أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاق ، عَنْ الْحَارِثِ بْنِ فُضَيْلٍ ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ أَبِي الْعَوْجَاءِ السُّلَمِيِّ ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " مَنْ أُصِيبَ بِدَمٍ أَوْ خَبْلٍ وَالْخَبْلُ : الْجُرْحُ فَهُوَ بِالْخِيَارِ بَيْنَ إِحْدَى ثَلَاثٍ : فَإِنْ أَرَادَ الرَّابِعَةَ، فَخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ : بَيْنَ أَنْ يَقْتَصَّ أَوْ يَعْفُوَ، أَوْ يَأْخُذَ الْعَقْلَ فَإِنْ أَخَذَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ عَدَا بَعْدَ ذَلِكَ، فَلَهُ النَّارُ خَالِدًا فِيهَا مُخَلَّدًا "

Abu Shurayh al-Xuzoiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ: «Kimning qarindoshi oʻldirilsa yoki u jarohatlansa — xabl bu jarohatdir — u uch narsaning biri oʻrtasida ixtiyorlidir. Agar toʻrtinchisini istasa, uning qoʻlini ushlab qolinglar. U qotilni oʻldirishi, yo afv etishi, yo diyat olishi mumkin. Kim shulardan birortasini olib, soʻng shundan keyin yana (haddan) oshsa, bas, unga jahannam oʻti bordir, u yerda abadulabad qoladi», deganlarini eshitdim.Абу Шурайҳ ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг қариндоши ўлдирилса ёки у жароҳатланса — хабл бу жароҳатдир — у уч нарсанинг бири ўртасида ихтиёрлидир. Агар тўртинчисини истаса, унинг қўлини ушлаб қолинглар. У қотилни ўлдириши, ё афв этиши, ё дият олиши мумкин. Ким шулардан бирортасини олиб, сўнг шундан кейин яна (ҳаддан) ошса, бас, унга жаҳаннам ўти бордир, у ерда абадулабад қолади», деганларини эшитдим.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ ، وَكَانَ فِي كِتَابِهِ : " أَنَّ مَنْ اعْتَبَطَ مُؤْمِنًا قَتْلًا عَنْ بَيِّنَةٍ فَإِنَّهُ قَوَدُ يَديِهِ إِلَّا أَنْ يَرْضَى أَوْلِيَاءُ الْمَقْتُولِ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ : اعْتَبَطَ : قَتَلَ مِنْ غَيْرِ عِلَّةٍ

Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazm otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Yaman ahliga maktub yozdilar va uning maktubida shu ham bor edi: «Kim bir moʻminni dalil bilan sababsiz oʻldirsa, oʻldirilganning vorislari rozi boʻlmaguncha, unga qasos boʻladi». Abu Muhammad aytdi: «Iʼtabata» — sababsiz oʻldirdi (degani).Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Яман аҳлига мактуб ёздилар ва унинг мактубида шу ҳам бор эди: «Ким бир мўминни далил билан сабабсиз ўлдирса, ўлдирилганнинг ворислари рози бўлмагунча, унга қасос бўлади». Абу Муҳаммад айтди: «Иътабата» — сабабсиз ўлдирди (дегани).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاق ، حَدَّثَنَا بُشَيْرُ بْنُ يَسَارٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ ، قَالَ : خَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلِ بْنِ أَبي حَثْمَةَ أَحَدُ بَنِي حَارِثَةَ إِلَى خَيْبَرَ مَعَ نَفَرٍ مِنْ قَوْمِهِ يُرِيدُونَ الْمِيرَةَ بِخَيْبَرَ ، قَالَ : فَعُدِيَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ، فَقُتِلَ : فَتُلَّتْ عُنُقُهُ حَتَّى نُخَعَ ثُمَّ طُرِحَ فِي مَنْهَلٍ مِنْ مَنَاهِلِ خَيْبَرَ ، فَاسْتُصْرِخَ عَلَيْهِ أَصْحَابُهُ، فَاسْتَخْرَجُوهُ فَغَيَّبُوهُ، ثُمَّ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ ، فَتَقَدَّمَ أَخُوهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَكَانَ ذَا قِدَمٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَابْنَا عَمِّهِ مَعَهُ : حُوَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودٍ وَمُحَيِّصَةُ، فَتَكَلَّمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَكَانَ أَحْدَثَهُمْ سِنًّا، وَهُوَ صَاحِبُ الدَّمِ وَذَا قَدَمٍ فِي الْقَوْمِ فَلَمَّا تَكَلَّمَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْكُبْرَ الْكُبْرَ ". قَالَ : فَاسْتَأْخَرَ فَتَكَلَّمَ حُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ، ثُمَّ هُوَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تُسَمُّونَ قَاتِلَكُمْ، ثُمَّ تَحْلِفُونَ عَلَيْهِ خَمْسِينَ يَمِينًا، ثُمَّ نُسَلِّمُهُ إِلَيْكُمْ ". قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا كُنَّا لِنَحْلِفَ عَلَى مَا لَا نَعْلَمُ، مَا نَدْرِي مَنْ قَتَلَهُ، إِلَّا أَنَّ اليَهُودَ عَدُوُّنَا، وَبَيْنَ أَظْهُرِهِمْ قُتِلَ. قَالَ : " فَيَحْلِفُونَ لَكُمْ بِاللَّهِ إِنَّهُمْ لَبُرَاءُ مِنْ دَمِ صَاحِبِكُمْ، ثُمَّ يَبْرَءُونَ مِنْهُ ". قَالُوا : مَا كُنَّا لِنَقْبَلَ أَيْمَانَ يَهُودَ، مَا فِيهِمْ أَكْثَرُ مِنْ أَنْ يَحْلِفُوا عَلَى إِثْمٍ. قَالَ : فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عِنْدِهِ بِمِائَةِ نَاقَةٍ

