نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلالٍ ، عَنْ عُتْبَةَ بْنِ أَبِي عُتْبَةَ ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّهُ قِيلَ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ : حَدِّثْنَا مِنْ شَأْنِ سَاعَةِ الْعُسْرَةِ ، فَقَالَ عُمَرُ : خَرَجْنَا إِلَى تَبُوكَ فِي قَيْظٍ شَدِيدٍ ، فَنَزَلْنَا مَنْزِلا أَصَابَنَا فِيهِ عَطِشٌ ، حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّ رِقَابَنَا سَتَنْقَطِعُ ، حَتَّى أَنْ كَانَ الرَّجُلُ لَيَذْهَبُ يَلْتَمِسُ الْمَاءَ فَلا يَرْجِعُ حَتَّى يَظُنَّ أَنَّ رَقَبَتَهُ سَتَنْقَطِعُ ، حَتَّى إِنَّ الرَّجُلَ يَنْحَرُ بَعِيرَهُ ، فَيَعْصِرُ فَرْثَهُ فَيَشْرَبُهُ ، وَيَجْعَلُ مَا بَقِيَ عَلَى كَبِدِهِ ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ عَوَّدَكَ فِي الدُّعَاءِ خَيْرًا ، فَادْعُ لَنَا ، فَقَالَ : " أَتُحِبُّ ذَلِكَ ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ ، فَرَفَعَ يَدَهُ فَلَمْ يُرْجِعْهُمَا حَتَّى قَالَتِ السَّمَاءُ فَأَظْلَمَتْ ، ثُمَّ سَكَبَتْ ، فَمَلَئُوا مَا مَعَهُمْ ، ثُمَّ ذَهَبْنَا نَنْظُرُ فَلَمْ نَجِدْهَا جَازَتِ الْعَسْكَرَ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَلَوْ كَانَ مَاءُ الْفَرْثِ إِذَا عُصِرَ نَجِسًا ، لَمْ يَجُزْ لِلْمَرْءِ أَنْ يَجْعَلَهُ عَلَى كَبِدِهِ فَيَنْجُسَ بَعْضُ بَدَنِهِ ، وَهُوَ غَيْرُ وَاجِدٍ لِمَاءٍ طَاهِرٍ يَغْسِلُ مَوْضِعَ النَّجَسِ مِنْهُ ، فَأَمَّا شُرْبُ الْمَاءِ النَّجِسِ عِنْدَ خَوْفِ التَّلَفِ إِنْ لَمْ يَشْرَبْ ذَلِكَ الْمَاءَ ، فَجَائِزٌ إِحْيَاءُ النَّفْسِ بِشُرْبِ مَاءٍ نَجِسٍ ، إِذِ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ أَبَاحَ عِنْدَ الاضْطِرَارِ إِحْيَاءَ النَّفْسِ بِأَكْلِ الْمَيْتَةِ وَالدَّمِ وَلَحْمِ الْخِنْزِيرِ إِذَا خِيفَ التَّلَفَ إِنْ لَمْ يَأْكُلْ ذَلِكَ ، وَالْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ نَجَسٌ مُحَرَّمٌ عَلَى الْمُسْتَغْنِي عَنْهُ ، مُبَاحٌ لِلْمُضْطَرِّ إِلَيْهِ لإِحْيَاءِ النَّفْسِ بِأَكْلِهِ ، فَكَذَلِكَ جَائِزٌ لِلْمُضْطَرِّ إِلَى الْمَاءِ النَّجِسِ أَنْ يُحْيِيَ نَفْسَهُ بِشُرْبِ مَاءٍ نَجِسٍ إِذَا خَافَ التَّلَفَ عَلَى نَفْسِهِ بِتَرْكِ شُرْبِهِ ، فَأَمَّا أَنْ يَجْعَلَ مَاءً نَجِسًا عَلَى بَعْضِ بَدَنِهِ ، الْعِلْمُ مُحِيطٌ أَنَّهُ إِنْ لَمْ يَجْعَلْ ذَلِكَ الْمَاءَ النَّجِسَ عَلَى بَدَنِهِ لَمْ يَخَفِ التَّلَفَ عَلَى نَفْسِهِ ، وَلا كَانَ فِي إِمْسَاسِ ذَلِكَ الْمَاءِ النَّجِسِ بَعْضَ بَدَنِهِ إِحْيَاءَ نَفْسِهِ بِذَلِكَ ، وَلا عِنْدَهُ مَاءٌ طَاهِرٌ يَغْسِلُ مَا نَجُسَ مِنْ بَدَنِهِ بِذَلِكَ الْمَاءِ فَهَذَا غَيْرُ جَائِزٍ ، وَلا وَاسِعٍ لأَحَدٍ فِعْلُهُ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattobga: «Bizga qiyinchilik soati haqida gapirib bering», deyildi. Umar dedi: Biz qattiq jaziramada Tabukka chiqdik. Bir manzilga tushdik, u yerda bizni shunday chanqoq tutdiki, hatto boʻyinlarimiz uzilib ketadi deb oʻyladik. Hattoki kishi suv izlab ketar, boʻyni uzilib ketadi deb oʻylagunicha qaytmas edi. Hattoki kishi tuyasini soʻyib, ichidagini siqib (suvini) ichar, qolganini koʻksiga qoʻyar edi. Shunda Abu Bakr as-Siddiq: «Yo Rasululloh, Alloh Sizni duoda yaxshilikka odatlantirgan, bizga duo qiling», dedi. U zot: «Buni istaysanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Bas, u zot qoʻlini koʻtardilar va uni tushirmasdanoq osmon (bulut bilan) qorongʻilashdi, soʻng quyib yubordi. Odamlar oʻzlari bilan bor (idish)larni toʻldirdilar. Soʻng biz borib