حَدَّثَنَا أَبُو يَعْقُوبَ يُوسُفُ بْنُ وَاضِحٍ الْهَاشِمِيُّ ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ ، قَالَ : قُلْتُ : يَعْنِي لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ : يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، إِنَّ أَقْوَامًا يَزْعُمُونَ أَنْ لَيْسَ قَدَرٌ ، قَالَ : هَلْ عِنْدَنَا مِنْهُمْ أَحَدٌ ؟ قُلْتُ : لا ، قَالَ : فَأَبْلِغْهُمْ عَنِّي إِذَا لَقِيتَهُمْ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ يَبْرَأُ إِلَى اللَّهِ مِنْكُمْ ، وَأَنْتُمْ بُرَآءُ مِنْهُ ، ثُمَّ قَالَ : حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ، قَالَ : بَيْنَمَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أُنَاسٍ ، إِذْ جَاءَ رَجُلٌ لَيْسَ عَلَيْهِ سَحْنَاءُ سَفَرٍ ، وَلَيْسَ مِنْ أَهْلِ الْبَلَدِ يَتَخَطَّى حَتَّى وَرَدَ ، فَجَلَسَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : يَا مُحَمَّدُ مَا الإِسْلامُ ؟ قَالَ : " الإِسْلامُ أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ، وَأَنْ تُقِيمَ الصَّلاةَ ، وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ ، وَتَحُجَّ الْبَيْتَ وَتَعْتَمِرَ ، وَتَغْتَسِلَ مِنَ الْجَنَابَةِ ، وَأَنْ تُتِمَّ الْوُضُوءَ ، وَتَصُومَ رَمَضَانَ " ، قَالَ : فَإِذَا فَعَلْتُ ذَلِكَ فَأَنَا مُسْلِمٌ ؟ قَالَ : " نَعَمْ " ، قَالَ : صَدَقْتَ . وَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ فِي السُّؤَالِ عَنِ الإِيمَانِ وَالإِحْسَانِ وَالسَّاعَةِ

Yahyo ibn Yaʼmar aytdi: Men Abdulloh ibn Umarga: «Ey Abu Abdurahmon, baʼzi qavmlar qadar yoʻq, deb daʼvo qilmoqdalar», dedim. U: «Bizning oldimizda ulardan biror kishi bormi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Bas, ularni uchratganingda mendan ularga yetkaz: Ibn Umar Allohga (yuzlanib) sizlardan voz kechadi, sizlar ham undan voz kechgansizlar», dedi. Soʻng u dedi: Menga Umar ibn al-Xattob rivoyat qilib aytdi: Biz Rasululloh ﷺ ning huzurlarida bir necha kishilar orasida oʻtirgan edik. Shu payt bir kishi keldi — unda safar alomati yoʻq, u shu shahar ahlidan ham emas edi — u (odamlarni) yorib oʻtdi va kelib Rasululloh ﷺ ning oldilariga oʻtirdi-da: «Ey Muhammad, Islom nima?» dedi. U zot: «Islom — Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli deb guvohlik berishing, namozni toʻkis ado etishing, zakot berishing, Baytni haj qilishing va umra qilishing, janobatdan gʻusl qilishing, tahoratni mukammal qilishing va Ramazonda roʻza tutishingdir», dedilar. U: «Agar buni qilsam, men musulmonmanmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Rost aytding», dedi. Va u imon, ehson hamda soat (qiyomat) haqidagi soʻrov borasida hadisni toʻlaligicha zikr qildi.Яҳё ибн Яъмар айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Умарга: «Эй Абу Абдураҳмон, баъзи қавмлар қадар йўқ, деб даъво қилмоқдалар», дедим. У: «Бизнинг олдимизда улардан бирор киши борми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Бас, уларни учратганингда мендан уларга етказ: Ибн Умар Аллоҳга (юзланиб) сизлардан воз кечади, сизлар ҳам ундан воз кечгансизлар», деди. Сўнг у деди: Менга Умар ибн ал-Хаттоб ривоят қилиб айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларида бир неча кишилар орасида ўтирган эдик. Шу пайт бир киши келди — унда сафар аломати йўқ, у шу шаҳар аҳлидан ҳам эмас эди — у (одамларни) ёриб ўтди ва келиб Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига ўтирди-да: «Эй Муҳаммад, Ислом нима?» деди. У зот: «Ислом — Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули деб гувоҳлик беришинг, намозни тўкис адо этишинг, закот беришинг, Байтни ҳаж қилишинг ва умра қилишинг, жанобатдан ғусл қилишинг, таҳоратни мукаммал қилишинг ва Рамазонда рўза тутишингдир», дедилар. У: «Агар буни қилсам, мен мусулмонманми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Рост айтдинг», деди. Ва у имон, эҳсон ҳамда соат (қиёмат) ҳақидаги сўров борасида ҳадисни тўлалигича зикр қилди.

فَنَظَرْتُ ، فَإِذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ، قَالَ : إِنِّي قَدْ رَأَيْتُكَ جِئْتَ آنِفًا ، قَالَ : " مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ يَتَوَضَّأُ ، فَبَلَغَ الْوُضُوءَ ، ثُمَّ يَقُولُ : أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدَهُ وَرَسُولَهُ ، إِلا فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ الثَّمَانِيَةُ ، يَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاءَ " ، هَذَا حَدِيثُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ . نا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ فِي عَقِبِ حَدِيثِهِ ، قَالَ ابْنُ وَهْبٍ ، قَالَ : قَالَ مُعَاوِيَةُ : وَحَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ يَزِيدَ ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلانِيِّ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ، بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي عُثْمَانَ ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ ، عَنْ عُقْبَةَ

Men qaradim — bu Umar ibn al-Xattob edi. U: «Men seni hozirgina kelganingni koʻrdim», dedi. (Rasululloh ﷺ): «Sizlardan hech bir kishi tahorat qilib, tahoratni (toʻla) yetkazsa, soʻng: ‹Ashhadu an la ilaha illalloh va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluhu› desa, illo unga jannatning sakkiz eshigi ochiladi — ularning qaysisidan xohlasa, oʻshandan kiradi», dedilar. Bu Abdurrahmon ibn Mahdiyning hadisidir. Bizga Bahr ibn Nasr oʻz hadisining ortidan aytdi: Ibn Vahb aytdi: Muoviya aytdi: Menga Robiʼa ibn Yazid Abu Idris al-Xavloniydan, u Uqba ibn Omirdan — Abu Usmonning Jubayr ibn Nufayrdan, u Uqbadan (rivoyat qilgan) hadisi kabi — rivoyat qildi.Мен қарадим — бу Умар ибн ал-Хаттоб эди. У: «Мен сени ҳозиргина келганингни кўрдим», деди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Сизлардан ҳеч бир киши таҳорат қилиб, таҳоратни (тўла) етказса, сўнг: ‹Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу› деса, илло унга жаннатнинг саккиз эшиги очилади — уларнинг қайсисидан хоҳласа, ўшандан киради», дедилар. Бу Абдурраҳмон ибн Маҳдийнинг ҳадисидир. Бизга Баҳр ибн Наср ўз ҳадисининг ортидан айтди: Ибн Ваҳб айтди: Муовия айтди: Менга Робиъа ибн Язид Абу Идрис ал-Хавлонийдан, у Уқба ибн Омирдан — Абу Усмоннинг Жубайр ибн Нуфайрдан, у Уқбадан (ривоят қилган) ҳадиси каби — ривоят қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ . ح وَثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، ثنا أَبُو أُسَامَةَ . ح وَثنا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، ثنا سُفْيَانُ ، كُلُّهُمْ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَبَانَ ، أَنَّهُ أَخْبَرَ ، قَالَ : رَأَيْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ دَعَا بِوَضُوءٍ ، فَتَوَضَّأَ عَلَى الْبَلاطِ ، فَقَالَ : أُحَدِّثُكُمْ بِحَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " مَنْ تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ وَصَلَّى ، غُفِرَ لَهُ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الصَّلاةِ الأُخْرَى " . هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ

Humron ibn Abon xabar berib aytdi: Men Usmon ibn Affonning tahorat (suvi)ni soʻraganini koʻrdim; u tosh yotqizilgan joyda tahorat qildi-da: «Sizlarga Rasululloh ﷺ dan eshitgan bir hadisimni aytib beraymi?» dedi. Soʻng u: Men Rasululloh ﷺ ning: «Kim tahorat qilib, tahoratini goʻzal (mukammal) qilsa va namoz oʻqisa, uning oʻsha (namoz) bilan keyingi namoz orasidagi (gunohlari) magʻfirat qilinadi», deganlarini eshitdim, dedi. Bu — Yahyo ibn Said hadisining lafzidir.Ҳумрон ибн Абон хабар бериб айтди: Мен Усмон ибн Аффоннинг таҳорат (суви)ни сўраганини кўрдим; у тош ётқизилган жойда таҳорат қилди-да: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бир ҳадисимни айтиб берайми?» деди. Сўнг у: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Ким таҳорат қилиб, таҳоратини гўзал (мукаммал) қилса ва намоз ўқиса, унинг ўша (намоз) билан кейинги намоз орасидаги (гуноҳлари) мағфират қилинади», деганларини эшитдим, деди. Бу — Яҳё ибн Саид ҳадисининг лафзидир.

ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ . ح وَأَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ ، أَنَّ ابْنَ وَهْبٍ أَخْبَرَهُمْ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي يُونُسُ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَزِيدَ اللَّيْثِيَّ أَخْبَرَهُ ، أَنَّ حُمْرَانَ مَوْلَى عُثْمَانَ أَخْبَرَهُ ، أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ دَعَا يَوْمًا بِوَضُوءٍ ، فَتَوَضَّأَ ، فَغَسَلَ كَفَّيْهِ ثَلاثَ مَرَّاتٍ وَاسْتَنْثَرَ ، ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى إِلَى الْمِرْفَقِ ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُسْرَى مِثْلَ ذَلِكَ ، ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ ، ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَهُ الْيُمْنَى إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى مِثْلَ ذَلِكَ ، ثُمَّ قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ نَحْوَ وُضُوئِي هَذَا ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ تَوَضَّأَ نَحْوَ وُضُوئِي هَذَا ، ثُمَّ قَامَ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ لا يُحَدِّثُ فِيهِمَا نَفْسَهُ ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : وَكَانَ عُلَمَاؤُنَا ، يَقُولُونَ : هَذَا الْوُضُوءُ أَسْبَغُ مَا يَتَوَضَّأَ بِهِ أَحَدٌ لِلصَّلاةِ

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir kuni tahorat (suvi)ni soʻradi-da, tahorat qildi: ikki kaftini uch marta yuvdi va burnini qoqdi (suv tortib tozaladi); soʻng yuzini uch marta yuvdi; soʻng oʻng qoʻlini tirsagigacha uch marta yuvdi; soʻng chap qoʻlini ham shunday (yuvdi); soʻng boshiga mash tortdi; soʻng oʻng oyogʻini toʻpigʻigacha uch marta yuvdi; soʻng chapini ham shunday yuvdi. Soʻng: «Men Rasululloh ﷺ ning mana shu tahoratimga oʻxshash tahorat qilganlarini koʻrdim», dedi. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Kim mana shu tahoratimga oʻxshash tahorat qilsa, soʻng turib, ikki rakaat (namoz) oʻqisa — ularda oʻziga (boshqa narsani) gapirmasa —, uning oʻtgan gunohi magʻfirat qilinadi», dedilar. Ibn Shihob dedi: Bizning ulamolarimiz: «Bu tahorat — namoz uchun qilinadigan tahoratlarning eng mukammali (asbagʻi)dir», der edilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир куни таҳорат (суви)ни сўради-да, таҳорат қилди: икки кафтини уч марта ювди ва бурнини қоқди (сув тортиб тозалади); сўнг юзини уч марта ювди; сўнг ўнг қўлини тирсагигача уч марта ювди; сўнг чап қўлини ҳам шундай (ювди); сўнг бошига маш тортди; сўнг ўнг оёғини тўпиғигача уч марта ювди; сўнг чапини ҳам шундай ювди. Сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг мана шу таҳоратимга ўхшаш таҳорат қилганларини кўрдим», деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мана шу таҳоратимга ўхшаш таҳорат қилса, сўнг туриб, икки ракаат (намоз) ўқиса — уларда ўзига (бошқа нарсани) гапирмаса —, унинг ўтган гуноҳи мағфират қилинади», дедилар. Ибн Шиҳоб деди: Бизнинг уламоларимиз: «Бу таҳорат — намоз учун қилинадиган таҳоратларнинг энг мукаммали (асбағи)дир», дер эдилар.

ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا تَوَضَّأَ الْعَبْدُ الْمُسْلِمُ أَوِ الْمُؤْمِنُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ، خَرَجَتْ مِنْ وَجْهِهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ نَظَرَ إِلَيْهَا بِعَيْنَيْهِ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ ، فَإِذَا غَسَلَ يَدَيْهِ خَرَجَ مِنْ يَدَيْهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ كَانَ بَطَشَتْهَا يَدَاهُ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ ، فَإِذَا غَسَلَ رِجْلَيْهِ خَرَجَتْ كُلُّ خَطِيئَةٍ مَشَتْهَا رِجْلاهُ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ حَتَّى يَخْرُجَ نَقِيًّا مِنَ الذُّنُوبِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon — yoki moʻmin — banda tahorat qilib, yuzini yuvganda, yuzidan — koʻzlari bilan qaragan har bir xato (gunoh) — suv bilan, yoki suvning oxirgi tomchisi bilan — chiqib ketadi. Qoʻllarini yuvganda, qoʻllaridan — qoʻllari (bilan) ushlagan (qilgan) har bir xato — suv bilan, yoki suvning oxirgi tomchisi bilan — chiqib ketadi. Oyoqlarini yuvganda, oyoqlari (bilan) yurgan (borgan) har bir xato — suv bilan, yoki suvning oxirgi tomchisi bilan — chiqib ketadi — toki u gunohlardan pok (toza) boʻlib chiqadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон — ёки мўмин — банда таҳорат қилиб, юзини ювганда, юзидан — кўзлари билан қараган ҳар бир хато (гуноҳ) — сув билан, ёки сувнинг охирги томчиси билан — чиқиб кетади. Қўлларини ювганда, қўлларидан — қўллари (билан) ушлаган (қилган) ҳар бир хато — сув билан, ёки сувнинг охирги томчиси билан — чиқиб кетади. Оёқларини ювганда, оёқлари (билан) юрган (борган) ҳар бир хато — сув билан, ёки сувнинг охирги томчиси билан — чиқиб кетади — токи у гуноҳлардан пок (тоза) бўлиб чиқади», дедилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ ، ثنا الْعَلاءُ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ . ح وَحَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ ، ثنا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، ثنا رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ ، ثنا الْعَلاءُ . ح وَحَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ ، عَنِ الْعَلاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلا أَدُلُّكُمْ عَلَى مَا يَمْحُو اللَّهُ بِهِ الْخَطَايَا ، وَيَرْفَعُ بِهِ الدَّرَجَاتِ ؟ ! " قَالُوا : بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ، قَالَ : " إِسْبَاغُ الْوُضُوءِ عَلَى الْمَكَارِهِ ، وَكَثْرَةُ الْخُطَا إِلَى الْمَسَاجِدِ ، وَانْتِظَارُ الصَّلاةِ بَعْدَ الصَّلاةِ ، فَذَلِكُمُ الرِّبَاطُ ، فَذَلِكُمُ الرِّبَاطُ " . لَفْظًا وَاحِدًا ، غَيْرُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ حُجْرٍ ، قَالَ : فَذَلِكُمُ الرِّبَاطُ مَرَّةً ، وَقَالَ يُونُسُ فِي حَدِيثِهِ : أَلا أُخْبِرُكُمْ بِمَا يَمْحُو اللَّهُ بِهِ الْخَطَايَا ، وَلَمْ يَقُلْ : قَالُوا : بَلَى

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlarga Alloh u (sabab)li xatolarni (gunohlarni) oʻchiradigan va u (sabab)li darajalarni koʻtaradigan narsani koʻrsatmaymi?» dedilar. Ular: «Ha (koʻrsating), ey Allohning Rasuli» dedilar. U zot: «Mashaqqatlarga (qaramay) tahoratni mukammal (asbagʻ) qilish, masjidlar tomon (qoʻyiladigan) qadamlarning koʻpligi va (bir) namozdan keyin (yana boshqa) namozni kutish — ana shu — ribot (sarhadda navbatchilik kabi savobli amal)dir, ana shu — ribotdir», dedilar. (Ularning) lafzi bir xil; faqat Ali ibn Hujr: «ana shu — ribotdir» deb bir marta aytdi. Yunus esa oʻz hadisida: «Sizlarga Alloh u (sabab)li xatolarni oʻchiradigan narsani xabar bermaymi?» dedi va: «Ular: ‹Ha› dedilar» demadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга Аллоҳ у (сабаб)ли хатоларни (гуноҳларни) ўчирадиган ва у (сабаб)ли даражаларни кўтарадиган нарсани кўрсатмайми?» дедилар. Улар: «Ҳа (кўрсатинг), эй Аллоҳнинг Расули» дедилар. У зот: «Машаққатларга (қарамай) таҳоратни мукаммал (асбағ) қилиш, масжидлар томон (қўйиладиган) қадамларнинг кўплиги ва (бир) намоздан кейин (яна бошқа) намозни кутиш — ана шу — рибот (сарҳадда навбатчилик каби савобли амал)дир, ана шу — риботдир», дедилар. (Уларнинг) лафзи бир хил; фақат Али ибн Ҳужр: «ана шу — риботдир» деб бир марта айтди. Юнус эса ўз ҳадисида: «Сизларга Аллоҳ у (сабаб)ли хатоларни ўчирадиган нарсани хабар бермайми?» деди ва: «Улар: ‹Ҳа› дедилар» демади.

ثنا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ ، ثنا الْعَلاءُ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . ح وَحَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ حَدَّثَهُ ، عَنِ الْعَلاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . ح وَحَدَّثَنَا بُنْدَارٌ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنِ الْعَلاءِ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى ، قَالَ : حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، قَالَ : سَمِعْتُ الْعَلاءَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . ح وَحَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ ، عَنْ رَوْحِ بْنِ الْقَاسِمِ ، عَنِ الْعَلاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْقُوبَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَقْبَرَةِ ، فَسَلَّمَ عَلَى أَهْلِهَا ، وَقَالَ : " سَلامٌ عَلَيْكُمْ أَهْلَ دَارِ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ ، وَإِنَّا إِنَّ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاحِقُونَ ، وَدِدْتُ أَنَّا قَدْ رَأَيْنَا إِخْوَانَنَا " ، قَالُوا : أَوَلَسْنَا بِإِخْوَانِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : " أَنْتُمْ أَصْحَابِي ، وَإِخْوَانِي قَوْمٌ لَمْ يَأْتُوا بَعْدُ ، وَأَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ " ، قَالُوا : وَكَيْفَ تَعْرِفُ مَنْ لَمْ يَأْتِ بَعْدُ مِنْ أُمَّتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : " أَرَأَيْتُمْ لَوْ أَنَّ رَجُلا لَهُ خَيْلٌ غُرٌّ مُحَجَّلَةٌ بَيْنَ ظَهْرَيْ خَيْلٍ بُهْمٍ دُهْمٍ ، أَلا يَعْرِفُ خَيْلَهُ ؟ " ، قَالُوا : بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ، قَالَ : " فَإِنَّهُمْ يَأْتُونَ غُرًّا مُحَجَّلِينَ مِنْ أَثَرِ الْوُضُوءِ ، وَأَنَا فَرَطُهُمْ عَلَى الْحَوْضِ ، أَلا لَيُذَادَنَّ رِجَالٌ عَنْ حَوْضِي كَمَا يُذَادُ الْبَعِيرُ الضَّالُّ ، أُنَادِيهِمْ أَلا هَلُمَّ ، فَيُقَالَ : إِنَّهُمْ قَدْ أَحْدَثُوا بَعْدَكَ ، وَأَقُولُ سُحْقًا ، سُحْقًا " . هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ ابْنِ عُلَيَّةَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qabristonga chiqib, uning ahliga salom berdilar va: «Assalomu alaykum, ey moʻmin qavmning diyori ahli! Albatta biz ham — Alloh xohlasa — sizlarga qoʻshiluvchimiz. Birodarlarimizni koʻrishni juda istardim», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, biz Sizning birodarlaringiz emasmizmi?» dedilar. U zot: «Sizlar mening ashobimsizlar; birodarlarim esa — hali (dunyoga) kelmagan qavmdir. Men esa havz (boʻyi)da sizlarning faratingiz (peshqadamingiz)man», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, ummatingizdan hali kelmaganlarni qanday taniysiz?» dedilar. U zot: «Aytinglar-chi, agar bir kishining peshonasi va oyoqlari oq (qashqa) otlari qop-qora otlar ichida boʻlsa, u oʻz otlarini tanimaydimi?» dedilar. Ular: «Ha (taniydi), ey Allohning Rasuli» dedilar. U zot: «Bas, albatta ular tahorat asaridan gʻurra-muhajjal holda keladilar; men esa havz (boʻyi)da ularning faratiman. Ogohki, albatta (baʼzi) kishilar mening havzimdan toʻsiladi — xuddi adashgan tuya (haydab) toʻsilgani kabi. Men ularni: ‹Ogoh boʻlinglar, beri kelinglar!› deb chaqiraman. Shunda: ‹Ular sendan keyin (dinni) oʻzgartirdilar› deyiladi. Bas, men: ‹Yiroq boʻlsin, yiroq boʻlsin!› deyman», dedilar. Bu — Ibn Ulayya hadisining lafzidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қабристонга чиқиб, унинг аҳлига салом бердилар ва: «Ассалому алайкум, эй мўмин қавмнинг диёри аҳли! Албатта биз ҳам — Аллоҳ хоҳласа — сизларга қўшилувчимиз. Биродарларимизни кўришни жуда истардим», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз Сизнинг биродарларингиз эмасмизми?» дедилар. У зот: «Сизлар менинг ашобимсизлар; биродарларим эса — ҳали (дунёга) келмаган қавмдир. Мен эса ҳавз (бўйи)да сизларнинг фаратингиз (пешқадамингиз)ман», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, умматингиздан ҳали келмаганларни қандай танийсиз?» дедилар. У зот: «Айтинглар-чи, агар бир кишининг пешонаси ва оёқлари оқ (қашқа) отлари қоп-қора отлар ичида бўлса, у ўз отларини танимайдими?» дедилар. Улар: «Ҳа (танийди), эй Аллоҳнинг Расули» дедилар. У зот: «Бас, албатта улар таҳорат асаридан ғурра-муҳажжал ҳолда келадилар; мен эса ҳавз (бўйи)да уларнинг фаратиман. Огоҳки, албатта (баъзи) кишилар менинг ҳавзимдан тўсилади — худди адашган туя (ҳайдаб) тўсилгани каби. Мен уларни: ‹Огоҳ бўлинглар, бери келинглар!› деб чақираман. Шунда: ‹Улар сендан кейин (динни) ўзгартирдилар› дейилади. Бас, мен: ‹Йироқ бўлсин, йироқ бўлсин!› дейман», дедилар. Бу — Ибн Улайя ҳадисининг лафзидир.

ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ الصَّيْرَفِيُّ الْكُوفِيُّ ، ثنا ابْنُ إِدْرِيسَ ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ ، قَالَ : رَأَيْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَتَوَضَّأُ ، فَجَعَلَ يَبْلُغُ بِالْوَضُوءِ قَرِيبًا مِنْ إِبْطِهِ ، فَقُلْتُ لَهُ ، فَقَالَ : إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " إِنَّ الْحِلْيَةَ تَبْلُغُ مَوَاضِعَ الطُّهُورِ "

Abu Hozim aytdi: Men Abu Hurayraning tahorat qilayotganini koʻrdim; u tahorat (suvi)ni qoʻltigʻiga yaqin joygacha yetkazdi. Men unga (bu haqda) aytdim. U: «Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Albatta (jannat) bezagi tahorat (yetgan) joylargacha yetadi›, deganlarini eshitdim», dedi.Абу Ҳозим айтди: Мен Абу Ҳурайранинг таҳорат қилаётганини кўрдим; у таҳорат (суви)ни қўлтиғига яқин жойгача етказди. Мен унга (бу ҳақда) айтдим. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Албатта (жаннат) безаги таҳорат (етган) жойларгача етади›, деганларини эшитдим», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الذَّارِعُ ، ثنا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ . ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، قَالُوا جَمِيعًا : حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ‏ وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ بُنْدَارٍ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ ، قَالَ : مَرِضَ ابْنُ عَامِرٍ فَجَعَلُوا يُثْنُونَ عَلَيْهِ ، وَابْنُ عُمَرَ سَاكِتٌ ، فَقَالَ : أَمَا إِنِّي لَسْتُ بِأَغَشِّهِمْ ، وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَقْبَلُ اللَّهُ صَلاةً بِغَيْرِ طُهُورٍ ، وَلا صَدَقَةً مِنْ غُلُولٍ "

Musʼab ibn Saʼd aytdi: Ibn Omir kasal boʻldi va (odamlar) uni maqtay boshladilar, Ibn Umar esa jim edi. Soʻng u: «Men ularning eng gʻash koʻruvchisi emasman; lekin Rasululloh ﷺ: ‹Alloh tahoratsiz namozni ham, gʻululdan (xiyonat qilib olingan oʻljadan) sadaqani ham qabul qilmaydi›, dedilar», dedi.Мусъаб ибн Саъд айтди: Ибн Омир касал бўлди ва (одамлар) уни мақтай бошладилар, Ибн Умар эса жим эди. Сўнг у: «Мен уларнинг энг ғаш кўрувчиси эмасман; лекин Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳ таҳоратсиз намозни ҳам, ғулулдан (хиёнат қилиб олинган ўлжадан) садақани ҳам қабул қилмайди›, дедилар», деди.

ثنا الْحَسَنُ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو مُحَمَّدٍ الْقَزَّازُ الْفَارِسِيُّ ، سَكَنَ بَغْدَادَ بِخَبَرٍ غَرِيبِ الإِسْنَادِ ، قَالَ : ثنا غَسَّانُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمَوْصِلِيُّ ، ثنا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُقْبَلُ صَلاةٌ إِلا بِطُهُورٍ ، وَلا صَدَقَةٌ مِنْ غُلُولٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tahoratsiz namoz qabul qilinmaydi; gʻululdan (xiyonat qilib olingan oʻljadan) sadaqa ham (qabul qilinmaydi)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Таҳоратсиз намоз қабул қилинмайди; ғулулдан (хиёнат қилиб олинган ўлжадан) садақа ҳам (қабул қилинмайди)», дедилар.

ثنا أَبُو عَمَّارٍ الْحَسَنُ بْنُ حُرَيْثٍ ، ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ كَثِيرٍ وَهُوَ ابْنُ يَزِيدَ ، عَنِ الْوَلِيدِ وَهُوَ ابْنُ رَبَاحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَقْبَلُ اللَّهُ صَلاةً بِغَيْرِ طُهُورٍ ، وَلا صَدَقَةً مِنْ غُلُولٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Alloh tahoratsiz namozni ham, gʻululdan (xiyonat qilib olingan oʻljadan) sadaqani ham qabul qilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ таҳоратсиз намозни ҳам, ғулулдан (хиёнат қилиб олинган ўлжадан) садақани ҳам қабул қилмайди», дедилар.

ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ ، وَعَمِّي إِسْمَاعِيلُ بْنُ خُزَيْمَةَ ، قَالا : حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُقْبَلُ صَلاةُ أَحَدِكُمْ إِذَا أَحْدَثَ ، حَتَّى يَتَوَضَّأَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizning namozi — hadas qilgan boʻlsa — tahorat olmaguncha qabul qilinmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизнинг намози — ҳадас қилган бўлса — таҳорат олмагунча қабул қилинмайди», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ سُفْيَانَ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى ، ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يَتَوَضَّأُ عِنْدَ كُلِّ صَلاةٍ ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ الْفَتْحِ ، تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ ، وَصَلَّى الصَّلَوَاتِ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ " ، فَقَالَ لَهُ عُمَرُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّكَ فَعَلْتَ شَيْئًا لَمْ تَكُنْ تَفْعَلُهُ ، قَالَ : " إِنِّي عَمْدًا فَعَلْتُهُ يَا عُمَرُ " . هَذَا حَدِيثُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ har namoz uchun tahorat qilar edilar. Fath kuni boʻlganda esa tahorat qilib, maxsilariga mash tortdilar va namozlarni bitta tahorat bilan oʻqidilar. Shunda Umar u zotga: «Ey Allohning Rasuli, Siz ilgari qilmagan bir ishni qildingiz», dedi. U zot: «Ey Umar, men buni ataylab qildim», dedilar. Bu — Abdurahmon ibn Mahdiyning hadisidir.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳар намоз учун таҳорат қилар эдилар. Фатҳ куни бўлганда эса таҳорат қилиб, махсиларига маш тортдилар ва намозларни битта таҳорат билан ўқидилар. Шунда Умар у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, Сиз илгари қилмаган бир ишни қилдингиз», деди. У зот: «Эй Умар, мен буни атайлаб қилдим», дедилар. Бу — Абдураҳмон ибн Маҳдийнинг ҳадисидир.

ثنا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ الدِّرْهَمِيُّ بِخَبَرٍ غَرِيبٍ ، قَالَ : حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاةٍ ، إِلا يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ ، فَإِنَّهُ شُغِلَ ، فَجَمَعَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ بِوَضُوءٍ وَاحِدٍ "

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ har namoz uchun tahorat qilar edilar — Makka fathi kunidan boshqa (kunda). Chunki u kuni u zot mashgʻul boʻlib qoldilar-da, peshin bilan asrni bitta tahorat bilan jamladilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳар намоз учун таҳорат қилар эдилар — Макка фатҳи кунидан бошқа (кунда). Чунки у куни у зот машғул бўлиб қолдилар-да, пешин билан асрни битта таҳорат билан жамладилар.

ثنا أَبُو عَمَّارٍ ، ثنا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاةٍ ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ ، صَلَّى الصَّلَوَاتِ كُلَّهَا بِوَضُوءٍ وَاحِدٍ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : لَمْ يُسْنِدْ هَذَا الْخَبَرَ عَنِ الثَّوْرِيِّ أَحَدٌ نَعْلَمُهُ غَيْرُ الْمُعْتَمِرِ ، وَوَكِيعٍ . رَوَاهُ أَصْحَابُ الثَّوْرِيِّ ، وَغَيْرُهُمَا ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ مُحَارِبٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَإِنْ كَانَ الْمُعْتَمِرُ وَوَكِيعٌ مَعَ جَلالَتِهِمَا حَفِظَا هَذَا الإِسْنَادَ وَاتِّصَالَهُ ، فَهُوَ خَبَرٌ غَرِيبٌ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ har bir namoz uchun tahorat qilar edilar. Makka fathi kuni boʻlganida esa barcha namozlarni bitta tahorat bilan oʻqidilar. Abu Bakr aytdi: Bu xabarni Savriydan Muʼtamir va Vakiʼdan boshqa hech kim — biz bilganimizcha — musnad (ulangan) holda rivoyat qilmagan. Savriyning ashoblari va boshqalar buni Sufyondan, u Muhoribdan, u Sulaymon ibn Buraydadan, u Nabiy ﷺdan (deb) rivoyat qilishgan. Agar Muʼtamir va Vakiʼ — oʻz ulugʻliklari bilan — bu isnodni va uning ulanganini yod saqlagan boʻlsalar, bu — gʻarib xabardir.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ҳар бир намоз учун таҳорат қилар эдилар. Макка фатҳи куни бўлганида эса барча намозларни битта таҳорат билан ўқидилар. Абу Бакр айтди: Бу хабарни Саврийдан Муътамир ва Вакиъдан бошқа ҳеч ким — биз билганимизча — муснад (уланган) ҳолда ривоят қилмаган. Саврийнинг ашоблари ва бошқалар буни Суфёндан, у Муҳорибдан, у Сулаймон ибн Бурайдадан, у Набий ﷺдан (деб) ривоят қилишган. Агар Муътамир ва Вакиъ — ўз улуғликлари билан — бу иснодни ва унинг уланганини ёд сақлаган бўлсалар, бу — ғариб хабардир.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ أَبُو جَعْفَرٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ شَوْكَرِ بْنِ رَافِعٍ الْبَغْدَادِيَّانِ ، قَالا : ثنا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ ، ثنا أَبِي ، عَنْ ابْنِ إِسْحَاقَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ الأَنْصَارِيُّ ثُمَّ الْمَازِنِيُّ مَازِنُ بَنِي النَّجَّارِ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْوَهْبِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قُلْتُ لَهُ : أَرَأَيْتَ وُضُوءَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ لِكُلِّ صَلاةٍ طَاهِرًا كَانَ ، أَوْ غَيْرَ طَاهِرٍ ، عَمَّنْ هُوَ ؟ قَالَ : حَدَّثَتْهُ أَسْمَاءُ بِنْتُ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي عَامِرٍ الْغَسِيلَ ، حَدَّثَهَا ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " أَمَرَ بِالْوُضُوءِ عِنْدَ كُلِّ صَلاةٍ طَاهِرًا كَانَ أَوْ غَيْرَ طَاهِرٍ ، فَلَمَّا شَقَّ ذَلِكَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَمَرَ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلاةٍ ، وَوُضِعَ عَنْهُ الْوُضُوءُ إِلا مِنْ حَدَثٍ " ، وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَرَى أَنَّ بِهِ قُوَّةً عَلَى ذَلِكَ فَفَعَلَهُ حَتَّى مَاتَ ، هَذَا حَدِيثُ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، غَيْرُ أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ مَنْصُورٍ ، قَالَ : وَكَانَ يَفْعَلُهُ حَتَّى مَاتَ