Sahl ibn Abu Hasma aytdi: Banu Horisadan boʻlgan Abdulloh ibn Sahl ibn Abu Hasma qavmidan bir necha kishi bilan Xaybarga — u yerdan oziq-ovqat olish uchun — chiqdi. U aytdi: Abdullohga hujum qilinib, u oʻldirildi: boʻyni oʻmrovigacha burab sindirildi, soʻng Xaybar buloqlaridan biriga tashlab yuborildi. Sheriklariga dod solib xabar berildi, ular uni chiqarib, koʻmdilar. Soʻng Madinaga, Rasululloh ﷺning huzurlariga keldilar. Uning akasi Abdurahmon ibn Sahl — u Rasululloh ﷺ bilan birga (islomda) qadami bor kishi edi — hamda ikki amakivachchasi Huvayyisa ibn Masʼud va Muhayyisa oldinga chiqdilar. Abdurahmon soʻz boshladi — u ularning eng yoshi edi, qonning egasi (daʼvogari) ham, qavm ichida qadami bor kishi ham u edi. U gapirganida, Rasululloh ﷺ: «Kattani (oldinga qoʻy), kattani», dedilar. U orqaga chekindi, Huvayyisa va Muhayyisa gapirdilar, soʻng u gapirdi. Rasululloh ﷺ: «Qotilingizni nomlaysizlar, soʻng uning ustiga ellik marta qasam ichasizlar, keyin biz uni sizlarga topshiramiz», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz bilmagan narsaga qasam ichmaymiz; uni kim oʻldirganini bilmaymiz, faqat yahudiylar bizning dushmanimiz va u ularning orasida oʻldirilgan», dedilar. U zot: «Unda ular sizlarga Alloh bilan sherigingiz qonidan bariʼ (xoli) ekanlariga qasam ichadilar, soʻng undan bariʼ boʻladilar», dedilar. Ular: «Biz yahudiylarning qasamlarini qabul qilmaymiz; ularda gunoh ustiga qasam ichishdan koʻra koʻproq narsa yoʻq», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ uning xunini oʻz huzurlaridan yuzta tuya bilan toʻladilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма айтди: Бану Ҳорисадан бўлган Абдуллоҳ ибн Саҳл ибн Абу Ҳасма қавмидан бир неча киши билан Хайбарга — у ердан озиқ-овқат олиш учун — чиқди. У айтди: Абдуллоҳга ҳужум қилиниб, у ўлдирилди: бўйни ўмровигача бураб синдирилди, сўнг Хайбар булоқларидан бирига ташлаб юборилди. Шерикларига дод солиб хабар берилди, улар уни чиқариб, кўмдилар. Сўнг Мадинага, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдилар. Унинг акаси Абдураҳмон ибн Саҳл — у Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (исломда) қадами бор киши эди — ҳамда икки амакиваччаси Ҳуваййиса ибн Масъуд ва Муҳаййиса олдинга чиқдилар. Абдураҳмон сўз бошлади — у уларнинг энг ёши эди, қоннинг эгаси (даъвогари) ҳам, қавм ичида қадами бор киши ҳам у эди. У гапирганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Каттани (олдинга қўй), каттани», дедилар. У орқага чекинди, Ҳуваййиса ва Муҳаййиса гапирдилар, сўнг у гапирди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қотилингизни номлайсизлар, сўнг унинг устига эллик марта қасам ичасизлар, кейин биз уни сизларга топширамиз», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз билмаган нарсага қасам ичмаймиз; уни ким ўлдирганини билмаймиз, фақат яҳудийлар бизнинг душманимиз ва у уларнинг орасида ўлдирилган», дедилар. У зот: «Унда улар сизларга Аллоҳ билан шеригингиз қонидан бариъ (холи) эканларига қасам ичадилар, сўнг ундан бариъ бўладилар», дедилар. Улар: «Биз яҳудийларнинг қасамларини қабул қилмаймиз; уларда гуноҳ устига қасам ичишдан кўра кўпроқ нарса йўқ», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ унинг хунини ўз ҳузурларидан юзта туя билан тўладилар.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ وَكَانَ فِي كِتَابِهِ : " أَنَّ الرَّجُلَ يُقْتَلُ بِالْمَرْأَةِ "

Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazm otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Yaman ahliga maktub yozdilar va uning maktubida shu ham bor edi: «Erkak ayol (ni oʻldirgani) uchun oʻldiriladi».Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Яман аҳлига мактуб ёздилар ва унинг мактубида шу ҳам бор эди: «Эркак аёл (ни ўлдиргани) учун ўлдирилади».

أَخْبَرَنَا عَفَّانُ ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ ، عَنْ أَنَسٍ : أَنَّ جَارِيَةً رُضَّ رَأْسُهَا بَيْنَ حَجَرَيْنِ، فَقِيلَ لَهَا : مَنْ فَعَلَ بِكِ هَذَا أَفُلَانٌ، أَفُلَانٌ؟ حَتَّى سُمِّيَ الْيَهُودِيُّ، فَأَوْمَأَتْ بِرَأْسِهَا، فَبُعِثَ إِلَيْهِ فَجِيءَ بِهِ، فَاعْتَرَفَ، " فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرُضَّ رَأْسُهُ بَيْنَ حَجَرَيْنِ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir choʻrining boshi ikki tosh orasida ezildi. (Qizdan): «Senga buni kim qildi — falonmi, falonmi?» deb soʻraldi; yahudiyning ismi aytilganida, u boshi bilan (tasdiqlab) ishora qildi. Bas, unga (odam) yuborilib, u keltirildi va iqror boʻldi. Nabiy ﷺ u haqida buyurdilar va uning boshi ikki tosh orasida ezildi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир чўрининг боши икки тош орасида эзилди. (Қиздан): «Сенга буни ким қилди — фалонми, фалонми?» деб сўралди; яҳудийнинг исми айтилганида, у боши билан (тасдиқлаб) ишора қилди. Бас, унга (одам) юборилиб, у келтирилди ва иқрор бўлди. Набий ﷺ у ҳақида буюрдилар ва унинг боши икки тош орасида эзилди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاق ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ ، عَنْ مُطَرِّفٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ ، قَالَ : قُلْتُ لِعَلِيٍّ : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، هَلْ عَلِمْتَ شَيْئًا مِنَ الْوَحْيِ إِلَّا مَا فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى؟. قَالَ : " لَا وَالَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ وَبَرَأَ النَّسَمَةَ، مَا أَعْلَمُهُ إِلَّا فَهْمًا يُعْطِيهِ اللَّهُ الرَّجُلَ فِي الْقُرْآنِ، وَمَا فِي الصَّحِيفَةِ ". قُلْتُ : وَمَا فِي الصَّحِيفَةِ؟. قَالَ : " الْعَقْلُ، وَفِكَاكُ الْأَسِيرِ، وَلَا يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِمُشْرِكٍ "

