hafyodan Saniyagacha, tayyorlanmaganlarini esa Saniyadan Banu Zurayq masjidigacha poygaga soladigan edilar. Ibn Umar ham ular bilan poygada qatnashganlardan edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ (пойгага) тайёрланган отларни Ҳафёдан Саниягача, тайёрланмаганларини эса Саниядан Бану Зурайқ масжидигача пойгага соладиган эдилар. Ибн Умар ҳам улар билан пойгада қатнашганлардан эди.

أَخْبَرَنَا عَفَّانُ ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ ، حَدَّثَنِي الزُّبَيْرُ بْنُ الْخِرِّيتِ ، عَنْ أَبِي لَبِيدٍ ، قَالَ : " أُجْرِيَتُ الْخَيْلُ فِي زَمَنِ الْحَجَّاجِ، وَالْحَكَمُ بْنُ أَيُّوبَ عَلَى الْبَصْرَةِ فَأَتَيْنَا الرِّهَانَ، فَلَمَّا جَاءَتِ الْخَيْلُ، قَالَ : قُلْنَا لَوْ مِلْنَا إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فَسَأَلْنَاهُ : أَكَانُوا يُرَاهِنُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟. قَالَ : فَأَتَيْنَاهُ وَهُوَ فِي قَصْرِهِ فِي الزَّاوِيَةِ. فَسَأَلْنَاهُ فَقُلْنَا لَهُ : يَا أَبَا حَمْزَةَ، أَكُنْتُمْ تُرَاهِنُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟. أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرَاهِنُ؟. قَالَ : " نَعَمْ، لَقَدْ رَاهَنَ وَالله عَلَى فَرَسٍ يُقَالَ لَهُ : سَبْحَةُ، فَسَبَقَ النَّاسَ، فَأُنْهِشَ لِذَلِكَ، وَأَعْجَبَهُ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : أَنْهَشَهُ : يَعْنِي : أَعْجَبَهُ

Abu Labid aytdi: «Hajjoj zamonida, al-Hakam ibn Ayyub Basroga voliy boʻlgan paytda otlar poygaga solindi. Biz garov (poyga) tomoshasiga bordik. Otlar kelganida biz: ‹Anas ibn Molikning oldiga borib, undan: Rasululloh ﷺ zamonlarida garov (poyga) qilarmidilar, deb soʻrasak-chi?› dedik. Bas, biz uning oldiga bordik — u Zoviyadagi qasrida edi. Undan soʻrab: ‹Ey Abu Hamza, sizlar Rasululloh ﷺ zamonlarida garov (poyga) qilarmidingizlar? Rasululloh ﷺ garov (poyga) qilarmidilar?› dedik. U: ‹Ha, vallohi, u zot Sabha deb ataladigan bir otda poyga qildilar; u odamlardan oʻzib ketdi va bu u zotni quvontirdi hamda maʼqul boʻldi›, dedi». Abu Muhammad aytdi: «Anhashahu» — yaʼni «uni quvontirdi», demakdir.Абу Лабид айтди: «Ҳажжож замонида, ал-Ҳакам ибн Айюб Басрога волий бўлган пайтда отлар пойгага солинди. Биз гаров (пойга) томошасига бордик. Отлар келганида биз: ‹Анас ибн Моликнинг олдига бориб, ундан: Расулуллоҳ ﷺ замонларида гаров (пойга) қилармидилар, деб сўрасак-чи?› дедик. Бас, биз унинг олдига бордик — у Зовиядаги қасрида эди. Ундан сўраб: ‹Эй Абу Ҳамза, сизлар Расулуллоҳ ﷺ замонларида гаров (пойга) қилармидингизлар? Расулуллоҳ ﷺ гаров (пойга) қилармидилар?› дедик. У: ‹Ҳа, валлоҳи, у зот Сабҳа деб аталадиган бир отда пойга қилдилар; у одамлардан ўзиб кетди ва бу у зотни қувонтирди ҳамда маъқул бўлди›, деди». Абу Муҳаммад айтди: «Анҳашаҳу» — яъни «уни қувонтирди», демакдир.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ ، عَنْ أَنَسٍ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " جَاهِدُوا الْمُشْرِكِينَ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ وَأَلْسِنَتِكُمْ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Mushriklarga qarshi mollaringiz, jonlaringiz va tillaringiz bilan jihod qilinglar», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мушрикларга қарши молларингиз, жонларингиз ва тилларингиз билан жиҳод қилинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل بْنُ أَبِي خَالِدٍ ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا يَزَالُ قَوْمٌ مِنْ أُمَّتِي ظَاهِرِينَ عَلَى النَّاسِ، حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ ظَاهِرُونَ "

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan bir qavm odamlar ustida gʻolib boʻlib turaveradi, toki Allohning amri kelgunicha — ular gʻolib holatda (boʻladilar)», dedilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан бир қавм одамлар устида ғолиб бўлиб тураверади, токи Аллоҳнинг амри келгунича — улар ғолиб ҳолатда (бўладилар)», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ بَشَّارٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ الرَّبِيعِ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ، قَالَ : سَمِعْتُهُ يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَزَالُ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي ظَاهِرِينَ عَلَى الْحَقِّ "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan bir toifa odamlar haq ustida gʻolib boʻlib turaveradilar», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан бир тоифа одамлар ҳақ устида ғолиб бўлиб тураверадилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ هُوَ : ابْنُ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ مِنْ بَعْدِي مِنْ أُمَّتِي قَوْمًا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لا يُجَاوِزُ حَلاقِيمَهُمْ، يَخْرُجُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَخْرُجُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ ثُمَّ لا يَعُودُونَ فِيهِ، هُمْ شَرُّ الْخَلْقِ وَالْخَلِيقَةِ " . قَالَ سُلَيْمَانُ : قَالَ حُمَيْدٌ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّامِتِ : فَلَقِيتُ رَافِعًا أَخَا الْحَكَمِ بْنِ عَمْرٍو الْغِفَارِيِّ، فَحَدَّثْتُهُ هَذَا الْحَدِيثَ. قَالَ رَافِعٌ : وَأَنَا أَيْضًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abu Zar (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, mendan keyin ummatimdan bir qavm boʻladiki, ular Qurʼon oʻqiydilar — u ularning tomoqlaridan oshib oʻtmaydi. Ular oʻq ovdan chiqib ketganidek dindan chiqib ketadilar, soʻng unga qaytmaydilar. Ular xalqning va barcha jonzotning eng yomonidirlar», dedilar. Sulaymon aytdi: Humayd aytdi: Abdulloh ibn as-Somit aytdi: Men al-Hakam ibn Amr al-Gʻiforiyning akasi Rofiʼga uchradim va unga bu hadisni aytib berdim. Rofiʼ: «Men ham buni Rasululloh ﷺdan eshitganman», dedi.Абу Зар (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мендан кейин умматимдан бир қавм бўладики, улар Қуръон ўқийдилар — у уларнинг томоқларидан ошиб ўтмайди. Улар ўқ овдан чиқиб кетганидек диндан чиқиб кетадилар, сўнг унга қайтмайдилар. Улар халқнинг ва барча жонзотнинг энг ёмонидирлар», дедилар. Сулаймон айтди: Ҳумайд айтди: Абдуллоҳ ибн ас-Сомит айтди: Мен ал-Ҳакам ибн Амр ал-Ғифорийнинг акаси Рофиъга учрадим ва унга бу ҳадисни айтиб бердим. Рофиъ: «Мен ҳам буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганман», деди.