Muhammad ibn Yahyo ibn Habbon aytdi: Men unga: «Abdulloh ibn Umarning tahoratli ham, tahoratsiz ham har namozga tahorat olishi haqida ayting-chi, u buni kimdan (olgan)?» dedim. U: «Unga Asmo binti Zayd ibn al-Xattob rivoyat qilgan; unga esa Abdulloh ibn Hanzala ibn Abu Omir al-Gʻasil rivoyat qilib aytishicha, Rasululloh ﷺ — tahoratli boʻlsin-boʻlmasin — har namoz vaqtida tahorat olishga buyurilgan edilar. Bu Rasululloh ﷺga ogʻir kelgach, har namoz vaqtida misvok (ishlatish)ga buyurildilar va u zotdan tahorat (majburiyati) — hadasdan boshqa (holatda) — soqit qilindi», dedi. Abdulloh (ibn Umar) esa oʻzida bunga quvvat borligini koʻrar edi, shu sababli uni vafot etgunicha qilib yurdi. Bu — Yaʼqub ibn Ibrohimning hadisi; faqat Muhammad ibn Mansur: «U buni vafot etgunicha qilib yurar edi», dedi.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббон айтди: Мен унга: «Абдуллоҳ ибн Умарнинг таҳоратли ҳам, таҳоратсиз ҳам ҳар намозга таҳорат олиши ҳақида айтинг-чи, у буни кимдан (олган)?» дедим. У: «Унга Асмо бинти Зайд ибн ал-Хаттоб ривоят қилган; унга эса Абдуллоҳ ибн Ҳанзала ибн Абу Омир ал-Ғасил ривоят қилиб айтишича, Расулуллоҳ ﷺ — таҳоратли бўлсин-бўлмасин — ҳар намоз вақтида таҳорат олишга буюрилган эдилар. Бу Расулуллоҳ ﷺга оғир келгач, ҳар намоз вақтида мисвок (ишлатиш)га буюрилдилар ва у зотдан таҳорат (мажбурияти) — ҳадасдан бошқа (ҳолатда) — соқит қилинди», деди. Абдуллоҳ (ибн Умар) эса ўзида бунга қувват борлигини кўрар эди, шу сабабли уни вафот этгунича қилиб юрди. Бу — Яъқуб ибн Иброҳимнинг ҳадиси; фақат Муҳаммад ибн Мансур: «У буни вафот этгунича қилиб юрар эди», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ ، ثنا مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ ، ثنا شُعْبَةُ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ ، عَنِ النَّزَّالِ بْنِ سَبْرَةَ ، أَنَّهُ شَهِدَ عَلِيًّا صَلَّى الظُّهْرَ ، ثُمَّ جَلَسَ فِي الرَّحْبَةِ فِي حَوَائِجِ النَّاسِ ، فَلَمَّا حَضَرَتِ الْعَصْرُ دَعَا بِتَوْرٍ مِنْ مَاءٍ ، فَمَسَحَ بِهِ ذِرَاعَيْهِ وَوَجْهَهُ وَرَأْسَهُ وَرِجْلَيْهِ ، ثُمَّ شَرِبَ فَضْلَ وُضُوئِهِ وَهُوَ قَائِمٌ ، ثُمَّ قَالَ : إِنَّ نَاسًا يَكْرَهُونَ أَنْ يَشْرَبُوا وَهُمْ قِيَامٌ ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَنَعَ مِثْلَ مَا صَنَعْتُ ، وَقَالَ : " هَذَا وُضُوءُ مَنْ لَمْ يُحْدِثْ " . ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، ثنا جَرِيرٌ ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ ، عَنِ النَّزَّالِ بْنِ سَبْرَةَ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ، وَقَالَ : إِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَ كَمَا فَعَلْتُ ، وَقَالَ : " هَذَا وُضُوءُ مَنْ لَمْ يُحْدِثْ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَرَوَاهُ مِسْعَرُ بْنُ كِدَامٍ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ ، عَنِ النَّزَّالِ بْنِ سَبْرَةَ ، عَنْ عَلِيٍّ ، وَقَالَ : ثُمَّ قَالَ : " هَذَا وُضُوءُ مَنْ لَمْ يُحْدِثْ " . ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، ثنا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى

An-Nazzol ibn Sabra Alining peshin namozini oʻqiganiga guvoh boʻldi; soʻng u (Ali) rahbada odamlarning hojatlari (uchun) oʻtirdi. Asr (vaqti) kirganda, bir tos suv soʻradi-da, u bilan ikki bilagiga, yuziga, boshiga va oyoqlariga mash tortdi; soʻng tahoratidan ortganini tik turgan holda ichdi. Soʻng: «Baʼzi odamlar tik turib ichishni yoqtirmaydilar; (holbuki) Rasululloh ﷺ men qilganimdek qilgan edilar», dedi va: «Bu — hadas qilmagan kishining tahoratidir», dedi. An-Nazzol ibn Sabradan (rivoyat qilinib) hadis zikr qilindi va u: «Men Rasululloh ﷺ ning men qilganimdek qilganlarini koʻrdim», dedi hamda: «Bu — hadas qilmagan kishining tahoratidir», dedi. Abu Bakr aytdi: Buni Misʼar ibn Kidom ham Abdulmalik ibn Maysaradan, u an-Nazzol ibn Sabradan, u Alidan (deb) rivoyat qilgan va: «Soʻng u: ‹Bu — hadas qilmagan kishining tahoratidir›, dedi», degan.Ан-Наззол ибн Сабра Алининг пешин намозини ўқиганига гувоҳ бўлди; сўнг у (Али) раҳбада одамларнинг ҳожатлари (учун) ўтирди. Аср (вақти) кирганда, бир тос сув сўради-да, у билан икки билагига, юзига, бошига ва оёқларига маш тортди; сўнг таҳоратидан ортганини тик турган ҳолда ичди. Сўнг: «Баъзи одамлар тик туриб ичишни ёқтирмайдилар; (ҳолбуки) Расулуллоҳ ﷺ мен қилганимдек қилган эдилар», деди ва: «Бу — ҳадас қилмаган кишининг таҳоратидир», деди. Ан-Наззол ибн Сабрадан (ривоят қилиниб) ҳадис зикр қилинди ва у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг мен қилганимдек қилганларини кўрдим», деди ҳамда: «Бу — ҳадас қилмаган кишининг таҳоратидир», деди. Абу Бакр айтди: Буни Мисъар ибн Кидом ҳам Абдулмалик ибн Майсарадан, у ан-Наззол ибн Сабрадан, у Алидан (деб) ривоят қилган ва: «Сўнг у: ‹Бу — ҳадас қилмаган кишининг таҳоратидир›, деди», деган.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدَةَ الضَّبِّيُّ ، أَخْبَرَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ ، عَنْ عَاصِمٍ . ح وَثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، ثنا عَاصِمٌ . ح وَحَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ ، قَالَ : أَتَيْتُ صَفْوَانَ بْنَ عَسَّالٍ الْمُرَادِيَّ أَسْأَلُهُ عَنِ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ ، فَقَالَ : مَا جَاءَ بِكَ يَا زِرُّ ؟ قُلْتُ : ابْتِغَاءَ الْعِلْمِ ، قَالَ : " يَا زِرُّ ! فَإِنَّ الْمَلائِكَةَ تَضَعُ أَجْنِحَتَهَا لِطَالِبِ الْعِلْمِ رِضًا بِمَا يَطْلُبُ "

Zirr ibn Hubaysh aytdi: Men Safvon ibn Assol al-Murodiyning oldiga maxsi (etik) ustiga masah qilish haqida soʻrash uchun keldim. U: «Ey Zirr, seni nima (ish) keltirdi?» dedi. Men: «Ilm istab (keldim)», dedim. U: «Ey Zirr! Albatta farishtalar ilm talab qiluvchidan — u talab qilayotgan narsadan rozi boʻlib — unga qanotlarini yozadilar», dedi.Зирр ибн Ҳубайш айтди: Мен Сафвон ибн Ассол ал-Муродийнинг олдига махси (этик) устига масаҳ қилиш ҳақида сўраш учун келдим. У: «Эй Зирр, сени нима (иш) келтирди?» деди. Мен: «Илм истаб (келдим)», дедим. У: «Эй Зирр! Албатта фаришталар илм талаб қилувчидан — у талаб қилаётган нарсадан рози бўлиб — унга қанотларини ёзадилар», деди.

قَالَ : فَقُلْتُ : إِنَّهُ وَقَعَ فِي نَفْسِي شَيْءٌ مِنَ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ بَعْدَ الْغَائِطِ ، وَكُنْتَ امْرَأً مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَهَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ يَذْكُرُ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ؟ قَالَ : " نَعَمْ ، كَانَ يَأْمُرُنَا إِذَا كُنَّا سَفَرًا ‏ أَوْ قَالَ مُسَافِرِينَ أَنْ لا نَنْزِعَ خِفَافَنَا ثَلاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيَهُنَّ إِلا مِنْ جَنَابَةٍ ، وَلَكِنْ مِنْ غَائِطٍ وَبَوْلٍ وَنَوْمٍ " . هَذَا حَدِيثُ الْمَخْزُومِيِّ ، وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ فِي حَدِيثِهِ : فَقَالَ : قَدْ بَلَغَنِي أَنَّ الْمَلائِكَةَ تَضَعُ أَجْنِحَتَهَا

(Zirr) aytdi: Men: «Koʻnglimga katta hojatdan keyin maxsi ustiga masah qilish (masalasi) tushdi; sen esa Rasululloh ﷺ ning sahobalaridan bir kishi eding. Rasululloh ﷺ ning bu haqda biror narsa zikr qilganlarini eshitganmisan?» dedim. U: «Ha; u zot biz safarda boʻlganimizda — yoki: musofir boʻlganimizda, dedi — bizga uch kun-u kechalari maxsilarimizni yechmaslikni buyurar edilar: janobatdan boshqa (holatda) — balki gʻoit, bavl va uyqudan (boʻlsa)», dedi. Bu — al-Maxzumiyning hadisi. Ahmad ibn Abda esa oʻz hadisida: «U: ‹Menga farishtalar qanotlarini yozishi (haqidagi xabar) yetgan›, dedi», dedi.(Зирр) айтди: Мен: «Кўнглимга катта ҳожатдан кейин махси устига масаҳ қилиш (масаласи) тушди; сен эса Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларидан бир киши эдинг. Расулуллоҳ ﷺ нинг бу ҳақда бирор нарса зикр қилганларини эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа; у зот биз сафарда бўлганимизда — ёки: мусофир бўлганимизда, деди — бизга уч кун-у кечалари махсиларимизни ечмасликни буюрар эдилар: жанобатдан бошқа (ҳолатда) — балки ғоит, бавл ва уйқудан (бўлса)», деди. Бу — ал-Махзумийнинг ҳадиси. Аҳмад ибн Абда эса ўз ҳадисида: «У: ‹Менга фаришталар қанотларини ёзиши (ҳақидаги хабар) етган›, деди», деди.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ ، وَفُضَالَةُ بْنُ الْفَضْلِ الْكُوفِيُّ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، قَالَ أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ : قَالَ : حَدَّثَنَا أَبُو حَصِينٍ ، ‏ وَقَالَ الآخَرُونَ : عَنْ أَبِي حَصِينٍ ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ، قَالَ : كُنْتُ رَجُلا مَذَّاءً ، فَاسْتَحْيَيْتُ أَنْ أَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، لأَنَّ ابْنَتَهُ كَانَتْ عِنْدِي ، فَأَمَرْتُ رَجُلا فَسَأَلَهُ ، فَقَالَ : " مِنْهُ الْوُضُوءُ "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Men koʻp mazi keladigan kishi edim. Rasululloh ﷺ ning qizlari mening nikohimda boʻlgani uchun u zotdan soʻrashdan uyaldim. Shuning uchun bir kishiga aytdim, u soʻradi. U zot: «Undan tahorat (qilinadi)», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен кўп мази келадиган киши эдим. Расулуллоҳ ﷺ нинг қизлари менинг никоҳимда бўлгани учун у зотдан сўрашдан уялдим. Шунинг учун бир кишига айтдим, у сўради. У зот: «Ундан таҳорат (қилинади)», дедилар.

ثنا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ الْعَسْكَرِيُّ ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، ثنا شُعْبَةُ ، قَالَ : سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ وَهُوَ الأَعْمَشُ يُحَدِّثُ ، عَنْ مُنْذِرٍ الثَّوْرِيِّ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ ، عَنْ عَلِيٍّ ، قَالَ : اسْتَحْيَيْتُ أَنْ أَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْمَذْيِ مِنْ أَجْلِ فَاطِمَةَ ، فَأَمَرْتُ الْمِقْدَادَ بْنَ الأَسْوَدِ ، فَسَأَلَ عَنْ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : " فِيهِ الْوُضُوءُ "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Men Fotima (roziyallohu anho) tufayli Rasululloh ﷺdan maziy haqida soʻrashdan uyaldim. Shu bois Miqdod ibn al-Asvadga buyurdim, u bu haqda Nabiy ﷺdan soʻradi. U zot: «Bunda tahorat bordir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Фотима (розияллоҳу анҳо) туфайли Расулуллоҳ ﷺдан мазий ҳақида сўрашдан уялдим. Шу боис Миқдод ибн ал-Асвадга буюрдим, у бу ҳақда Набий ﷺдан сўради. У зот: «Бунда таҳорат бордир», дедилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ ، وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ ، قَالا : حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ ، قَالَ عَلِيٌّ : قَالَ : حَدَّثَنِي . ح وَقَالَ بِشْرٌ : قَالَ : حَدَّثَنَا الرُّكَيْنُ بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ عُمَيْلَةَ ، عَنْ حُصَيْنِ بْنِ قَبِيصَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ، قَالَ : كُنْتُ رَجُلا مَذَّاءً ، فَجَعَلْتُ أَغْتَسِلُ فِي الشِّتَاءِ حَتَّى تَشَقَّقَ ظَهْرِي ، فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ ذُكِرَ لَهُ ، فَقَالَ لِي : " لا تَفْعَلْ ، إِذَا رَأَيْتَ الْمَذْيَ فَاغْسِلْ ذَكَرَكَ ، وَتَوَضَّأْ وُضُوءَكَ لِلصَّلاةِ ، فَإِذَا أَنْضَحْتَ الْمَاءَ ، فَاغْتَسَلَ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَوْلُهُ : لا تَفْعَلْ : مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَقُولُ لَفْظُ زَجْرٍ ، يُرِيدُ نَفْيَ إِيجَابِ ذَلِكَ الْفِعْلِ

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Men mazi koʻp chiqadigan odam edim. Shu sababli qishda ham gʻusl qilaverib, orqamning terisi yorilib ketdi. Buni Nabiy ﷺga aytdim — yoki u zotga aytildi. Shunda u zot menga: «Bunday qilma. Mazini koʻrsang, zakaringni yuvib, namoz uchun qiladigan tahorating kabi tahorat qil. Suv otilib chiqsa (maniy chiqsa), gʻusl qil», dedilar. Abu Bakr aytdi: U zotning «bunday qilma» degan soʻzlari — men aytadigan jinsdan: zajr (qaytariq) lafzi boʻlib, u bilan oʻsha ishning vojibligini inkor qilish koʻzda tutilgan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен мази кўп чиқадиган одам эдим. Шу сабабли қишда ҳам ғусл қилавериб, орқамнинг териси ёрилиб кетди. Буни Набий ﷺга айтдим — ёки у зотга айтилди. Шунда у зот менга: «Бундай қилма. Мазини кўрсанг, закарингни ювиб, намоз учун қиладиган таҳоратинг каби таҳорат қил. Сув отилиб чиқса (маний чиқса), ғусл қил», дедилар. Абу Бакр айтди: У зотнинг «бундай қилма» деган сўзлари — мен айтадиган жинсдан: зажр (қайтариқ) лафзи бўлиб, у билан ўша ишнинг вожиблигини инкор қилиш кўзда тутилган.

ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ حَدَّثَهُ ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ ، عَنِ الْمِقْدَادِ بْنِ الأَسْوَدِ ، أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ أَمَرَهُ أَنْ يَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الرَّجُلِ إِذَا دَنَا مِنْ أَهْلِهِ فَخَرَجَ مِنْهُ الْمَذْيُ ، مَاذَا عَلَيْهِ ؟ قَالَ عَلِيٌّ : فَإِنَّ عِنْدِي ابْنَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَسْتَحْيِي أَنْ أَسْأَلَهُ ، قَالَ الْمِقْدَادُ : فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ ، فَقَالَ : " إِذَا وَجَدَ ذَلِكَ أَحَدُكُمْ فَلْيَنْضَحْ فَرْجَهُ ، وَلْيَتَوَضَّأْ وُضُوءَهُ لِلصَّلاةِ "

Al-Miqdod ibn al-Asvad (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) undan Rasululloh ﷺdan quyidagini soʻrab berishini iltimos qildi: kishi ayoliga yaqinlashganda, undan mazyi (suyuqlik) chiqsa, unga nima (vojib) boʻladi? Ali: «Huzurimda Rasululloh ﷺ ning qizlari (turibdilar), shuning uchun men u zotdan (bevosita) soʻrashga uyalaman», dedi. Miqdod aytdi: «Men Rasululloh ﷺdan bu haqda soʻradim, u zot: ‹Sizlardan biringiz buni topsa (mazysini koʻrsa), avratini suv bilan yuvsin va namoz uchun oladigan tahoratini olsin›, dedilar».Ал-Миқдод ибн ал-Асвад (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) ундан Расулуллоҳ ﷺдан қуйидагини сўраб беришини илтимос қилди: киши аёлига яқинлашганда, ундан мазйи (суюқлик) чиқса, унга нима (вожиб) бўлади? Али: «Ҳузуримда Расулуллоҳ ﷺ нинг қизлари (турибдилар), шунинг учун мен у зотдан (бевосита) сўрашга уяламан», деди. Миқдод айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан бу ҳақда сўрадим, у зот: ‹Сизлардан бирингиз буни топса (мазйсини кўрса), авратини сув билан ювсин ва намоз учун оладиган таҳоратини олсин›, дедилар».

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبِ بْنِ مُسْلِمٍ ، حَدَّثَنَا عَمِّي ، أَخْبَرَنِي مَخْرَمَةُ يَعْنِي ابْنَ بُكَيْرٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ : أَرْسَلْتُ الْمِقْدَادَ بْنَ الأَسْوَدِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَسَأَلَهُ عَنِ الْمَذْيِ يَخْرُجُ مِنَ الإِنْسَانِ كَيْفَ يَفْعَلُ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تَوَضَّأْ وَانْضَحْ فَرْجَكَ "

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Miqdod ibn al-Asvadni Rasululloh ﷺ huzurlariga yubordim va undan insondan chiqadigan maziy toʻgʻrisida, u bilan qanday yoʻl tutish haqida soʻradim. Rasululloh ﷺ: ‹Tahorat qil va avratingga suv purka›, dedilar».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Миқдод ибн ал-Асвадни Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига юбордим ва ундан инсондан чиқадиган мазий тўғрисида, у билан қандай йўл тутиш ҳақида сўрадим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Таҳорат қил ва авратингга сув пурка›, дедилар».

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ غَالِبٍ أَبُو يَحْيَى الْعَطَّارُ ، ثنا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ ، ثنا الأَعْمَشُ ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ، قَالَ : كُنْتُ رَجُلا مَذَّاءً فَسُئِلَ لِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ ، فَقَالَ : " يَكْفِيكَ مِنْهُ الْوُضُوءُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَفِي خَبَرِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، الَّذِي فِي الْمَذْيِ ، قَالَ : " يَكْفِيكَ مِنْ ذَلِكَ الْوُضُوءُ " ، قَدْ خَرَّجْتُهُ فِي بَابِ نَضْحِ الثَّوْبِ مِنَ الْمَذْيِ

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Men mazi koʻp keladigan kishi edim; men uchun Nabiy ﷺdan bu haqda soʻraldi. U zot: «Sen uchun undan tahorat kifoya qiladi», dedilar. Abu Bakr aytdi: Sahl ibn Hunayfning Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) mazi haqidagi xabarida ham u zot: «Sen uchun undan tahorat kifoya qiladi», dedilar. Men uni kiyimga mazidan suv purkash bobida keltirganman.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен мази кўп келадиган киши эдим; мен учун Набий ﷺдан бу ҳақда сўралди. У зот: «Сен учун ундан таҳорат кифоя қилади», дедилар. Абу Бакр айтди: Саҳл ибн Ҳунайфнинг Набий ﷺдан (ривоят қилган) мази ҳақидаги хабарида ҳам у зот: «Сен учун ундан таҳорат кифоя қилади», дедилар. Мен уни кийимга мазидан сув пуркаш бобида келтирганман.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيِّ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ الْوَاسِطِيُّ ، ثنا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ كِلاهُمَا ، عَنْ سُهَيْلٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا وَجَدَ أَحَدُكُمْ فِي بَطْنِهِ شَيْئًا ، فَأَشْكَلَ خَرَجَ مِنْهُ شَيْءٌ أَوْ لَمْ يَخْرُجْ ، فَلا يَخْرُجَنَّ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا ، أَوْ يَجِدَ رِيحًا " . هَذَا حَدِيثُ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qachon biringiz qornida bir narsa (shamol) sezsa-yu, undan biror narsa chiqdimi yoki yoʻqmi, deb shubhalansa, toki ovoz eshitmaguncha yoki hid sezmaguncha (masjiddan) chiqib ketmasin», dedilar. Bu — Xolid ibn Abdullohning hadisidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қачон бирингиз қорнида бир нарса (шамол) сезса-ю, ундан бирор нарса чиқдими ёки йўқми, деб шубҳаланса, токи овоз эшитмагунча ёки ҳид сезмагунча (масжиддан) чиқиб кетмасин», дедилар. Бу — Холид ибн Абдуллоҳнинг ҳадисидир.

ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، ثنا الزُّهْرِيُّ ، أَخْبَرَنِي عَبَّادُ بْنُ تَمِيمٍ ، عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ، قَالَ : سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الرَّجُلِ يَجِدُ الشَّيْءَ ، وَهُوَ فِي الصَّلاةِ ، فَقَالَ : " لا يَنْصَرِفُ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًا "

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺdan namozda turgan kishi (qornida) bir narsa sezsa (nima qilishi) haqida soʻradim. U zot: «Toki ovoz eshitmaguncha yoki hid sezmaguncha (namozdan) qaytmasin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан намозда турган киши (қорнида) бир нарса сезса (нима қилиши) ҳақида сўрадим. У зот: «Токи овоз эшитмагунча ёки ҳид сезмагунча (намоздан) қайтмасин», дедилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا عِيسَى يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ حَسَّانَ وَهُوَ ابْنُ عَطِيَّةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ أَبِي عَائِشَةَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " لا يَزَالُ الْعَبْدُ فِي الصَّلاةِ مَا كَانَتِ الصَّلاةُ تَحْبِسُهُ ، مَا لَمْ يُحْدِثْ " . وَالإِحْدَاثُ : أَنْ يَفْسُوَ أَوْ يَضْرِطَ ، إِنِّي لا أَسْتَحْيِي مِمَّا لَمْ يَسْتَحِي مِنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ: «Namoz bandani (masjidda) ushlab turgan ekan, u — toki hadas qilmagunicha — namozda (hisoblanaveradi)», dedilar. Hadas qilish — shovqinsiz yoki shovqin bilan shamol chiqarishidir. Men Rasululloh ﷺ uyalmagan narsadan uyalmayman.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, Набий ﷺ: «Намоз бандани (масжидда) ушлаб турган экан, у — токи ҳадас қилмагунича — намозда (ҳисобланаверади)», дедилар. Ҳадас қилиш — шовқинсиз ёки шовқин билан шамол чиқаришидир. Мен Расулуллоҳ ﷺ уялмаган нарсадан уялмайман.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، ثنا شُعْبَةُ ، قَالَ : سَمِعْتُ سُهَيْلَ بْنَ أَبِي صَالِحٍ يُحَدِّثُ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . ح وَحَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا وَكِيعٌ ، عَنْ شُعْبَةَ . ح وَحَدَّثَنَا بُنْدَارٌ ، وَأَبُو مُوسَى ، قَالا : حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ ، ثنا شُعْبَةُ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ ، ثنا شُعْبَةُ ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا وَضُوءَ إِلا مِنْ صَوْتٍ أَوْ رِيحٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ovoz yoki hiddan boshqa narsadan tahorat (buzilmaydi)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Овоз ёки ҳиддан бошқа нарсадан таҳорат (бузилмайди)», дедилар.

ثنا أَبُو بِشْرٍ الْوَاسِطِيُّ ، ثنا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاسِطِيَّ ، عَنْ سُهَيْلٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا وَجَدَ أَحَدُكُمْ فِي بَطْنِهِ شَيْئًا فَأَشْكَلَ خَرَجَ مِنْهُ شَيْءٌ أَوْ لَمْ يَخْرُجْ ، فَلا يَخْرُجَنَّ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qachon biringiz qornida bir narsa (shamol) sezsa-yu, undan biror narsa chiqdimi yoki yoʻqmi, deb shubhalansa, toki ovoz eshitmaguncha yoki hid sezmaguncha (masjiddan) chiqib ketmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қачон бирингиз қорнида бир нарса (шамол) сезса-ю, ундан бирор нарса чиқдими ёки йўқми, деб шубҳаланса, токи овоз эшитмагунча ёки ҳид сезмагунча (масжиддан) чиқиб кетмасин», дедилар.

ثنا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، ثنا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، حَدَّثَنِي عِيَاضٌ ، أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ، فَقَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . ح وَحَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ الْقُرَشِيُّ ، ثنا وَكِيعٌ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ هِلالٍ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْتِي أَحَدَكُمْ فِي صَلاتِهِ ، فَيَقُولُ : إِنَّكَ قَدْ أَحْدَثْتَ ، فَلْيَقُلْ : كَذَبْتَ إِلا مَا وَجَدَ رِيحَهُ بِأَنْفِهِ ، أَوْ سَمِعَ صَوْتَهُ بِأُذُنِهِ " . هَذَا لَفْظُ وَكِيعٍ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَوْلُهُ : فَلْيَقُلْ كَذَبْتَ : أَرَادَ : فَلْيَقُلْ كَذَبْتَ بِضَمِيرِهِ لا يَنْطِقُ بِلِسَانِهِ ، إِذِ الْمُصَلِّي غَيْرُ جَائِزٍ لَهُ أَنْ يَقُولَ كَذَبْتَ نُطْقًا بِلِسَانِهِ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta shayton biringizning oldiga namozida kelib: ‹Sen hadas qilding› deydi. Bas, u: ‹Yolgʻon aytding› desin — burni bilan uning hidini sezgan yoki qulogʻi bilan uning ovozini eshitgan boʻlmasa», dedilar. Bu — Vakiʼning lafzi. Abu Bakr aytdi: U zotning «‹yolgʻon aytding› desin» degan soʻzlari — koʻnglida desin, tili bilan talaffuz qilmasin, degani; chunki namoz oʻqiyotgan kishiga tili bilan ‹yolgʻon aytding› deb gapirish joiz emas.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта шайтон бирингизнинг олдига намозида келиб: ‹Сен ҳадас қилдинг› дейди. Бас, у: ‹Ёлғон айтдинг› десин — бурни билан унинг ҳидини сезган ёки қулоғи билан унинг овозини эшитган бўлмаса», дедилар. Бу — Вакиънинг лафзи. Абу Бакр айтди: У зотнинг «‹ёлғон айтдинг› десин» деган сўзлари — кўнглида десин, тили билан талаффуз қилмасин, дегани; чунки намоз ўқиётган кишига тили билан ‹ёлғон айтдинг› деб гапириш жоиз эмас.

ثنا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُرَادِيُّ ، ثنا شُعَيْبٌ يَعْنِي ابْنَ اللَّيْثِ ، عَنِ اللَّيْثِ ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ وَهُوَ ابْنُ شُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ ، قَالَ : قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَأْثُرُهُ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ ابْنِ آدَمَ أَصَابَ مِنَ الزِّنَا لا مَحَالَةَ ، فَالْعَيْنُ زِنَاؤُهَا النَّظَرُ ، وَالْيَدُ زِنَاؤُهَا اللَّمْسُ ، وَالنَّفْسُ تَهْوَى أَوْ تُحَدِّثُ ، وَيُصَدِّقُهُ أَوْ يُكَذِّبُهُ الْفَرْجُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ أَعْلَمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ اللَّمْسَ قَدْ يَكُونُ بِالْيَدِ ، قَالَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ : ‏ وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَابًا فِي قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَيْدِيهِمْ ، قَدْ عَلَّمَ رَبُّنَا عَزَّ وَجَلَّ أَنَّ اللَّمْسَ قَدْ يَكُونُ بِالْيَدِ ، وَكَذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا نَهَى عَنْ بَيْعِ اللِّمَاسِ ، دَلَّهُمْ نَهْيُهُ عَنْ بَيْعِ اللَّمْسِ أَنَّ اللَّمْسَ بِالْيَدِ ، وَهُوَ أَنْ يَلْمِسَ الْمُشْتَرِي الثَّوْبَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُقَلِّبَهُ وَيَنْشُرَهُ ، وَيَقُولُ عِنْدَ عَقْدِ الشِّرَاءِ : إِذَا لَمَسْتُ الثَّوْبَ بِيَدِي فَلا خِيَارَ لِي بَعْدُ إِذَا نَظَرْتُ إِلَى طُولِ الثَّوْبِ وَعَرْضِهِ أَوْ ظَهَرْتُ مِنْهُ عَلَى عَيْبٍ ، وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ حِينَ أَقَرَّ عِنْدَهُ بِالزِّنَا : لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ لَمَسْتَ ، فَدَلَّتْ هَذِهِ اللَّفْظَةُ عَلَى أَنَّهُ إِنَّمَا أَرَادَ بِقَوْلِهِ : أَوْ لَمَسْتَ غَيْرَ الْجِمَاعِ الْمُوجِبِ لِلْحَدِّ ، وَكَذَلِكَ خَبَرُ عَائِشَةَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَلَمْ يَخْتَلِفْ عُلَمَاؤُنَا مِنَ الْحِجَازِيِّينَ وَالْمِصْرِيِّينَ وَالشَّافِعِيُّ وَأَهْلُ الأَثَرِ أَنَّ الْقُبْلَةَ وَاللَّمْسَ بِالْيَدِ ، إِذَا لَمْ يَكُنْ بَيْنَ الْيَدِ وَبَيْنَ بَدَنِ الْمَرْأَةِ إِذَا لَمِسَهَا حِجَابٌ وَلا سُتْرَةٌ مِنْ ثَوْبٍ وَلا غَيْرِهِ ، أَنَّ ذَلِكَ يُوجِبُ الْوُضُوءَ ، غَيْرَ أَنَّ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ ، كَانَ يَقُولُ : إِذَا كَانَتِ الْقُبْلَةُ وَاللَّمْسُ بِالْيَدِ لَيْسَ بِقُبْلَةِ شَهْوَةٍ ، فَإِنَّ ذَلِكَ لا يُوجِبُ الْوُضُوءَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ اللَّفْظَةُ : وَيُصَدِّقُهُ أَوْ يُكَذِّبُهُ الْفَرَجُ : مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ فِي كِتَابِ الإِيمَانِ أَنَّ التَّصْدِيقَ قَدْ يَكُونُ بِبَعْضِ الْجَوَارِحِ ، لا كَمَا ادَّعَى مَنْ مَوَّهَ عَلَى بَعْضِ النَّاسِ أَنَّ التَّصْدِيقَ لا يَكُونُ فِي لُغَةِ الْعَرَبِ إِلا بِالْقَلْبِ ، قَدْ بَيَّنْتُ هَذِهِ الْمَسْأَلَةَ بِتَمَامِهَا فِي كِتَابِ الإِيمَانِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qilib aytdi: «Odam farzandining har biri, muqarrar, zinodan (bir ulush) oladi: koʻzning zinosi — qarash, qoʻlning zinosi — ushlash; nafs esa istaydi va (koʻngildan) oʻtkazadi; farj esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi». Abu Bakr aytdi: Nabiy ﷺ lams (ushlash) qoʻl bilan ham boʻlishini bildirdilar. Alloh azza va jalla: {Agar Biz senga qogʻozda (yozilgan) kitob tushirsak-u, uni qoʻllari bilan ushlab koʻrsalar ham} dedi. Rabbimiz azza va jalla lams qoʻl bilan boʻlishini bildirgan. Nabiy ﷺ ham limos savdosidan qaytarganlarida, ushlash savdosidan qaytarishlari ularga lams qoʻl bilan boʻlishini koʻrsatdi. U — xaridor matoni agʻdarib, yoyib koʻrmay turib ushlashi va xarid aqdi chogʻida: ‹Matoni qoʻlim bilan ushlasam, keyin — matoning uzunligi va enini koʻrsam yoki unda ayb topsam ham — menga ixtiyor yoʻq› deyishidir. Nabiy ﷺ Moiz ibn Molikka — u zotning huzurlarida zinoga iqror boʻlganida — : «Ehtimol, oʻpgandirsan yoki ushlagandirsan» dedilar; bu lafz u zot «yoki ushlagandirsan» degan soʻzlari bilan hadni vojib qiladigan jimodan boshqasini koʻzda tutganlariga dalolat qildi. Oishaning xabari ham shunday. Abu Bakr aytdi: Hijozlik va misrlik ulamolarimiz, Shofeiy va asar ahli — agar qoʻl bilan ayolning badani orasida hijob ham, mato yoki boshqa toʻsiq ham boʻlmasa — oʻpish va qoʻl bilan ushlash tahoratni vojib qilishida ixtilof qilmaganlar. Faqat Molik ibn Anas: «Agar oʻpish va qoʻl bilan ushlash shahvat oʻpishi boʻlmasa, bu tahoratni vojib qilmaydi», der edi. Abu Bakr aytdi: «Farj esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi» degan bu lafz — men Kitobul-imonda bildirgan jinsdandir: tasdiq baʼzi aʼzolar bilan ham boʻladi; baʼzi odamlarga ‹arab tilida tasdiq faqat qalb bilan boʻladi› deb chalgʻitgan kishining daʼvosidek emas. Men bu masalani toʻlaligicha Kitobul-imonda bayon qilganman.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб айтди: «Одам фарзандининг ҳар бири, муқаррар, зинодан (бир улуш) олади: кўзнинг зиноси — қараш, қўлнинг зиноси — ушлаш; нафс эса истайди ва (кўнгилдан) ўтказади; фарж эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради». Абу Бакр айтди: Набий ﷺ ламс (ушлаш) қўл билан ҳам бўлишини билдирдилар. Аллоҳ азза ва жалла: {Агар Биз сенга қоғозда (ёзилган) китоб туширсак-у, уни қўллари билан ушлаб кўрсалар ҳам} деди. Раббимиз азза ва жалла ламс қўл билан бўлишини билдирган. Набий ﷺ ҳам лимос савдосидан қайтарганларида, ушлаш савдосидан қайтаришлари уларга ламс қўл билан бўлишини кўрсатди. У — харидор матони ағдариб, ёйиб кўрмай туриб ушлаши ва харид ақди чоғида: ‹Матони қўлим билан ушласам, кейин — матонинг узунлиги ва энини кўрсам ёки унда айб топсам ҳам — менга ихтиёр йўқ› дейишидир. Набий ﷺ Моиз ибн Моликка — у зотнинг ҳузурларида зинога иқрор бўлганида — : «Эҳтимол, ўпгандирсан ёки ушлагандирсан» дедилар; бу лафз у зот «ёки ушлагандирсан» деган сўзлари билан ҳадни вожиб қиладиган жимодан бошқасини кўзда тутганларига далолат қилди. Оишанинг хабари ҳам шундай. Абу Бакр айтди: Ҳижозлик ва мисрлик уламоларимиз, Шофеий ва асар аҳли — агар қўл билан аёлнинг бадани орасида ҳижоб ҳам, мато ёки бошқа тўсиқ ҳам бўлмаса — ўпиш ва қўл билан ушлаш таҳоратни вожиб қилишида ихтилоф қилмаганлар. Фақат Молик ибн Анас: «Агар ўпиш ва қўл билан ушлаш шаҳват ўпиши бўлмаса, бу таҳоратни вожиб қилмайди», дер эди. Абу Бакр айтди: «Фарж эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради» деган бу лафз — мен Китобул-имонда билдирган жинсдандир: тасдиқ баъзи аъзолар билан ҳам бўлади; баъзи одамларга ‹араб тилида тасдиқ фақат қалб билан бўлади› деб чалғитган кишининг даъвосидек эмас. Мен бу масалани тўлалигича Китобул-имонда баён қилганман.