Abu Juhayfa aytdi: Men Aliga (roziyallohu anhu): «Ey moʻminlar amiri, Allohning Kitobidagidan boshqa vahiydan biror narsani bilasizmi?» dedim. U: «Yoʻq, donni yorgan va jonni yaratgan Zotga qasamki, men buni bilmayman, faqat Alloh kishiga Qurʼonda beradigan fahm va sahifadagi narsalar (bundan mustasno)», dedi. Men: «Sahifada nima bor?» dedim. U: «Diyat, asirni ozod qilish va musulmon kishi mushrik uchun oʻldirilmasligi», dedi.Абу Жуҳайфа айтди: Мен Алига (розияллоҳу анҳу): «Эй мўминлар амири, Аллоҳнинг Китобидагидан бошқа ваҳийдан бирор нарсани биласизми?» дедим. У: «Йўқ, донни ёрган ва жонни яратган Зотга қасамки, мен буни билмайман, фақат Аллоҳ кишига Қуръонда берадиган фаҳм ва саҳифадаги нарсалар (бундан мустасно)», деди. Мен: «Саҳифада нима бор?» дедим. У: «Дият, асирни озод қилиш ва мусулмон киши мушрик учун ўлдирилмаслиги», деди.

أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَونٍ ، عَنْ إِسْمَاعِيل بْنِ مُسْلِمٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا تُقَامُ الْحُدُودُ فِي الْمَسَاجِدِ، وَلَا يُقَادُ بِالْوَلَدِ الْوَالِدُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ: «Masjidlarda hadlar ijro etilmaydi va ota bola uchun qasosga tortilmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ: «Масжидларда ҳадлар ижро этилмайди ва ота бола учун қасосга тортилмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ قَتَلَ عَبْدَهُ قَتَلْنَاهُ، وَمَنْ جَدَعَهُ، جَدَعْنَاهُ " . قَالَ : ثُمَّ نَسِيَ الْحَسَنُ هَذَا الْحَدِيثَ، وَكَانَ يَقُولُ : لَا يُقْتَلُ حُرٌّ بِعَبْدٍ

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz qulini oʻldirsa, biz uni oʻldiramiz; kim uni mayib qilsa, biz uni mayib qilamiz», dedilar. (Roviy) aytdi: Soʻng Hasan bu hadisni unutdi va: «Hur kishi qul uchun oʻldirilmaydi», der edi.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз қулини ўлдирса, биз уни ўлдирамиз; ким уни майиб қилса, биз уни майиб қиламиз», дедилар. (Ровий) айтди: Сўнг Ҳасан бу ҳадисни унутди ва: «Ҳур киши қул учун ўлдирилмайди», дер эди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ عَوْفٍ ، عَنْ حَمْزَةَ أَبِي عُمَرَ ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ الْحَضْرَمِيِّ ، عَنْ أَبِيهِ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ ، قَالَ : شَهِدْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ أُتِيَ بِالرَّجُلِ الْقَاتِلِ يُقَادُ فِي نِسْعَةٍ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِوَلِيِّ الْمَقْتُولِ : " أَتَعْفُو؟ ". قَالَ : لَا. قَالَ : " فَتَأْخُذُ الدِّيَةَ؟ ". قَالَ : لَا. قَالَ : " فَتَقْتُلُهُ؟ ". قَالَ : نَعَمْ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّكَ إِنْ عَفَوْتَ عَنْهُ، فَإِنَّهُ يَبُوءُ بِإِثْمِكَ وَإِثْمِ صَاحِبِكَ ". قَالَ : فَتَرَكَهُ ، قَالَ : فَأَنَا رَأَيْتُهُ يَجُرُّ نِسْعَتَهُ، قَدْ عَفَا عَنْهُ

Alqama ibn Voil al-Hazramiy otasi Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U aytdi: Men Nabiy ﷺning huzurlarida hozir boʻldim — oʻshanda qotil kishi tasma bilan yetaklab keltirilgan edi. Rasululloh ﷺ oʻldirilganning valiysiga: «Afv qilasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Diyat olasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Uni oʻldirasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar sen uni afv qilsang, u sening gunohingni ham, sherigingning gunohini ham koʻtarib ketadi», dedilar. Bas, u uni qoʻyib yubordi. (Voil) aytdi: Men uni oʻz tasmasini sudrab ketayotganini koʻrdim — (valiy) uni afv qilgan edi.Алқама ибн Воил ал-Ҳазрамий отаси Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У айтди: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларида ҳозир бўлдим — ўшанда қотил киши тасма билан етаклаб келтирилган эди. Расулуллоҳ ﷺ ўлдирилганнинг валийсига: «Афв қиласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Дият оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Уни ўлдирасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар сен уни афв қилсанг, у сенинг гуноҳингни ҳам, шеригингнинг гуноҳини ҳам кўтариб кетади», дедилар. Бас, у уни қўйиб юборди. (Воил) айтди: Мен уни ўз тасмасини судраб кетаётганини кўрдим — (валий) уни афв қилган эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ فِرَاسٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " الْكَبَائِرُ : الْإِشْرَاكُ بِاللَّهِ، وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ، وَقَتْلُ النَّفْسِ شُعْبَةُ الشَّاكُّ أَوْ الْيَمِينُ الْغَمُوسُ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: u zot: «Kaboir (katta gunohlar): Allohga shirk keltirish, ota-onaga oq boʻlish va jonni (nohaq) oʻldirish», — yoki: «yolgʻon (gʻamus) qasam» — dedilar. (Roviy Shuʼba shubha qildi.)Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: у зот: «Кабоир (катта гуноҳлар): Аллоҳга ширк келтириш, ота-онага оқ бўлиш ва жонни (ноҳақ) ўлдириш», — ёки: «ёлғон (ғамус) қасам» — дедилар. (Ровий Шуъба шубҳа қилди.)