qaradik — (yomgʻirning) lashkardan nariga oʻtganini koʻrmadik. Abu Bakr aytdi: Agar qorin ichidagi siqib olingan suv najas boʻlganida, kishiga uni koʻksiga qoʻyib, badanining bir qismini najas qilishi joiz boʻlmas edi — vaholanki uning huzurida najas tekkan joyni yuvadigan pok suv yoʻq edi. Ammo, agar ichmasa halok boʻlishdan qoʻrqqan paytda najas suvni ichishga kelsak — najas suv ichib jonni saqlab qolish joizdir; chunki Alloh azza va jalla zarurat paytida, agar yemasa halokatdan qoʻrqilsa, oʻlaksa, qon va choʻchqa goʻshtini yeb jonni saqlashni muboh qilgan. Holbuki oʻlaksa, qon va choʻchqa goʻshti najas boʻlib, ularga muhtoj boʻlmagan kishiga harom, zarurat yuzasidan muhtoj boʻlgan kishiga esa jonini saqlash uchun yeyishi mubohdir. Xuddi shuningdek, najas suvga zarurat qolgan kishiga, uni ichmaslik bilan joniga halokat yetishidan qoʻrqsa, najas suv ichib jonini saqlash joizdir. Ammo najas suvni badanining bir qismiga surtishga kelsak — bilib turibdiki, agar u oʻsha najas suvni badaniga surtmasa, joniga halokat yetishidan qoʻrqmaydi, oʻsha najas suvni badanining bir qismiga tekkizishida jonini saqlash ham yoʻq, huzurida badanidan najas boʻlgan joyni yuvadigan pok suv ham yoʻq — bas, bu joiz emas va hech kimga buni qilish keng emas.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттобга: «Бизга қийинчилик соати ҳақида гапириб беринг», дейилди. Умар деди: Биз қаттиқ жазирамада Табукка чиқдик. Бир манзилга тушдик, у ерда бизни шундай чанқоқ тутдики, ҳатто бўйинларимиз узилиб кетади деб ўйладик. Ҳаттоки киши сув излаб кетар, бўйни узилиб кетади деб ўйлагунича қайтмас эди. Ҳаттоки киши туясини сўйиб, ичидагини сиқиб (сувини) ичар, қолганини кўксига қўяр эди. Шунда Абу Бакр ас-Сиддиқ: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ Сизни дуода яхшиликка одатлантирган, бизга дуо қилинг», деди. У зот: «Буни истайсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Бас, у зот қўлини кўтардилар ва уни туширмасданоқ осмон (булут билан) қоронғилашди, сўнг қуйиб юборди. Одамлар ўзлари билан бор (идиш)ларни тўлдирдилар. Сўнг биз бориб қарадик — (ёмғирнинг) лашкардан нарига ўтганини кўрмадик. Абу Бакр айтди: Агар қорин ичидаги сиқиб олинган сув нажас бўлганида, кишига уни кўксига қўйиб, баданининг бир қисмини нажас қилиши жоиз бўлмас эди — ваҳоланки унинг ҳузурида нажас теккан жойни ювадиган пок сув йўқ эди. Аммо, агар ичмаса ҳалок бўлишдан қўрққан пайтда нажас сувни ичишга келсак — нажас сув ичиб жонни сақлаб қолиш жоиздир; чунки Аллоҳ азза ва жалла зарурат пайтида, агар емаса ҳалокатдан қўрқилса, ўлакса, қон ва чўчқа гўштини еб жонни сақлашни мубоҳ қилган. Ҳолбуки ўлакса, қон ва чўчқа гўшти нажас бўлиб, уларга муҳтож бўлмаган кишига ҳаром, зарурат юзасидан муҳтож бўлган кишига эса жонини сақлаш учун ейиши мубоҳдир. Худди шунингдек, нажас сувга зарурат қолган кишига, уни ичмаслик билан жонига ҳалокат етишидан қўрқса, нажас сув ичиб жонини сақлаш жоиздир. Аммо нажас сувни баданининг бир қисмига суртишга келсак — билиб турибдики, агар у ўша нажас сувни баданига суртмаса, жонига ҳалокат етишидан қўрқмайди, ўша нажас сувни баданининг бир қисмига теккизишида жонини сақлаш ҳам йўқ, ҳузурида баданидан нажас бўлган жойни ювадиган пок сув ҳам йўқ — бас, бу жоиз эмас ва ҳеч кимга буни қилиш кенг эмас.