ثنا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ ، ثنا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ ، أَنَّ رَجُلا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَتَوَضَّأُ مِنْ لُحُومِ الْغَنَمِ ؟ قَالَ : " إِنْ شِئْتَ فَتَوَضَّأْ ، وَإِنْ شِئْتَ فَلا تَتَوَضَّأْ "

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺdan soʻrab: «Ey Allohning Rasuli, qoʻy goʻshtidan (yegach) tahorat olaymi?» dedi. U zot: «Xohlasang, tahorat ol; xohlamasang, tahorat olma», dedilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺдан сўраб: «Эй Аллоҳнинг Расули, қўй гўштидан (егач) таҳорат олайми?» деди. У зот: «Хоҳласанг, таҳорат ол; хоҳламасанг, таҳорат олма», дедилар.

قَالَ : أَتَوَضَّأُ مِنْ لُحُومِ الإِبِلِ ؟ قَالَ : " نَعَمْ ، فَأَتَوَضَّأُ مِنْ لُحُومِ الإِبِلِ "

U: «Tuya goʻshtidan (yegach) tahorat olaymi?» dedi. U zot: «Ha, tuya goʻshtidan (yegach) tahorat ol», dedilar.У: «Туя гўштидан (егач) таҳорат олайми?» деди. У зот: «Ҳа, туя гўштидан (егач) таҳорат ол», дедилар.

قَالَ : أُصَلِّي فِي مَرَابِطِ الْغَنَمِ ؟ قَالَ : " نَعَمْ "

U: «Qoʻy qoʻtonlarida namoz oʻqiyveraymi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar.У: «Қўй қўтонларида намоз ўқийверайми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар.

قَالَ : أُصَلِّي فِي مَبَارِكِ الإِبِلِ ؟ قَالَ : " لا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : لَمْ نَرَى خِلافًا بَيْنَ عُلَمَاءِ أَهْلِ الْحَدِيثِ أَنَّ هَذَا الْخَبَرَ صَحِيحٌ مِنْ جِهَةِ النَّقْلِ ، وَرَوَى هَذَا الْخَبَرَ أَيْضًا : عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ ، أَشْعَثُ بْنُ أَبِي الشَّعْثَاءِ الْمُحَارِبِيُّ ، وَسَمَّاكُ بْنُ حَرْبٍ ، فَهَؤُلاءِ ثَلاثَةٌ مِنْ أَجِلَّةِ رُوَاةِ الْحَدِيثِ قَدْ رَوَوْا عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ هَذَا الْخَبَرَ

U: «Tuya qoʻnalgʻalarida namoz oʻqiyveraymi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. Abu Bakr aytdi: Biz hadis ahli ulamolari orasida bu xabarning naql jihatidan sahihligida ixtilof koʻrmadik. Bu xabarni Jaʼfar ibn Abu Savrdan Ashʼas ibn Abush-Shaʼso al-Muhoribiy va Simok ibn Harb ham rivoyat qilishgan. Bular — hadis roviylarining ulugʻlaridan uch kishi boʻlib, Jaʼfar ibn Abu Savrdan bu xabarni rivoyat qilishgan.У: «Туя қўналғаларида намоз ўқийверайми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. Абу Бакр айтди: Биз ҳадис аҳли уламолари орасида бу хабарнинг нақл жиҳатидан саҳиҳлигида ихтилоф кўрмадик. Бу хабарни Жаъфар ибн Абу Саврдан Ашъас ибн Абуш-Шаъсо ал-Муҳорибий ва Симок ибн Ҳарб ҳам ривоят қилишган. Булар — ҳадис ровийларининг улуғларидан уч киши бўлиб, Жаъфар ибн Абу Саврдан бу хабарни ривоят қилишган.

وَقَدْ حَدَّثَنَا أَيْضًا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، ثنا مُحَاضِرٌ الْهَمْدَانِيُّ ، ثنا الأَعْمَشُ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ الرَّازِيُّ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : " أُصَلِّي فِي مَبَارِكِ الإِبِلِ ؟ قَالَ : " لا " ، قَالَ : أَتَوَضَّأُ مِنْ لُحُومِهَا ؟ قَالَ : " نَعَمْ " ، قَالَ : أُصَلِّي فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ ؟ قَالَ : " نَعَمْ " ، قَالَ : أَتَوَضَّأُ مِنْ لُحُومِهَا ؟ قَالَ : " لا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَلَمْ نَرَ خِلافًا بَيْنَ عُلَمَاءِ أَهْلِ الْحَدِيثِ أَنَّ هَذَا الْخَبَرَ أَيْضًا صَحِيحٌ مِنْ جِهَةِ النَّقْلِ لِعَدَالَةِ نَاقِلِيهِ

Al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Tuya qoʻnalgʻalarida namoz oʻqiyveraymi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Uning goʻshtidan (yegach) tahorat olaymi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Qoʻy qoʻtonlarida namoz oʻqiyveraymi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Uning goʻshtidan (yegach) tahorat olaymi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. Abu Bakr aytdi: Biz hadis ahli ulamolari orasida bu xabarning ham — noqillarining adolatliligi sababli — naql jihatidan sahihligida ixtilof koʻrmadik.Ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Туя қўналғаларида намоз ўқийверайми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Унинг гўштидан (егач) таҳорат олайми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Қўй қўтонларида намоз ўқийверайми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Унинг гўштидан (егач) таҳорат олайми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. Абу Бакр айтди: Биз ҳадис аҳли уламолари орасида бу хабарнинг ҳам — ноқилларининг адолатлилиги сабабли — нақл жиҳатидан саҳиҳлигида ихтилоф кўрмадик.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ الْهَمْدَانِيُّ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرِّمِيُّ ، قَالا : حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ مَرْوَانَ ، عَنْ بُسْرَةَ بِنْتِ صَفْوَانَ ، أَنَّهَا سَمِعْتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " إِذَا مَسَّ أَحَدُكُمْ ذَكَرَهُ فَلْيَتَوَضَّأْ " . سَمِعْتُ يُونُسَ بْنَ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيَّ ، يَقُولُ : أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، عَنْ مَالِكٍ ، قَالَ : أَرَى الْوُضُوءَ مِنْ مَسِّ الذِّكْرِ اسْتِحْبَابًا وَلا أُوجِبُهُ . ثنا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ النَّسَوِيُّ ، قَالَ : سَأَلْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ عَنِ الْوُضُوءِ مِنْ مَسِّ الذَّكَرِ ، فَقَالَ : أَسْتَحِبُّهُ وَلا أُوجِبُهُ . وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ يَحْيَى ، يَقُولُ : نَرَى الْوُضُوءَ مِنْ مَسِّ الذَّكَرِ اسْتِحْبَابًا لا إِيجَابًا بِحَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَدْرٍ ، عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَكَانَ الشَّافِعِيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ يُوجِبُ الْوُضُوءَ مِنْ مَسِّ الذَّكَرِ ، اتِّبَاعًا بِخَبَرِ بُسْرَةَ بِنْتِ صَفْوَانَ لا قِيَاسًا ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَبِقَوْلِ الشَّافِعِيِّ أَقُولُ ، لأَنَّ عُرْوَةَ قَدْ سَمِعَ خَبَرَ بُسْرَةَ مِنْهَا ، لا كَمَا تَوَهَّمَ بَعْضُ عُلَمَائِنَا أَنَّ الْخَبَرَ وَاهٍ لِطَعْنِهِ فِي مَرْوَانَ

Busra binti Safvon (roziyallohu anho) Nabiy ﷺ ning: «Biringiz zakarini ushlasa, tahorat qilsin», deganlarini eshitgan. Men Yunus ibn Abdulaʼlo as-Sadafiyning shunday deganini eshitdim: Bizga Ibn Vahb Molikdan xabar berdi; u: «Men zakarni ushlashdan tahorat (olishni) mustahab deb bilaman, uni vojib qilmayman», dedi. Ali ibn Said an-Nasaviy aytdi: Men Ahmad ibn Hanbaldan zakarni ushlashdan tahorat (olish) haqida soʻradim. U: «Uni mustahab koʻraman, vojib qilmayman», dedi. Men Muhammad ibn Yahyoning shunday deganini eshitdim: «Biz zakarni ushlashdan tahorat (olishni) — Abdulloh ibn Badrning Qays ibn Talqdan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) hadisiga koʻra — mustahab deb bilamiz, vojib emas». Abu Bakr aytdi: Shofeiy rahimahulloh zakarni ushlashdan tahorat (olishni) — qiyos yuzasidan emas, Busra binti Safvonning xabariga ergashib — vojib qilar edi. Abu Bakr aytdi: Men ham Shofeiyning soʻzini aytaman; chunki Urva Busraning xabarini uning oʻzidan eshitgan — baʼzi ulamolarimiz Marvonga taʼn qilib, xabarni zaif deb gumon qilganlaridek emas.Бусра бинти Сафвон (розияллоҳу анҳо) Набий ﷺ нинг: «Бирингиз закарини ушласа, таҳорат қилсин», деганларини эшитган. Мен Юнус ибн Абдулаъло ас-Садафийнинг шундай деганини эшитдим: Бизга Ибн Ваҳб Моликдан хабар берди; у: «Мен закарни ушлашдан таҳорат (олишни) мустаҳаб деб биламан, уни вожиб қилмайман», деди. Али ибн Саид ан-Насавий айтди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалдан закарни ушлашдан таҳорат (олиш) ҳақида сўрадим. У: «Уни мустаҳаб кўраман, вожиб қилмайман», деди. Мен Муҳаммад ибн Яҳёнинг шундай деганини эшитдим: «Биз закарни ушлашдан таҳорат (олишни) — Абдуллоҳ ибн Бадрнинг Қайс ибн Талқдан, у отасидан, у Набий ﷺдан (ривоят қилган) ҳадисига кўра — мустаҳаб деб биламиз, вожиб эмас». Абу Бакр айтди: Шофеий раҳимаҳуллоҳ закарни ушлашдан таҳорат (олишни) — қиёс юзасидан эмас, Бусра бинти Сафвоннинг хабарига эргашиб — вожиб қилар эди. Абу Бакр айтди: Мен ҳам Шофеийнинг сўзини айтаман; чунки Урва Бусранинг хабарини унинг ўзидан эшитган — баъзи уламоларимиз Марвонга таън қилиб, хабарни заиф деб гумон қилганларидек эмас.

ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، وَزِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، وَمُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ ، قَالَ زِيَادٌ : قَالَ : ثنا أَيُّوبُ ، ‏ وَقَالَ الآخَرَانِ : عَنْ أَيُّوبَ ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ مِنَ الْخَلاءِ ، فَقُرِّبَ إِلَيْهِ طَعَامٌ ، فَقَالُوا : أَلا نَأْتِيكَ بِوَضُوءٍ ؟ فَقَالَ : " إِنَّمَا أُمِرْتُ بِالْوَضُوءِ إِذَا قُمْتُ إِلَى الصَّلاةِ " . وَقَالَ الدَّوْرَقِيُّ : لِلصَّلاةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hojatxonadan chiqdilar va u zotga taom keltirildi. Ular: «Sizga tahorat suvi keltiraylikmi?» dedilar. U zot: «Men faqat namozga turganimda tahorat qilishga buyurilganman», dedilar. Ad-Davraqiy esa: «namoz uchun», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонадан чиқдилар ва у зотга таом келтирилди. Улар: «Сизга таҳорат суви келтирайликми?» дедилар. У зот: «Мен фақат намозга турганимда таҳорат қилишга буюрилганман», дедилар. Ад-Даврақий эса: «намоз учун», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ الْهَمْدَانِيُّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ ، حَدَّثَنِي صَدَقَةُ بْنُ يَسَارٍ ، عَنِ ابْنِ جَابِرٍ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، ثنا سَلَمَةُ يَعْنِي ابْنَ الْفَضْلِ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ ، حَدَّثَنِي صَدَقَةُ بْنُ يَسَارٍ ، عَنْ عُقَيْلِ بْنِ جَابِرٍ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : " خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ ذَاتِ الرِّقَاعِ مِنْ نَخْلٍ ، فَأَصَابَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ امْرَأَةَ رَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ، فَلَمَّا انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَافِلا ، أَتَى زَوْجُهَا وَكَانَ غَائِبًا ، فَلَمَّا أُخْبِرَ الْخَبَرَ حَلَفَ لا يَنْتَهِي حَتَّى يُهَرِيقَ فِي أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ دَمًا ، فَخَرَجَ يَتْبَعُ أَثَرَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ مَنْزِلا ، فَقَالَ : مَنْ رَجُلٌ يَكْلَؤُنَا لَيْلَتَنَا هَذِهِ ؟ فَانْتَدَبَ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَرَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ ، فَقَالا : نَحْنُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : فَكُونَا بِفَمِ الشِّعْبِ ، قَالَ : وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ قَدْ نَزَلُوا إِلَى الشِّعْبِ مِنَ الْوَادِي ، فَلَمَّا أَنْ خَرَجَ الرَّجُلانِ إِلَى فَمِ الشِّعْبِ ، قَالَ الأَنْصَارِيُّ لِلْمُهَاجِرِيِّ : أَيُّ اللَّيْلِ أَحَبُّ إِلَيْكَ أَنْ أَكْفِيَكَهُ ، أَوَّلَهُ أَوْ آخِرَهُ ؟ قَالَ : بَلِ اكْفِنِي أَوَّلَهُ ، قَالَ : فَاضْطَجَعَ الْمُهَاجِرِيُّ ، فَنَامَ ، وَقَامَ الأَنْصَارِيُّ يُصَلِّي ، قَالَ : وَأَتَى زَوْجُ الْمَرْأَةِ ، فَلَمَّا رَأَى شَخْصَ الرَّجُلِ عَرَفَ أَنَّهُ رَبِيئَةُ الْقَوْمِ ، قَالَ : فَرَمَاهُ بِسَهْمٍ فَوَضَعَهُ فِيهِ ، قَالَ : فَنَزَعَهُ فَوَضَعَهُ وَثَبَتَ قَائِمًا يُصَلِّي ، ثُمَّ رَمَاهُ بِسَهْمٍ آخَرَ فَوَضَعَهُ فِيهِ ، قَالَ : فَنَزَعَهُ فَوَضَعَهُ وَثَبَتَ قَائِمًا يُصَلِّي ، ثُمَّ عَادَ لَهُ الثَّالِثَةَ فَوَضَعَهُ فِيهِ فَنَزَعَهُ فَوَضَعَهُ ، ثُمَّ رَكَعَ وَسَجَدَ ، ثُمَّ أَهَبَّ صَاحِبَهُ ، فَقَالَ : اجْلِسْ فَقَدْ أُثْبِتُّ فَوَثَبَ ، فَلَمَّا رَآهُمَا الرَّجُلُ عَرَفَ أَنَّهُ قَدْ نَذَرَ بِهِ ، فَهَرَبَ ، فَلَمَّا رَأَى الْمُهَاجِرِيُّ مَا بِالأَنْصَارِيِّ مِنَ الدِّمَاءِ ، قَالَ : سُبْحَانَ اللَّهِ ، أَفَلا أَهْبَبْتَنِي أَوَّلَ مَا رَمَاكَ ؟ قَالَ : كُنْتُ فِي سُورَةٍ أَقْرَأُهَا ، فَلَمْ أُحِبَّ أَنْ أَقْطَعَهَا حَتَّى أُنْفِدَهَا ، فَلَمَّا تَابَعَ عَلَيَّ الرَّمْيَ رَكَعْتُ فَأَذَنْتُكَ ، وَايْمُ اللَّهِ لَوْلا أَنْ أُضَيِّعَ ثَغْرًا أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحِفْظِهِ ، لَقَطَعَ نَفْسِي قَبْلَ أَنْ أَقْطَعَهَا أَوْ أُنْفِدَهَا " . هَذَا حَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Naxldagi Zotur-Riqoʼ gʻazotiga chiqdik. Musulmonlardan bir kishi mushriklardan bir kishining xotinini (asir) oldi. Rasululloh ﷺ qaytib ketganlarida, uning eri keldi — u yoʻq boʻlgan edi. Unga xabar aytilgach, u Muhammadning ashoblaridan qon toʻkmagunicha toʻxtamasligiga qasam ichdi va Rasululloh ﷺ ning izlaridan chiqdi. Rasululloh ﷺ bir manzilga tushdilar-da: «Bu kechamizda bizni kim qoʻriqlaydi?» dedilar. Muhojirlardan bir kishi va ansorlardan bir kishi oldinga chiqib: «Biz, ey Allohning Rasuli», dedilar. U zot: «Bas, ikkovingiz dara ogʻzida boʻlinglar», dedilar. Rasululloh ﷺ va ashoblari vodiydan daraga tushgan edilar. Ikki kishi dara ogʻziga chiqqanlarida, ansoriy muhojirga: «Kechaning qay qismini senga kifoya qilishimni yaxshi koʻrasan — avvalinimi yoki oxirinimi?» dedi. U: «Balki avvalini kifoya qil», dedi. Muhojir yonboshlab uxladi, ansoriy esa turib namoz oʻqiy boshladi. Ayolning eri keldi va kishining qorasini koʻrgach, uning qavmning qorovuli ekanini bildi-da, unga bir oʻq otib, uni tekkizdi. U oʻqni sugʻurib tashladi va tik turgan holda namozini davom ettirdi. Soʻng u yana bir oʻq otib, uni tekkizdi; u yana oʻqni sugʻurib tashladi va tik turgan holda namozini davom ettirdi. Soʻng uchinchi marta qaytarib, oʻqni tekkizdi; u oʻqni sugʻurib tashladi, soʻng rukuʼ va sajda qildi, keyin sherigini uygʻotib: «Oʻtir, men ogʻir yaralandim», dedi. U sakrab turdi. Haligi kishi ikkovini koʻrgach, oʻzi sezilib qolganini bilib qochdi. Muhojir ansoriydagi qonlarni koʻrgach: «Subhanalloh! U seni birinchi otganidayoq nega meni uygʻotmading?» dedi. U: «Men bir surani oʻqiyotgan edim, uni tugatmagunimcha uzishni yoqtirmadim. U otishni ketma-ket qilganda, rukuʼ qilib, seni ogohlantirdim. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ menga qoʻriqlashni buyurgan sarhadni zoye qilishdan (qoʻrqmaganimda), suradan uzishim yoki uni tugatishimdan oldin jonim uzilib ketardi», dedi. Bu — Muhammad ibn Isoning hadisidir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Нахлдаги Зотур-Риқў ғазотига чиқдик. Мусулмонлардан бир киши мушриклардан бир кишининг хотинини (асир) олди. Расулуллоҳ ﷺ қайтиб кетганларида, унинг эри келди — у йўқ бўлган эди. Унга хабар айтилгач, у Муҳаммаднинг ашобларидан қон тўкмагунича тўхтамаслигига қасам ичди ва Расулуллоҳ ﷺ нинг изларидан чиқди. Расулуллоҳ ﷺ бир манзилга тушдилар-да: «Бу кечамизда бизни ким қўриқлайди?» дедилар. Муҳожирлардан бир киши ва ансорлардан бир киши олдинга чиқиб: «Биз, эй Аллоҳнинг Расули», дедилар. У зот: «Бас, икковингиз дара оғзида бўлинглар», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ ва ашоблари водийдан дарага тушган эдилар. Икки киши дара оғзига чиққанларида, ансорий муҳожирга: «Кечанинг қай қисмини сенга кифоя қилишимни яхши кўрасан — аввалиними ёки охириними?» деди. У: «Балки аввалини кифоя қил», деди. Муҳожир ёнбошлаб ухлади, ансорий эса туриб намоз ўқий бошлади. Аёлнинг эри келди ва кишининг қорасини кўргач, унинг қавмнинг қоровули эканини билди-да, унга бир ўқ отиб, уни теккизди. У ўқни суғуриб ташлади ва тик турган ҳолда намозини давом эттирди. Сўнг у яна бир ўқ отиб, уни теккизди; у яна ўқни суғуриб ташлади ва тик турган ҳолда намозини давом эттирди. Сўнг учинчи марта қайтариб, ўқни теккизди; у ўқни суғуриб ташлади, сўнг рукуъ ва сажда қилди, кейин шеригини уйғотиб: «Ўтир, мен оғир яраландим», деди. У сакраб турди. Ҳалиги киши икковини кўргач, ўзи сезилиб қолганини билиб қочди. Муҳожир ансорийдаги қонларни кўргач: «Субҳаналлоҳ! У сени биринчи отганидаёқ нега мени уйғотмадинг?» деди. У: «Мен бир сурани ўқиётган эдим, уни тугатмагунимча узишни ёқтирмадим. У отишни кетма-кет қилганда, рукуъ қилиб, сени огоҳлантирдим. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ менга қўриқлашни буюрган сарҳадни зое қилишдан (қўрқмаганимда), сурадан узишим ёки уни тугатишимдан олдин жоним узилиб кетарди», деди. Бу — Муҳаммад ибн Исонинг ҳадисидир.

ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، ‏ قَالَ عَبْدُ الْجَبَّارِ : قَالَ الأَعْمَشُ ، وَقَالَ الآخَرَانِ : عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ شَقِيقٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : " كُنَّا نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلا نَتَوَضَّأُ مِنْ مَوْطِئٍ " ، وَقَالَ الْمَخْزُومِيُّ : " كُنَّا نَتَوَضَّأُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلا نَتَوَضَّأُ مِنْ مَوْطِئٍ " ، وَقَالَ الزُّهْرِيُّ : " كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلا نَتَوَضَّأُ مِنْ مَوْطِئٍ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا الْخَبَرُ لَهُ عِلَّةٌ لَمْ يَسْمَعْهُ الأَعْمَشُ ، عَنْ شَقِيقٍ ، لَمْ أَكُنْ فَهِمْتُهُ فِي الْوَقْتِ

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu) aytdi: «Biz Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqir edik va bosilgan (nopok) joydan tahorat qilmas edik». Al-Maxzumiy: «Biz Rasululloh ﷺ bilan tahorat qilar edik va bosilgan joydan tahorat qilmas edik», dedi. Az-Zuhriy esa: «Biz Nabiy ﷺ bilan (birga) edik va bosilgan joydan tahorat qilmas edik», dedi. Abu Bakr aytdi: Bu xabarning illati bor: Aʼmash uni Shaqiqdan eshitmagan; men buni oʻsha vaqtda anglamagan edim.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) айтди: «Биз Набий ﷺ билан намоз ўқир эдик ва босилган (нопок) жойдан таҳорат қилмас эдик». Ал-Махзумий: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан таҳорат қилар эдик ва босилган жойдан таҳорат қилмас эдик», деди. Аз-Зуҳрий эса: «Биз Набий ﷺ билан (бирга) эдик ва босилган жойдан таҳорат қилмас эдик», деди. Абу Бакр айтди: Бу хабарнинг иллати бор: Аъмаш уни Шақиқдан эшитмаган; мен буни ўша вақтда англамаган эдим.

ثنا أَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ ، أَخْبَرَنَا الأَعْمَشُ ، عَنْ شَقِيقٍ ، قَالَ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ ، " كُنَّا لا نَكُفُّ شَعْرًا وَلا ثَوْبًا فِي الصَّلاةِ ، وَلا نَتَوَضَّأُ مِنْ مَوْطِئٍ " . ثنا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، ثنا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، ثنا الأَعْمَشُ ، حَدَّثَنِي شَقِيقٌ ، أَوْ حَدَّثْتُ عَنْهُ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، بِنَحْوِهِ

Shaqiq aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) dedi: «Biz namozda soch va kiyimni yigʻmas, bosilgan (nopok) joydan tahorat qilmas edik». Al-Aʼmash aytdi: Menga Shaqiq rivoyat qildi — yoki men undan (boshqa orqali) rivoyat qildim — u Abdullohdan, shunga oʻxshash (hadisni).Шақиқ айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) деди: «Биз намозда соч ва кийимни йиғмас, босилган (нопок) жойдан таҳорат қилмас эдик». Ал-Аъмаш айтди: Менга Шақиқ ривоят қилди — ёки мен ундан (бошқа орқали) ривоят қилдим — у Абдуллоҳдан, шунга ўхшаш (ҳадисни).

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ ، أَخْبَرَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَكَلَ عَظْمًا أَوْ قَالَ لَحْمًا ، ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : خَبَرُ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ غَيْرُ مُتَّصِلِ الإِسْنَادِ ، غَلَطْنَا فِي إِخْرَاجِهِ ، فَإِنَّ بَيْنَ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، وَبَيْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ ، وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ ، وَعَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ suyak (goʻshti)ni — yoki: goʻshtni, dedi — yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar. Abu Bakr aytdi: Hammod ibn Zaydning xabari isnodi ulanmagan; biz uni keltirishda xato qildik: Hishom ibn Urva bilan Muhammad ibn Amr ibn Ato orasida Vahb ibn Kayson bor. Yahyo ibn Said al-Qatton va Abda ibn Sulaymon ham shunday rivoyat qilishgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ суяк (гўшти)ни — ёки: гўштни, деди — едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар. Абу Бакр айтди: Ҳаммод ибн Зайднинг хабари исноди уланмаган; биз уни келтиришда хато қилдик: Ҳишом ибн Урва билан Муҳаммад ибн Амр ибн Ато орасида Ваҳб ибн Кайсон бор. Яҳё ибн Саид ал-Қаттон ва Абда ибн Сулаймон ҳам шундай ривоят қилишган.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ ، ثنا يَحْيَى ، ثنا هِشَامٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . ح وَهِشَامٌ ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . ح وَهِشَامٌ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَكَلَ خُبْزًا وَلَحْمًا أَوْ عِرْقًا ، ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ non va goʻshtni — yoki suyakdagi goʻshtni — yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ нон ва гўштни — ёки суякдаги гўштни — едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар.

ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . ح قَالَ هِشَامٌ : وَحَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . ح قَالَ هِشَامٌ : وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَكَلَ عَرْقًا ، ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ " . هَذَا حَدِيثُ الزُّهْرِيِّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ suyakdagi goʻshtni yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar. Bu — az-Zuhriyning hadisidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ суякдаги гўштни едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар. Бу — аз-Зуҳрийнинг ҳадисидир.

ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ حَدَّثَهُ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ يَعْنِي ابْنَ عِبَادَةَ ، ثنا مَالِكٌ ، عَنْ زَيْدٍ وَهُوَ ابْنُ أَسْلَمَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَكَلَ كَتِفَ شَاةٍ ، ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ qoʻyning kuragini (goʻshtini) yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ қўйнинг курагини (гўштини) едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ ، ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ ، عَنْ سُهَيْلٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُ ، " رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ مِنْ ثَوْرِ أَقِطٍ ، ثُمَّ رَآهُ أَكَلَ كَتِفَ شَاةٍ ، ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ ning bir parcha qurutdan (yegach) tahorat qilganlarini koʻrgan; soʻng u zotning qoʻyning kuragini yeb, keyin namoz oʻqiganlarini va tahorat qilmaganlarini koʻrgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ нинг бир парча қурутдан (егач) таҳорат қилганларини кўрган; сўнг у зотнинг қўйнинг курагини еб, кейин намоз ўқиганларини ва таҳорат қилмаганларини кўрган.

ثنا مُوسَى بْنُ سَهْلٍ الرَّمْلِيُّ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ ، ثنا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : " آخِرُ الأَمْرَيْنِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَرْكُ الْوُضُوءِ مِمَّا مَسَّتِ النَّارُ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ ning ikki ishlaridan oxirgisi — olov tekkan (pishirgan) narsadan tahorat (olishni) tark etish boʻldi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ нинг икки ишларидан охиргиси — олов теккан (пиширган) нарсадан таҳорат (олишни) тарк этиш бўлди.

ثنا بُنْدَارٌ ، ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ ، عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أُمِّ سَلَمَةَ ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَكَلَ كَتِفًا ، ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَمَسَّ مَاءً "

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ kurak (goʻshti)ni yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va suvga (ham) tegmadilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ курак (гўшти)ни едилар, сўнг намоз ўқидилар ва сувга (ҳам) тегмадилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ حَلَفَ فَقَالَ فِي حَلِفِهِ : وَاللاتِ ، فَلْيَقُلْ : لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، وَمَنْ قَالَ لِصَاحِبِهِ : تَعَالَ أُقَامِرْكَ فَلْيَتَصَدَّقْ بِشَيْءٍ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَلَمْ يَأْمُرِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْحَالِفَ بِاللاتِ وَلا الْقَائِلِ لِصَاحِبِهِ : تَعَالَ أُقَامِرْكَ ، بِإِحْدَاثِ وُضُوءٍ ، فَالْخَبَرُ دَالٌ عَلَى أَنَّ الْفُحْشَ فِي الْمَنْطِقِ ، وَمَا زُجِرَ الْمَرْءُ عَنِ النُّطْقِ بِهِ لا يُوجِبُ وُضُوءًا ، خِلافَ قَوْلِ مَنْ زَعَمَ أَنَّ الْكَلامَ السَّيِّئَ يُوجِبُ الْوُضُوءَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qasam ichib, qasamida ‹Lot haqqi› desa, ‹La ilaha illalloh› desin. Va kim oʻz oʻrtogʻiga: ‹Kel, sen bilan qimor oʻynayman› desa, biror narsani sadaqa qilsin», dedilar. Abu Bakr aytdi: Nabiy ﷺ Lot bilan qasam ichgan kishini ham, oʻrtogʻiga ‹kel, sen bilan qimor oʻynayman› degan kishini ham yangi tahorat qilishga buyurmadilar. Bas, xabar shunga dalolat qiladi: soʻzdagi qoʻpollik va kishi aytishdan qaytarilgan narsa tahoratni vojib qilmaydi — yomon kalom tahoratni vojib qiladi deb daʼvo qilgan kishining soʻziga xilof (ravishda).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қасам ичиб, қасамида ‹Лот ҳаққи› деса, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› десин. Ва ким ўз ўртоғига: ‹Кел, сен билан қимор ўйнайман› деса, бирор нарсани садақа қилсин», дедилар. Абу Бакр айтди: Набий ﷺ Лот билан қасам ичган кишини ҳам, ўртоғига ‹кел, сен билан қимор ўйнайман› деган кишини ҳам янги таҳорат қилишга буюрмадилар. Бас, хабар шунга далолат қилади: сўздаги қўполлик ва киши айтишдан қайтарилган нарса таҳоратни вожиб қилмайди — ёмон калом таҳоратни вожиб қилади деб даъво қилган кишининг сўзига хилоф (равишда).

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ الْجَوْهَرِيُّ ، أَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " شَرِبَ لَبَنًا ، ثُمَّ مَضْمَضَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ sut ichdilar, soʻng ogʻizlarini chayqadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ сут ичдилар, сўнг оғизларини чайқадилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَزِيزٍ الأَيْلِيُّ ، أَنَّ سَلامَةَ بْنَ رَوْحٍ حَدَّثَهُمْ ، عَنْ عُقَيْلٍ وَهُوَ ابْنُ خَالِدٍ ، وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، ثنا مُعْتَمِرٌ يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ ، قَالَ : سَمِعْتُ مَعْمَرًا . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ ، وَأَبُو مُوسَى ، قَالا : حَدَّثَنَا يَحْيَى وَهُوَ ابْنُ سَعِيدٍ ، ثنا الأَوْزَاعِيُّ ، كُلُّهُمْ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَرِبَ لَبَنًا فَمَضْمَضَ ، وَقَالَ : " إِنَّ لَهُ دَسَمًا " . وَقَالَ الصَّنْعَانِيُّ فِي حَدِيثِهِ : أَوْ إِنَّهُ دَسَمٌ ، وَقَالَ بُنْدَارٌ : إِنَّهُ دَسَمٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ sut ichdilar, soʻng ogʻizlarini chayqadilar va: «Albatta, uning yogʻi bor», dedilar. As-Sanʼoniy oʻz hadisida: «Yoki: albatta u yogʻlidir», dedi. Bundor esa: «Albatta u yogʻlidir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ сут ичдилар, сўнг оғизларини чайқадилар ва: «Албатта, унинг ёғи бор», дедилар. Ас-Санъоний ўз ҳадисида: «Ёки: албатта у ёғлидир», деди. Бундор эса: «Албатта у ёғлидир», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا ابْنُ عَجْلانَ . ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، عَنِ ابْنِ عَجْلانَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي ، يُحَدِّثُ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " تَنَامُ عَيْنَايَ وَلا يَنَامُ قَلْبِي "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Koʻzlarim uxlaydi, lekin qalbim uxlamaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Кўзларим ухлайди, лекин қалбим ухламайди», дедилар.

ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ : كَيْفَ كَانَتْ صَلاةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ فَقَالَتْ : مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ وَلا فِي غَيْرِهِ عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يُصَلِّي أَرْبَعًا ، فَلا تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ ، ثُمَّ يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلا تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ ، ثُمَّ يُصَلِّي ثَلاثًا ، قَالَتْ عَائِشَةُ : فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَتَنَامُ قَبْلَ أَنْ تُوتِرَ ؟ فَقَالَ : " يَا عَائِشَةُ ، إِنَّ عَيْنَيَّ تَنَامَانِ وَلا يَنَامُ قَلْبِي "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U (Abu Salama) Oishadan: «Rasululloh ﷺ ning namozlari qanday boʻlardi?» deb soʻragan edi. (Oisha): «Rasululloh ﷺ Ramazonda ham, undan boshqa (oylar)da ham oʻn bir rakʼatdan ortiq oʻqimas edilar. Toʻrt (rakʼat) oʻqirdilar — ularning goʻzalligi va uzunligi haqida soʻrama; soʻng yana toʻrt (rakʼat) oʻqirdilar — ularning goʻzalligi va uzunligi haqida soʻrama; soʻng uch (rakʼat) oʻqirdilar», dedi. Oisha dedi: «Men: ‹Yo Rasululloh! Vitrni oʻqishdan oldin uxlaysizmi?› dedim. U zot: ‹Ey Oisha! Koʻzlarim uxlaydi, lekin qalbim uxlamaydi›, dedilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У (Абу Салама) Оишадан: «Расулуллоҳ ﷺ нинг намозлари қандай бўларди?» деб сўраган эди. (Оиша): «Расулуллоҳ ﷺ Рамазонда ҳам, ундан бошқа (ойлар)да ҳам ўн бир ракъатдан ортиқ ўқимас эдилар. Тўрт (ракъат) ўқирдилар — уларнинг гўзаллиги ва узунлиги ҳақида сўрама; сўнг яна тўрт (ракъат) ўқирдилар — уларнинг гўзаллиги ва узунлиги ҳақида сўрама; сўнг уч (ракъат) ўқирдилар», деди. Оиша деди: «Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Витрни ўқишдан олдин ухлайсизми?› дедим. У зот: ‹Эй Оиша! Кўзларим ухлайди, лекин қалбим ухламайди›, дедилар».

ثنا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ، قَالَ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا ذَهَبَ الْمَذْهَبَ أَبْعَدَ "

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ hojat chiqargani borsalar, uzoqroqqa ketar edilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳожат чиқаргани борсалар, узоқроққа кетар эдилар.