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَعْنُ الْمُؤْمِنِ كَقَتْلِهِ، وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ فِي الدُّنْيَا، عُذِّبَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Sobit ibn Zahhok (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Moʻminni laʼnatlash uni oʻldirish kabidir. Kim oʻzini dunyoda biror narsa bilan oʻldirsa, qiyomat kuni oʻsha narsa bilan azoblanadi», dedilar.Собит ибн Заҳҳок (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминни лаънатлаш уни ўлдириш кабидир. Ким ўзини дунёда бирор нарса билан ўлдирса, қиёмат куни ўша нарса билан азобланади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ ، حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِحَدِيدَةٍ فَحَدِيدَتُهُ فِي يَدِهِ يَتَوَجَّأُ بِهَا فِي بَطْنِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا، وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِسَمٍّ فَسُمُّهُ فِي يَدِهِ يَتَحَسَّاهُ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا، وَمَنْ تَرَدَّى مِنْ جَبَلٍ فَقَتَلَ نَفْسَهُ، فَهُوَ يَتَرَدَّى فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻzini temir (qurol) bilan oʻldirsa, temiri qoʻlida boʻlib, jahannam oʻtida — unda abadiy, mangu (qoluvchi) holda — uni qorniga sanchib turadi; kim zahar ichib, oʻzini oʻldirsa, jahannam oʻtida — unda abadiy, mangu holda — uni hoʻplab turadi; va kim togʻdan oʻzini tashlab, oʻzini oʻldirsa, jahannam oʻtida — unda abadiy, mangu holda — oʻzini tashlab (qulab) turadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўзини темир (қурол) билан ўлдирса, темири қўлида бўлиб, жаҳаннам ўтида — унда абадий, мангу (қолувчи) ҳолда — уни қорнига санчиб туради; ким заҳар ичиб, ўзини ўлдирса, жаҳаннам ўтида — унда абадий, мангу ҳолда — уни ҳўплаб туради; ва ким тоғдан ўзини ташлаб, ўзини ўлдирса, жаҳаннам ўтида — унда абадий, мангу ҳолда — ўзини ташлаб (қулаб) туради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قالَ : قَتَلَ رَجُلٌ رَجُلًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " فَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دِيَتَهُ اثْنَيْ عَشَرَ أَلْفًا فَذَلِكَ قَوْلُهُ : # يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ سورة التوبة آية 74 # بِأَخْذِهِمُ الدِّيَةَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ davrida bir kishi boshqa bir kishini oʻldirdi. Nabiy ﷺ uning diyatini oʻn ikki ming (dirham) qilib belgiladilar. Bu — Allohning: {Ular aytmadik, deb Alloh nomi bilan qasam ichadilar. Holbuki, kufr kalimasini aytdilar va islomlaridan keyin kufr keltirdilar hamda erisha olmagan narsaga qasd qildilar. Ular Alloh va Uning Rasuli Oʻz fazlidan boy qilib qoʻygani uchungina (bunday qildilar)} (Tavba surasi, 74-oyat) degan soʻzi boʻlib, ularning diyat olishlari (haqidadir).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ даврида бир киши бошқа бир кишини ўлдирди. Набий ﷺ унинг диятини ўн икки минг (дирҳам) қилиб белгиладилар. Бу — Аллоҳнинг: {Улар айтмадик, деб Аллоҳ номи билан қасам ичадилар. Ҳолбуки, куфр калимасини айтдилар ва исломларидан кейин куфр келтирдилар ҳамда эриша олмаган нарсага қасд қилдилар. Улар Аллоҳ ва Унинг Расули Ўз фазлидан бой қилиб қўйгани учунгина (бундай қилдилар)} (Тавба сураси, 74-оят) деган сўзи бўлиб, уларнинг дият олишлари (ҳақидадир).

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ : " وَعَلَى أَهْلِ الذَّهَبِ أَلْفُ دِينَارٍ "

Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazm otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Yaman ahliga (maktub) yozdilar: «Oltin ahliga ming dinor (diyat)dir».Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Яман аҳлига (мактуб) ёздилар: «Олтин аҳлига минг динор (дият)дир».

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ : " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ : مِنْ مُحَمَّدٍ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى شُرَحْبِيلَ بْنِ عَبْدِ كُلَالٍ، وَالْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ كُلَالٍ، وَنُعَيْمِ بْنِ عَبْدِ كُلَالٍ قِيَلِ ذِي رُعَيْنٍ وَمُعَافِرَ، وَهَمَدَانَ فَكَانَ فِي كِتَابِهِ : وَإِنَّ فِي النَّفْسِ الدِّيَةَ : مِائَةٌ مِنَ الْإِبِلِ "

Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazm otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Yaman ahliga shunday yozdilar: «Bismillahir rohmanir rohiym. Muhammad Nabiy ﷺdan Shurahbil ibn Abdukulol, Horis ibn Abdukulol va Nuaym ibn Abdukulolga — Zu Ruaynning, Maofir va Hamdonning boshliqlariga». Uning maktubida shu bor edi: «Jonda diyat — yuzta tuyadir».Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Яман аҳлига шундай ёздилар: «Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Муҳаммад Набий ﷺдан Шураҳбил ибн Абдукулол, Ҳорис ибн Абдукулол ва Нуайм ибн Абдукулолга — Зу Руайннинг, Маофир ва Ҳамдоннинг бошлиқларига». Унинг мактубида шу бор эди: «Жонда дият — юзта туядир».

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ ، وَكَانَ فِي كِتَابِهِ : " وَفِي الْأَنْفِ إِذَا أُوعِبَ جَدْعُهُ الدِّيَةُ، وَفِي اللِّسَانِ الدِّيَةُ، وَفِي الشَّفَتَيْنِ الدِّيَةُ، وَفِي الْبَيْضَتَيْنِ الدِّيَةُ، وَفِي الذَّكَرِ الدِّيَةُ، وَفِي الصُّلْبِ الدِّيَةُ، وَفِي الْعَيْنَيْنِ الدِّيَةُ، وَفِي الرِّجْلِ الْوَاحِدَةِ نِصْفُ الدِّيَةِ، وَفِي الْمَأْمُومَةِ ثُلُثُ الدِّيَةِ، وَفِي الْجَائِفَةِ ثُلُثُ الدِّيَةِ، وَفِي الْمُنَقِّلَةِ خَمْسَ عَشَرَةَ مِنَ الْإِبِلِ "

Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazm otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Yaman ahliga maktub yozdilar va uning maktubida shu bor edi: «Burun tamomila kesib tashlansa, unda diyat bor; tilda diyat bor; ikki labda diyat bor; ikki moyakda diyat bor; zakarda diyat bor; umurtqada diyat bor; ikki koʻzda diyat bor; bir oyoqda diyatning yarmi bor; miyaga yetgan bosh yarasida diyatning uchdan biri bor; ich boʻshligʻiga yetgan yarada diyatning uchdan biri bor; suyakni surib yuboradigan yarada oʻn beshta tuya bor».Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Яман аҳлига мактуб ёздилар ва унинг мактубида шу бор эди: «Бурун тамомила кесиб ташланса, унда дият бор; тилда дият бор; икки лабда дият бор; икки моякда дият бор; закарда дият бор; умуртқада дият бор; икки кўзда дият бор; бир оёқда диятнинг ярми бор; мияга етган бош ярасида диятнинг учдан бири бор; ич бўшлиғига етган ярада диятнинг учдан бири бор; суякни суриб юборадиган ярада ўн бешта туя бор».

