حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ ، وَأَبُو نُعَيْمٍ ، قَالَا : حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ هَارُونَ بْنِ رِئَابٍ ، حَدَّثَنِي كِنَانَةُ بْنُ نُعَيْمٍ ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍ الْهِلَالِيِّ ، قَالَ : تَحَمَّلْتُ بِحَمَالَةٍ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْأَلُهُ فِيهَا، فَقَالَ : " أَقِمْ يَا قَبِيصَةُ حَتَّى تَأْتِيَنَا الصَّدَقَةُ، فَنَأْمُرَ لَكَ بِهَا "، ثُمَّ قَالَ : " يَا قَبِيصَةُ إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لَا تَحِلُّ إِلَّا لِأَحَدِ ثَلَاثَةٍ : رَجُلٍ تَحَمَّلَ حَمَالَةً فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ، فَسَأَلَ حَتَّى يُصِيبَهَا، ثُمَّ يُمْسِكَ. وَرَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ فَاجْتَاحَتْ مَالَهُ، فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ، فَسَأَلَ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ أَوْ قَالَ : سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ . وَرَجُلٍ أَصَابَتْهُ فَاقَةٌ حَتَّى يَقُولَ ثَلَاثَةٌ مِنْ ذَوِي الْحِجَى مِنْ قَوْمِهِ : قَدْ أَصَابَ فُلَانًا الْفَاقَةُ، فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ، فَسَأَلَ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ، أَوْ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ، ثُمَّ يُمْسِكَ، وَمَا سِوَاهُنَّ مِنْ الْمَسْأَلَةِ سُحْتٌ يَا قَبِيصَةُ يَأْكُلُهَا صَاحِبُهَا سُحْتًا "
Qabiysa ibn Muxoriq al-Hiloliy (roziyallohu anhu) aytadilar: Men (odamlar orasidagi nizoni bartaraf etish uchun) bir tovon (mol berish) majburiyatini zimmamga oldim. Soʻngra Nabiy ﷺ huzurlariga keldim. U zot: «Ey Qabiysa, sadaqa kelguncha shoshilmay turgin, soʻng uni senga (berishni) buyuramiz», dedilar. Keyin: «Ey Qabiysa, (boshqalardan biror narsa) soʻrash faqat uch kishidan biriga halol boʻladi: bir kishi (boshqalar uchun) tovon majburiyatini oʻz zimmasiga olibdi — unga soʻrash halol boʻladi, toki uni (oʻtab) topgunicha soʻraydi, soʻng (soʻrashni) toʻxtatadi. Yana bir kishiga ofat yetib, moli halok boʻlibdi — unga soʻrash halol boʻladi, toki turmushni tiklaydigan narsani topgunicha (yoki: turmushni qoplaydigan narsani topgunicha) soʻraydi. Yana bir kishiga qattiq muhtojlik yetibdi — toki uning qavmidan aqlli uch kishi: ‹Falon kishiga muhtojlik yetdi›, deb (guvohlik) aytguncha, unga soʻrash halol boʻladi, toki turmushni tiklaydigan narsani — yoki turmushni qoplaydigan narsani — topgunicha soʻraydi, soʻng (soʻrashni) toʻxtatadi. Bulardan boshqa soʻrash esa, ey Qabiysa, harom (mol) boʻlib, uni egasi harom yeb (oʻzlashtiribdi)», dedilar.Қабийса ибн Мухориқ ал-Ҳилолий (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен (одамлар орасидаги низони бартараф этиш учун) бир товон (мол бериш) мажбуриятини зиммамга олдим. Сўнгра Набий ﷺ ҳузурларига келдим. У зот: «Эй Қабийса, садақа келгунча шошилмай тургин, сўнг уни сенга (беришни) буюрамиз», дедилар. Кейин: «Эй Қабийса, (бошқалардан бирор нарса) сўраш фақат уч кишидан бирига ҳалол бўлади: бир киши (бошқалар учун) товон мажбуриятини ўз зиммасига олибди — унга сўраш ҳалол бўлади, токи уни (ўтаб) топгунича сўрайди, сўнг (сўрашни) тўхтатади. Яна бир кишига офат етиб, моли ҳалок бўлибди — унга сўраш ҳалол бўлади, токи турмушни тиклайдиган нарсани топгунича (ёки: турмушни қоплайдиган нарсани топгунича) сўрайди. Яна бир кишига қаттиқ муҳтожлик етибди — токи унинг қавмидан ақлли уч киши: ‹Фалон кишига муҳтожлик етди›, деб (гувоҳлик) айтгунча, унга сўраш ҳалол бўлади, токи турмушни тиклайдиган нарсани — ёки турмушни қоплайдиган нарсани — топгунича сўрайди, сўнг (сўрашни) тўхтатади. Булардан бошқа сўраш эса, эй Қабийса, ҳаром (мол) бўлиб, уни эгаси ҳаром еб (ўзлаштирибди)», дедилар.