ثنا بُنْدَارٌ ، ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، ثنا أَبُو جَعْفَرٍ الْخَطْمِيُّ ، ‏ قَالَ بُنْدَارٌ : قُلْتُ لِيَحْيَى : مَا اسْمُهُ ؟ فَقَالَ : عُمَيْرُ بْنُ يَزِيدَ ، حَدَّثَنِي عُمَارَةُ بْنُ خُزَيْمَةَ ، وَالْحَارِثُ بْنُ فُضَيْلٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي قُرَادٍ ، قَالَ : " خَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَأَيْتُهُ خَرَجَ مِنَ الْخَلاءِ ، وَكَانَ إِذَا أَرَادَ حَاجَةً أَبْعَدَ "

Abdurahmon ibn Abu Qurod (roziyallohu anhu) aytdi: «Men Rasululloh ﷺ bilan chiqdim va u zotning hojatxonadan chiqqanlarini koʻrdim; u zot hojat qilmoqchi boʻlsalar, uzoqroqqa ketar edilar».Абдураҳмон ибн Абу Қурод (розияллоҳу анҳу) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан чиқдим ва у зотнинг ҳожатхонадан чиққанларини кўрдим; у зот ҳожат қилмоқчи бўлсалар, узоқроққа кетар эдилар».

ثنا أَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، ثنا جَرِيرٌ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، عَنْ حُذَيْفَةَ ، قَالَ : لَقَدْ رَأَيْتُنِي أَتَمَشَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأْنَتَهِي إِلَى سُبَاطَةِ قَوْمٍ ، فَقَامَ يَبُولُ كَمَا يَبُولُ أَحَدُكُمْ ، فَذَهَبْتُ أَتَنَحَّى مِنْهُ ، فَقَالَ : " ادْنُهْ " ، فَدَنَوْتُ مِنْهُ حَتَّى قُمْتُ عَقِبَهُ حَتَّى فَرَغَ

Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi: Men oʻzimning Rasululloh ﷺ bilan yurganimni koʻrdim; biz bir qavmning axlatxonasiga yetib bordik. U zot biringiz siygandek turib siydilar. Men u zotdan chetlanmoqchi boʻldim, u zot: «Beri kel», dedilar. Men u zotga yaqinlashib, tugatgunlaricha u zotning ortlarida turdim.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен ўзимнинг Расулуллоҳ ﷺ билан юрганимни кўрдим; биз бир қавмнинг ахлатхонасига етиб бордик. У зот бирингиз сийгандек туриб сийдилар. Мен у зотдан четланмоқчи бўлдим, у зот: «Бери кел», дедилар. Мен у зотга яқинлашиб, тугатгунларича у зотнинг ортларида турдим.

ثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ ، ثنا يَزِيدَ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعْدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ ، قَالَ : " وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَبَّ مَا اسْتَتَرَ بِهِ فِي حَاجَتِهِ هَدَفًا أَوْ حَائِشَ نَخْلٍ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ أَبَانَ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ ابْنَ إِدْرِيسَ ، يَقُولُ : قُلْتُ لِشُعْبَةَ : مَا تَقُولُ فِي مَهْدِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ ؟ قَالَ : ثِقَةٌ ، قُلْتُ : فَإِنَّهُ أَخْبَرَنِي عَنْ سَلْمٍ الْعَلَوِيِّ ، قَالَ : رَأَيْتُ أَبَانَ بْنَ أَبِي عَيَّاشٍ عِنْدَ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ يَكْتُبُ فِي سَبُورُّجَةٍ ، قَالَ : سَلْمٌ الْعَلَوِيُّ الَّذِي كَانَ يَرَى يَعْنِي الْهِلالَ قَبْلَ النَّاسِ ؟ قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ ، نَسَبُهُ إِلَى جَدِّهِ هُوَ الَّذِي قَالَ عَنْهُ شُعْبَةُ : حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ سَيِّدُ بَنِي تَمِيمٍ

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Rasululloh ﷺ hojatlari (paytida) toʻsiq qilishga eng yaxshi koʻrgan narsalari doʻnglik (devor) yoki quyuq xurmozor edi». Abu Bakr aytdi: Men Muhammad ibn Abonning shunday deganini eshitdim: Men Ibn Idrisning shunday deganini eshitdim: Men Shuʼbaga: «Mahdiy ibn Maymun haqida nima deysan?» dedim. U: «Ishonchli», dedi. Men: «U menga Salm al-Alaviydan xabar berib aytdiki: ‹Men Abon ibn Abu Ayyoshning Anas ibn Molik huzurida taxtachaga yozayotganini koʻrdim›», dedim. U: «Salm al-Alaviy — odamlardan oldin hilolni koʻrar edi degan kishimi?» dedi. Abu Bakr aytdi: Muhammad ibn Abu Yaʼqub — bu Muhammad ibn Abdulloh ibn Abu Yaʼqub boʻlib, u bobosiga nisbat berilgan; u — Shuʼba: «Menga Banu Tamimning sayyidi Muhammad ibn Abu Yaʼqub rivoyat qildi», degan kishidir.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ ҳожатлари (пайтида) тўсиқ қилишга энг яхши кўрган нарсалари дўнглик (девор) ёки қуюқ хурмозор эди». Абу Бакр айтди: Мен Муҳаммад ибн Абоннинг шундай деганини эшитдим: Мен Ибн Идриснинг шундай деганини эшитдим: Мен Шуъбага: «Маҳдий ибн Маймун ҳақида нима дейсан?» дедим. У: «Ишончли», деди. Мен: «У менга Салм ал-Алавийдан хабар бериб айтдики: ‹Мен Абон ибн Абу Айёшнинг Анас ибн Молик ҳузурида тахтачага ёзаётганини кўрдим›», дедим. У: «Салм ал-Алавий — одамлардан олдин ҳилолни кўрар эди деган кишими?» деди. Абу Бакр айтди: Муҳаммад ибн Абу Яъқуб — бу Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абу Яъқуб бўлиб, у бобосига нисбат берилган; у — Шуъба: «Менга Бану Тамимнинг саййиди Муҳаммад ибн Абу Яъқуб ривоят қилди», деган кишидир.

ثنا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَعْنِي الطُّفَاوِيَّ ، ثنا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كَانَتْ سَوْدَةُ بِنْتُ زَمْعَةَ امْرَأَةً جَسِيمَةً ، فَكَانَتْ إِذَا خَرَجَتْ لِحَاجَتِهَا بِاللَّيْلِ أشرَفَتْ عَلَى النِّسَاءِ ، فَرَآهَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ، فَقَالَ : انْظُرِي كَيْفَ تَخْرُجِينَ ؟ فَإِنَّكَ وَاللَّهِ مَا تَخْفَيْنَ عَلَيْنَا إِذَا خَرَجْتِ ، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ سَوْدَةُ لِنَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَفِي يَدِهِ عِرْقٌ ، فَمَا رَدَّ الْعِرْقَ مِنْ يَدِهِ حَتَّى فَرَغَ الْوَحْيُ ، فَقَالَ : " إِنَّ اللَّهَ قَدْ جَعَلَ لَكُنَّ رُخْصَةً أَنْ تَخْرُجْنَ لِحَوَائِجِكُنَّ " . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ هِشَامٍ ، بِنَحْوِهِ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Savda binti Zamʼa jussador ayol edi. U kechasi hojati uchun chiqqanida, (boshqa) ayollardan ajralib koʻrinib turar edi. Uni Umar ibn al-Xattob koʻrib: «Qarab yur, qanday chiqayotganingga! Allohga qasamki, sen chiqqaningda bizdan yashirin qolmaysan», dedi. Savda buni Allohning Nabiysi ﷺga aytdi; u zotning qoʻllarida suyakdagi goʻsht bor edi. U zot vahiy tugagunicha suyakni qoʻllaridan qoʻymadilar-da: «Albatta Alloh sizlarga hojatlaringiz uchun chiqishga ruxsat berdi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Савда бинти Замъа жуссадор аёл эди. У кечаси ҳожати учун чиққанида, (бошқа) аёллардан ажралиб кўриниб турар эди. Уни Умар ибн ал-Хаттоб кўриб: «Қараб юр, қандай чиқаётганингга! Аллоҳга қасамки, сен чиққанингда биздан яширин қолмайсан», деди. Савда буни Аллоҳнинг Набийси ﷺга айтди; у зотнинг қўлларида суякдаги гўшт бор эди. У зот ваҳий тугагунича суякни қўлларидан қўймадилар-да: «Албатта Аллоҳ сизларга ҳожатларингиз учун чиқишга рухсат берди», дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، ثنا جَرِيرٌ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحَائِطٍ مِنْ حِيطَانِ مَكَّةَ ، أَوِ الْمَدِينَةِ ، فَسَمِعَ صَوْتَ إِنْسَانَيْنِ يُعَذَّبَانِ فِي قُبُورِهِمَا ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يُعَذَّبَانِ ، وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ " ، ثُمَّ قَالَ : " بَلَى ، كَانَ أَحَدُهُمَا لا يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ ، وَكَانَ الآخَرُ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ " ، ثُمَّ دَعَا بِجَرِيدَةٍ فَكَسَرَهَا كَسْرَتَيْنِ ، فَوَضَعَ عَلَى كُلِّ قَبْرٍ مِنْهُمَا كَسْرَةً ، فَقِيلَ لَهُ : لِمَ فَعَلْتَ هَذَا ؟ قَالَ : " لَعَلَّهُ يُخَفِّفُ عَنْهُمَا مَا لَمْ تَيْبَسَا أَوْ إِلَى أَنْ يَيْبَسَا " . حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، ثنا وَكِيعٌ ، ثنا الأَعْمَشُ ، سَمِعْتُ مُجَاهِدًا يُحَدِّثُ : عَنْ طَاوُسٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقَبْرَيْنِ ، بِمِثْلِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makka yoki Madina bogʻlaridan biri yonidan oʻtayotib, ikki kishining qabrlarida azoblanayotgan ovozini eshitdilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ular azoblanmoqda, holbuki ular katta (ogʻir) narsada azoblanayotgan emas», dedilar. Soʻng: «Yoʻq, aslida ulardan biri siydigidan ehtiyot boʻlmas edi, ikkinchisi esa gʻiybat qilib yurar edi», dedilar. Soʻng bir xurmo shoxini soʻrab, uni ikkiga sindirdilar-da, har bir qabr ustiga bittadan boʻlagini qoʻydilar. Unga: «Nega bunday qildingiz?» deyildi. U zot: «Bu ikkisi qurimaguncha, balki ulardan (azob) yengillashi mumkin», dedilar. Ibn Abbos aytdi: Rasululloh ﷺ ikki qabr yonidan oʻtdilar — shunga oʻxshash (rivoyat qilindi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Макка ёки Мадина боғларидан бири ёнидан ўтаётиб, икки кишининг қабрларида азобланаётган овозини эшитдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Улар азобланмоқда, ҳолбуки улар катта (оғир) нарсада азобланаётган эмас», дедилар. Сўнг: «Йўқ, аслида улардан бири сийдигидан эҳтиёт бўлмас эди, иккинчиси эса ғийбат қилиб юрар эди», дедилар. Сўнг бир хурмо шохини сўраб, уни иккига синдирдилар-да, ҳар бир қабр устига биттадан бўлагини қўйдилар. Унга: «Нега бундай қилдингиз?» дейилди. У зот: «Бу иккиси қуримагунча, балки улардан (азоб) енгиллаши мумкин», дедилар. Ибн Аббос айтди: Расулуллоҳ ﷺ икки қабр ёнидан ўтдилар — шунга ўхшаш (ривоят қилинди).

ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، ثنا الزُّهْرِيُّ . ح وَحَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَطَاءٍ اللَّيْثِيِّ ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلا بَوْلٍ ، وَلا تَسْتَدْبِرُوهَا ، وَلَكِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُوا " . قَالَ أَبُو أَيُّوبَ : فَقَدِمْنَا الشَّامَ فَوَجَدْنَا مَرَاحِيضَ قَدْ بُنِيَتْ نَحْوَ الْقِبْلَةِ ، فَنَنْحَرِفُ عَنْهَا وَنَسْتَغْفِرُ اللَّهَ . هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ عَبْدِ الْجَبَّارِ

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Katta yoki kichik hojat chogʻida qiblaga yuzlanmanglar va unga orqa ham oʻgirmanglar; balki sharqqa yoki gʻarbga yuzlaninglar», dedilar. Abu Ayyub aytdi: Soʻng biz Shomga keldik va hojatxonalar qiblaga qaratib qurilganini koʻrdik; shunda biz (qibladan) burilib (oʻtirar) va Allohdan magʻfirat soʻrar edik. Bu — Abduljabbor hadisining lafzidir.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Катта ёки кичик ҳожат чоғида қиблага юзланманглар ва унга орқа ҳам ўгирманглар; балки шарққа ёки ғарбга юзланинглар», дедилар. Абу Айюб айтди: Сўнг биз Шомга келдик ва ҳожатхоналар қиблага қаратиб қурилганини кўрдик; шунда биз (қибладан) бурилиб (ўтирар) ва Аллоҳдан мағфират сўрар эдик. Бу — Абдулжаббор ҳадисининг лафзидир.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا وَهْبٌ يَعْنِي ابْنَ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، قَالَ : سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْحَاقَ يُحَدِّثُ ، عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : " نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِبَوْلٍ ، فَرَأَيْتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْبَضَ بِعَامٍ يَسْتَقْبِلُهَا "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni kichik hojat chiqarishda qiblaga yuzlanishdan qaytargan edilar; soʻngra men u zotning vafotlaridan bir yil oldin qiblaga yuzlangan holda (hojat chiqarayotganlarini) koʻrdim.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни кичик ҳожат чиқаришда қиблага юзланишдан қайтарган эдилар; сўнгра мен у зотнинг вафотларидан бир йил олдин қиблага юзланган ҳолда (ҳожат чиқараётганларини) кўрдим.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، وَيَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ . ح وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ ، ثنا عَبْدُ الأَعْلَى ، ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْبَغْدَادِيُّ ، ثنا هُشَيْمٌ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ ، قَالَ : حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ يَعْنِي الثَّقَفِيَّ ، قَالَ : سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَخْزُومِيُّ ، ثنا أَبُو هِشَامٍ يَعْنِي الْمَخْزُومِيَّ ، ثنا وُهَيْبٌ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ . ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَرْقِيُّ ، ثنا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ ، أَخْبَرَنِي ابْنُ عَجْلانَ ، ‏ قَالَ بُنْدَارٌ فِي حَدِيثِهِ ، قَالَ ، حَدَّثَنِي ، وَقَالَ يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ : قَالَ ، حَدَّثَنَا ، وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ : قَالَ ، سَمِعْتُ ، وَقَالَ الآخَرونَ : عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ ، عَنْ عَمِّهِ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " دَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ ابْنَةِ عُمَرَ ، فَصَعِدْتُ عَلَى ظَهَرِ الْبَيْتِ ، فَأَشْرَفْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى خَلائِهِ مُسْتَدْبِرَ الْقِبْلَةِ مُتَوَجِّهًا نَحْوَ الشَّامِ " . هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ عَبْدِ الأَعْلَى ، وَفِي خَبَرِ أَبِي هِشَامٍ : مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Men Hafsa binti Umarning huzuriga kirdim va uy tomiga chiqdim. Shunda Nabiy ﷺni — u zot hojatxonalarida qiblaga orqa oʻgirib, Shom tomonga yuzlangan holda — koʻrib qoldim». Bu — Abdulaʼlo hadisining lafzi; Abu Hishomning xabarida esa: «qiblaga yuzlangan holda» (deyilgan).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Мен Ҳафса бинти Умарнинг ҳузурига кирдим ва уй томига чиқдим. Шунда Набий ﷺни — у зот ҳожатхоналарида қиблага орқа ўгириб, Шом томонга юзланган ҳолда — кўриб қолдим». Бу — Абдулаъло ҳадисининг лафзи; Абу Ҳишомнинг хабарида эса: «қиблага юзланган ҳолда» (дейилган).

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، ثنا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ذَكْوَانَ ، عَنْ مَرْوَانَ الأَصْغرِ ، قَالَ : رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ ، ثُمَّ جَلَسَ يَبُولُ إِلَيْهَا ، قُلْتُ : " أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَلَيْسَ قَدْ نُهِيَ عَنْ هَذَا ؟ " قَالَ : " بَلَى ، إِنَّمَا نُهِيَ عَنْ ذَلِكَ فِي الْفَضَاءِ ، فَإِذَا كَانَ بَيْنَكَ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ شَيْءٌ يَسْتُرُكَ فَلا بَأْسَ "

Marvon al-Asfar aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning tuyasini qiblaga qaratib choʻktirib, soʻng oʻsha tomonga (qarab) oʻtirib kichik hojat chiqarayotganini koʻrdim. Shunda men: «Ey Abu Abdurahmon, bu (ish) man etilmaganmidi?» dedim. U: «Ha (man etilgan); lekin bu faqat ochiq joyda man etilgan. Sen bilan qibla orasida (seni) toʻsadigan biror narsa boʻlsa, zarari yoʻq», dedi.Марвон ал-Асфар айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг туясини қиблага қаратиб чўктириб, сўнг ўша томонга (қараб) ўтириб кичик ҳожат чиқараётганини кўрдим. Шунда мен: «Эй Абу Абдураҳмон, бу (иш) ман этилмаганмиди?» дедим. У: «Ҳа (ман этилган); лекин бу фақат очиқ жойда ман этилган. Сен билан қибла орасида (сени) тўсадиган бирор нарса бўлса, зарари йўқ», деди.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ ، ثنا أَبُو عَوَانَةَ . ح وَحَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا وَكِيعٌ كِلاهُمَا ، عَنِ الأَعْمَشِ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، ثنا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، عَنْ شُعْبَةَ . ح وَحَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ الْعَسْكَرِيُّ ، ثنا مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ وَهُوَ الأَعْمَشُ ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، عَنْ حُذَيْفَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا ، ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ "

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir qavmning axlatxonasiga keldilar va tik turgan holda siydik qildilar; soʻng tahorat qilib, maxsilariga mash tortdilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир қавмнинг ахлатхонасига келдилар ва тик турган ҳолда сийдик қилдилар; сўнг таҳорат қилиб, махсиларига маш тортдилар.

ثنا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ ، ثنا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، أَنَا أَبُو حَازِمٍ ، قَالَ : رَأَيْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ يَبُولُ قَائِمًا ، فَإِنَّهُ تُحُدِّثَ ذَلِكَ عَلَيْهِ ، وَقَالَ : " قَدْ رَأَيْتُ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي فَعَلَهُ "

Abu Hozim aytdi: Men Sahl ibn Saʼdning tik turgan holda siyayotganini koʻrdim. Bu haqda unga gapirilganda, u: «Men mendan koʻra yaxshiroq zotning shunday qilganini koʻrganman», dedi.Абу Ҳозим айтди: Мен Саҳл ибн Саъднинг тик турган ҳолда сияётганини кўрдим. Бу ҳақда унга гапирилганда, у: «Мен мендан кўра яхшироқ зотнинг шундай қилганини кўрганман», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرِّمِيُّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، ثنا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ ، وَعَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَتَى عَلَى سُبَاطَةِ بَنِي فُلانٍ ، فَفَرَجَ رِجْلَيْهِ وَبَالَ قَائِمًا "

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ falon (qavm)ning axlatxonasiga keldilar-da, oyoqlarini ochib, tik turgan holda siydilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ фалон (қавм)нинг ахлатхонасига келдилар-да, оёқларини очиб, тик турган ҳолда сийдилар.

ثنا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ ، وَابْنِ أَبِي حَرْمَلَةَ ، عَنْ كُرَيْبٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " بَالَ فِي الشِّعْبِ لَيْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ " وَلَمْ يَقُلْ : أَهْرَاقَ الْمَاءَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Menga Usoma ibn Zayd xabar berdiki, Nabiy ﷺ Muzdalifa kechasi darada siydilar; u: «suv toʻkdilar» demadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Менга Усома ибн Зайд хабар бердики, Набий ﷺ Муздалифа кечаси дарада сийдилар; у: «сув тўкдилар» демади.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمٌ يَعْنِي ابْنَ أَخْضَرَ ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنِ الأَسْوَدِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كُنْتُ مُسْنِدَةً النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى صَدْرِي ، دَعَا بِطَسْتٍ فَبَالَ فِيهَا ، ثُمَّ مَالَ فَمَاتَ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Nabiy ﷺ ni koʻkragimga suyab turgan edim; u zot tos keltirishni soʻrab, unga siydilar, soʻng bir tomonga ogʻdilar va vafot etdilar».Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Набий ﷺ ни кўкрагимга суяб турган эдим; у зот тос келтиришни сўраб, унга сийдилар, сўнг бир томонга оғдилар ва вафот этдилар».

ثنا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ هُوَ ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ أَيُّوبَ السِّخْتِيَانِيِّ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . ح وَعَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عُثْمَانَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَبُولَنَّ أَحَدُكُمْ فِي الْمَاءِ الَّذِي لا يَجْرِي ، ثُمَّ يَغْتَسِلُ مِنْهُ " . وَقَالَ الْمَخْزُومِيُّ : فِي الْمَاءِ الدَّائِمِ ثُمَّ يَغْتَسِلُ مِنْهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Biringiz oqmaydigan suvga aslo siymasin, soʻng undan gʻusl qilmasin», dedilar. Al-Maxzumiy esa: «turgan suvda, soʻng undan gʻusl qiladi», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бирингиз оқмайдиган сувга асло сиймасин, сўнг ундан ғусл қилмасин», дедилар. Ал-Махзумий эса: «турган сувда, сўнг ундан ғусл қилади», деди.

ثنا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ ، ثنا الْعَلاءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " اتَّقُوا اللَّعْنَتَيْنِ أَوِ اللَّعَّانَيْنِ " ، قِيلَ : وَمَا هُمَا ؟ قَالَ : الَّذِي يَتَخَلَّى فِي طَرِيقِ النَّاسِ أَوْ ظِلِّهِمْ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَإِنَّمَا اسْتَدْلَلْتُ عَلَى أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَادَ بِقَوْلِهِ : " أَوْ ظِلِّهِمُ " : الظِّلَّ الَّذِي يَسْتَظِلُّونَ بِهِ إِذَا جَلَسُوا مَجَالِسَهُمْ بِخَبَرِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ أَحَبَّ مَا اسْتَتَرَ بِهِ فِي حَاجَتِهِ هَدَفًا أَوْ حَائِشَ نَخْلٍ ، إِذِ الْهَدَفُ هُوَ الْحَائِطُ ، وَالْحَائِشُ مِنَ النَّخْلِ النَّخْلاتُ الْمُجْتَمِعَاتُ ، وَإِنَّمَا سُمِّيَ الْبُسْتَانُ حَائِشًا لِكَثْرَةِ أَشْجَارِهِ ، وَلا يَكَادُ الْهَدَفُ يَكُونُ إِلا وَلَهُ ظِلٌّ ، إِلا وَقْتَ اسْتِوَاءِ الشَّمْسِ ، فَأَمَّا الْحَائِشُ مِنَ النَّخْلِ فَلا يَكُونُ وَقْتٌ مِنَ الأَوْقَاتِ بِالنَّهَارِ إِلا وَلَهَا ظِلٌّ ، وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ كَانَ يَسْتَحِبُّ أَنْ يَسْتَتِرَ الإِنْسَانُ فِي الْغَائِطِ بِالْهَدَفِ وَالْحَائِشِ ، وَإِنْ كَانَ لَهُمَا ظِلٌّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ikki laʼnat (sababchisi)dan — yoki: ikki laʼnatlanuvchi (ishdan) — saqlaninglar», dedilar. «Ular nima?» deyildi. U zot: «Odamlarning yoʻliga yoki soyasiga hojat chiqaradigan (kishi)», dedilar. Abu Bakr aytdi: Men Nabiy ﷺ ning «yoki soyasiga» degan soʻzlaridan odamlar oʻz majlislarida oʻtirganlarida soyalanadigan soyani koʻzda tutganlariga Abdulloh ibn Jaʼfarning xabari bilan dalil keltirdim: Nabiy ﷺ hojatlari (paytida) toʻsiq qilishga eng yaxshi koʻrgan narsalari doʻnglik yoki quyuq xurmozor edi. Zero, hadaf — devor; xurmodagi hoish esa — bir joyga toʻplangan xurmo daraxtlaridir; bogʻ ham daraxtlarining koʻpligi uchun hoish deb atalgan. Devorning esa — quyosh tikka kelgan paytdan boshqa — soyasi boʻlmay qolmaydi. Xurmoning quyuq toʻplamiga kelsak, kunduzning hech bir vaqtida uning soyasi boʻlmay qolmaydi. Nabiy ﷺ esa inson katta hojat (paytida) devor va quyuq xurmozor bilan toʻsilishini — ularning soyasi boʻlsa ham — mustahab koʻrar edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Икки лаънат (сабабчиси)дан — ёки: икки лаънатланувчи (ишдан) — сақланинглар», дедилар. «Улар нима?» дейилди. У зот: «Одамларнинг йўлига ёки соясига ҳожат чиқарадиган (киши)», дедилар. Абу Бакр айтди: Мен Набий ﷺ нинг «ёки соясига» деган сўзларидан одамлар ўз мажлисларида ўтирганларида сояланадиган сояни кўзда тутганларига Абдуллоҳ ибн Жаъфарнинг хабари билан далил келтирдим: Набий ﷺ ҳожатлари (пайтида) тўсиқ қилишга энг яхши кўрган нарсалари дўнглик ёки қуюқ хурмозор эди. Зеро, ҳадаф — девор; хурмодаги ҳоиш эса — бир жойга тўпланган хурмо дарахтларидир; боғ ҳам дарахтларининг кўплиги учун ҳоиш деб аталган. Деворнинг эса — қуёш тикка келган пайтдан бошқа — сояси бўлмай қолмайди. Хурмонинг қуюқ тўпламига келсак, кундузнинг ҳеч бир вақтида унинг сояси бўлмай қолмайди. Набий ﷺ эса инсон катта ҳожат (пайтида) девор ва қуюқ хурмозор билан тўсилишини — уларнинг сояси бўлса ҳам — мустаҳаб кўрар эдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، حَدَّثَنَا عِيسَى يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ ، عَنْ مَعْمَرِ بْنِ رَاشِدٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا بَالَ أَحَدُكُمْ ، فَلا يَمَسَّ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِ "

Abu Qatoda (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz kichik hojat chiqarganda, zakarini (jinsiy aʼzosini) oʻng qoʻli bilan ushlamasin», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз кичик ҳожат чиқарганда, закарини (жинсий аъзосини) ўнг қўли билан ушламасин», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا شُعْبَةُ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ ، ثنا شُعْبَةُ . ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، ثنا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، ثنا شُعْبَةُ . ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ أَيْضًا ، قَالَ : حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا شُعْبَةُ ، عَنْ قَتَادَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ النَّضْرَ بْنَ أَنَسٍ يُحَدِّثُ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّ هَذِهِ الْحُشُوشَ مُحْتَضَرَةٌ ، فَإِذَا دَخَلَهَا أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلِ : اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ " . هَذَا حَدِيثُ بُنْدَارٍ ، غَيْرُ أَنَّهُ قَالَ : عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ ، وَكَذَا قَالَ يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ فِي حَدِيثِ ابْنِ أَبِي عَدِيٍّ ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta bu hojatxonalarda (shaytonlar) hozir boʻladi. Bas, biringiz unga kirsa: ‹Allohumma inni aʼuzu bika minal xubusi val xaboisi — Ey Allohim, erkak va urgʻochi shaytonlardan Senga panoh soʻrayman›, desin», dedilar. Bu — Bundorning hadisi; faqat u: «an-Nazr ibn Anasdan», dedi. Yahyo ibn Hakim ham Ibn Abu Adiyning hadisida: «an-Nazr ibn Anasdan», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта бу ҳожатхоналарда (шайтонлар) ҳозир бўлади. Бас, бирингиз унга кирса: ‹Аллоҳумма инни аъузу бика минал хубуси вал хабоиси — Эй Аллоҳим, эркак ва урғочи шайтонлардан Сенга паноҳ сўрайман›, десин», дедилар. Бу — Бундорнинг ҳадиси; фақат у: «ан-Назр ибн Анасдан», деди. Яҳё ибн Ҳаким ҳам Ибн Абу Адийнинг ҳадисида: «ан-Назр ибн Анасдан», деди.

ثنا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ سَعِيدٌ الأَشَجُّ ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ فُرَاتٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ ، عَنْ عَلْقَمَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : أَرَادَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَتَبَرَّزَ ، فَقَالَ : " ائْتِنِي بِثَلاثَةِ أَحْجَارٍ " ، فَوَجَدْتُ لَهُ حَجَرَيْنِ وَرَوْثَةَ حِمَارٍ ، فَأَمْسَكَ الْحَجَرَيْنِ وَطَرَحَ الرَّوْثَةَ ، وَقَالَ : " هِيَ رِجْسٌ "

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ hojat chiqarmoqchi boʻldilar-da: «Menga uchta tosh keltir», dedilar. Men u zotga ikkita tosh va bir eshak tezagini topib keldim. U zot ikki toshni olib, tezakni tashladilar va: «U — nopokdir», dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ ҳожат чиқармоқчи бўлдилар-да: «Менга учта тош келтир», дедилар. Мен у зотга иккита тош ва бир эшак тезагини топиб келдим. У зот икки тошни олиб, тезакни ташладилар ва: «У — нопокдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ ، ثنا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ هِلالِ بْنِ عِيَاضٍ ، قَالَ : حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " لا يَخْرُجِ الرَّجُلانِ يَضْرِبَانِ الْغَائِطَ كَاشِفَيْنِ عَنْ عَوْرَتِهِمَا يَتَحَدَّثَانِ ، فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَمْقُتُ عَلَى ذَلِكَ " . حَدَّثَنَا بِهِ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ يَعْنِي الْوَرَّاقَ ، قَالَ : حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ هِلالٍ ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا الشَّيْخُ هُوَ عِيَاضُ بْنُ هِلالٍ ، رَوَى عَنْهُ يَحْيَى ابْنُ أَبِي كَثِيرٍ غَيْرَ حَدِيثٍ ، وَأَحْسَبُ الْوَهْمَ مِنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ حِينَ قَالَ : عَنْ هِلالِ بْنِ عِيَاضٍ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Ikki kishi avratlarini ochib, gaplashgan holda birga hojat chiqargani chiqmasin — chunki Alloh azza va jalla bunga gʻazab qiladi». Abu Bakr aytdi: Bu shayx — Iyoz ibn Hilol boʻlib, Yahyo ibn Abu Kasir undan bir nechta hadis rivoyat qilgan. Menimcha, «Hilol ibn Iyoz» deb aytganda vahm (adashish) Ikrima ibn Ammordan boʻlgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Икки киши авратларини очиб, гаплашган ҳолда бирга ҳожат чиқаргани чиқмасин — чунки Аллоҳ азза ва жалла бунга ғазаб қилади». Абу Бакр айтди: Бу шайх — Иёз ибн Ҳилол бўлиб, Яҳё ибн Абу Касир ундан бир нечта ҳадис ривоят қилган. Менимча, «Ҳилол ибн Иёз» деб айтганда ваҳм (адашиш) Икрима ибн Аммордан бўлган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي فُدَيْكٍ ، أَخْبَرَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَنْظُرُ الرَّجُلُ إِلَى عَوْرَةِ الرَّجُلِ ، وَلا تَنْظُرُ الْمَرْأَةُ إِلَى عَوْرَةِ الْمَرْأَةِ ، وَلا يُفْضِي الرَّجُلُ إِلَى الرَّجُلِ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ ، وَلا تُفْضِي الْمَرْأَةُ إِلَى الْمَرْأَةِ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Erkak boshqa erkakning avratiga qaramasin, ayol boshqa ayolning avratiga qaramasin, erkak boshqa erkak bilan bir kiyim ostida yotmasin, ayol boshqa ayol bilan bir kiyim ostida yotmasin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эркак бошқа эркакнинг авратига қарамасин, аёл бошқа аёлнинг авратига қарамасин, эркак бошқа эркак билан бир кийим остида ётмасин, аёл бошқа аёл билан бир кийим остида ётмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ ، عَنْ سُفْيَانَ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نا أَبُو أَحْمَدَ يَعْنِي الزُّبَيْرَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، " أَنَّ رَجُلا مَرَّ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَبُولُ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ ، فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلامَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺ ning yonlaridan — u zot siydik qilayotganlarida — oʻtib, salom berdi; (ammo) u zot uning salomiga alik olmadilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺ нинг ёнларидан — у зот сийдик қилаётганларида — ўтиб, салом берди; (аммо) у зот унинг саломига алик олмадилар.

نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، قَالا : حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ ، عَنْ سَلْمَانَ ، قَالَ : قَالَ لَهُ بَعْضُ الْمُشْرِكِينَ وَكَانُوا يَسْتَهْزِئُونَ بِهِ : إِنِّي أَرَى صَاحِبَكُمْ يُعَلِّمُكُمْ حَتَّى الْخِرَاءَةَ ، قَالَ سَلْمَانُ : " أَجَلْ أُمِرْنَا أَنْ لا نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ ، وَلا نَسْتَنْجِيَ بِأَيْمَانِنَا ، وَلا نَكْتَفِيَ بِدُونِ ثَلاثَةِ أَحْجَارٍ ، لَيْسَ فِيهَا رَجِيعٌ وَلا عَظْمٌ " . غَيْرُ أَنَّ الدَّوْرَقِيَّ ، قَالَ : قَالَ بَعْضُ الْمُشْرِكِينَ لِسَلْمَانَ

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Unga mushriklardan biri — ular uni masxara qilar edilar — : «Men sizning sohibingiz sizlarga hatto hojat chiqarishni ham oʻrgatayotganini koʻryapman», dedi. Salmon: «Ha, shundoq. Biz qiblaga yuzlanmaslikka, oʻng qoʻlimiz bilan istinjo qilmaslikka va ichida tezak yoxud suyak boʻlmagan uchta toshdan kam narsa bilan kifoyalanmaslikka buyurilganmiz», dedi. Faqat ad-Davraqiy: «Mushriklardan biri Salmonga aytdi», dedi.Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унга мушриклардан бири — улар уни масхара қилар эдилар — : «Мен сизнинг соҳибингиз сизларга ҳатто ҳожат чиқаришни ҳам ўргатаётганини кўряпман», деди. Салмон: «Ҳа, шундоқ. Биз қиблага юзланмасликка, ўнг қўлимиз билан истинжо қилмасликка ва ичида тезак ёхуд суяк бўлмаган учта тошдан кам нарса билан кифояланмасликка буюрилганмиз», деди. Фақат ад-Даврақий: «Мушриклардан бири Салмонга айтди», деди.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ . ح وَحَدَّثَنَا يُونُسُ أَيْضًا ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ . ح وَحَدَّثَنَا عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ . ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، ثنا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ ، وَمَالِكٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلانِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ تَوَضَّأَ فَلْيَسْتَنْثِرْ ، وَمَنِ اسْتَجْمَرَ فَلْيُوتِرْ " . وَفِي حَدِيثِ ابْنِ الْمُبَارَكِ : أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلانِيُّ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ . سَمِعْتُ يُونُسَ ، يَقُولُ : سُئِلَ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْنَى قَوْلِهِ : وَمَنِ اسْتَجْمَرَ فَلْيُوتِرْ ، قَالَ : فَسَكَتَ ابْنُ عُيَيْنَةَ ، فَقِيلَ لَهُ : أَتَرْضَى بِمَا قَالَ مَالِكٌ ؟ قَالَ : وَمَا قَالَ مَالِكٌ ؟ قِيلَ : قَالَ مَالِكٌ : الاسْتِجْمَارُ ، الاسْتِطَابَةُ بِالأَحْجَارِ ، فَقَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ : إِنَّمَا مَثَلِي وَمَثَلُ مَالِكٍ كَمَا قَالَ الأَوَّلُ : وَابْنُ اللَّبُونِ إِذَا مَا لُزَّ فِي قَرْنٍ لَمْ يَسْتَطِعْ صَوْلَةً الْبُزْلِ الْقَنَاعِيسِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim tahorat qilsa, burnini qoqsin (suv tortib tozalasin); va kim toshlar bilan tozalansa, toq (son) qilsin», dedilar. Ibn Muborakning hadisida: «Menga Abu Idris al-Xavloniy xabar berdiki, u Abu Hurayradan eshitgan» (deyilgan). Men Yunusning shunday deganini eshitdim: Ibn Uyaynadan u zotning «kim toshlar bilan tozalansa, toq qilsin» degan soʻzlarining maʼnosi soʻraldi. Ibn Uyayna jim qoldi. Unga: «Molik aytgan (soʻz)ga rozimisan?» deyildi. U: «Molik nima degan?» dedi. «Molik: ‹Istijmor — toshlar bilan tozalanishdir›, degan», deyildi. Shunda Ibn Uyayna: «Mening va Molikning misolim — avvalgi (shoir) aytganidek: ‹Ikki yashar boʻtaloq bir toʻqnashuvga solinsa, ulkan, boʻrtgan tishli tuyalarning hamlasiga bardosh bera olmas›», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таҳорат қилса, бурнини қоқсин (сув тортиб тозаласин); ва ким тошлар билан тозаланса, тоқ (сон) қилсин», дедилар. Ибн Муборакнинг ҳадисида: «Менга Абу Идрис ал-Хавлоний хабар бердики, у Абу Ҳурайрадан эшитган» (дейилган). Мен Юнуснинг шундай деганини эшитдим: Ибн Уяйнадан у зотнинг «ким тошлар билан тозаланса, тоқ қилсин» деган сўзларининг маъноси сўралди. Ибн Уяйна жим қолди. Унга: «Молик айтган (сўз)га розимисан?» дейилди. У: «Молик нима деган?» деди. «Молик: ‹Истижмор — тошлар билан тозаланишдир›, деган», дейилди. Шунда Ибн Уяйна: «Менинг ва Моликнинг мисолим — аввалги (шоир) айтганидек: ‹Икки яшар бўталоқ бир тўқнашувга солинса, улкан, бўртган тишли туяларнинг ҳамласига бардош бера олмас›», деди.

نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، نا جَرِيرٌ ، عَنِ الأَعْمَشِ . ح وَحَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، نا عِيسَى بْنُ يُونُسَ ، نا الأَعْمَشُ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى ، نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ ، عَنْ جَابِرٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا اسْتَجْمَرَ أَحَدُكُمْ فَلْيَسْتَجْمِرْ ثَلاثًا "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz toshlar bilan tozalansa, uch (tosh) bilan tozalansin», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз тошлар билан тозаланса, уч (тош) билан тозалансин», дедилар.

نا أَبُو غَسَّانَ مَالِكُ بْنُ سَعْدٍ الْقَيْسِيُّ ، نا رَوْحٌ يَعْنِي ابْنَ عِبَادَةَ ، ثنا أَبُو عَامِرٍ الْخَزَّازُ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا اسْتَجْمَرَ أَحَدُكُمْ فَلْيُوتِرْ ، فَإِنَّ اللَّهَ وُتِرٌ يُحِبُّ الْوِتْرَ ، أَمَا تَرَى السَّمَوَاتِ سَبْعًا ، وَالأَرْضَ سَبْعًا ، وَالطَّوَافَ سَبْعًا " وَذَكَرَ أَشْيَاءَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Biringiz toshlar bilan tozalansa, toq (son) qilsin; chunki Alloh toqdir, toqni yaxshi koʻradi. Osmonlar yetta, yer yetta, tavof yetta (ekanini) koʻrmayapsanmi?» dedilar va yana (baʼzi) narsalarni zikr qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бирингиз тошлар билан тозаланса, тоқ (сон) қилсин; чунки Аллоҳ тоқдир, тоқни яхши кўради. Осмонлар етта, ер етта, тавоф етта (эканини) кўрмаяпсанми?» дедилар ва яна (баъзи) нарсаларни зикр қилдилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، نا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ ، نا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الدَّسْتُوَائِيُّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِيهِ أَبِي قَتَادَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا شَرِبَ أَحَدُكُمْ فَلا يَتَنَفَّسْ فِي الإِنَاءِ ، وَإِذَا أَتَى الْخَلاءَ فَلا يَمَسَّ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِ ، وَإِذَا تَمَسَّحَ فَلا يَتَمَسَّحْ بِيَمِينِهِ "

Abu Qatoda (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz suv ichganda, idish ichiga nafas chiqarmasin; hojatxonaga borganda, zakarini oʻng qoʻli bilan ushlamasin; tozalanganda esa, oʻng qoʻli bilan tozalanmasin», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз сув ичганда, идиш ичига нафас чиқармасин; ҳожатхонага борганда, закарини ўнг қўли билан ушламасин; тозаланганда эса, ўнг қўли билан тозаланмасин», дедилар.

نا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ . ح وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ مَرْزُوقٍ الْمِصْرِيُّ ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو يَعْنِي ابْنَ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، حَدَّثَنِي يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ أَبِي كَثِيرٍ ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي قَتَادَةَ الأَنْصَارِيُّ ، قَالَ : حَدَّثَنِي أَبِي ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " إِذَا بَالَ أَحَدُكُمْ فَلا يَمَسَّ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِ ، وَلا يَسْتَنْجِ بِيَمِينِهِ ، وَلا يَتَنَفَّسْ فِي الإِنَاءِ " . هَذَا حَدِيثُ عَمْرِو بْنِ أَبِي سَلَمَةَ ، وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ فِي كُلِّهَا : عَنْ عَنْ

Abu Qatoda (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ ning shunday deganlarini eshitdi: «Biringiz kichik hojat chiqarganda, zakarini oʻng qoʻli bilan ushlamasin, oʻng qoʻli bilan istinjo qilmasin va idish ichiga nafas chiqarmasin». Bu — Amr ibn Abu Salamaning hadisi; Ali ibn Hujr esa (isnodning) hammasida: «an, an» dedi.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ нинг шундай деганларини эшитди: «Бирингиз кичик ҳожат чиқарганда, закарини ўнг қўли билан ушламасин, ўнг қўли билан истинжо қилмасин ва идиш ичига нафас чиқармасин». Бу — Амр ибн Абу Саламанинг ҳадиси; Али ибн Ҳужр эса (исноднинг) ҳаммасида: «ан, ан» деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، نا ابْنُ عَجْلانَ ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّمَا أَنَا لَكُمْ مِثْلُ الْوَالِدِ لِوَلَدِهِ ، فَلا يَسْتَقْبِلْ أَحَدُكُمُ الْقِبْلَةَ وَلا يَسْتَدْبِرْهَا يَعْنِي فِي الْغَائِطِ ، وَلا يَسْتَنْجِي بِدُونِ ثَلاثَةِ أَحْجَارٍ لَيْسَ فِيهَا رَوْثٌ وَلا رِمَّةٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta men sizlar uchun otaning farzandiga (boʻlgani) kabiman. Bas, biringiz — katta hojat (chogʻida) — qiblaga yuzlanmasin va unga orqa ham oʻgirmasin; ichida tezak yoki chirigan suyak boʻlmagan uchta toshdan kam narsa bilan istinjo qilmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта мен сизлар учун отанинг фарзандига (бўлгани) кабиман. Бас, бирингиз — катта ҳожат (чоғида) — қиблага юзланмасин ва унга орқа ҳам ўгирмасин; ичида тезак ёки чириган суяк бўлмаган учта тошдан кам нарса билан истинжо қилмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الأَشَجِّ ، نا ابْنُ نُمَيْرٍ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ ، عَنْ سَلْمَانَ ، قَالَ : قَالَ الْمُشْرِكُونَ : لَقَدْ عَلَّمَكُمْ صَاحِبُكُمْ حَتَّى يُوشِكُ أَنْ يُعَلِّمَكُمُ الْخِرَاءَةَ ، قَالَ : أَجَلْ نَهَانَا أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ ، أَوْ نَسْتَنْجِيَ بِأَيْمَانِنَا ، أَوْ بِالْعَظْمِ ، أَوْ بِالرَّجِيعِ ، وَقَالَ : " لا يَكْتَفِي أَحَدُكُمْ دُونَ ثَلاثَةِ أَحْجَارٍ "

Salmon (roziyallohu anhu) aytdi: Mushriklar: «Sohibingiz sizlarga shu qadar oʻrgatibdiki, hatto hojat chiqarishni ham oʻrgatay deydi», dedilar. U: «Ha, shundoq. U bizni qiblaga yuzlanishimizdan, oʻng qoʻlimiz bilan yoxud suyak yoki tezak bilan istinjo qilishimizdan qaytardi», dedi. Va u zot: «Biringiz uchta toshdan kam narsa bilan kifoyalanmasin», dedilar.Салмон (розияллоҳу анҳу) айтди: Мушриклар: «Соҳибингиз сизларга шу қадар ўргатибдики, ҳатто ҳожат чиқаришни ҳам ўргатай дейди», дедилар. У: «Ҳа, шундоқ. У бизни қиблага юзланишимиздан, ўнг қўлимиз билан ёхуд суяк ёки тезак билан истинжо қилишимиздан қайтарди», деди. Ва у зот: «Бирингиз учта тошдан кам нарса билан кифояланмасин», дедилар.

نا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، عَنْ دَاوُدَ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، نا يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ أَبِي زَائِدَةَ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدَ ، عَنْ عَامِرٍ ، قَالَ : سَأَلْتُ عَلْقَمَةَ : هَلْ كَانَ ابْنُ مَسْعُودٍ شَهِدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْجِنِّ ؟ فَقَالَ عَلْقَمَةُ : أَنَا سَأَلْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ ، فَقُلْتُ : هَلْ شَهِدَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْجِنِّ ؟ فَقَالَ : لا ، وَلَكِنْ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ ، فَفَقَدْنَاهُ ، فَالْتَمَسْنَاهُ فِي الأَوْدِيَةِ وَالشِّعَابِ ، فَقُلْنَا : اسْتُطِيرَ أَوِ اغْتِيلَ ، قَالَ : فَبِتْنَا بِشَرِّ لَيْلَةٍ بَاتَ بِهَا قَوْمٌ ، فَلَمَّا أَصْبَحْنَا ، فَإِذَا هُوَ جَاءٍ مِنْ قِبَلِ حِرَاءَ ، قَالَ : فَقُلْنَا : يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَدْنَاكَ ، فَطَلَبْنَاكَ فَلَمْ نَجِدْكَ ، فَبِتْنَا بِشَرِّ لَيْلَةٍ بَاتَ بِهَا قَوْمٌ ، قَالَ : " أَتَانِي دَاعِي الْجِنِّ فَذَهَبْتُ مَعَهُ فَقَرَأْتُ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنَ " ، قَالَ : فَانْطَلَقَ بِنَا فَأَرَانَا نِيرَانَهُمْ ، قَالَ : وَسَأَلُوهُ الزَّادَ ، فَقَالَ : " لَكُمْ كُلُّ عَظْمٍ ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ يَقَعُ فِي أَيْدِيكُمْ أَوْفَرُ مَا يَكُونُ لَحْمًا ، وَكُلُّ بَعْرٍ عَلَفًا لِدَوَابِّكُمْ " ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَلا تَسْتَنْجُوا بِهِمَا فَإِنَّهَا طَعَامُ إِخْوَانِكُمْ " . هَذَا حَدِيثُ عَبْدِ الأَعْلَى ، وَفِي حَدِيثِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَسْتَنْجُوا بِالْعَظْمِ وَلا بِالْبَعْرِ ، فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنَ الْجِنِّ "

Omir aytdi: Men Alqamadan: «Ibn Masʼud jin kechasida Rasululloh ﷺ bilan hozir boʻlganmi?» deb soʻradim. Alqama dedi: Men Ibn Masʼuddan soʻrab: «Sizlardan biror kishi jin kechasida Rasululloh ﷺ bilan hozir boʻldimi?» dedim. U dedi: Yoʻq, lekin biz bir kecha Rasululloh ﷺ bilan birga edik, soʻng u zotni yoʻqotib qoʻydik. Biz u zotni vodiylar va daralardan qidirdik va: «U (koʻkka) olib ketildimi yoki yashirincha oʻldirildimi?» dedik. Shunda biz bir qavm oʻtkazgan eng yomon kechani oʻtkazdik. Tong otganda esa u zot Hiro tomonidan kelayotgan edilar. Biz: «Yo Rasululloh! Sizni yoʻqotib qoʻyib, qidirdik, lekin topa olmadik va bir qavm oʻtkazgan eng yomon kechani oʻtkazdik», dedik. U zot: «Mening oldimga jinlarning daʼvatchisi keldi, men u bilan bordim va ularga Qurʼon oʻqib berdim», dedilar. Soʻng u zot bizni olib bordilar va bizga ularning olovlarini koʻrsatdilar. Ular u zotdan ozuqa soʻragan edilar, u zot: «Sizlarga ustiga Allohning nomi zikr qilingan har bir suyak — u qoʻlingizga goʻshtga toʻlgan eng toʻla holda tushadi — va har bir tezak hayvonlaringizga yem boʻladi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Bas, u ikkisi bilan istinjo qilmanglar, chunki ular birodarlaringizning taomidir», dedilar. Bu — Abdulaʼloning hadisi. Ibn Abu Zoidaning hadisida esa Rasululloh ﷺ: «Suyak va tezak bilan istinjo qilmanglar, chunki u — jinlardan boʻlgan birodarlaringizning ozuqasidir», dedilar (deyilgan).Омир айтди: Мен Алқамадан: «Ибн Масъуд жин кечасида Расулуллоҳ ﷺ билан ҳозир бўлганми?» деб сўрадим. Алқама деди: Мен Ибн Масъуддан сўраб: «Сизлардан бирор киши жин кечасида Расулуллоҳ ﷺ билан ҳозир бўлдими?» дедим. У деди: Йўқ, лекин биз бир кеча Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик, сўнг у зотни йўқотиб қўйдик. Биз у зотни водийлар ва даралардан қидирдик ва: «У (кўкка) олиб кетилдими ёки яширинча ўлдирилдими?» дедик. Шунда биз бир қавм ўтказган энг ёмон кечани ўтказдик. Тонг отганда эса у зот Ҳиро томонидан келаётган эдилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ! Сизни йўқотиб қўйиб, қидирдик, лекин топа олмадик ва бир қавм ўтказган энг ёмон кечани ўтказдик», дедик. У зот: «Менинг олдимга жинларнинг даъватчиси келди, мен у билан бордим ва уларга Қуръон ўқиб бердим», дедилар. Сўнг у зот бизни олиб бордилар ва бизга уларнинг оловларини кўрсатдилар. Улар у зотдан озуқа сўраган эдилар, у зот: «Сизларга устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган ҳар бир суяк — у қўлингизга гўштга тўлган энг тўла ҳолда тушади — ва ҳар бир тезак ҳайвонларингизга ем бўлади», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Бас, у иккиси билан истинжо қилманглар, чунки улар биродарларингизнинг таомидир», дедилар. Бу — Абдулаълонинг ҳадиси. Ибн Абу Зоиданинг ҳадисида эса Расулуллоҳ ﷺ: «Суяк ва тезак билан истинжо қилманглар, чунки у — жинлардан бўлган биродарларингизнинг озуқасидир», дедилар (дейилган).

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ سَعْدٍ ، عَنْ عُوَيْمِ بْنِ سَاعِدَةَ الأَنْصَارِيِّ ثُمَّ الْعَجْلانِيِّ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لأَهْلِ قُبَاءَ : " إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَحْسَنَ عَلَيْكُمُ الثَّنَاءَ فِي الطُّهُورِ ، وَقَالَ : ‏ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا حَتَّى انْقَضَتِ الآيَةُ " ، فَقَالَ لَهُمْ : " مَا هَذَا الطُّهُورُ ؟ " ، فَقَالُوا : مَا نَعْلَمُ شَيْئًا إِلا أَنَّهُ كَانَ لَنَا جِيرَانٌ مِنَ الْيَهُودِ ، وَكَانُوا يَغْسِلُونَ أَدْبَارَهُمْ مِنَ الْغَائِطِ فَغَسَلْنَا كَمَا غَسَلُوا

Uvaym ibn Soida al-Ansoriy al-Ajloniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Quboʼ ahliga: «Albatta Alloh sizlarni tahorat (poklanish) borasida goʻzal maqtadi», dedilar va: {Unda poklanishni sevadigan kishilar bor} (oyatini) oyat tugagunicha (oʻqidilar). Soʻng ularga: «Bu tahorat (poklanish) nima?» dedilar. Ular: «Biz hech narsa bilmaymiz; faqat bizning yahudiylardan qoʻshnilarimiz bor edi, ular katta hojatdan keyin orqalarini yuvar edilar; biz ham ular yuvganidek yuvdik», dedilar.Увайм ибн Соида ал-Ансорий ал-Ажлоний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Қубў аҳлига: «Албатта Аллоҳ сизларни таҳорат (покланиш) борасида гўзал мақтади», дедилар ва: {Унда покланишни севадиган кишилар бор} (оятини) оят тугагунича (ўқидилар). Сўнг уларга: «Бу таҳорат (покланиш) нима?» дедилар. Улар: «Биз ҳеч нарса билмаймиз; фақат бизнинг яҳудийлардан қўшниларимиз бор эди, улар катта ҳожатдан кейин орқаларини ювар эдилар; биз ҳам улар ювганидек ювдик», дедилар.

نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، نا ابْنُ عُلَيَّةَ ، حَدَّثَنِي رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ ، نا عَطَاءُ بْنُ أَبِي مَيْمُونَةَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَبَرَّزَ لِحَاجَةٍ ، أَتَيْتُهُ بِمَاءٍ فَيَتَغَسَّلُ بِهِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ hojat uchun (chetga) chiqib qazoyi hojat qilganlarida, men u zotga suv keltirar edim, u zot u bilan yuvinar (tozalanar) edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳожат учун (четга) чиқиб қазойи ҳожат қилганларида, мен у зотга сув келтирар эдим, у зот у билан ювинар (тозаланар) эдилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خِدَاشٍ الزَّهْرَانِيُّ ، نا سَالِمُ بْنُ قُتَيْبَةَ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ إِذَا ذَهَبَ لِحَاجَتِهِ ذَهَبْتُ مَعَهُ بِعُكَّازٍ وَإِدَاوَةٍ ، فَإِذَا خَرَجَ مَسَحَ بِالْمَاءِ ، وَتَوَضَّأَ مِنَ الإِدَاوَةِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ hojatlari uchun ketganlarida, men u zot bilan birga hassa va suv idishini (koʻtarib) borar edim; u zot chiqqanlarida, suv bilan tozalanar va idishdan tahorat qilar edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ҳожатлари учун кетганларида, мен у зот билан бирга ҳасса ва сув идишини (кўтариб) борар эдим; у зот чиққанларида, сув билан тозаланар ва идишдан таҳорат қилар эдилар.

نا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ الْعَنْبَرِيُّ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ أَبِي مُعَاذٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسًا ، يَقُولُ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَرَجَ لِحَاجَتِهِ اتَّبَعْنَاهُ أَنَا وَغُلامٌ آخَرُ بِإِدَاوَةٍ مِنْ مَاءٍ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : أَبُو مُعَاذٍ هَذَا هُوَ : عَطَاءُ بْنُ أَبِي مَيْمُونَةَ

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ hojatlari uchun chiqqanlarida, men va boshqa bir bola suvga toʻla idish bilan u zotning orqalaridan borardik. Abu Bakr aytdi: Bu Abu Muoz — Ato ibn Abu Maymunadir.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатлари учун чиққанларида, мен ва бошқа бир бола сувга тўла идиш билан у зотнинг орқаларидан борардик. Абу Бакр айтди: Бу Абу Муоз — Ато ибн Абу Маймунадир.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، نا شُعْبَةُ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ، يَقُولُ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدْخُلُ الْخَلاءَ فَأَحْمِلُ أَنَا وَغُلامٌ نَحْوِي إِدَاوَةً مِنْ مَاءٍ وَغَيْرِهِ ، فَيَسْتَنْجِي بِالْمَاءِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ hojatxonaga kirardilar; shunda men va mendek (yoshda) bir gʻulom bir idish suv va boshqasini koʻtarar edik; bas, u zot suv bilan istinjo qilardilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонага кирардилар; шунда мен ва мендек (ёшда) бир ғулом бир идиш сув ва бошқасини кўтарар эдик; бас, у зот сув билан истинжо қилардилар.

نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ . ح وَحَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا وَهُوَ ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ ، نا مُصْعَبُ بْنُ شَيْبَةَ ، عَنْ طَلْقِ بْنِ حَبِيبٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ ، أَنَّ عَائِشَةَ ، حَدَّثَتْهُ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " عَشْرٌ مِنَ الْفِطْرَةِ : قَصُّ الشَّارِبِ ، وَاسْتِنْشَاقُ الْمَاءِ ، وَالسِّوَاكُ ، وَإِعْفَاءُ اللِّحْيَةِ ، وَنَتْفُ الإِبْطِ ، وَحَلْقُ الْعَانَةِ ، وَانْتِقَاصُ الْمَاءِ ، وَقَصُّ الأَظْفَارِ ، وَغَسْلُ الْبَرَاجِمِ " . قَالَ عَبْدَةُ فِي حَدِيثِهِ : وَالْعَاشِرَةُ لا أَدْرِي مَا هِيَ إِلا أَنْ تَكُونَ الْمَضْمَضَةَ . وَفِي حَدِيثِ وَكِيعٍ ، قَالَ مُصْعَبٌ : نَسِيتُ الْعَاشِرَةَ إِلا أَنْ تَكُونَ الْمَضْمَضَةَ . قَالَ وَكِيعٌ : انْتِقَاصُ الْمَاءِ إِذَا نَضَحَهُ بِالْمَاءِ نَقَصَ . وَلَمْ يَذْكُرِ ابْنُ رَافِعٍ الْعَاشِرَةَ ، وَلا سُفْيَانُ وَلا شَكَّ

Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ: «Oʻntasi fitratdandir: moʻylovni qirqish, burunga suv tortish, misvok, soqolni qoʻyish, qoʻltiq (tuki)ni yulish, qov (tuki)ni olish, suv bilan tozalanish, tirnoqlarni olish va barmoq boʻgʻimlarini yuvish», dedilar. Abda oʻz hadisida: «Oʻninchisi nima ekanini bilmayman — magar ogʻizni chayish boʻlsa», dedi. Vakiʼning hadisida esa Musʼab: «Oʻninchisini unutdim — magar ogʻizni chayish boʻlsa», dedi. Vakiʼ aytdi: intiqosul-mo — uni suv bilan yuvganda kamayadi (degani). Ibn Rofeʼ oʻninchisini zikr qilmadi; Sufyon ham (zikr qilmadi) va shak ham keltirmadi.Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, Набий ﷺ: «Ўнтаси фитратдандир: мўйловни қирқиш, бурунга сув тортиш, мисвок, соқолни қўйиш, қўлтиқ (туки)ни юлиш, қов (туки)ни олиш, сув билан тозаланиш, тирноқларни олиш ва бармоқ бўғимларини ювиш», дедилар. Абда ўз ҳадисида: «Ўнинчиси нима эканини билмайман — магар оғизни чайиш бўлса», деди. Вакиънинг ҳадисида эса Мусъаб: «Ўнинчисини унутдим — магар оғизни чайиш бўлса», деди. Вакиъ айтди: интиқосул-мо — уни сув билан ювганда камаяди (дегани). Ибн Рофеъ ўнинчисини зикр қилмади; Суфён ҳам (зикр қилмади) ва шак ҳам келтирмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيُّ ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ جَرِيرٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " دَخَلَ الْغَيْضَةَ فَقَضَى حَاجَتَهُ ، فَأَتَاهُ جَرِيرٌ بِإِدَاوَةٍ مِنْ مَاءٍ فَاسْتَنْجَى بِهَا ، قَالَ : وَمَسَحَ يَدَهُ بِالتُّرَابِ "

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Paygʻambari ﷺ bir chakalakzorga kirib hojatlarini oʻtadilar. Shunda Jarir u zotga bir idish suv keltirdi, u zot undan istinjo qildilar va qoʻllarini tuproqqa ishqaladilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ бир чакалакзорга кириб ҳожатларини ўтадилар. Шунда Жарир у зотга бир идиш сув келтирди, у зот ундан истинжо қилдилар ва қўлларини тупроққа ишқаладилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، نا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ ، نا إِسْرَائِيلُ ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَسَمِعْتُهَا ، تَقُولُ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَرَجَ مِنَ الْغَائِطِ ، قَالَ : " غُفْرَانَكَ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَسْلَمَ ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، بِهَذَا مِثْلَهُ

Abu Burda aytdi: Men Oishaning huzuriga kirdim va uning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ hojatxonadan chiqsalar: «Gʻufronaka (Sendan magʻfirat soʻrayman)», der edilar.Абу Бурда айтди: Мен Оишанинг ҳузурига кирдим ва унинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонадан чиқсалар: «Ғуфронака (Сендан мағфират сўрайман)», дер эдилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْقُطَعِيُّ ، قَالا : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ ، نا شُعْبَةُ ، عَنْ سِمَاكٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : أَرَادَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَتَوَضَّأَ ، فَقَالَتِ امْرَأَةٌ مِنْ نِسَائِهِ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنِّي قَدْ تَوَضَّأْتُ مِنْ هَذَا ، فَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَقَالَ : " الْمَاءُ لا يُنَجِّسُهُ شَيْءٌ " . هَذَا حَدِيثُ أَحْمَدَ بْنِ الْمِقْدَامِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ tahorat qilmoqchi boʻldilar. Shunda ayollaridan biri: «Ey Allohning Rasuli, men bu (suv)dan tahorat qilgan edim», dedi. Nabiy ﷺ (baribir) tahorat qildilar va: «Suvni hech narsa nopok qilmaydi», dedilar. Bu — Ahmad ibn al-Miqdomning hadisidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ таҳорат қилмоқчи бўлдилар. Шунда аёлларидан бири: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен бу (сув)дан таҳорат қилган эдим», деди. Набий ﷺ (барибир) таҳорат қилдилар ва: «Сувни ҳеч нарса нопок қилмайди», дедилар. Бу — Аҳмад ибн ал-Миқдомнинг ҳадисидир.

نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرِّمِيُّ ، وَمُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَسْرُوقِيُّ ، وَأَبُو الأَزْهَرِ حَوْثَرَةُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَصْرِيُّ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ ، نا الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، حَدَّثَهُمْ ، أَنَّ أَبَاهُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ، حَدَّثَهُمْ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنِ الْمَاءِ وَمَا يَنُوبُهُ مِنَ الدَّوَابِّ وَالسِّبَاعِ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ ، لَمْ يَحْمِلِ الْخَبَثَ " . هَذَا حَدِيثُ حَوْثَرَةَ . وَقَالَ مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ : عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ أَبِيهِ ، وَقَالَ أَيْضًا : " لَمْ يُنَجِّسْهُ شَيْءٌ " . وَأَمَّا الْمُخَرِّمِيُّ ، فَإِنَّهُ حَدَّثَنَا بِهِ مُخْتَصَرًا ، وَقَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ لَمْ يَحْمِلِ الْخَبَثَ " ، وَلَمْ يَذْكُرْ مَسْأَلَةَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْمَاءِ وَمَا يَنُوبُهُ مِنَ السِّبَاعِ وَالدَّوَابِّ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺdan suv va unga (kelib-ketadigan) hayvonlar va yirtqichlar haqida soʻralganda, u zot: «Suv ikki qulla (miqdorida) boʻlsa, u nopoklikni koʻtarmaydi», dedilar. Bu — Havsaraning hadisi. Muso ibn Abdurahmon esa: «Abdulloh ibn Abdulloh ibn Umardan, u otasidan» dedi va yana: «Uni hech narsa nopok qilmaydi», dedi. Al-Muxarrimiy esa buni bizga qisqartirib rivoyat qildi va: Rasululloh ﷺ: «Suv ikki qulla boʻlsa, u nopoklikni koʻtarmaydi», dedilar, dedi; Nabiy ﷺdan suv va unga (kelib-ketadigan) yirtqichlar va hayvonlar haqida soʻralganini zikr qilmadi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺдан сув ва унга (келиб-кетадиган) ҳайвонлар ва йиртқичлар ҳақида сўралганда, у зот: «Сув икки қулла (миқдорида) бўлса, у нопокликни кўтармайди», дедилар. Бу — Ҳавсаранинг ҳадиси. Мусо ибн Абдураҳмон эса: «Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умардан, у отасидан» деди ва яна: «Уни ҳеч нарса нопок қилмайди», деди. Ал-Мухарримий эса буни бизга қисқартириб ривоят қилди ва: Расулуллоҳ ﷺ: «Сув икки қулла бўлса, у нопокликни кўтармайди», дедилар, деди; Набий ﷺдан сув ва унга (келиб-кетадиган) йиртқичлар ва ҳайвонлар ҳақида сўралганини зикр қилмади.

نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَهُ ، أَنَّ أَبَا السَّائِبِ مَوْلَى هِشَامِ بْنِ زُهْرَةَ حَدَّثَهُ أَنَّهُ ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَغْتَسِلْ أَحَدُكُمْ فِي الْمَاءِ الدَّائِمِ وَهُوَ جُنُبٌ " ، قَالَ : كَيْفَ يَفْعَلُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ؟ قَالَ : يَتَنَاوَلُهُ تَنَاوُلا

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz turgan suvda — junub (gʻuslga hojatmand) holda — gʻusl qilmasin», dedilar. Shunda (kimdir): «Qanday qiladi, ey Abu Hurayra?» dedi. U: «Uni (suvni) hovuchlab (idishga) olib (gʻusl qiladi)», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз турган сувда — жунуб (ғуслга ҳожатманд) ҳолда — ғусл қилмасин», дедилар. Шунда (кимдир): «Қандай қилади, эй Абу Ҳурайра?» деди. У: «Уни (сувни) ҳовучлаб (идишга) олиб (ғусл қилади)», деди.

نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ ، عَنِ الْحَارِثِ وَهُوَ ابْنُ أَبِي ذُبَابٍ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ مِينَاءَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَبُولَنَّ أَحَدُكُمْ فِي الْمَاءِ الدَّائِمِ ، ثُمَّ يَتَوَضَّأُ مِنْهُ أَوْ يَشْرَبُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Biringiz turgan suvga aslo siymasin, soʻng undan tahorat qilmasin yoki ichmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз турган сувга асло сиймасин, сўнг ундан таҳорат қилмасин ёки ичмасин», дедилар.

نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، نا ابْنُ عُلَيَّةَ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ صَدَقَةَ . ح وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ بَشِيرِ بْنِ مَنْصُورٍ السُّلَيْمِيُّ ، نا عَبْدُ الأَعْلَى . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْقُطَعِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ ، قَالُوا : نا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ . ح وَحَدَّثَنَا جَمِيلُ بْنُ الْحَسَنِ ، قَالَ : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " طُهُورُ إِنَاءِ أَحَدِكُمْ إِذَا وَلَغَ فِيهِ الْكَلْبُ أَنْ يُغْسَلَ سَبْعَ مَرَّاتٍ ، الأُولَى مِنْهُنَّ بِالتُّرَابِ " . وَقَالَ الدَّوْرَقِيُّ : أَوَّلُهَا بِتُرَابٍ ، وَقَالَ الْقُطَعِيُّ : أَوَّلُهَا بِالتُّرَابِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Biringizning idishini it yalasa, uni poklash — yetti marta yuvishdir; ularning birinchisi tuproq bilan (boʻlsin)», dedilar. Ad-Davraqiy: «birinchisi tuproq bilan», dedi; al-Qutaʼiy ham: «birinchisi tuproq bilan», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бирингизнинг идишини ит яласа, уни поклаш — етти марта ювишдир; уларнинг биринчиси тупроқ билан (бўлсин)», дедилар. Ад-Даврақий: «биринчиси тупроқ билан», деди; ал-Қутаъий ҳам: «биринчиси тупроқ билан», деди.

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، نا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " طُهُورُ إِنَاءِ أَحَدِكُمْ إِذَا وَلَغَ فِيهِ الْكَلْبُ أَنْ يَغْسِلَهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Biringizning idishini — it unda yalaganda — pok qilish, uni yetti marta yuvishdir».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: «Бирингизнинг идишини — ит унда ялаганда — пок қилиш, уни етти марта ювишдир».

نا جَمِيلُ بْنُ الْحَسَنِ ، نا أَبُو هَمَّامٍ يَعْنِي مُحَمَّدَ بْنَ مَرْوَانَ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا شَرِبَ الْكَلْبُ مِنَ الإِنَاءِ ، فَإِنَّ طُهُورَهُ أَنْ يُغْسَلَ سَبْعَ مَرَّاتٍ ، أَوَّلُهَا بِتُرَابٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Abul-Qosim ﷺ: «It idishdan ichsa, uni poklash — yetti marta yuvishdir; ularning birinchisi tuproq bilan (boʻladi)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Абул-Қосим ﷺ: «Ит идишдан ичса, уни поклаш — етти марта ювишдир; уларнинг биринчиси тупроқ билан (бўлади)», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ الْخَلِيلِ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَلِيٍّ ، أَخْبَرَنَا الأَعْمَشُ ، عَنْ أَبِي رَزِينٍ ، وَأَبِي صالح ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا وَلَغَ الْكَلْبُ فِي إِنَاءِ أَحَدِكُمْ ، فَلْيُهْرِقْهُ وَلْيَغْسِلْهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «It biringizning idishida (ogʻiz tegizib) yalaganda, uni (idishdagini) toʻkib tashlasin, soʻng uni yetti marta yuvsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ит бирингизнинг идишида (оғиз тегизиб) ялаганда, уни (идишдагини) тўкиб ташласин, сўнг уни етти марта ювсин», дедилар.

" وَإِذَا انْقَطَعَ شِسْعُ أَحَدِكُمْ ، فَلا يَمْشِ فِيهِ حَتَّى يُصْلِحَهُ "

«Va biringizning (oyoq kiyimining) tasmasi uzilib qolsa, uni tuzatmaguncha unda yurmasin.»«Ва бирингизнинг (оёқ кийимининг) тасмаси узилиб қолса, уни тузатмагунча унда юрмасин.»