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ حَجَّاجٍ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " جَعَلَ الدِّيَةَ فِي الْخَطَإِ أَخْمَاسًا "

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ xato (bilan oʻldirish)dagi diyatni besh qismga boʻldilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ хато (билан ўлдириш)даги диятни беш қисмга бўлдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الرِّفَاعِيُّ ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ : " أَنَّ عَبْدًا لِأُنَاسٍ فُقَرَاءَ، قَطَعَ يَدَ غُلَامٍ لِأُنَاسٍ أَغْنِيَاءَ. فَأَتَى أَهْلُهُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّهُ لِأُنَاسٍ فُقَرَاءَ؟ فَلَمْ يَجْعَلْ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا "

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, kambagʻal kishilarga tegishli bir qul boy kishilarga tegishli bir yigitning qoʻlini kesib qoʻydi. Uning egalari Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, u kambagʻal kishilarnikidir», dedilar. Shunda Nabiy ﷺ unga hech narsa yuklamadilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, камбағал кишиларга тегишли бир қул бой кишиларга тегишли бир йигитнинг қўлини кесиб қўйди. Унинг эгалари Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, у камбағал кишиларникидир», дедилар. Шунда Набий ﷺ унга ҳеч нарса юкламадилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ غَالِبٍ التَّمَّارِ ، عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ أَوْسٍ ، عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " الْأَصَابِعُ سَوَاءٌ "، قَالَ : فَقُلْتُ : عَشْرٌ عَشْرٌ؟، قَالَ : " نَعَمْ "

Masruq ibn Avs Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: u zot: «Barmoqlar (diyatda) tengdir», dedilar. (Masruq) aytdi: Men: «Har biriga oʻntadanmi?» dedim. U: «Ha», dedi.Масруқ ибн Авс Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: у зот: «Бармоқлар (диятда) тенгдир», дедилар. (Масруқ) айтди: Мен: «Ҳар бирига ўнтаданми?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " هَذَا وَهَذَا سَوَاء، وَقَالَ : بِخِنْصِرِهِ وَإِبْهَامِهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: u zot: «Bu (barmoq) bilan bu (barmoq) barobar (diyati teng)dir», dedilar va chimchaloq bilan bosh barmoqni (koʻrsatdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: у зот: «Бу (бармоқ) билан бу (бармоқ) баробар (дияти тенг)дир», дедилар ва чимчалоқ билан бош бармоқни (кўрсатдилар).

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ : " وَفِي كُلِّ إِصْبَعٍ مِنْ أَصَابِعِ الْيَدِ وَالرِّجْلِ عَشْرَةٌ مِنَ الْإِبِلِ "

Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazm otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Yaman ahliga shunday yozdilar: «Qoʻl va oyoq barmoqlarining har bir barmogʻida oʻnta tuya bor».Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Яман аҳлига шундай ёздилар: «Қўл ва оёқ бармоқларининг ҳар бир бармоғида ўнта туя бор».

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ مَطَرٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ ، قَالَ : " قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَوَاضِحِ خَمْسًا خَمْسًا مِنَ الْإِبِلِ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: U aytdi: Rasululloh ﷺ movozih (suyakni ochib qoʻygan yaralar) haqida beshtadan tuya (diyat) hukmini chiqardilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ мовозиҳ (суякни очиб қўйган яралар) ҳақида бештадан туя (дият) ҳукмини чиқардилар.

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ : " وَفِي كُلِّ إِصْبَعٍ مِنْ أَصَابِعِ الْيَدِ وَالرِّجْلِ عَشْرٌ مِنَ الْإِبِلِ، وَفِي الْمُوضِحَةِ خَمْسٌ مِنَ الْإِبِلِ "

Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazm otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Yaman ahliga shunday yozdilar: «Qoʻl va oyoq barmoqlarining har bir barmogʻida oʻnta tuya bor; muziha (suyakni ochib qoʻygan yara)da esa beshta tuya bor».Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Яман аҳлига шундай ёздилар: «Қўл ва оёқ бармоқларининг ҳар бир бармоғида ўнта туя бор; музиҳа (суякни очиб қўйган яра)да эса бешта туя бор».

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ مَطَرٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ ، قَالَ : " قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْأَسْنَانِ خَمْسًا خَمْسًا مِنَ الْإِبِلِ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: U aytdi: Rasululloh ﷺ tishlar haqida beshtadan tuya (diyat) hukmini chiqardilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ тишлар ҳақида бештадан туя (дият) ҳукмини чиқардилар.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ : " وَفِي السِّنِّ خَمْسٌ مِنَ الْإِبِلِ "

Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazm otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Yaman ahliga shunday yozdilar: «Tishda beshta tuya bor».Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Яман аҳлига шундай ёздилар: «Тишда бешта туя бор».

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، قَالَ : قَتَادَةُ أَخْبَرَنِي، قَالَ : سَمِعْتُ زُرَارَةَ بْنَ أَوْفَى ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ : أَنَّ رَجُلًا عَضَّ يَدَ رَجُلٍ، قَالَ : فَنَزَعَ يَدَهُ فَوَقَعَتْ ثَنِيَّتَاهُ، فَاخْتَصَمُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : " يَعَضُّ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ كَمَا يَعَضُّ الْفَحْلُ؟ لَا دِيَةَ لَكَ "

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi boshqa bir kishining qoʻlini tishladi. U qoʻlini tortib oldi, shunda (tishlaganning) ikki oldingi tishi tushib ketdi. Ular Rasululloh ﷺning huzurlariga daʼvolashib keldilar. U zot: «Biringiz birodarini — xuddi (erkak) tuya tishlaganidek — tishlaydimi? Senga diyat yoʻq», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши бошқа бир кишининг қўлини тишлади. У қўлини тортиб олди, шунда (тишлаганнинг) икки олдинги тиши тушиб кетди. Улар Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига даъволашиб келдилар. У зот: «Бирингиз биродарини — худди (эркак) туя тишлаганидек — тишлайдими? Сенга дият йўқ», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْعَجْمَاءُ جُرْحُهَا الْجُبَارُ، وَالْبِئْرُ جُبَارٌ، وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ، وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Hayvonning jarohati behuda (evazsiz)dir, quduq (sababli boʻlgan halokat) behudadir, kon (sababli boʻlgan halokat) behudadir; rikoz (yer ostidan topilgan xazina)da esa beshdan bir bor», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳайвоннинг жароҳати беҳуда (эвазсиз)дир, қудуқ (сабабли бўлган ҳалокат) беҳудадир, кон (сабабли бўлган ҳалокат) беҳудадир; рикоз (ер остидан топилган хазина)да эса бешдан бир бор», дедилар.

أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، وَأَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " جُرْحُ الْعَجْمَاءِ جُبَارٌ، وَالْبِئْرُ جُبَارٌ، وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ، وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Chorva hayvoni (yetkazgan) jarohat behuda (toʻlovsiz)dir, quduq (sabab boʻlgan halokat) behudadir, kon (sabab boʻlgan halokat) behudadir; dafina (yerdan topilgan xazina)da esa beshdan bir bordir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Чорва ҳайвони (етказган) жароҳат беҳуда (тўловсиз)дир, қудуқ (сабаб бўлган ҳалокат) беҳудадир, кон (сабаб бўлган ҳалокат) беҳудадир; дафина (ердан топилган хазина)да эса бешдан бир бордир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " الْمَعْدِنُ جُبَارٌ، وَالسَّائِمَةُ جُبَارٌ، وَالْبِئْرُ جُبَارٌ، وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kon (sabab boʻlgan halokat) behuda (toʻlovsiz)dir, oʻtlab yuruvchi chorva (yetkazgan zarar) behudadir, quduq (sabab boʻlgan halokat) behudadir; dafinada esa beshdan bir bordir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кон (сабаб бўлган ҳалокат) беҳуда (тўловсиз)дир, ўтлаб юрувчи чорва (етказган зарар) беҳудадир, қудуқ (сабаб бўлган ҳалокат) беҳудадир; дафинада эса бешдан бир бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنَّ امْرَأَتَيْنِ كَانَتَا تَحْتَ رَجُلٍ، فَتَغَايَرَتَا، فَضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى بِعَمُودٍ، فَقَتَلَتْهَا وَمَا فِي بَطْنِهَا، فَاخْتَصَمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَضَى فِيهِ غُرَّةً، وَجَعَلَهَا عَلَى عَاقِلَةِ الْمَرْأَةِ "

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: Ikki ayol bir kishining nikohida edi. Ular bir-birini rashk qilib, biri ikkinchisini ustun (yogʻoch) bilan urdi va uni hamda qornidagi (homila)ni oʻldirib qoʻydi. Shunda ular daʼvolarini Rasululloh ﷺ huzuriga olib keldilar. U zot bu haqda bir gʻurra (toʻlashga) hukm qildilar va uni ayolning oqilasi (aqrabolari) zimmasiga yuzladilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: Икки аёл бир кишининг никоҳида эди. Улар бир-бирини рашк қилиб, бири иккинчисини устун (ёғоч) билан урди ва уни ҳамда қорнидаги (ҳомила)ни ўлдириб қўйди. Шунда улар даъволарини Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига олиб келдилар. У зот бу ҳақда бир ғурра (тўлашга) ҳукм қилдилар ва уни аёлнинг оқиласи (ақраболари) зиммасига юзладилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، عَنْ عَمْرٍو هُوَ : ابْنُ دِينَار ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ : أَنَّ عُمَرَ نَشَدَ النَّاسَ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنِينِ فَقَامَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ، فَقَالَ : كُنْتُ بَيْنَ امْرَأَتَيْنِ، فَضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى بِمِسْطَحٍ، " فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَنِينِهَا بِغُرَّةٍ، وَأَنْ تُقْتَلَ بِهَا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar odamlardan Rasululloh ﷺning homila haqidagi hukmlari toʻgʻrisida soʻradi. Shunda Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa oʻrnidan turib: «Men ikki ayol orasida (er) edim, ulardan biri ikkinchisini mistah (xamir yoyadigan oʻqlogʻ) bilan urdi. Rasululloh ﷺ uning homilasi haqida bir gʻurra (toʻlashga) va (u ayol) uning evaziga oʻldirilishiga hukm qildilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар одамлардан Расулуллоҳ ﷺнинг ҳомила ҳақидаги ҳукмлари тўғрисида сўради. Шунда Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға ўрнидан туриб: «Мен икки аёл орасида (эр) эдим, улардан бири иккинчисини мистаҳ (хамир ёядиган ўқлоғ) билан урди. Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳомиласи ҳақида бир ғурра (тўлашга) ва (у аёл) унинг эвазига ўлдирилишига ҳукм қилдилар», деди.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، حَدَّثَنَا يُونُسُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، وَأَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : أَنَّ امْرَأَتَيْنِ مِنْ هُذَيْلٍ اقْتَتَلَتَا، فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى بِحَجَرٍ، فَقَتَلَتْهَا وَمَا فِي بَطْنِهَا، فَاخْتَصَمُوا فِي الدِّيَةِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَضَى : أَنَّ دِيَةَ جَنِينِهَا غُرَّةٌ : عَبْدٌ أَوْ وَلِيدَةٌ، وَقَضَى بِدِيَتِهَا عَلَى عَاقِلَتِهَا، وَوَرِثَتْهَا وَرَثَتُهَا وَلَدُهَا وَمَنْ مَعَهَا، فَقَالَ حَمَلُ بْنُ النَّابِغَةِ الْهُذَلِيُّ : كَيْفَ أَغْرَمُ مَنْ لَا شَرِبَ وَلَا أَكَلَ، وَلَا نَطَقَ وَلَا اسْتَهَلّ، فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلُّ؟، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّمَا هُوَ مِنْ إِخْوَانِ الْكُهَّانِ " . مِنْ أَجْلِ سَجْعِهِ الَّذِي سَجَعَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Huzayl (qabilasi)dan boʻlgan ikki ayol bir-biri bilan urishib qoldi va ulardan biri ikkinchisini tosh bilan urdi-da, uni va uning qornidagi (homila)ni oʻldirib qoʻydi. Shunda ular diyat haqidagi daʼvolarini Rasululloh ﷺ huzuriga olib keldilar. U zot uning homilasi diyati bir gʻurra — qul yoki choʻri ekani bilan hukm qildilar, ayolning diyatini esa uning oqilasi (aqrabolari) zimmasiga (boʻlishini) hukm qildilar va uni bolasi hamda ular bilan birga boʻlgan (boshqa vorislar) meros qilib oldilar. Shunda Hamal ibn an-Nobigʻa al-Huzaliy: «Na ichgan, na yegan, na soʻzlagan va na qichqirgan (homila uchun) men qanday toʻlov toʻlay? Bunaqasi behuda ketadi-ku», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu faqat kohinlar (folbinlar)ning birodarlaridandir», — dedilar. U qilgan sajʼ (qofiyali soʻz) sababli (shunday dedilar).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ҳузайл (қабиласи)дан бўлган икки аёл бир-бири билан уришиб қолди ва улардан бири иккинчисини тош билан урди-да, уни ва унинг қорнидаги (ҳомила)ни ўлдириб қўйди. Шунда улар дият ҳақидаги даъволарини Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига олиб келдилар. У зот унинг ҳомиласи дияти бир ғурра — қул ёки чўри экани билан ҳукм қилдилар, аёлнинг диятини эса унинг оқиласи (ақраболари) зиммасига (бўлишини) ҳукм қилдилар ва уни боласи ҳамда улар билан бирга бўлган (бошқа ворислар) мерос қилиб олдилар. Шунда Ҳамал ибн ан-Нобиға ал-Ҳузалий: «На ичган, на еган, на сўзлаган ва на қичқирган (ҳомила учун) мен қандай тўлов тўлай? Бунақаси беҳуда кетади-ку», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу фақат коҳинлар (фолбинлар)нинг биродарларидандир», — дедилар. У қилган сажъ (қофияли сўз) сабабли (шундай дедилар).