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، قَالا : حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ نَوْمِهِ ، فَلا يَغْمِسْ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ حَتَّى يَغْسِلَهَا ثَلاثًا ، فَإِنَّهُ لا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ " . هَذَا حَدِيثُ عَبْدِ الْجَبَّارِ ، غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ : عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رِوَايَةً

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringiz uyqusidan uygʻonganda, qoʻlini uch marta yuvmaguncha idishga botirmasin; chunki u qoʻli qayerda tunaganini bilmaydi». Bu Abdul Jabborning hadisi; faqat u: ‹Abu Hurayradan rivoyat tarzida›, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз уйқусидан уйғонганда, қўлини уч марта ювмагунча идишга ботирмасин; чунки у қўли қаерда тунаганини билмайди». Бу Абдул Жабборнинг ҳадиси; фақат у: ‹Абу Ҳурайрадан ривоят тарзида›, деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ بِخَبَرٍ غَرِيبٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، نا شُعْبَةُ ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ نَوْمِهِ ، فَلا يَغْمِسْ يَدَهُ فِي إِنَائِهِ أَوْ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا ، فَإِنَّهُ لا يَدْرِي أَيْنَ أَتَتْ يَدُهُ مِنْهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz uyqusidan uygʻonganda, qoʻlini yuvmaguncha idishiga yoki tahorat suviga botirmasin; chunki u qoʻli oʻzining qayerlariga tekkanini bilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз уйқусидан уйғонганда, қўлини ювмагунча идишига ёки таҳорат сувига ботирмасин; чунки у қўли ўзининг қаерларига текканини билмайди», дедилар.

نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلالٍ ، عَنْ عُتْبَةَ بْنِ أَبِي عُتْبَةَ ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّهُ قِيلَ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ : حَدِّثْنَا مِنْ شَأْنِ سَاعَةِ الْعُسْرَةِ ، فَقَالَ عُمَرُ : خَرَجْنَا إِلَى تَبُوكَ فِي قَيْظٍ شَدِيدٍ ، فَنَزَلْنَا مَنْزِلا أَصَابَنَا فِيهِ عَطِشٌ ، حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّ رِقَابَنَا سَتَنْقَطِعُ ، حَتَّى أَنْ كَانَ الرَّجُلُ لَيَذْهَبُ يَلْتَمِسُ الْمَاءَ فَلا يَرْجِعُ حَتَّى يَظُنَّ أَنَّ رَقَبَتَهُ سَتَنْقَطِعُ ، حَتَّى إِنَّ الرَّجُلَ يَنْحَرُ بَعِيرَهُ ، فَيَعْصِرُ فَرْثَهُ فَيَشْرَبُهُ ، وَيَجْعَلُ مَا بَقِيَ عَلَى كَبِدِهِ ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ عَوَّدَكَ فِي الدُّعَاءِ خَيْرًا ، فَادْعُ لَنَا ، فَقَالَ : " أَتُحِبُّ ذَلِكَ ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ ، فَرَفَعَ يَدَهُ فَلَمْ يُرْجِعْهُمَا حَتَّى قَالَتِ السَّمَاءُ فَأَظْلَمَتْ ، ثُمَّ سَكَبَتْ ، فَمَلَئُوا مَا مَعَهُمْ ، ثُمَّ ذَهَبْنَا نَنْظُرُ فَلَمْ نَجِدْهَا جَازَتِ الْعَسْكَرَ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَلَوْ كَانَ مَاءُ الْفَرْثِ إِذَا عُصِرَ نَجِسًا ، لَمْ يَجُزْ لِلْمَرْءِ أَنْ يَجْعَلَهُ عَلَى كَبِدِهِ فَيَنْجُسَ بَعْضُ بَدَنِهِ ، وَهُوَ غَيْرُ وَاجِدٍ لِمَاءٍ طَاهِرٍ يَغْسِلُ مَوْضِعَ النَّجَسِ مِنْهُ ، فَأَمَّا شُرْبُ الْمَاءِ النَّجِسِ عِنْدَ خَوْفِ التَّلَفِ إِنْ لَمْ يَشْرَبْ ذَلِكَ الْمَاءَ ، فَجَائِزٌ إِحْيَاءُ النَّفْسِ بِشُرْبِ مَاءٍ نَجِسٍ ، إِذِ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ أَبَاحَ عِنْدَ الاضْطِرَارِ إِحْيَاءَ النَّفْسِ بِأَكْلِ الْمَيْتَةِ وَالدَّمِ وَلَحْمِ الْخِنْزِيرِ إِذَا خِيفَ التَّلَفَ إِنْ لَمْ يَأْكُلْ ذَلِكَ ، وَالْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ نَجَسٌ مُحَرَّمٌ عَلَى الْمُسْتَغْنِي عَنْهُ ، مُبَاحٌ لِلْمُضْطَرِّ إِلَيْهِ لإِحْيَاءِ النَّفْسِ بِأَكْلِهِ ، فَكَذَلِكَ جَائِزٌ لِلْمُضْطَرِّ إِلَى الْمَاءِ النَّجِسِ أَنْ يُحْيِيَ نَفْسَهُ بِشُرْبِ مَاءٍ نَجِسٍ إِذَا خَافَ التَّلَفَ عَلَى نَفْسِهِ بِتَرْكِ شُرْبِهِ ، فَأَمَّا أَنْ يَجْعَلَ مَاءً نَجِسًا عَلَى بَعْضِ بَدَنِهِ ، الْعِلْمُ مُحِيطٌ أَنَّهُ إِنْ لَمْ يَجْعَلْ ذَلِكَ الْمَاءَ النَّجِسَ عَلَى بَدَنِهِ لَمْ يَخَفِ التَّلَفَ عَلَى نَفْسِهِ ، وَلا كَانَ فِي إِمْسَاسِ ذَلِكَ الْمَاءِ النَّجِسِ بَعْضَ بَدَنِهِ إِحْيَاءَ نَفْسِهِ بِذَلِكَ ، وَلا عِنْدَهُ مَاءٌ طَاهِرٌ يَغْسِلُ مَا نَجُسَ مِنْ بَدَنِهِ بِذَلِكَ الْمَاءِ فَهَذَا غَيْرُ جَائِزٍ ، وَلا وَاسِعٍ لأَحَدٍ فِعْلُهُ

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattobga: «Bizga qiyinchilik soati haqida gapirib bering», deyildi. Umar dedi: Biz qattiq jaziramada Tabukka chiqdik. Bir manzilga tushdik, u yerda bizni shunday chanqoq tutdiki, hatto boʻyinlarimiz uzilib ketadi deb oʻyladik. Hattoki kishi suv izlab ketar, boʻyni uzilib ketadi deb oʻylagunicha qaytmas edi. Hattoki kishi tuyasini soʻyib, ichidagini siqib (suvini) ichar, qolganini koʻksiga qoʻyar edi. Shunda Abu Bakr as-Siddiq: «Yo Rasululloh, Alloh Sizni duoda yaxshilikka odatlantirgan, bizga duo qiling», dedi. U zot: «Buni istaysanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Bas, u zot qoʻlini koʻtardilar va uni tushirmasdanoq osmon (bulut bilan) qorongʻilashdi, soʻng quyib yubordi. Odamlar oʻzlari bilan bor (idish)larni toʻldirdilar. Soʻng biz borib qaradik — (yomgʻirning) lashkardan nariga oʻtganini koʻrmadik. Abu Bakr aytdi: Agar qorin ichidagi siqib olingan suv najas boʻlganida, kishiga uni koʻksiga qoʻyib, badanining bir qismini najas qilishi joiz boʻlmas edi — vaholanki uning huzurida najas tekkan joyni yuvadigan pok suv yoʻq edi. Ammo, agar ichmasa halok boʻlishdan qoʻrqqan paytda najas suvni ichishga kelsak — najas suv ichib jonni saqlab qolish joizdir; chunki Alloh azza va jalla zarurat paytida, agar yemasa halokatdan qoʻrqilsa, oʻlaksa, qon va choʻchqa goʻshtini yeb jonni saqlashni muboh qilgan. Holbuki oʻlaksa, qon va choʻchqa goʻshti najas boʻlib, ularga muhtoj boʻlmagan kishiga harom, zarurat yuzasidan muhtoj boʻlgan kishiga esa jonini saqlash uchun yeyishi mubohdir. Xuddi shuningdek, najas suvga zarurat qolgan kishiga, uni ichmaslik bilan joniga halokat yetishidan qoʻrqsa, najas suv ichib jonini saqlash joizdir. Ammo najas suvni badanining bir qismiga surtishga kelsak — bilib turibdiki, agar u oʻsha najas suvni badaniga surtmasa, joniga halokat yetishidan qoʻrqmaydi, oʻsha najas suvni badanining bir qismiga tekkizishida jonini saqlash ham yoʻq, huzurida badanidan najas boʻlgan joyni yuvadigan pok suv ham yoʻq — bas, bu joiz emas va hech kimga buni qilish keng emas.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттобга: «Бизга қийинчилик соати ҳақида гапириб беринг», дейилди. Умар деди: Биз қаттиқ жазирамада Табукка чиқдик. Бир манзилга тушдик, у ерда бизни шундай чанқоқ тутдики, ҳатто бўйинларимиз узилиб кетади деб ўйладик. Ҳаттоки киши сув излаб кетар, бўйни узилиб кетади деб ўйлагунича қайтмас эди. Ҳаттоки киши туясини сўйиб, ичидагини сиқиб (сувини) ичар, қолганини кўксига қўяр эди. Шунда Абу Бакр ас-Сиддиқ: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ Сизни дуода яхшиликка одатлантирган, бизга дуо қилинг», деди. У зот: «Буни истайсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Бас, у зот қўлини кўтардилар ва уни туширмасданоқ осмон (булут билан) қоронғилашди, сўнг қуйиб юборди. Одамлар ўзлари билан бор (идиш)ларни тўлдирдилар. Сўнг биз бориб қарадик — (ёмғирнинг) лашкардан нарига ўтганини кўрмадик. Абу Бакр айтди: Агар қорин ичидаги сиқиб олинган сув нажас бўлганида, кишига уни кўксига қўйиб, баданининг бир қисмини нажас қилиши жоиз бўлмас эди — ваҳоланки унинг ҳузурида нажас теккан жойни ювадиган пок сув йўқ эди. Аммо, агар ичмаса ҳалок бўлишдан қўрққан пайтда нажас сувни ичишга келсак — нажас сув ичиб жонни сақлаб қолиш жоиздир; чунки Аллоҳ азза ва жалла зарурат пайтида, агар емаса ҳалокатдан қўрқилса, ўлакса, қон ва чўчқа гўштини еб жонни сақлашни мубоҳ қилган. Ҳолбуки ўлакса, қон ва чўчқа гўшти нажас бўлиб, уларга муҳтож бўлмаган кишига ҳаром, зарурат юзасидан муҳтож бўлган кишига эса жонини сақлаш учун ейиши мубоҳдир. Худди шунингдек, нажас сувга зарурат қолган кишига, уни ичмаслик билан жонига ҳалокат етишидан қўрқса, нажас сув ичиб жонини сақлаш жоиздир. Аммо нажас сувни баданининг бир қисмига суртишга келсак — билиб турибдики, агар у ўша нажас сувни баданига суртмаса, жонига ҳалокат етишидан қўрқмайди, ўша нажас сувни баданининг бир қисмига теккизишида жонини сақлаш ҳам йўқ, ҳузурида баданидан нажас бўлган жойни ювадиган пок сув ҳам йўқ — бас, бу жоиз эмас ва ҳеч кимга буни қилиш кенг эмас.

نا أَبُو حَاتِمٍ مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مُسَافِعِ بْنِ شَيْبَةَ الْحَجَبِيُّ ، قَالَ : سَمِعْتُ مَنْصُورَ ابْنَ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ ، يُحَدِّثُ ، عَنْ أُمَّهِ صَفِيَّةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لَهُمْ : " إِنَّهَا لَيْسَتْ بِنَجَسٍ ، هِيَ كَبَعْضِ أَهْلِ الْبَيْتِ " . يَعْنِي : الْهِرَّةَ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ularga: «U najas emas, u uy ahlining biriday», dedilar — yaʼni mushukni (nazarda tutdilar).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уларга: «У нажас эмас, у уй аҳлининг биридай», дедилар — яъни мушукни (назарда тутдилар).

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَكَمِ ابْنِ أَبَانَ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، قَالَ : كَانَ أَبُو قَتَادَةَ " يَتَوَضَّأُ مِنَ الإِنَاءِ وَالْهِرَّةُ تَشْرَبُ مِنْهُ "

Ikrima aytdi: Abu Qatoda idishdan tahorat qilar, mushuk esa oʻsha (idish)dan ichib turardi.Икрима айтди: Абу Қатода идишдан таҳорат қилар, мушук эса ўша (идиш)дан ичиб турарди.

وَقَالَ عِكْرِمَةُ ، قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْهِرَّةُ مِنْ مَتَاعِ الْبَيْتِ "

Ikrima aytdi: Abu Hurayra dedi: Rasululloh ﷺ: «Mushuk uy anjomlaridandir», dedilar.Икрима айтди: Абу Ҳурайра деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мушук уй анжомларидандир», дедилар.

نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ ابْنُ أَبِي طَلْحَةَ ، عَنْ حُمَيْدَةَ بِنْتِ عُبَيْدِ بْنِ رِفَاعَةَ ، عَنْ كَبْشَةَ بِنْتِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ، وَكَانَتْ تَحْتَ ابْنِ أَبِي قَتَادَةَ ، أَنَّ أَبَا قَتَادَةَ دَخَلَ عَلَيْهَا ، فَسَكَبَتْ لَهُ وُضُوءًا ، فَجَاءَتْ هِرَّةٌ تَشْرَبُ مِنْهُ ، فَأَصْغَى لَهَا أَبُو قَتَادَةَ الإِنَاءَ حَتَّى شَرِبَتْ ، قَالَتْ كَبْشَةُ : فَرَآنِي أَنْظُرُ إِلَيْهِ ، فَقَالَ : أَتَعْجَبِينَ يَا بِنْتَ أَخِي ؟ قَالَتْ : فَقُلْتُ : نَعَمْ ، فَقَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّهَا لَيْسَتْ بِنَجَسٍ ، إِنَّمَا هِيَ مِنَ الطَّوَّافِينَ عَلَيْكُمْ أَوِ الطَّوَّافَاتِ "

Humayda bint Ubayd ibn Rifoʼa Kabsha bint Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anho)dan — u Ibn Abu Qatodaning (xotini) edi — rivoyat qiladiki, Abu Qatoda uning oldiga kirdi. U (Kabsha) unga tahorat suvini quydi. Shunda bir mushuk kelib (suvdan) icha boshladi, Abu Qatoda esa idishni unga egib turdi, toki u ichib boʻlguncha. Kabsha aytdi: U meni oʻziga qarab turganimni koʻrdi-da: «Ey jiyanim, taajjublanyapsanmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹U najas emas, u atrofingizda aylanib yuruvchilardan, yoki aylanib yuruvchilardandir›, dedilar», dedi.Ҳумайда бинт Убайд ибн Рифўа Кабша бинт Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳо)дан — у Ибн Абу Қатоданинг (хотини) эди — ривоят қиладики, Абу Қатода унинг олдига кирди. У (Кабша) унга таҳорат сувини қуйди. Шунда бир мушук келиб (сувдан) ича бошлади, Абу Қатода эса идишни унга эгиб турди, токи у ичиб бўлгунча. Кабша айтди: У мени ўзига қараб турганимни кўрди-да: «Эй жияним, таажжубланяпсанми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹У нажас эмас, у атрофингизда айланиб юрувчилардан, ёки айланиб юрувчилардандир›, дедилар», деди.

نا أَبُو الْخَطَّابِ زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْحَسَّانِيُّ ، نا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلانَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا وَقَعَ الذُّبَابُ فِي إِنَاءِ أَحَدِكُمْ ، فَإِنَّ فِي أَحَدِ جَنَاحَيْهِ دَاءً ، وَفِي الآخَرِ شِفَاءً ، وَإِنَّهُ يُتَّقَى بِجَنَاحِهِ الَّذِي فِيهِ الدَّاءُ فَلْيَغْمِسْهُ كُلَّهُ ، ثُمَّ لِيَنْتَزِعْهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringizning idishingizga pashsha tushib qolsa — chunki uning bir qanotida dard, boshqasida shifo bordir va u dard boʻlgan qanoti bilan (oʻzini) himoya qiladi — uni butunlay botirsin, soʻng olib tashlasin».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингизнинг идишингизга пашша тушиб қолса — чунки унинг бир қанотида дард, бошқасида шифо бордир ва у дард бўлган қаноти билан (ўзини) ҳимоя қилади — уни бутунлай ботирсин, сўнг олиб ташласин».

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، نا سُفْيَانُ ، قَالَ : سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُنْكَدِرِ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ، يَقُولُ : " مَرِضْتُ فَجَاءَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعُودُنِي وَأَبُو بَكْرٍ مَاشِيَيْنِ ، فَوَجَدَنِي قَدْ أُغْمِيَ عَلَيَّ ، فَتَوَضَّأَ فَصَبَّهُ عَلَيَّ فَأَفَقْتُ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: Men kasal boʻlib qoldim. Shunda Rasululloh ﷺ va Abu Bakr ikkovlari piyoda holda meni koʻrgani keldilar. U zot meni hushimdan ketgan holda topdilar. Bas, u zot tahorat qildilar va (tahorat suvini) ustimga toʻkdilar, men hushimga keldim.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: Мен касал бўлиб қолдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакр икковлари пиёда ҳолда мени кўргани келдилар. У зот мени ҳушимдан кетган ҳолда топдилар. Бас, у зот таҳорат қилдилар ва (таҳорат сувини) устимга тўкдилар, мен ҳушимга келдим.

فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، كَيْفَ أَصْنَعُ فِي مَالِي ؟ كَيْفَ أَمْضِيَ فِي مَالِي ؟ فَلَمْ يُجِبْنِي بِشَيْءٍ حَتَّى " نَزَلَتْ آيَةُ الْمِيرَاثِ : ‏ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ الآيَةَ " . وَقَالَ مَرَّةً : حَتَّى نَزَلَتْ آيَةُ الْكَلالَةِ

Men: «Yo Rasululloh, molim haqida qanday qilay? Molimda qanday ish tutay?» dedim. U zot menga hech narsa javob bermadilar, toki meros oyati nozil boʻlguncha: ‹Agar bir kishi halok boʻlsa, uning farzandi boʻlmay, singlisi boʻlsa, unga (marhum) qoldirgan narsaning yarmi (tegadi)› — oyat. Bir marta esa: toki kalola oyati nozil boʻlguncha, dedi.Мен: «Ё Расулуллоҳ, молим ҳақида қандай қилай? Молимда қандай иш тутай?» дедим. У зот менга ҳеч нарса жавоб бермадилар, токи мерос ояти нозил бўлгунча: ‹Агар бир киши ҳалок бўлса, унинг фарзанди бўлмай, синглиси бўлса, унга (марҳум) қолдирган нарсанинг ярми (тегади)› — оят. Бир марта эса: токи калола ояти нозил бўлгунча, деди.

نا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، نا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ ، نا الأَسْوَدُ بْنُ قَيْسٍ ، عَنْ نُبَيْحٍ الْعَنَزِيِّ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : سَافَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَحَضَرَتِ الصَّلاةُ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَمَا فِي الْقَوْمِ طَهُورٌ ؟ " ، قَالَ : فَجَاءَ رَجُلٌ بِفَضْلِ مَاءٍ فِي إِدَاوَةٍ ، قَالَ : فَصَبَّهُ فِي قَدَحٍ فَتَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : ثُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ أَتَوْا بَقِيَّةَ الطَّهُورِ ، فَقَالَ : تَمَسَّحُوا بِهِ ، فَسَمِعَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : " عَلَى رِسْلِكُمْ " ، فَضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدَهُ فِي الْقَدَحِ فِي جَوْفِ الْمَاءِ ، ثُمَّ قَالَ : " أَسْبِغُوا الطُّهُورَ " ، فَقَالَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ : وَالَّذِي أَذْهَبَ بَصَرِي ، ‏ قَالَ : وَكَانَ قَدْ ذَهَبَ بَصَرُهُ لَقَدْ رَأَيْتُ الْمَاءَ يَنْبُعُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَرْفَعْ يَدَهُ حَتَّى تَوَضَّئُوا أَجْمَعُونَ . قَالَ عَبِيدَةُ : قَالَ الأَسْوَدُ : حَسِبْتُهُ قَالَ : كُنَّا مِائَتَيْنِ أَوْ زِيَادَةً

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan safarga chiqdik, namoz vaqti boʻldi. Rasululloh ﷺ: «Qavmda tahorat (suvi) yoʻqmi?» dedilar. Shunda bir kishi koʻzada ozgina qolgan suv keltirdi. U (suvni) qadahga quydi, Rasululloh ﷺ tahorat qildilar. Soʻng qavm tahoratdan qolgan suvni olib: «Buni (badaningizga) surtinglar», deyishdi. Rasululloh ﷺ ularni eshitib: «Shoshmanglar», dedilar-da, qoʻllarini qadahdagi suvning ichiga soldilar, soʻng: «Tahoratni mukammal qilinglar», dedilar. Jobir ibn Abdulloh aytdi: Koʻzimni ketkazgan Zotga qasamki — (rovi) aytdi: uning koʻzi (keyinchalik) koʻr boʻlgan edi — men suvning Rasululloh ﷺning barmoqlari orasidan qaynab chiqayotganini koʻrdim; ular hammalari tahorat qilib boʻlgunlaricha u zot qoʻllarini koʻtarmadilar. Abida aytdi: Asvad aytdi: Menimcha u: «Biz ikki yuz yoki undan koʻproq edik», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан сафарга чиқдик, намоз вақти бўлди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қавмда таҳорат (суви) йўқми?» дедилар. Шунда бир киши кўзада озгина қолган сув келтирди. У (сувни) қадаҳга қуйди, Расулуллоҳ ﷺ таҳорат қилдилар. Сўнг қавм таҳоратдан қолган сувни олиб: «Буни (баданингизга) суртинглар», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ уларни эшитиб: «Шошманглар», дедилар-да, қўлларини қадаҳдаги сувнинг ичига солдилар, сўнг: «Таҳоратни мукаммал қилинглар», дедилар. Жобир ибн Абдуллоҳ айтди: Кўзимни кетказган Зотга қасамки — (рови) айтди: унинг кўзи (кейинчалик) кўр бўлган эди — мен сувнинг Расулуллоҳ ﷺнинг бармоқлари орасидан қайнаб чиқаётганини кўрдим; улар ҳаммалари таҳорат қилиб бўлгунларича у зот қўлларини кўтармадилар. Абида айтди: Асвад айтди: Менимча у: «Биз икки юз ёки ундан кўпроқ эдик», деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ . ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ الْجَوْهَرِيُّ ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ ، ‏ قَالَ : أَكْبَرُ عِلْمِي وَالَّذِي يَخْطِرُ عَلَى بَالِي أَنَّ أَبَا الشَّعْثَاءِ أَخْبَرَنِي ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يَتَوَضَّأُ بِفَضْلِ مَيْمُونَةَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Maymunaning ortidan qolgan (suvi) bilan tahorat qilar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Маймунанинг ортидан қолган (суви) билан таҳорат қилар эдилар.

نا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ وَهُوَ الزُّبَيْرِيُّ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ . ح وَحَدَّثَنَا عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ . ح وَحَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ امْرَأَةً مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اغْتَسَلَتْ مِنَ الْجَنَابَةِ ، " فَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوِ اغْتَسَلَ مِنْ فَضْلِهَا " . هَذَا حَدِيثُ وَكِيعٍ ، وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ : " فَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ فَضْلِهَا " . وَقَالَ أَبُو مُوسَى ، وَعُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ : فَجَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ مِنْ فَضْلِهَا ، فَقَالَتْ لَهُ ، فَقَالَ : " الْمَاءُ لا يُنَجِّسُهُ شَيْءٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning ayollaridan biri janobatdan gʻusl qildi. Soʻng Nabiy ﷺ uning ortdirgan suvi bilan tahorat yoki gʻusl qildilar. Bu Vakeʼning hadisi. Ahmad ibn Maniʼ esa: «Nabiy ﷺ uning ortdirgan suvi bilan tahorat qildilar», dedi. Abu Muso va Utba ibn Abdulloh esa: Nabiy ﷺ kelib, uning ortdirgan suvidan tahorat qilmoqchi boʻldilar. Shunda u (ayol) u zotga (bu haqda) aytdi. U zot: «Suvni hech narsa najas qilmaydi», dedilar, deyishdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг аёлларидан бири жанобатдан ғусл қилди. Сўнг Набий ﷺ унинг ортдирган суви билан таҳорат ёки ғусл қилдилар. Бу Вакеънинг ҳадиси. Аҳмад ибн Маниъ эса: «Набий ﷺ унинг ортдирган суви билан таҳорат қилдилар», деди. Абу Мусо ва Утба ибн Абдуллоҳ эса: Набий ﷺ келиб, унинг ортдирган сувидан таҳорат қилмоқчи бўлдилар. Шунда у (аёл) у зотга (бу ҳақда) айтди. У зот: «Сувни ҳеч нарса нажас қилмайди», дедилар, дейишди.

نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، نا جَرِيرٌ ، عَنْ مِسْعَرِ بْنِ كِدَامٍ ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُؤْتَى بِالإِنَاءِ فَأَبْدَأُ فَأَشْرَبُ وَأَنَا حَائِضٌ ، ثُمَّ يَأْخُذُ الإِنَاءَ فَيَضَعُ فَاهُ عَلَى مَوْضِعِ فِيَّ ، وَآخُذُ الْعِرْقَ فَأَعُضُّهُ ، ثُمَّ يَضَعُ فَاهُ عَلَى مَوْضِعِ فِيَّ " . نا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نا وَكِيعٌ ، عَنْ مِسْعَرٍ ، وَسُفْيَانَ ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺga idish keltirilar edi, men hayzli holimda avval boshlab (undan) ichardim, soʻng u zot idishni olib, ogʻizlarini men ogʻiz tekkizgan joyga qoʻyar edilar. Men goʻshtli suyakni olib tishlardim, soʻng u zot ogʻizlarini men ogʻiz tekkizgan joyga qoʻyar edilar. Bizga Salm ibn Junoda aytdi: Bizga Vakeʼ Misʼar va Sufyondan, ular al-Miqdom ibn Shurayhdan shu isnod bilan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺга идиш келтирилар эди, мен ҳайзли ҳолимда аввал бошлаб (ундан) ичардим, сўнг у зот идишни олиб, оғизларини мен оғиз теккизган жойга қўяр эдилар. Мен гўштли суякни олиб тишлардим, сўнг у зот оғизларини мен оғиз теккизган жойга қўяр эдилар. Бизга Салм ибн Жунода айтди: Бизга Вакеъ Мисъар ва Суфёндан, улар ал-Миқдом ибн Шурайҳдан шу иснод билан шунга ўхшашини ривоят қилди.

نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ ، قَالَ : حَدَّثَنِي صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَلَمَةَ مِنْ آلِ ابْنِ الأَزْرَقِ ، أَنَّ الْمُغِيرَةِ بْنَ أَبِي بُرْدَةَ وَهُوَ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ أَخْبَرَهُ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : سَأَلَ رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّا نَرْكَبُ الْبَحْرَ ، وَنَحْمِلُ الْقَلِيلَ مِنَ الْمَاءِ ، فَإِنْ تَوَضَّأْنَا مِنْهُ عَطِشْنَا ، أَفَنَتَوَضَّأُ مِنْ مَاءِ الْبَحْرِ ؟ فَقَالَ : " هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ ، الْحَلالُ مَيْتَتُهُ " . هَذَا حَدِيثُ يُونُسَ ، وَقَالَ يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ : عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ ، وَلَمْ يَقُلْ : مِنْ آلِ ابْنِ الأَزْرَقِ ، وَلا مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ ، وَقَالَ : نَرْكَبُ الْبَحْرَ أَزْمَانًا

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdi: Bir kishi Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Yo Rasululloh, biz dengizga chiqamiz va oʻzimiz bilan ozgina suv olamiz. Agar u bilan tahorat qilsak, chanqab qolamiz. Dengiz suvidan tahorat qilaveraylikmi?» dedi. U zot: «Uning suvi pokdir, oʻligi haloldir», dedilar. Bu Yunusning hadisi. Yahyo ibn Hakim esa: ‹Safvon ibn Sulaymdan› deb rivoyat qildi va ‹Ibn al-Azraq oilasidan› ham, ‹Bani Abduddordan› ham demadi hamda: ‹Biz dengizga uzoq zamonlar chiqamiz›, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, биз денгизга чиқамиз ва ўзимиз билан озгина сув оламиз. Агар у билан таҳорат қилсак, чанқаб қоламиз. Денгиз сувидан таҳорат қилаверайликми?» деди. У зот: «Унинг суви покдир, ўлиги ҳалолдир», дедилар. Бу Юнуснинг ҳадиси. Яҳё ибн Ҳаким эса: ‹Сафвон ибн Сулаймдан› деб ривоят қилди ва ‹Ибн ал-Азрақ оиласидан› ҳам, ‹Бани Абдуддордан› ҳам демади ҳамда: ‹Биз денгизга узоқ замонлар чиқамиз›, деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ ، نا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ ، حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ حَازِمٍ ، عَنِ ابْنِ مِقْسَمٍ ، ‏ قَالَ أَحْمَدُ : يَعْنِي عُبَيْدَ اللَّهِ ، عَنْ جَابِرٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنِ الْبَحْرِ ، قَالَ : " هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ ، وَالْحَلالُ مَيْتَتُهُ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan dengiz haqida soʻralganda, u zot: «Uning suvi pokdir, oʻligi haloldir», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан денгиз ҳақида сўралганда, у зот: «Унинг суви покдир, ўлиги ҳалолдир», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ ، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، وَسَهْلُ ، وَعَبْدُ الْوَهَّابِ بْنِ عَبْدِ الْمَجِيدِ الثَّقَفِيُّ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا عَوْفٌ ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ ، قَالَ : " كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ ، فَدَعَا فُلانًا وَدَعَا عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ ، فَقَالَ : " اذْهَبَا فَابْغِيَا لَنَا الْمَاءَ " ، فَانْطَلَقَا ، فَلَقِيَا امْرَأَةً بَيْنَ سَطِيحَتَيْنِ أَوْ بَيْنَ مَزَادَتَيْنِ عَلَى بَعِيرٍ ، فَقَالا لَهَا : أَيْنَ الْمَاءُ ؟ قَالَتْ : عَهْدِي بِالْمَاءِ أَمْسِ هَذِهِ السَّاعَةَ ، وَنَفَرُنَا خُلُوفًا ، فَقَالَ لَهَا : انْطَلِقِي ، فَقَالَتْ : أَيْنَ ؟ قَالا لَهَا : إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَتْ : هَذَا الَّذِي يُقَالَ لَهُ الصَّابِئُ ؟ قَالا لَهَا : هُوَ الَّذِي تَعْنِينَ ، فَانْطَلَقَا ، فَجَاءَا بِهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَحَدَّثَاهُ الْحَدِيثَ ، فَقَالَ : اسْتَنْزِلُوهَا مِنْ بَعِيرِهَا ، وَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِنَاءٍ ، فَجَعَلَ فِيهِ أَفْوَاهَ الْمَزَادَتَيْنِ أَوِ السَّطِيحَتَيْنِ ، قَالا : ثُمَّ مَضْمَضَ ، ثُمَّ أَعَادَ فِي أَفْوَاهِ الْمَزَادَتَيْنِ أَوِ السَّطِيحَتَيْنِ ، ثُمَّ أَطْلَقَ أَفْوَاهَهُمَا ، ثُمَّ نُودِيَ فِي النَّاسِ أَنِ اسْقُوا وَاسْتَقُوا " . وَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) bizga aytib berdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edik. U zot falonchini va Ali ibn Abu Tolibni chaqirib: «Boringlar, bizga suv izlanglar», dedilar. Ikkovi yoʻlga tushdi va tuya ustida ikki katta mesh orasida (oʻtirgan) bir ayolga duch keldi. Unga: «Suv qayerda?» dedilar. U: «Suv bilan ahdim kecha shu soatda edi, erkaklarimiz esa (uydan) chiqib ketganlar», dedi. Unga: «Yur», dedi. U: «Qayerga?» dedi. Ikkovi unga: «Rasululloh ﷺ huzurlariga», dedi. U: «Sobiy deyiladigan oʻshami?» dedi. Ikkovi: «Sen aytayotgan oʻsha», dedi. Soʻng ikkovi yoʻlga tushib, uni Rasululloh ﷺ huzurlariga olib keldi va boʻlgan voqeani u zotga soʻzlab berdi. U zot: «Uni tuyasidan tushiringlar», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bir idish soʻrab, unga ikki meshning ogʻizlarini soldilar. Ikkovi aytdi: Soʻng u zot ogʻizlarini chaydilar, soʻng (suvni) ikki meshning ogʻziga qaytardilar, soʻng ularning ogʻizlarini boʻshatdilar. Soʻng odamlarga: «Suv ichinglar va suv olinglar», deb nido qilindi. Va hadisni toʻliq zikr qildi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) бизга айтиб берди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдик. У зот фалончини ва Али ибн Абу Толибни чақириб: «Боринглар, бизга сув изланглар», дедилар. Иккови йўлга тушди ва туя устида икки катта меш орасида (ўтирган) бир аёлга дуч келди. Унга: «Сув қаерда?» дедилар. У: «Сув билан аҳдим кеча шу соатда эди, эркакларимиз эса (уйдан) чиқиб кетганлар», деди. Унга: «Юр», деди. У: «Қаерга?» деди. Иккови унга: «Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига», деди. У: «Собий дейиладиган ўшами?» деди. Иккови: «Сен айтаётган ўша», деди. Сўнг иккови йўлга тушиб, уни Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб келди ва бўлган воқеани у зотга сўзлаб берди. У зот: «Уни туясидан туширинглар», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бир идиш сўраб, унга икки мешнинг оғизларини солдилар. Иккови айтди: Сўнг у зот оғизларини чайдилар, сўнг (сувни) икки мешнинг оғзига қайтардилар, сўнг уларнинг оғизларини бўшатдилар. Сўнг одамларга: «Сув ичинглар ва сув олинглар», деб нидо қилинди. Ва ҳадисни тўлиқ зикр қилди.

نا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ ، عَنْ مِسْعَرٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ ، عَنْ أَخِيهِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : أَرَادَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَتَوَضَّأَ مِنْ سِقَاءٍ ، فَقِيلَ لَهُ : إِنَّهُ مَيِّتَةٌ ، قَالَ : " دِبَاغُهُ يَذْهَبُ بِخُبْثِهِ أَوْ نَجَسِهِ أَوْ رِجْسِهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ bir meshdan tahorat qilmoqchi boʻldilar. Shunda u zotga: «U oʻlaksa (terisi)dir», deyildi. U zot: «Uni oshlash uning iflosligini, yoki najasligini, yoki nopokligini ketkazadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ бир мешдан таҳорат қилмоқчи бўлдилар. Шунда у зотга: «У ўлакса (териси)дир», дейилди. У зот: «Уни ошлаш унинг ифлослигини, ёки нажаслигини, ёки нопоклигини кетказади», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، نا يَزِيدُ يَعْنِي ابْنَ زُرَيْعٍ ، نا سَعِيدٌ ، نا قَتَادَةُ ، أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ، حَدَّثَهُمْ ، أَنَّ أُنَاسًا أَوْ رِجَالا مِنْ عُكْلٍ وَعُرَيْنَةَ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ ، فَتَكَلَّمُوا بِالإِسْلامِ ، وَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّا أَهْلُ ضِرْعٍ ، وَلَمْ نَكُنْ أَهْلَ رِيفٍ فَاسْتَوْحَشُوا الْمَدِينَةَ ، " فَأَمَرَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَوْدٍ وَرَاعٍ ، وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَخْرُجُوا فِيهَا فَيَشْرَبُوا مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا " . فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) ularga aytib berdiki, Ukl va Urayna (qabilalari)dan baʼzi odamlar — yoki kishilar — Rasululloh ﷺ huzurlariga Madinaga keldilar va Islom haqida gapirdilar hamda: «Yo Rasululloh, biz chorvador xalqmiz, dehqonchilik ahli emasmiz», dedilar. Madina (havosi) ularga yoqmadi. Shunda Rasululloh ﷺ ularga bir toʻda tuya hamda choʻpon berishga buyurdilar va ularni oʻsha (tuyalar) bilan (dalaga) chiqib, ularning siydigi va sutidan ichishga amr qildilar. Soʻng hadisni toʻliq zikr qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) уларга айтиб бердики, Укл ва Урайна (қабилалари)дан баъзи одамлар — ёки кишилар — Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига Мадинага келдилар ва Ислом ҳақида гапирдилар ҳамда: «Ё Расулуллоҳ, биз чорвадор халқмиз, деҳқончилик аҳли эмасмиз», дедилар. Мадина (ҳавоси) уларга ёқмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга бир тўда туя ҳамда чўпон беришга буюрдилар ва уларни ўша (туялар) билан (далага) чиқиб, уларнинг сийдиги ва сутидан ичишга амр қилдилар. Сўнг ҳадисни тўлиқ зикр қилди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ ، نا شُعْبَةُ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرِ بْنِ عَتِيكٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ، يَقُولُ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَتَوَضَّأُ بِمَكُّوكٍ ، وَيَغْتَسِلُ بِخَمْسَةِ مَكَاكِيَّ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : الْمَكُّوكُ فِي هَذَا الْخَبَرِ الْمُدُّ نَفْسُهُ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ bir makkuk (suv) bilan tahorat qilar, besh makkuk bilan gʻusl qilar edilar. Abu Bakr aytdi: Bu xabardagi makkuk — muddning oʻzidir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ бир маккук (сув) билан таҳорат қилар, беш маккук билан ғусл қилар эдилар. Абу Бакр айтди: Бу хабардаги маккук — мудднинг ўзидир.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمَذَانِيُّ مِنْ كِتَابِهِ ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ ، عَنْ حُصَيْنٍ ، وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يُجْزِئُ مِنَ الْوُضُوءِ الْمُدُّ ، وَمِنَ الْجَنَابَةِ الصَّاعُ " . فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ : لا يَكْفِينَا ذَلِكَ يَا جَابِرُ ، فَقَالَ : قَدْ كَفَى مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْكَ وَأَكْثَرُ شَعَرًا . قَالَ أَبُو بَكْرٍ فِي قَوْلِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يُجْزِئُ مِنَ الْوُضُوءِ الْمُدُّ " : دَلالَةٌ عَلَى أَنَّ تَوْقِيتَ الْمُدِّ مِنَ الْمَاءِ لِلْوُضُوءِ أَنَّ ذَلِكَ يُجْزِئُ ، لا أَنَّهُ لا يَجُوزُ النُّقْصَانُ مِنْهُ ، وَلا الزِّيَادَةُ فِيهِ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Tahoratga bir mudd, janobat (gʻusli)ga bir soʼ kifoya qiladi», dedilar. Shunda bir kishi unga: «Ey Jobir, bu bizga kifoya qilmaydi», dedi. U: «Sendan yaxshiroq va sochi koʻproq kishiga kifoya qilgan», dedi. Abu Bakr u zot ﷺning: «Tahoratga bir mudd kifoya qiladi», degan soʻzlari haqida aytdi: Bunda tahorat uchun bir mudd suv belgilangani shu miqdor kifoya qilishiga dalildir; undan kamaytirish yoki unga ziyoda qilish joiz emasligiga (dalil) emas.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Таҳоратга бир мудд, жанобат (ғусли)га бир сў кифоя қилади», дедилар. Шунда бир киши унга: «Эй Жобир, бу бизга кифоя қилмайди», деди. У: «Сендан яхшироқ ва сочи кўпроқ кишига кифоя қилган», деди. Абу Бакр у зот ﷺнинг: «Таҳоратга бир мудд кифоя қилади», деган сўзлари ҳақида айтди: Бунда таҳорат учун бир мудд сув белгилангани шу миқдор кифоя қилишига далилдир; ундан камайтириш ёки унга зиёда қилиш жоиз эмаслигига (далил) эмас.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ الْهَمْدَانِيُّ ، نا يَحْيَى بْنُ أَبِي زَائِدَةَ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنِ ابْنِ زَيْدٍ وَهُوَ حَبِيبُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أُتِيَ بِثُلُثَيْ مُدٍّ فَجَعَلَ يَدْلُكُ ذِرَاعَهُ "

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺga uchdan ikki mudd (suv) keltirildi, u zot bilaklarini ishqay boshladilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺга учдан икки мудд (сув) келтирилди, у зот билакларини ишқай бошладилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، نا مَعْمَرٌ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ رَضِي اللَّهُ تَعَالَى عَنْهَا ، قَالَتْ : " كُنْتُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَتَوَضَّأُ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Men va Rasululloh ﷺ bir idishdan tahorat qilar edik.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Мен ва Расулуллоҳ ﷺ бир идишдан таҳорат қилар эдик.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ ، نا أَبُو خَالِدٍ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " كُنَّا نَتَوَضَّأُ رِجَالا وَنِسَاءً ، وَنَغْسِلُ أَيْدِيَنَا فِي إِنَاءٍ وَاحِدٍ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida erkaklar va ayollar (birga) tahorat qilar, qoʻllarimizni bir idishda yuvar edik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида эркаклар ва аёллар (бирга) таҳорат қилар, қўлларимизни бир идишда ювар эдик.

نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، نا الْمُعْتَمِرُ ، قَالَ : سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ ، " أَبْصَرَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ يَتَطَهَّرُونَ ، وَالنِّسَاءُ مَعَهُمُ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ كُلُّهُمْ يَتَطَهَّرُ مِنْهُ "

Abdulloh (ibn Umar roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ va ashoblarining tahorat qilayotganlarini koʻrdi: ayollar ular bilan birga edi — erkaklar ham, ayollar ham bir idishdan, hammalari undan tahorat qilar edilar.Абдуллоҳ (ибн Умар розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ ва ашобларининг таҳорат қилаётганларини кўрди: аёллар улар билан бирга эди — эркаклар ҳам, аёллар ҳам бир идишдан, ҳаммалари ундан таҳорат қилар эдилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نا أَبُو دَاوُدَ ، نا خَارِجَةُ ابْنُ مُصْعَبٍ ، عَنْ يُونُسَ ، عَنِ الْحَسَنِ ، عَنْ عُتَيِّ بْنِ ضَمْرَةَ السَّعْدِيِّ ، عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّ لِلْوُضُوءِ شَيْطَانًا يُقَالَ لَهُ وَلَهَانُ ، فَاتَّقُوا وَسْوَاسَ الْمَاءِ "

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot shunday dedilar: «Tahoratning bir shaytoni bor, unga Valahon deyiladi. Bas, suv (haqidagi) vasvasadan saqlaninglar».Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот шундай дедилар: «Таҳоратнинг бир шайтони бор, унга Валаҳон дейилади. Бас, сув (ҳақидаги) васвасадан сақланинглар».

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى : سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّزَّاقِ ، وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ : نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ رَضِي اللَّهُ تَعَالَى عَنْهَا ، قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ : " صُبُّوا عَلَيَّ مِنْ سَبْعِ قِرَبٍ لَمْ تُحْلَلْ أَوْكِيَتُهُنَّ لَعَلِّي أَسْتَرِيحُ ، فَأَعْهَدُ إِلَى النَّاسِ " . قَالَتْ عَائِشَةُ : فَأَجْلَسْنَاهُ فِي مِخْضَبٍ لِحَفْصَةَ مِنْ نُحَاسٍ ، وَسَكَبْنَا عَلَيْهِ الْمَاءَ مِنْهُنَّ ، حَتَّى طَفِقَ يُشِيرُ إِلَيْنَا أَنْ قَدْ فَعَلْتُنَّ ، ثُمَّ خَرَجَ . حَدَّثَنَا بِهِ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى مَرَّةً ، نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ مَرَّةً ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ بِمِثْلِهِ ، غَيْرُ أَنَّهُ لَمْ يَقُلْ مِنْ نُحَاسٍ ، وَلَمْ يَقُلْ ثُمَّ خَرَجَ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ oʻzlari vafot etgan kasalliklarida: «Ustimga ogʻzi yechilmagan yettita meshdan (suv) quyinglar, shoyad rohat topsam-da, odamlarga vasiyat qilsam», dedilar. Oisha aytdi: Biz u zotni Hafsaning misdan (yasalgan) togʻorasiga oʻtqazdik va oʻsha (mesh)lardan ustlariga suv quydik, toki u zot bizga: «Qildingiz (yetar)», deb ishora qila boshladilar. Soʻng chiqdilar. Buni bizga Muhammad ibn Yahyo bir marta aytib berdi; Abdurrazzoq (aytdi): Bizga Maʼmar Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan xuddi shunga oʻxshash xabar berdi — faqat u: ‹misdan›, demadi va: ‹soʻng chiqdilar›, ham demadi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ўзлари вафот этган касалликларида: «Устимга оғзи ечилмаган еттита мешдан (сув) қуйинглар, шояд роҳат топсам-да, одамларга васият қилсам», дедилар. Оиша айтди: Биз у зотни Ҳафсанинг мисдан (ясалган) тоғорасига ўтқаздик ва ўша (меш)лардан устларига сув қуйдик, токи у зот бизга: «Қилдингиз (етар)», деб ишора қила бошладилар. Сўнг чиқдилар. Буни бизга Муҳаммад ибн Яҳё бир марта айтиб берди; Абдурраззоқ (айтди): Бизга Маъмар Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан худди шунга ўхшаш хабар берди — фақат у: ‹мисдан›, демади ва: ‹сўнг чиқдилар›, ҳам демади.

نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ ، أَخْبَرَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ ، عَنْ ثَابِتٍ ، عَنْ أَنَسٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " دَعَا بِوَضُوءٍ فَجِيءَ بِقَدَحٍ فِيهِ مَاءٌ ‏ أَحْسَبُهُ قَالَ : قَدَحُ زُجَاجٍ ، فَوَضَعَ أَصَابِعَهُ فِيهِ ، فَجَعَلَ الْقَوْمُ يَتَوَضَّئُونَ الأَوَّلَ فَالأَوَّلَ ، فَحَزَرْتُهُمْ مَا بَيْنَ السَّبْعِينَ إِلَى الثَّمَانِينَ ، فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَى الْمَاءِ كَأَنَّهُ يَنْبُعُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : رَوَى هَذَا الْخَبَرَ غَيْرُ وَاحِدٍ ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ ، فَقَالُوا : رَحْرَاحٌ مَكَانُ الزُّجَاجِ بِلا شَكٍّ . نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا أَبُو النُّعْمَانِ ، نا حَمَّادٌ ، بِهَذَا الْحَدِيثِ ، وَقَالَ فِي حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ حَارِثٍ : أُتِيَ بِقَدَحِ زُجَاجٍ ، وَقَالَ فِي حَدِيثِ أَبِي النُّعْمَانِ : بِإِنَاءِ زُجَاجٍ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَالرَّحْرَاحُ : إِنَّمَا يَكُونُ الْوَاسِعَ مِنْ أَوَانِي الزُّجَاجِ ، لا الْعَمِيقَ مِنْهُ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tahorat suvini soʻradilar. Ichida suv boʻlgan bir qadah keltirildi — menimcha u: ‹shisha qadah›, dedi — va u zot barmoqlarini uning ichiga qoʻydilar. Qavm birin-ketin tahorat qila boshladi. Men ularni yetmish bilan sakson orasida deb chamaladim. Men suvga qaray boshladim — u goʻyo u zotning barmoqlari orasidan qaynab chiqar edi. Abu Bakr aytdi: Bu xabarni Hammod ibn Zayddan bir necha kishi rivoyat qilib, ‹shisha› oʻrniga shubhasiz ‹rahroh› deyishdi. Bizga Muhammad ibn Yahyo aytdi: Bizga Abu Nuʼmon aytdi: Bizga Hammod shu hadisni (rivoyat qildi). Sulaymon ibn Horisning hadisida: ‹shisha qadah keltirildi›, dedi; Abu Nuʼmonning hadisida esa: ‹shisha idishda›, dedi. Abu Bakr aytdi: Rahroh — shisha idishlarning keng boʻlgani, chuqur boʻlgani emas.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ таҳорат сувини сўрадилар. Ичида сув бўлган бир қадаҳ келтирилди — менимча у: ‹шиша қадаҳ›, деди — ва у зот бармоқларини унинг ичига қўйдилар. Қавм бирин-кетин таҳорат қила бошлади. Мен уларни етмиш билан саксон орасида деб чамаладим. Мен сувга қарай бошладим — у гўё у зотнинг бармоқлари орасидан қайнаб чиқар эди. Абу Бакр айтди: Бу хабарни Ҳаммод ибн Зайддан бир неча киши ривоят қилиб, ‹шиша› ўрнига шубҳасиз ‹раҳроҳ› дейишди. Бизга Муҳаммад ибн Яҳё айтди: Бизга Абу Нуъмон айтди: Бизга Ҳаммод шу ҳадисни (ривоят қилди). Сулаймон ибн Ҳориснинг ҳадисида: ‹шиша қадаҳ келтирилди›, деди; Абу Нуъмоннинг ҳадисида эса: ‹шиша идишда›, деди. Абу Бакр айтди: Раҳроҳ — шиша идишларнинг кенг бўлгани, чуқур бўлгани эмас.

نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، نا هُشَيْمٌ ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : عَطِشَ النَّاسُ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ ، وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ يَدَيْهِ رِكْوَةٌ يَتَوَضَّأَ مِنْهَا ، إِذْ جَهَشَ النَّاسُ نَحْوَهُ ، قَالَ : فَقَالَ " مَا لَكُمْ ؟ " ، قَالُوا : مَا لَنَا مَاءٌ نَتَوَضَّأُ ، وَلا نَشْرَبُ إِلا مَا بَيْنَ يَدَيْكَ ، قَالَ : فَوَضَعَ يَدَيْهِ فِي الرِّكْوَةِ ، وَدَعَا بِمَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدْعُوَ ، قَالَ : فَجَعَلَ الْمَاءُ يَفُورُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ أَمْثَالَ الْعُيُونِ ، قَالَ : فَشَرِبْنَا وَتَوَضَّأْنَا ، قَالَ : قُلْتُ لِجَابِرٍ : كَمْ كُنْتُمْ ؟ قَالَ : كُنَّا خَمْسَ عَشْرَةَ مِائَةً ، وَلَوْ كُنَّا مِائَةَ أَلْفٍ لَكَفَانَا

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Hudaybiya kuni odamlar chanqadi. Rasululloh ﷺning oldilarida bir charm idish boʻlib, undan tahorat qilar edilar. Shu payt odamlar u zot tomon intilishdi. U zot: «Sizlarga nima boʻldi?» dedilar. Ular: «Sizning oldingizdagidan boshqa tahorat qiladigan ham, ichadigan ham suvimiz yoʻq», dedilar. Bas, u zot ikki qoʻllarini idishga qoʻydilar va Alloh xohlagan (duo)ni qildilar. Shunda suv u zotning barmoqlari orasidan buloqlarday otilib chiqa boshladi. Biz ichdik va tahorat qildik. (Rovi) aytdi: Men Jobirga: «Nechta edingiz?» dedim. U: «Biz bir ming besh yuz kishi edik; agar yuz ming boʻlganimizda ham bizga kifoya qilardi», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Ҳудайбия куни одамлар чанқади. Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида бир чарм идиш бўлиб, ундан таҳорат қилар эдилар. Шу пайт одамлар у зот томон интилишди. У зот: «Сизларга нима бўлди?» дедилар. Улар: «Сизнинг олдингиздагидан бошқа таҳорат қиладиган ҳам, ичадиган ҳам сувимиз йўқ», дедилар. Бас, у зот икки қўлларини идишга қўйдилар ва Аллоҳ хоҳлаган (дуо)ни қилдилар. Шунда сув у зотнинг бармоқлари орасидан булоқлардай отилиб чиқа бошлади. Биз ичдик ва таҳорат қилдик. (Рови) айтди: Мен Жобирга: «Нечта эдингиз?» дедим. У: «Биз бир минг беш юз киши эдик; агар юз минг бўлганимизда ҳам бизга кифоя қиларди», деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، نا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، نا شُعْبَةُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَامِرٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : " أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقَعْبٍ صَغِيرٍ فَتَوَضَّأَ مِنْهُ " . فَقُلْتُ لأَنَسٍ : أَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ عِنْدَ كُلِّ صَلاةٍ ؟ قَالَ : نَعَمْ ، قُلْتُ : فَأَنْتُمْ ؟ قَالَ : كُنَّا نُصَلِّي الصَّلَوَاتِ بِالْوَضُوءِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺga kichkina bir yogʻoch idish keltirildi, u zot undan tahorat qildilar. Men Anasdan: «Nabiy ﷺ har namoz vaqtida tahorat qilar edilarmi?» deb soʻradim. U: «Ha», dedi. Men: «Sizlar-chi?» dedim. U: «Biz bir tahorat bilan (bir necha) namozlarni oʻqir edik», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺга кичкина бир ёғоч идиш келтирилди, у зот ундан таҳорат қилдилар. Мен Анасдан: «Набий ﷺ ҳар намоз вақтида таҳорат қилар эдиларми?» деб сўрадим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Сизлар-чи?» дедим. У: «Биз бир таҳорат билан (бир неча) намозларни ўқир эдик», деди.

نا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، نا ابْنُ عَدِيٍّ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ ، عَنْ كُرَيْبٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : بِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ ، فَبَقِيتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ " فَبَالَ ، ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ ، ثُمَّ نَامَ ، ثُمَّ قَامَ وَأَطْلَقَ شِنَاقَ الْقِرْبَةِ ، فَصَبَّ فِي الْقَصْعَةِ أَوِ الْجَفْنَةِ ، فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا بَيْنَ الْوُضُوءَيْنِ ، وَقَامَ يُصَلِّي ، فَقُمْتُ فَتَوَضَّأْتُ ، فَجِئْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَأَخَذَنِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men xolam Maymunaning uyida tunadim va Rasululloh ﷺ kechasi qanday namoz oʻqishlarini kutib turdim. U zot bavl qildilar, soʻng yuzlari va ikki qoʻllarini yuvdilar, soʻng uxladilar. Soʻng turib, meshning bogʻichini yechdilar va katta tovoqqa yoki jafnaga (suv) quydilar, soʻng ikki tahorat orasidagi (yengil) tahorat qildilar va turib namoz oʻqiy boshladilar. Men ham turib tahorat qildim va u zotning chap tomonlariga keldim. U zot meni ushlab, oʻng tomonlariga oʻtkazdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен холам Маймунанинг уйида тунадим ва Расулуллоҳ ﷺ кечаси қандай намоз ўқишларини кутиб турдим. У зот бавл қилдилар, сўнг юзлари ва икки қўлларини ювдилар, сўнг ухладилар. Сўнг туриб, мешнинг боғичини ечдилар ва катта товоққа ёки жафнага (сув) қуйдилар, сўнг икки таҳорат орасидаги (енгил) таҳорат қилдилар ва туриб намоз ўқий бошладилар. Мен ҳам туриб таҳорат қилдим ва у зотнинг чап томонларига келдим. У зот мени ушлаб, ўнг томонларига ўтказдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو يُونُسَ الْوَاسِطِيُّ ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ سُهَيْلٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِتَغْطِيَةِ الْوَضُوءِ ، وَإِيكَاءِ السِّقَاءِ ، وَإِكْفَاءِ الإِنَاءِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ أَوْقَعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْمَ الْوُضُوءِ عَلَى الْمَاءِ الَّذِي يَتَوَضَّأُ بِهِ ، وَهَذَا مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ فِي غَيْرِ مَوْضِعٍ مِنْ كُتُبِنَا أَنَّ الْعَرَبَ تُوقِعُ الاسْمَ عَلَى الشَّيْءِ فِي الابْتِدَاءِ عَلَى مَا يَؤُولُ إِلَيْهِ الأَمْرُ فِي الْمُتَعَقَّبِ ، إِذِ الْمَاءُ قَبْلَ أَنْ يُتَوَضَّأَ بِهِ إِنَّمَا وَقَعَ عَلَيْهِ اسْمُ الْوَضُوءِ ، لأَنَّهُ يَؤُولُ إِلَى أَنْ يُتَوَضَّأَ بِهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni tahorat (suvi)ni yopishga, meshning ogʻzini bogʻlashga va idishni agʻdarib qoʻyishga buyurdilar. Abu Bakr aytdi: Nabiy ﷺ ‹vuzuʼ› nomini u bilan tahorat qilinadigan suvga qoʻydilar. Bu — kitoblarimizning bir necha joyida bildirganimdek — arablar narsaga boshida, keyinchalik u qanday holga kelishiga qarab nom berishi turkumidandir; chunki suvga u bilan tahorat qilinishidan oldin ‹vuzuʼ› nomi berilgan, negaki u oxir-oqibat u bilan tahorat qilinadigan (suv) boʻladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни таҳорат (суви)ни ёпишга, мешнинг оғзини боғлашга ва идишни ағдариб қўйишга буюрдилар. Абу Бакр айтди: Набий ﷺ ‹вузуъ› номини у билан таҳорат қилинадиган сувга қўйдилар. Бу — китобларимизнинг бир неча жойида билдирганимдек — араблар нарсага бошида, кейинчалик у қандай ҳолга келишига қараб ном бериши туркумидандир; чунки сувга у билан таҳорат қилинишидан олдин ‹вузуъ› номи берилган, негаки у охир-оқибат у билан таҳорат қилинадиган (сув) бўлади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ . ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا ، يَقُولُ : حَدَّثَنِي أَبُو حُمَيْدٍ ، قَالَ : أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقَدَحِ لَبَنٍ مِنَ النَّقِيعِ غَيْرَ مِخَمَّرٍ ، فَقَالَ : " أَلا خَمَّرْتَهُ ، وَلَوْ تَعْرِضُ عَلَيْهِ بِعُودٍ " . قَالَ أَبُو حُمَيْدٍ : إِنَّمَا أَمَرَ بِالأَبْوَابِ أَنَّ يُغَلَّقَ لَيْلا ، وَإِنَّمَا أَمَرَ بِالأَسْقِيَةِ أَنْ يُخَمَّرَ لَيْلا ، وَقَالَ الدَّارِمِيُّ : إِنَّمَا أَمَرَ بِالآنِيَةِ أَنْ تُخَمَّرَ لَيْلا ، وَبِالأَوْعِيَةِ أَنْ تُوكَأَ لَيْلا ، وَلَمْ يَذْكُرِ الأَبْوَابَ

Abu Humayd aytdi: Men Nabiy ﷺ huzurlariga Naqiʼdan yopilmagan bir qadah sut keltirdim. U zot: «Uni yopmadingmi? Hech boʻlmasa ustiga bir choʻp koʻndalang qoʻysang boʻlardi», dedilar. Abu Humayd aytdi: U zot eshiklarni kechasi yopishga buyurdilar, xolos; va meshlarni kechasi yopishga buyurdilar, xolos. Dorimiy esa: U zot idishlarni kechasi yopishga va idish ogʻizlarini kechasi bogʻlashga buyurdilar, xolos, dedi hamda eshiklarni zikr qilmadi.Абу Ҳумайд айтди: Мен Набий ﷺ ҳузурларига Нақиъдан ёпилмаган бир қадаҳ сут келтирдим. У зот: «Уни ёпмадингми? Ҳеч бўлмаса устига бир чўп кўндаланг қўйсанг бўларди», дедилар. Абу Ҳумайд айтди: У зот эшикларни кечаси ёпишга буюрдилар, холос; ва мешларни кечаси ёпишга буюрдилар, холос. Доримий эса: У зот идишларни кечаси ёпишга ва идиш оғизларини кечаси боғлашга буюрдилар, холос, деди ҳамда эшикларни зикр қилмади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ حَجَّاجٍ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ ، قَالَ : قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ : أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : قَالَ أَبُو حُمَيْدٍ : " إِنَّمَا أَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالأَسْقِيَةِ أَنْ تُوكَأَ لَيْلا ، وَبِالأَبْوَابِ أَنْ تُغَلَّقَ لَيْلا "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdi: Abu Humayd aytdi: Nabiy ﷺ meshlarni kechasi bogʻlashga va eshiklarni kechasi yopishga buyurdilar, xolos.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитди: Абу Ҳумайд айтди: Набий ﷺ мешларни кечаси боғлашга ва эшикларни кечаси ёпишга буюрдилар, холос.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَغْلِقْ بَابَكَ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لا يَفْتَحُ مُغْلَقًا ، وَأَطْفِئْ مِصْبَاحَكَ ، وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ ، وَأَوْكِ سِقَاءَكَ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ ، وَخَمِّرْ إِنَاءَكَ وَاذْكُرِ اللَّهَ ، وَلَوْ بِعُودٍ تَعْرُضُهُ عَلَيْهِ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Eshigingni yop va Allohning nomini zikr qil — chunki shayton yopilganni ochmaydi; chirogʻingni oʻchir va Allohning nomini zikr qil; meshingning ogʻzini bogʻla va Allohning nomini zikr qil; idishingni yop va Allohni zikr qil — hech boʻlmasa ustiga bir choʻp koʻndalang qoʻyib boʻlsa ham», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эшигингни ёп ва Аллоҳнинг номини зикр қил — чунки шайтон ёпилганни очмайди; чироғингни ўчир ва Аллоҳнинг номини зикр қил; мешингнинг оғзини боғла ва Аллоҳнинг номини зикр қил; идишингни ёп ва Аллоҳни зикр қил — ҳеч бўлмаса устига бир чўп кўндаланг қўйиб бўлса ҳам», дедилар.

نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، نا جَرِيرٌ ، عَنْ فِطْرِ بْنِ خَلِيفَةَ ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَغْلِقُوا أَبْوَابَكُمْ ، وَأَوْكُوا أَسْقِيَتَكُمْ ، وَخَمِّرُوا آنِيَتَكُمْ ، وَأَطْفِئُوا سُرُجَكُمْ ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لا يَفْتَحُ غَلَقًا ، وَلا يَحُلُّ وِكَاءً ، وَلا يَكْشِفُ غِطَاءً ، وَإِنَّ الْفُوَيْسِقَةَ رُبَّمَا أَضْرَمَتْ عَلَى أَهْلِ الْبَيْتِ بَيْتَهُمْ نَارًا ، وَكُفُّوا فَوَاشِيَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ عِنْدَ غُرُوبِ الشَّمْسِ إِلَى أَنْ تَذْهَبَ فَجْوَةُ الْعِشَاءِ " . قَالَ لَنَا يُوسُفُ : فَحْوَةُ الْعِشَاءِ ، وَهَذَا تَصْحِيفٌ ، وَإِنَّمَا هُوَ فَجْوَةُ الْعِشَاءِ وَهِيَ : اشْتِدَادُ الظَّلامِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَفِي الْخَبَرِ دَلالَةٌ عَلَى أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا أَمَرَ بِتَغْطِيَةِ الأَوَانِي ، وَإِيكَاءِ الأَسْقِيَةِ ، إِذِ الشَّيْطَانُ لا يَحُلُّ وِكَاءَ السِّقَاءِ ، وَلا يَكْشِفُ غِطَاءَ الإِنَاءِ ، لا أَنَّ تَرْكَ تَغْطِيَةِ الإِنَاءِ مَعْصِيَةٌ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ، وَلا أَنَّ الْمَاءَ يَنْجُسُ بِتَرْكِ تَغْطِيَةِ الإِنَاءِ ، إِذِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَعْلَمَ أَنَّ الشَّيْطَانَ إِذَا وَجَدَ السِّقَاءَ غَيْرَ مُوكَإٍ شَرِبَ مِنْهُ ، فَيُشْبِهُ أَنْ يَكُونَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا أَمَرَ بِإِيكَاءِ السِّقَاءِ وَتَغْطِيَةِ الإِنَاءِ ، وَأَعْلَمَ أَنَّ الشَّيْطَانَ إِذَا وَجَدَ السِّقَاءَ غَيْرَ مُوكَأٍ شَرِبَ مِنْهُ ، كَانَ فِي هَذَا مَا دَلَّ عَلَى أَنَّهُ إِذَا وَجَدَ الإِنَاءَ غَيْرَ مُغَطًّى شَرِبَ مِنْهُ . حَدَّثَنَا بِالْخَبَرِ الَّذِي ذَكَرْتُ مِنْ إِعْلامِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا وَجَدَ السِّقَاءَ غَيْرَ مُوكَأٍ شَرِبَ مِنْهُ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga shunday dedilar: «Eshiklaringizni yopinglar, meshlaringizning ogʻzini bogʻlanglar, idishlaringizni yopinglar, chiroqlaringizni oʻchiringlar. Chunki shayton yopiqni ochmaydi, bogʻichni yechmaydi, qopqoqni koʻtarmaydi. Va, albatta, sichqon baʼzan uy ahlining uyiga oʻt qoʻyadi. Quyosh botganda chorvangiz va ahlingizni xufton qorongʻiligi ketguncha (tashqariga chiqishdan) tiyinglar». Yusuf bizga: ‹fahvatul-isho›, dedi; bu esa tashifdir, toʻgʻrisi ‹fajvatul-isho› boʻlib, u zulmatning quyuqlashishidir. Abu Bakr aytdi: Bu xabarda Nabiy ﷺ idishlarni yopishga va meshlarning ogʻzini bogʻlashga — shayton meshning bogʻichini yechmagani va idishning qopqogʻini ochmagani uchun — buyurganlariga dalil bor; idishni yopmaslik Alloh azza va jallaga isyon boʻlgani uchun ham, idishni yopmaslik bilan suv najas boʻlgani uchun ham emas. Chunki Nabiy ﷺ shayton meshni bogʻlanmagan holda topsa, undan ichishini bildirganlar. Shunga oʻxshaydiki, Nabiy ﷺ meshning ogʻzini bogʻlashga va idishni yopishga buyurib, shayton meshni bogʻlanmagan holda topsa undan ichishini bildirganlarida, bunda u idishni yopilmagan holda topsa ham undan ichishiga dalolat bor. Men zikr qilgan — Nabiy ﷺning shayton meshni bogʻlanmagan holda topsa undan ichishi haqidagi bildirganlari toʻgʻrisidagi xabarni bizga (quyidagi kishi) aytib berdi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга шундай дедилар: «Эшикларингизни ёпинглар, мешларингизнинг оғзини боғланглар, идишларингизни ёпинглар, чироқларингизни ўчиринглар. Чунки шайтон ёпиқни очмайди, боғични ечмайди, қопқоқни кўтармайди. Ва, албатта, сичқон баъзан уй аҳлининг уйига ўт қўяди. Қуёш ботганда чорвангиз ва аҳлингизни хуфтон қоронғилиги кетгунча (ташқарига чиқишдан) тийинглар». Юсуф бизга: ‹фаҳватул-ишо›, деди; бу эса ташифдир, тўғриси ‹фажватул-ишо› бўлиб, у зулматнинг қуюқлашишидир. Абу Бакр айтди: Бу хабарда Набий ﷺ идишларни ёпишга ва мешларнинг оғзини боғлашга — шайтон мешнинг боғичини ечмагани ва идишнинг қопқоғини очмагани учун — буюрганларига далил бор; идишни ёпмаслик Аллоҳ азза ва жаллага исён бўлгани учун ҳам, идишни ёпмаслик билан сув нажас бўлгани учун ҳам эмас. Чунки Набий ﷺ шайтон мешни боғланмаган ҳолда топса, ундан ичишини билдирганлар. Шунга ўхшайдики, Набий ﷺ мешнинг оғзини боғлашга ва идишни ёпишга буюриб, шайтон мешни боғланмаган ҳолда топса ундан ичишини билдирганларида, бунда у идишни ёпилмаган ҳолда топса ҳам ундан ичишига далолат бор. Мен зикр қилган — Набий ﷺнинг шайтон мешни боғланмаган ҳолда топса ундан ичиши ҳақидаги билдирганлари тўғрисидаги хабарни бизга (қуйидаги киши) айтиб берди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ الْكَرِيمِ الصَّنْعَانِيُّ أَبُو هِشَامٍ ، نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَقِيلِ بْنِ مَعْقِلِ بْنِ مُنَبِّهٍ ، عَنْ أَبِيهِ عُقَيْلٍ ، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ ، قَالَ : هَذَا مَا سَأَلْتُ عَنْهُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيَّ وَأَخْبَرَنِي : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ : " أَوْكُوا الأَسْقِيَةَ ، وَغَلِّقُوا الأَبْوَابَ إِذَا رَقَدْتُمْ بِاللَّيْلِ ، وَخَمِّرُوا الشَّرَابَ وَالطَّعَامَ ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْتِي فَإِنْ لَمْ يَجِدِ الْبَابَ مُغْلَقًا دَخَلَهُ ، وَإِنْ لَمْ يَجِدِ السِّقَاءَ مُوكَأً شَرِبَ مِنْهُ ، وَإِنْ وَجَدَ الْبَابَ مُغْلَقًا وَالسِّقَاءَ مُوكَأً لَمْ يَحُلَّ وِكَاءً ، وَلَمْ يَفْتَحْ مُغْلَقًا ، وَإِنْ لَمْ يَجِدْ أَحَدُكُمْ لإِنَائِهِ مَا يُخَمَّرُ بِهِ فَلْيَعْرِضْ عَلَيْهِ عُودًا " . وَإِنَّمَا بَدَأْنَا بِذِكْرِ السِّوَاكِ قَبْلَ صِفَةِ الْوُضُوءِ ، لِبَدْءِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهِ قَبْلَ الْوُضُوءِ عِنْدَ دُخُولِ مَنْزِلِهِ

Vahb ibn Munabbih aytdi: Bu — men Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriydan soʻragan narsam boʻlib, u menga xabar berdiki, Nabiy ﷺ shunday der edilar: «Meshlarning ogʻzini bogʻlanglar, kechasi uxlaganingizda eshiklarni yopinglar, ichimlik va taomni yopib qoʻyinglar. Chunki shayton keladi: eshikni yopiq topmasa, kiradi; meshni bogʻlangan topmasa, undan ichadi; eshikni yopiq va meshni bogʻlangan topsa, bogʻichni yechmaydi va yopiqni ochmaydi. Biringiz idishini yopadigan narsa topmasa, uning ustiga bir choʻp koʻndalang qoʻysin». Biz misvokni zikr qilishni tahorat sifatidan oldin boshladik — chunki Nabiy ﷺ uylariga kirganlarida tahoratdan oldin u bilan boshlar edilar.Ваҳб ибн Мунаббиҳ айтди: Бу — мен Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорийдан сўраган нарсам бўлиб, у менга хабар бердики, Набий ﷺ шундай дер эдилар: «Мешларнинг оғзини боғланглар, кечаси ухлаганингизда эшикларни ёпинглар, ичимлик ва таомни ёпиб қўйинглар. Чунки шайтон келади: эшикни ёпиқ топмаса, киради; мешни боғланган топмаса, ундан ичади; эшикни ёпиқ ва мешни боғланган топса, боғични ечмайди ва ёпиқни очмайди. Бирингиз идишини ёпадиган нарса топмаса, унинг устига бир чўп кўндаланг қўйсин». Биз мисвокни зикр қилишни таҳорат сифатидан олдин бошладик — чунки Набий ﷺ уйларига кирганларида таҳоратдан олдин у билан бошлар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ . ح وَنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ، قَالا : حَدَّثَنَا سُفْيَانُ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا مِسْعَرٌ ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا عَلِيٌّ يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ ، عَنْ مِسْعَرٍ كِلاهُمَا ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قُلْتُ لِعَائِشَةَ : " بِأَيِّ شَيْءٍ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَبْدَأُ إِذَا دَخَلَ الْبَيْتَ ؟ قَالَتْ : بِالسِّوَاكِ " . وَقَالَ يُوسُفُ : إِذَا دَخَلَ بَيْتَهُ

Al-Miqdom ibn Shurayh otasidan rivoyat qiladi. U aytdi: Men Oishaga: «Nabiy ﷺ uyga kirganlarida nima bilan boshlar edilar?» dedim. U: «Misvok bilan», dedi. Yusuf esa: ‹oʻz uylariga kirganlarida›, dedi.Ал-Миқдом ибн Шурайҳ отасидан ривоят қилади. У айтди: Мен Оишага: «Набий ﷺ уйга кирганларида нима билан бошлар эдилар?» дедим. У: «Мисвок билан», деди. Юсуф эса: ‹ўз уйларига кирганларида›, деди.