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " دِيَةُ قَتِيلِ الْخَطَإِ شِبْهِ الْعَمْدِ، وَمَا كَانَ بِالسَّوْطِ وَالْعَصَا مِائَةٌ مِنْهَا : أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلَادُهَا "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Amdga oʻxshash xato bilan oʻldirilganning — qamchi va tayoq bilan boʻlgan (oʻlim)ning — diyati bir yuz (tuya)dir; ularning qirqtasi qornida bolasi bor (homilador tuya)dir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Амдга ўхшаш хато билан ўлдирилганнинг — қамчи ва таёқ билан бўлган (ўлим)нинг — дияти бир юз (туя)дир; уларнинг қирқтаси қорнида боласи бор (ҳомиладор туя)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَجُلًا اطَّلَعَ مِنْ جُحْرٍ فِي حُجْرَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِدْرَى يُخَلِّلُ بِهَا رَأْسَهُ، فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : " لَوْ أَعْلَمُ أَنَّكَ تَنْظُرُنِي، لَطَعَنْتُ بِهَا فِي عَيْنَيْكَ ". وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّمَا جُعِلَ الْإِذْنُ مِنْ أَجْلِ النَّظَرِ "

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) xabar berdiki, bir kishi Nabiy ﷺning hujralaridagi teshikdan (ichkariga) qaradi. Rasululloh ﷺning qoʻllarida boshlarini taraydigan bir tarogʻ (asbob) bor edi. Rasululloh ﷺ uni koʻrganlarida: «Agar sen meni (poylab) qarayotganingni bilganimda, uni koʻzingga sanchgan boʻlardim», dedilar. Hamda Rasululloh ﷺ: «Ruxsat soʻrash faqat (begona) nigohdan (saqlanish) uchun joriy qilingan», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) хабар бердики, бир киши Набий ﷺнинг ҳужраларидаги тешикдан (ичкарига) қаради. Расулуллоҳ ﷺнинг қўлларида бошларини тарайдиган бир тароғ (асбоб) бор эди. Расулуллоҳ ﷺ уни кўрганларида: «Агар сен мени (пойлаб) қараётганингни билганимда, уни кўзингга санчган бўлардим», дедилар. Ҳамда Расулуллоҳ ﷺ: «Рухсат сўраш фақат (бегона) нигоҳдан (сақланиш) учун жорий қилинган», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ، قالَ : بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حُجْرَةٍ وَمَعَهُ مِدْرى يَحُكُّ بِهِ رَأْسَهُ، اطَّلَعَ إِلَيْهِ رَجُلٌ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْ أَعْلَمُ أَنَّكَ تَنْظُرُ لَقُمْتُ حَتَّى أَطْعَنَ بِهِ عَيْنَيْكَ. إِنَّمَا جُعِلَ الْإِذْنُ مِنْ أَجْلِ النَّظَرِ "

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bir hujrada, qoʻllarida boshlarini qashiydigan tarogʻ bilan turganlarida, bir kishi (teshikdan) u zotga qarab qoldi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Agar sen qarayotganingni bilganimda, turib, uni koʻzingga sanchgan boʻlardim. Ruxsat soʻrash faqat (begona) nigohdan (saqlanish) uchun joriy qilingan», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир ҳужрада, қўлларида бошларини қашийдиган тароғ билан турганларида, бир киши (тешикдан) у зотга қараб қолди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Агар сен қараётганингни билганимда, туриб, уни кўзингга санчган бўлардим. Рухсат сўраш фақат (бегона) нигоҳдан (сақланиш) учун жорий қилинган», дедилар.

أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ ، عَنْ زَكَرِيَّا ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطِيعٍ ، عَنْ مُطِيعٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ : " لَا يُقْتَلُ قُرَشِيٌّ صَبْرًا بَعْدَ هَذَا الْيَوْمِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ " ، حَدَّثَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا ، عَنْ عَامِرٍ ، قَالَ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُطِيعٍ ، سَمِعْتُ مُطِيعًا ، يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. .. .. .. . فَذَكَرَ نَحْوَهُ. قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ : فَسَّرُوا ذَلِكَ : أَنْ لَا يُقْتَلَ قُرَشِيٌّ عَلَى الْكُفْرِ يَعْنِي : لَا يَكُونُ هَذَا أَنْ يَكْفُرَ قُرَشِيٌّ بَعْدَ ذَلِكَ الْيَوْمِ فَأَمَّا فِي الْقَوَدِ، فَيُقْتَلُ

Mutiʼ (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning Makka fathi kunida: «Bu kundan keyin to qiyomat kunigacha hech bir qurayshlik (asir holida) bogʻlanib oʻldirilmaydi», deganlarini eshitdim. Zakariyo, Omirdan (rivoyat qilib) aytdi: Abdulloh ibn Mutiʼ aytdi: Men Mutiʼning: «Rasululloh ﷺdan eshitdim», deganini eshitdim... Soʻng u shunga oʻxshashini zikr qildi. Abu Muhammad aytdi: Buni shunday izohlaganlar: qurayshlik kufr sababli oʻldirilmaydi, yaʼni oʻsha kundan keyin qurayshlik kofir boʻlishi boʻlmaydi; qasos (qavad)ga kelsak, u oʻldiriladi.Мутиъ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг Макка фатҳи кунида: «Бу кундан кейин то қиёмат кунигача ҳеч бир қурайшлик (асир ҳолида) боғланиб ўлдирилмайди», деганларини эшитдим. Закариё, Омирдан (ривоят қилиб) айтди: Абдуллоҳ ибн Мутиъ айтди: Мен Мутиънинг: «Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим», деганини эшитдим... Сўнг у шунга ўхшашини зикр қилди. Абу Муҳаммад айтди: Буни шундай изоҳлаганлар: қурайшлик куфр сабабли ўлдирилмайди, яъни ўша кундан кейин қурайшлик кофир бўлиши бўлмайди; қасос (қавад)га келсак, у ўлдирилади.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ يَعْنِي : ابْنَ حَازِمٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ عُمَيْرٍ ، حَدَّثَنِي إِيَادُ بْنُ لَقِيطٍ ، عَنْ أَبِي رِمْثَةَ ، قَالَ : قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ وَمَعِيَ ابْنٌ لِي، وَلَمْ نَكُنْ رَأَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. فَأَتَيْتُهُ، فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَيْهِ ثَوْبَانِ أَخْضَرَانِ. فَلَمَّا رَأَيْتُهُ عَرَفْتُهُ بِالصِّفَةِ، فَأَتَيْتُهُ، فَقَالَ : " مَنْ هَذَا الَّذِي مَعَكَ؟ ". قُلْتُ : ابْنِي وَرَبِّ الْكَعْبَةِ، فَقَالَ : " ابْنُكَ؟ "، فَقُلْتُ : أَشْهَدُ بِهِ. قَالَ : " فَإِنَّ ابْنَكَ هَذَا لَا يَجْنِي عَلَيْكَ وَلَا تَجْنِي عَلَيْهِ "

Abu Rimsa (roziyallohu anhu) aytadi: Madinaga bir oʻgʻlim bilan birga keldim, biz Rasululloh ﷺni koʻrmagan edik. Bas, u zotning huzurlariga bordim. Rasululloh ﷺ ustlarida ikkita yashil kiyim bilan chiqdilar. Men u zotni koʻrganimda, sifatlaridan tanidim va oldilariga bordim. Shunda u zot: «Sen bilan birga boʻlgan bu kim?» dedilar. Men: «Kaʼbaning Rabbiga qasamki, oʻgʻlim», dedim. U zot: «Oʻgʻlingmi?» dedilar. Men: «Bunga guvohlik beraman», dedim. U zot: «Albatta, sening mana bu oʻgʻling sening jinoyating uchun, sen esa uning jinoyati uchun javobgar boʻlmaysan», dedilar.Абу Римса (розияллоҳу анҳу) айтади: Мадинага бир ўғлим билан бирга келдим, биз Расулуллоҳ ﷺни кўрмаган эдик. Бас, у зотнинг ҳузурларига бордим. Расулуллоҳ ﷺ устларида иккита яшил кийим билан чиқдилар. Мен у зотни кўрганимда, сифатларидан танидим ва олдиларига бордим. Шунда у зот: «Сен билан бирга бўлган бу ким?» дедилар. Мен: «Каъбанинг Раббига қасамки, ўғлим», дедим. У зот: «Ўғлингми?» дедилар. Мен: «Бунга гувоҳлик бераман», дедим. У зот: «Албатта, сенинг мана бу ўғлинг сенинг жиноятинг учун, сен эса унинг жинояти учун жавобгар бўлмайсан», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ إِيَادٍ ، حَدَّثَنَا إِيَادٌ ، عَنْ أَبِي رِمْثَةَ ، قَالَ : انْطَلَقْتُ مَعَ أَبِي نَحْوَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ لِأَبِي : " ابْنُكَ هَذَا؟ "، فَقَالَ : إِي وَرَبِّ الْكَعْبَةِ. قَالَ : " حَقًّا؟ ". قَالَ : " أَشْهَدُ بِهِ ". قَالَ : فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَاحِكًا مِنْ ثَبَتِ شَبَهِي فِي أَبِي وَمِنْ حَلِفِ أَبِي عَلَي، فَقَالَ : " إِنَّ ابْنَكَ هَذَا لَا يَجْنِي عَلَيْكَ وَلَا تَجْنِي عَلَيْهِ ". قَالَ : وَقَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : # وَلا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى سورة الأنعام آية 164 #

Abu Rimsa (roziyallohu anhu) aytadi: Otam bilan birga Rasululloh ﷺ tomon bordim. Soʻng u zot otamga: «Mana shu oʻgʻlingmi?» dedilar. (Otam): «Ha, Kaʼbaning Rabbiga qasamki (shundaydir)», dedi. (U zot): «Rostmi?» dedilar. (Otam): «Bunga guvohlik beraman», dedi. (Abu Rimsa) aytadi: Shunda Rasululloh ﷺ mening otamga oʻxshashligimning aniqligidan va otamning men haqimda qasam ichganidan kulib jilmaydilar. Soʻng: «Albatta, sening mana bu oʻgʻling sening jinoyating uchun, sen esa uning jinoyati uchun javobgar boʻlmaysan», dedilar. (Abu Rimsa) aytdi: Va Rasululloh ﷺ: {Bironta gunohkor jon boshqasining gunohini koʻtarmaydi} (Anʼom, 164) oyatini oʻqidilar.Абу Римса (розияллоҳу анҳу) айтади: Отам билан бирга Расулуллоҳ ﷺ томон бордим. Сўнг у зот отамга: «Мана шу ўғлингми?» дедилар. (Отам): «Ҳа, Каъбанинг Раббига қасамки (шундайдир)», деди. (У зот): «Ростми?» дедилар. (Отам): «Бунга гувоҳлик бераман», деди. (Абу Римса) айтади: Шунда Расулуллоҳ ﷺ менинг отамга ўхшашлигимнинг аниқлигидан ва отамнинг мен ҳақимда қасам ичганидан кулиб жилмайдилар. Сўнг: «Албатта, сенинг мана бу ўғлинг сенинг жиноятинг учун, сен эса унинг жинояти учун жавобгар бўлмайсан», дедилар. (Абу Римса) айтди: Ва Расулуллоҳ ﷺ: {Биронта гуноҳкор жон бошқасининг гуноҳини кўтармайди} (Анъом, 164) оятини ўқидилар.