نا الْحَسَنُ بْنُ قَزَعَةَ بْنِ عُبَيْدٍ الْهَاشِمِيُّ ، نا سُفْيَانُ بْنُ حَبِيبٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " السِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ ، مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Misvok ogʻiz uchun tozalovchi, Rabb uchun rozilikdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мисвок оғиз учун тозаловчи, Рабб учун розиликдир», дедилар.

نا أَبُو حَصِينِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ يُونُسَ ، نا عَنْزٌ يَعْنِي ابْنَ الْقَاسِمِ ، نا حُصَيْنٌ . ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ ، وَهَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ ، قَالا : حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ ، ‏ قَالَ عَلِيٌّ : قَالَ : حَدَّثَنَا حُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، وَقَالَ هَارُونُ : عَنْ حُصَيْنٍ . ح وَحَدَّثَنَا بُنْدَارٌ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ حُصَيْنٍ . ح وَحَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، نا سُفْيَانُ يَعْنِي ابْنَ عُيَيْنَةَ ، عَنْ مَنْصُورٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ ، نا سُفْيَانُ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، وَحُصَيْنٍ ، وَالأَعْمَشِ . ح وَنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، نا وَكِيعٌ ، نا سُفْيَانُ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، وَحُصَيْنٍ ، كُلِّهِمْ عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، عَنْ حُذَيْفَةَ ، قَالَ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ لِلتَّهَجُّدِ ، يَشُوصُ فَاهُ بِالسِّوَاكِ " . هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ هَارُونَ بْنِ إِسْحَاقَ ، لَمْ يَقُلْ أَبُو مُوسَى ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ : لِلتَّهَجُّدِ

Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ kechasi tahajjudga turganlarida, ogʻizlarini misvok bilan tozalar edilar. Bu Horun ibn Ishoq hadisining lafzidir; Abu Muso va Saʼid ibn Abdurrahmon: ‹tahajjudga›, demadilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ кечаси таҳажжудга турганларида, оғизларини мисвок билан тозалар эдилар. Бу Ҳорун ибн Ишоқ ҳадисининг лафзидир; Абу Мусо ва Саъид ибн Абдурраҳмон: ‹таҳажжудга›, демадилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعِيدٍ ، نا أَبِي ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ ، قَالَ : فَذَكَرَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَضْلُ الصَّلاةِ الَّتِي يُسْتَاكُ لَهَا عَلَى الصَّلاةِ الَّتِي لا يُسْتَاكُ لَهَا سَبْعِينَ ضِعْفًا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : أَنَا اسْتَثْنَيْتُ صِحَّةَ هَذَا الْخَبَرِ لأَنِّي خَائِفٌ أَنْ يَكُونَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ ، وَإِنَّمَا دَلَّسَهُ عَنْهُ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Misvok ishlatib oʻqilgan namozning misvoksiz oʻqilgan namozdan afzalligi yetmish barobardir», dedilar. Abu Bakr aytdi: Men bu xabarning sahihligini istisno qildim, chunki Muhammad ibn Ishoq Muhammad ibn Muslimdan eshitmagan boʻlishidan va uni undan tadlis qilgan boʻlishidan qoʻrqaman.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мисвок ишлатиб ўқилган намознинг мисвоксиз ўқилган намоздан афзаллиги етмиш баробардир», дедилар. Абу Бакр айтди: Мен бу хабарнинг саҳиҳлигини истисно қилдим, чунки Муҳаммад ибн Ишоқ Муҳаммад ибн Муслимдан эшитмаган бўлишидан ва уни ундан тадлис қилган бўлишидан қўрқаман.

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْوَاهِبِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ ، عَنْ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قُلْتُ : تَوَضَّأَ ابْنُ عُمَرَ لِكُلِّ صَلاةٍ طَاهِرًا أَوْ غَيْرَ طَاهِرٍ ، عَمَّنْ ذَاكَ ؟ قَالَ : حَدَّثَتْهُ أَسْمَاءُ بِنْتُ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي عَامِرٍ ، حَدَّثَهَا ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَ بِالْوَضُوءِ لِكُلِّ صَلاةٍ طَاهِرًا كَانَ أَوْ غَيْرَ طَاهِرٍ ، فَلَمَّا شَقَّ ذَلِكَ عَلَيْهِ أَمَرَ بِالسِّوَاكِ لِكُلِّ صَلاةٍ " . فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَرَى أَنَّ بِهِ قُوَّةً عَلَى ذَلِكَ ، فَكَانَ لا يَدَعُ الْوُضُوءَ لِكُلِّ صَلاةٍ

Abdulloh ibn Abdulloh ibn Umar aytdi: Men: «Ibn Umarning tahoratli ham, tahoratsiz ham har namozga tahorat olishi kimdan (olingan)?» dedim. U: «Unga Asmo bint Zayd ibn al-Xattob aytib berdiki, unga Abdulloh ibn Hanzala ibn Abu Omir rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ — tahoratli boʻlsin, boʻlmasin — har namozga tahorat olishga buyurilgan edilar; bu (amr) u zotga ogʻir kelgach, har namozga misvok (ishlatish)ga buyurildilar», dedi. Ibn Umar esa oʻzida bunga quvvat bor deb bilar, shu sababli har namozga tahorat olishni tark etmas edi.Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар айтди: Мен: «Ибн Умарнинг таҳоратли ҳам, таҳоратсиз ҳам ҳар намозга таҳорат олиши кимдан (олинган)?» дедим. У: «Унга Асмо бинт Зайд ибн ал-Хаттоб айтиб бердики, унга Абдуллоҳ ибн Ҳанзала ибн Абу Омир ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ — таҳоратли бўлсин, бўлмасин — ҳар намозга таҳорат олишга буюрилган эдилар; бу (амр) у зотга оғир келгач, ҳар намозга мисвок (ишлатиш)га буюрилдилар», деди. Ибн Умар эса ўзида бунга қувват бор деб билар, шу сабабли ҳар намозга таҳорат олишни тарк этмас эди.

نا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ وَهُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ ذَكْوَانَ ، عَنِ الأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، قَالا : حَدَّثَنَا سُفْيَانُ وَهُوَ ابْنُ عُيَيْنَةَ بِهَذَا الإِسْنَادِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْلا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَمَرْتُهُمْ بِتَأْخِيرِ الْعِشَاءِ ، وَالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلاةٍ " . لَمْ يُؤَكِّدِ الْمَخْزُومِيُّ تَأْخِيرَ الْعِشَاءِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar ummatimga ogʻirlik qilmasa edi, ularga xuftonni kechiktirishni va har namoz oldidan misvok (ishlatish)ni buyurgan boʻlardim», dedilar. Maxzumiy xuftonni kechiktirishni taʼkidlamadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар умматимга оғирлик қилмаса эди, уларга хуфтонни кечиктиришни ва ҳар намоз олдидан мисвок (ишлатиш)ни буюрган бўлардим», дедилар. Махзумий хуфтонни кечиктиришни таъкидламади.

نا عَلِيُّ بْنُ مَعْبَدٍ ، نا رَوْحُ بْنُ عِبَادَةَ ، نا مَالِكٌ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْلا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي ، لأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ مَعَ كُلِّ وُضُوءٍ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا الْخَبَرُ فِي الْمُوَطَّإِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : " لَوْلا أَنْ يَشُقَّ عَلَى أُمَّتِهِ ، لأَمَرَهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ وَضُوءٍ " ، وَرَوَاهُ الشَّافِعِيُّ ، وَبِشْرُ بْنُ عُمَرَ كَرِوَايَةِ رَوْحٍ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Agar ummatimga ogʻirlik qilmasa edi, ularga har tahorat bilan birga misvok (ishlatish)ni buyurgan boʻlardim», dedilar. Abu Bakr aytdi: Bu xabar ‹Muvattaʼ›da Abu Hurayradan: «Agar ummatiga ogʻirlik qilmasa edi, ularga har tahorat oldidan misvokni buyurgan boʻlardilar» (deb kelgan). Uni Shofiʼiy va Bishr ibn Umar ham Rovhning rivoyatiday rivoyat qilishgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар умматимга оғирлик қилмаса эди, уларга ҳар таҳорат билан бирга мисвок (ишлатиш)ни буюрган бўлардим», дедилар. Абу Бакр айтди: Бу хабар ‹Муваттаъ›да Абу Ҳурайрадан: «Агар умматига оғирлик қилмаса эди, уларга ҳар таҳорат олдидан мисвокни буюрган бўлардилар» (деб келган). Уни Шофиъий ва Бишр ибн Умар ҳам Ровҳнинг ривоятидай ривоят қилишган.

نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ ، أَخْبَرَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ ، عَنْ غَيْلانَ بْنَ جَرِيرٍ ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ ، عَنْ أَبِي مُوسَى ، قَالَ : " دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَسْتَنُّ وَطَرَفُ السِّوَاكِ عَلَى لِسَانِهِ ، وَهُوَ يَقُولُ : عَا عَا "

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kirdim. U zot misvok ishlatayotgan edilar, misvokning uchi tillarida edi va «aʼ, aʼ» deb (ovoz chiqarib) turardilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кирдим. У зот мисвок ишлатаётган эдилар, мисвокнинг учи тилларида эди ва «аъ, аъ» деб (овоз чиқариб) турардилар.

نا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ ، قَالا : حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ : " إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ ، وَإِنَّمَا لامْرِئٍ مَا نَوَى ، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ ، فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ ، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا ، فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ " . لَمْ يَقُلْ أَحْمَدُ : وَإِنَّمَا لامْرِئٍ مَا نَوَى

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Albatta, amallar niyat bilandir va har bir kishiga faqat niyat qilgani (boʻladi). Bas, kimning hijrati Alloh va Uning Rasuli sari boʻlsa, hijrati Alloh va Uning Rasuli saridir; kimning hijrati erishadigan dunyosi yoki uylanadigan ayoli sari boʻlsa, hijrati oʻzi sari hijrat qilgan narsagadir». Ahmad: ‹va har bir kishiga faqat niyat qilgani (boʻladi)›, demadi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Албатта, амаллар ният биландир ва ҳар бир кишига фақат ният қилгани (бўлади). Бас, кимнинг ҳижрати Аллоҳ ва Унинг Расули сари бўлса, ҳижрати Аллоҳ ва Унинг Расули саридир; кимнинг ҳижрати эришадиган дунёси ёки уйланадиган аёли сари бўлса, ҳижрати ўзи сари ҳижрат қилган нарсагадир». Аҳмад: ‹ва ҳар бир кишига фақат ният қилгани (бўлади)›, демади.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ ، نا عَبْدُ الْوَهَّابِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الْمَجِيدِ الثَّقَفِيَّ ، قَالَ : سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ ، يَقُولُ : أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " الأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ ، وَإِنَّمَا لامْرِئٍ مَا نَوَى "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Amallar niyat bilandir va har bir kishiga faqat niyat qilgani (boʻladi)».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Амаллар ният биландир ва ҳар бир кишига фақат ният қилгани (бўлади)».

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ ، قَالا : حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ، عَنْ ثَابِتٍ ، وَقَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : طَلَبَ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَضُوءًا ، فَلَمْ يَجِدُوا ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " هَاهُنَا مَاءٌ " ، فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَضْعَ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ الَّذِي فِيهِ الْمَاءُ ، ثُمَّ قَالَ : " تَوَضَّئُوا بِسْمِ اللَّهِ " ، فَرَأَيْتُ الْمَاءَ يَفُورُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ ، وَالْقَوْمُ يَتَوَضَّئُونَ ، حَتَّى تَوَضَّئُوا مِنْ آخِرِهِمْ ، قَالَ ثَابِتٌ : فَقُلْتُ لأَنَسٍ : كَمْ تُرَاهُمْ كَانُوا ؟ قَالَ : نَحْوًا مِنْ سَبْعِينَ

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺning baʼzi ashoblari tahorat suvini izladilar, ammo topmadilar. Nabiy ﷺ: «Mana bu yerda suv bor», dedilar. Men Nabiy ﷺning qoʻllarini ichida suv boʻlgan idishga qoʻyganlarini koʻrdim, soʻng u zot: «Bismillah (deb) tahorat qilinglar», dedilar. Men suvning u zotning barmoqlari orasidan otilib chiqayotganini va qavmning tahorat qilayotganini koʻrdim — toki oxirgilarigacha tahorat qilib boʻlishdi. Sobit aytdi: Men Anasga: «Ular qancha edi deb oʻylaysiz?» dedim. U: «Yetmishtacha», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺнинг баъзи ашоблари таҳорат сувини изладилар, аммо топмадилар. Набий ﷺ: «Мана бу ерда сув бор», дедилар. Мен Набий ﷺнинг қўлларини ичида сув бўлган идишга қўйганларини кўрдим, сўнг у зот: «Бисмиллаҳ (деб) таҳорат қилинглар», дедилар. Мен сувнинг у зотнинг бармоқлари орасидан отилиб чиқаётганини ва қавмнинг таҳорат қилаётганини кўрдим — токи охиргиларигача таҳорат қилиб бўлишди. Собит айтди: Мен Анасга: «Улар қанча эди деб ўйлайсиз?» дедим. У: «Етмиштача», деди.

نا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ ، أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ ، نا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ مَنَامِهِ ، فَلا يَغْمِسَنَّ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ حَتَّى يَغْسِلَهَا ثَلاثًا ، فَإِنَّهُ لا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ " . نا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ بِهَذَا ، فَبَلَغَ وَقَالَ : مِنْ إِنَائِهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Biringiz uyqusidan uygʻonganda, qoʻlini uch marta yuvmaguncha idishga botirmasin; chunki u qoʻli qayerda tunaganini bilmaydi», dedilar. Bizga Bishr ibn Muoz shuni aytdi va uni (Nabiy ﷺga) yetkazdi hamda: ‹oʻz idishiga›, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Бирингиз уйқусидан уйғонганда, қўлини уч марта ювмагунча идишга ботирмасин; чунки у қўли қаерда тунаганини билмайди», дедилар. Бизга Бишр ибн Муоз шуни айтди ва уни (Набий ﷺга) етказди ҳамда: ‹ўз идишига›, деди.

نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ ، نا عَمِّي ، أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ ، وَجَابِرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَضْرَمِيُّ ، عَنْ عُقَيْلِ بْنِ خَالِدٍ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ مَنَامِهِ ، فَلا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ حَتَّى يَغْسِلَهَا ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، فَإِنَّهُ لا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ ، أَوْ أَيْنَ طَافَتْ يَدُهُ " . فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ : أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ حَوْضًا ؟ قَالَ : فَحَصَبَهُ ابْنُ عُمَرَ ، وَقَالَ : أُخْبِرُكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَتَقُولُ : أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ حَوْضًا ! . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : ابْنُ لَهِيعَةَ لَيْسَ مِمَّنْ أُخَرِّجُ حَدِيثَهُ فِي هَذَا الْكِتَابِ إِذَا تَفَرَّدَ بِرِوَايَةٍ ، وَإِنَّمَا أَخْرَجْتُ هَذَا الْخَبَرَ ، لأَنَّ جَابِرَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ مَعَهُ فِي الإِسْنَادِ

Solim ibn Abdulloh otasidan rivoyat qiladi. U aytdi: Nabiy ﷺ: «Biringiz uyqusidan uygʻonganda, qoʻlini uch marta yuvmaguncha idishga solmasin; chunki u qoʻli qayerda tunaganini — yoki qayerlarni aylanganini — bilmaydi», dedilar. Shunda bir kishi unga: «Aytingchi, agar u hovuz boʻlsa?» dedi. Ibn Umar unga mayda tosh otdi va: «Men senga Rasululloh ﷺdan xabar bermoqdaman, sen esa: ‹Aytingchi, agar hovuz boʻlsa!› deysanmi», dedi. Abu Bakr aytdi: Ibn Lahiʼa yolgʻiz oʻzi rivoyat qilganda, men bu kitobda hadisini keltiradigan kishilardan emas; bu xabarni esa isnodda u bilan birga Jobir ibn Ismoil borligi uchun keltirdim.Солим ибн Абдуллоҳ отасидан ривоят қилади. У айтди: Набий ﷺ: «Бирингиз уйқусидан уйғонганда, қўлини уч марта ювмагунча идишга солмасин; чунки у қўли қаерда тунаганини — ёки қаерларни айланганини — билмайди», дедилар. Шунда бир киши унга: «Айтингчи, агар у ҳовуз бўлса?» деди. Ибн Умар унга майда тош отди ва: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан хабар бермоқдаман, сен эса: ‹Айтингчи, агар ҳовуз бўлса!› дейсанми», деди. Абу Бакр айтди: Ибн Лаҳиъа ёлғиз ўзи ривоят қилганда, мен бу китобда ҳадисини келтирадиган кишилардан эмас; бу хабарни эса иснодда у билан бирга Жобир ибн Исмоил борлиги учун келтирдим.

نا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي صَفْوَانَ الثَّقَفِيُّ ، نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ ، نا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ الْهَمْدَانِيِّ ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ ، قَالَ : دَخَلَ عَلِيٌّ الرَّحْبَةَ بَعْدَمَا صَلَّى الْفَجْرَ ، ثُمَّ قَالَ لِغُلامٍ لَهُ : ائْتُونِي بِطَهُورٍ ، فَجَاءَهُ الْغُلامُ بِإِنَاءٍ فِيهِ مَاءٌ وَطَسْتٍ ، ‏ قَالَ عَبْدُ خَيْرٍ وَنَحْنُ جُلُوسٌ نَنْظُرُ إِلَيْهِ ، " فَأَخَذَ بِيَمِينِهِ الإِنَاءَ ، فَأَكْفَأَ عَلَى يَدِهِ الْيُسْرَى ، ثُمَّ غَسَلَ كَفَّيْهِ ، ثُمَّ أَخَذَ الإِنَاءَ بِيَدِهِ الْيُمْنَى ، فَأَفْرَغَ عَلَى يَدِهِ الْيُسْرَى ، فَعَلَهُ ثَلاثَ مَرَّاتٍ " ، ‏ قَالَ عَبْدُ خَيْرٍ : كُلُّ ذَلِكَ لا يُدْخِلُ يَدَهُ الإِنَاءَ حَتَّى يَغْسِلَهَا مَرَّاتٍ ، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى الإِنَاءَ فَمَلأَ فَمَهُ ، فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ ، وَنَثَرَ بِيَدِهِ الْيُسْرَى ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى ثَلاثَ مَرَّاتٍ إِلَى الْمِرْفَقِ ، ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُسْرَى ثَلاثَ مَرَّاتٍ إِلَى الْمِرْفَقِ ، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى فِي الإِنَاءِ حَتَّى غَمَرَهَا الْمَاءُ ، ثُمَّ رَفَعَهَا بِمَا حَمَلَتْ مِنَ الْمَاءِ ، ثُمَّ مَسَحَهَا بِيَدِهِ الْيُسْرَى ، ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ كِلْتَيْهِمَا أَوْ جَمِيعًا ، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى فِي الإِنَاءِ ، ثُمَّ صَبَّ عَلَى رِجْلِهِ الْيُمْنَى ، فَغَسَلَهَا ثَلاثَ مَرَّاتٍ بِيَدِهِ الْيُسْرَى ، ثُمَّ صَبَّ بِيَدِهِ الْيُمْنَى عَلَى قَدَمِهِ الْيُسْرَى ، فَغَسَلَهَا ثَلاثَ مَرَّاتٍ بِيَدِهِ الْيُسْرَى ، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى ، فَمَلأَ مِنَ الْمَاءِ ثُمَّ شَرِبَ مِنْهُ " ، ثُمَّ قَالَ : طُهُورُ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى طُهُورِ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَهَذَا طُهُورُهُ

Abd Xayr aytdi: Ali bomdod namozini oʻqiganidan soʻng Rahbaga kirdi, soʻng gʻulomiga: «Menga tahorat suvini keltiringlar», dedi. Gʻulom unga ichida suv boʻlgan idish va bir tos keltirdi — Abd Xayr aytdi: biz esa oʻtirgan holda unga qarab turardik. U oʻng qoʻli bilan idishni oldi va chap qoʻliga (suv) quydi, soʻng ikki kaftini yuvdi; soʻng idishni oʻng qoʻliga olib, chap qoʻliga quydi; buni uch marta qildi — Abd Xayr aytdi: bularning barida u qoʻlini bir necha marta yuvmaguncha idishga solmasdi. Soʻng oʻng qoʻlini idishga solib, ogʻzini toʻldirdi, ogʻzini chaydi va burniga suv tortdi, chap qoʻli bilan uch marta qoqdi. Soʻng yuzini uch marta yuvdi. Soʻng oʻng qoʻlini tirsagigacha uch marta yuvdi. Soʻng chap qoʻlini tirsagigacha uch marta yuvdi. Soʻng oʻng qoʻlini suv qoplab ketguncha idishga soldi, soʻng uni koʻtargan suvi bilan koʻtardi, soʻng uni chap qoʻli bilan mash qildi, soʻng boshiga ikkala qoʻli bilan — yoki birgalikda — mash tortdi. Soʻng oʻng qoʻlini idishga soldi, soʻng oʻng oyogʻiga (suv) quydi va uni chap qoʻli bilan uch marta yuvdi. Soʻng oʻng qoʻli bilan chap oyogʻiga quydi va uni chap qoʻli bilan uch marta yuvdi. Soʻng oʻng qoʻlini solib, suvga toʻldirdi va undan ichdi. Soʻng: «Bu Allohning Nabiysi ﷺning tahoratlaridir; kim Allohning Nabiysi ﷺning tahoratlariga qarashni istasa — mana shu u zotning tahoratlaridir», dedi.Абд Хайр айтди: Али бомдод намозини ўқиганидан сўнг Раҳбага кирди, сўнг ғуломига: «Менга таҳорат сувини келтиринглар», деди. Ғулом унга ичида сув бўлган идиш ва бир тос келтирди — Абд Хайр айтди: биз эса ўтирган ҳолда унга қараб турардик. У ўнг қўли билан идишни олди ва чап қўлига (сув) қуйди, сўнг икки кафтини ювди; сўнг идишни ўнг қўлига олиб, чап қўлига қуйди; буни уч марта қилди — Абд Хайр айтди: буларнинг барида у қўлини бир неча марта ювмагунча идишга солмасди. Сўнг ўнг қўлини идишга солиб, оғзини тўлдирди, оғзини чайди ва бурнига сув тортди, чап қўли билан уч марта қоқди. Сўнг юзини уч марта ювди. Сўнг ўнг қўлини тирсагигача уч марта ювди. Сўнг чап қўлини тирсагигача уч марта ювди. Сўнг ўнг қўлини сув қоплаб кетгунча идишга солди, сўнг уни кўтарган суви билан кўтарди, сўнг уни чап қўли билан маш қилди, сўнг бошига иккала қўли билан — ёки биргаликда — маш тортди. Сўнг ўнг қўлини идишга солди, сўнг ўнг оёғига (сув) қуйди ва уни чап қўли билан уч марта ювди. Сўнг ўнг қўли билан чап оёғига қуйди ва уни чап қўли билан уч марта ювди. Сўнг ўнг қўлини солиб, сувга тўлдирди ва ундан ичди. Сўнг: «Бу Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг таҳоратларидир; ким Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг таҳоратларига қарашни истаса — мана шу у зотнинг таҳоратларидир», деди.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ ، نا ابْنُ عَجْلانَ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَوَضَّأَ ، فَغَرَفَ غَرْفَةً ، فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ ، ثُمَّ غَرَفَ غَرْفَةً فَغَسَلَ وَجْهَهُ ، ثُمَّ غَرَفَ غَرْفَةً فَغَسَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى ، وَغَرَفَ غَرْفَةً فَغَسَلَ يَدَهُ الْيُسْرَى ، وَغَرَفَ غَرْفَةً فَمَسَحَ رَأْسَهُ وَبَاطِنَ أُذُنَيْهِ وَظَاهِرَهُمَا ، وَأَدْخَلَ أُصْبُعَيْهِ فِيهِمَا ، وَغَرَفَ غَرْفَةً فَغَسَلَ رِجْلَهُ الْيُمْنَى ، وَغَرَفَةً فَغَسَلَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Nabiy ﷺni tahorat qilayotganlarini koʻrdim: bir hovuch suv olib, ogʻizlarini chaydilar va burunlariga suv tortdilar; soʻng bir hovuch olib, yuzlarini yuvdilar; soʻng bir hovuch olib, oʻng qoʻllarini yuvdilar; bir hovuch olib, chap qoʻllarini yuvdilar; bir hovuch olib, boshlariga hamda ikki quloqlarining ichi va tashqarisiga mash tortdilar va ikki barmoqlarini ularning ichiga kiritdilar; bir hovuch olib, oʻng oyoqlarini yuvdilar; bir hovuch (olib), chap oyoqlarini yuvdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Набий ﷺни таҳорат қилаётганларини кўрдим: бир ҳовуч сув олиб, оғизларини чайдилар ва бурунларига сув тортдилар; сўнг бир ҳовуч олиб, юзларини ювдилар; сўнг бир ҳовуч олиб, ўнг қўлларини ювдилар; бир ҳовуч олиб, чап қўлларини ювдилар; бир ҳовуч олиб, бошларига ҳамда икки қулоқларининг ичи ва ташқарисига маш тортдилар ва икки бармоқларини уларнинг ичига киритдилар; бир ҳовуч олиб, ўнг оёқларини ювдилар; бир ҳовуч (олиб), чап оёқларини ювдилар.

نا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ الْمِصْرِيُّ ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَرْقِيُّ ، قَالا : حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ ، أَخْبَرَنَا أَبُو الْهَادِ وَهُوَ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ مَنَامِهِ فَتَوَضَّأَ ، فَلْيَسْتَنْثِرْ ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَبِيتُ عَلَى خَيَاشِيمِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Biringiz uyqusidan uygʻonib tahorat qilsa, burnidagi suvni uch marta qoqib chiqarsin; chunki shayton uning burnida tunab chiqadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Бирингиз уйқусидан уйғониб таҳорат қилса, бурнидаги сувни уч марта қоқиб чиқарсин; чунки шайтон унинг бурнида тунаб чиқади», дедилар.

نا الزَّعْفَرَانِيُّ ، وَزِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْحَسَّانِيُّ ، وَإِسْحَاقُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ سِنَانٍ الْمَدَائِنِيُّ ، وَرِزْقُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، وَالْجَمَاعَةُ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَخْبِرْنِي عَنِ الْوُضُوءِ ، قَالَ : " أَسْبِغِ الْوُضُوءَ ، وَخَلِّلِ الأَصَابِعَ ، وَبَالِغْ فِي الاسْتِنْشَاقِ ، إِلا أَنْ تَكُونَ صَائِمًا "

Laqit ibn Sabra (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Yo Rasululloh, menga tahorat haqida xabar bering», dedim. U zot: «Tahoratni mukammal qil, barmoqlar orasini xilolla va burunga suv tortishda mubolagʻa qil — roʻzador boʻlgan holingdan boshqa (vaqtda)», dedilar.Лақит ибн Сабра (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, менга таҳорат ҳақида хабар беринг», дедим. У зот: «Таҳоратни мукаммал қил, бармоқлар орасини хилолла ва бурунга сув тортишда муболаға қил — рўзадор бўлган ҳолингдан бошқа (вақтда)», дедилар.

نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ ، عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ ، أَنَّهُ " تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاثًا ، وَاسْتَنْشَقَ ثَلاثًا ، وَمَضْمَضَ ثَلاثًا ، وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَا ، وَرِجْلَيْهِ ثَلاثًا ، وَخَلَّلَ لِحْيَتِهِ وَأَصَابِعَ الرِّجْلَيْنِ " ، وَقَالَ : هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ

Shaqiq ibn Salama Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u tahorat qildi: yuzini uch marta yuvdi, uch marta burniga suv tortdi, uch marta ogʻzini chaydi, boshiga hamda ikki qulogʻining tashqarisi va ichkarisiga mash tortdi, ikki oyogʻini uch marta (yuvdi), soqolini va oyoq barmoqlarini xilolladi. Soʻng: «Men Rasululloh ﷺni shunday tahorat qilayotganlarini koʻrganman», dedi.Шақиқ ибн Салама Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у таҳорат қилди: юзини уч марта ювди, уч марта бурнига сув тортди, уч марта оғзини чайди, бошига ҳамда икки қулоғининг ташқариси ва ичкарисига маш тортди, икки оёғини уч марта (ювди), соқолини ва оёқ бармоқларини хилоллади. Сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай таҳорат қилаётганларини кўрганман», деди.

نا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ ، عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ ، قَالَ : رَأَيْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ " تَوَضَّأَ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ ثَلاثًا ، وَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاثًا ، وَمَسَحَ بِأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَا ، وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ ثَلاثًا ثَلاثًا ، وَخَلَّلَ أَصَابِعَهُ ، وَخَلَّلْ لِحْيَتَهُ حِينَ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاثًا " ، وَقَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَ كَمَا رَأَيْتُمُونِي فَعَلْتُ . قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ : وَذَكَرَ يَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ ، وَلا أَدْرِي كَيْفَ ذَكَرَهُ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : عَامِرُ بْنُ شَقِيقٍ هَذَا هُوَ ابْنُ حَمْزَةَ الأَسَدِيُّ ، وَشَقِيقُ بْنُ سَلَمَةَ هُوَ أَبُو وَائِلٍ

Shaqiq ibn Salama aytdi: Men Usmon ibn Affonni koʻrdim: u tahorat qildi — ikki kaftini uch marta yuvdi, ogʻzini chaydi va burniga suv tortdi, yuzini uch marta yuvdi, ikki qulogʻining tashqarisi va ichkarisiga mash tortdi, ikki oyogʻini uch martadan yuvdi, barmoqlarini xilolladi va yuzini uch marta yuvayotganida soqolini xilolladi. Soʻng: «Men Rasululloh ﷺni, siz meni qilganimni koʻrganingizdek qilganlarini koʻrdim», dedi. Abdurrahmon aytdi: U ikki qoʻlini tirsaklarigacha (yuvganini) ham zikr qildi, ammo qanday zikr qilganini bilmayman. Abu Bakr aytdi: Bu Omir ibn Shaqiq — Ibn Hamza al-Asadiydir; Shaqiq ibn Salama esa Abu Voildir.Шақиқ ибн Салама айтди: Мен Усмон ибн Аффонни кўрдим: у таҳорат қилди — икки кафтини уч марта ювди, оғзини чайди ва бурнига сув тортди, юзини уч марта ювди, икки қулоғининг ташқариси ва ичкарисига маш тортди, икки оёғини уч мартадан ювди, бармоқларини хилоллади ва юзини уч марта юваётганида соқолини хилоллади. Сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺни, сиз мени қилганимни кўрганингиздек қилганларини кўрдим», деди. Абдурраҳмон айтди: У икки қўлини тирсакларигача (ювганини) ҳам зикр қилди, аммо қандай зикр қилганини билмайман. Абу Бакр айтди: Бу Омир ибн Шақиқ — Ибн Ҳамза ал-Асадийдир; Шақиқ ибн Салама эса Абу Воилдир.

نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، نا ابْنُ عُلَيَّةَ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ الْخَوْلانِيُّ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : دَخَلَ عَلِيٌّ عَلَيَّ بَيْتِي ، وَقَدْ بَالَ فَدَعَا بِوَضُوءٍ ، فَجِئْنَاهُ بِقُعبْ يَأْخُذُ الْمُدَّ أَوْ قَرِيبَهُ ، حَتَّى وُضِعَ بَيْنَ يَدَيْهِ ، فَقَالَ : يَا ابْنَ عَبَّاسٍ ، أَلا أَتَوَضَّأُ لَكَ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ فَقُلْتُ : بَلَى فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ، قَالَ : " فَوَضَعَ لَهُ إِنَاءً فَغَسَلَ يَدَيْهِ ، ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَاسْتَنْثَرَ ، ثُمَّ أَخَذَ بِيَمِينِهِ يَعْنِي الْمَاءَ فَصَكَّ بِهَا وَجْهَهُ " . وَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Ali uyimga kirdi — u bavl qilgan edi — va tahorat suvini soʻradi. Biz unga bir mudd yoki shunga yaqin (suv) sigʻadigan yogʻoch idishda (suv) keltirdik, u uning oldiga qoʻyildi. U: «Ey Ibn Abbos, senga Rasululloh ﷺning tahoratlariday qilib tahorat qilib bermaymi?» dedi. Men: «Ha, otam-onam senga fido boʻlsin», dedim. (Rovi) aytdi: Uning oldiga idish qoʻyildi, u ikki qoʻlini yuvdi, soʻng ogʻzini chaydi, burniga suv tortdi va qoqdi, soʻng oʻng qoʻli bilan — yaʼni suvni — olib, u bilan yuziga urdi. Va hadisni zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Али уйимга кирди — у бавл қилган эди — ва таҳорат сувини сўради. Биз унга бир мудд ёки шунга яқин (сув) сиғадиган ёғоч идишда (сув) келтирдик, у унинг олдига қўйилди. У: «Эй Ибн Аббос, сенга Расулуллоҳ ﷺнинг таҳоратларидай қилиб таҳорат қилиб бермайми?» деди. Мен: «Ҳа, отам-онам сенга фидо бўлсин», дедим. (Рови) айтди: Унинг олдига идиш қўйилди, у икки қўлини ювди, сўнг оғзини чайди, бурнига сув тортди ва қоқди, сўнг ўнг қўли билан — яъни сувни — олиб, у билан юзига урди. Ва ҳадисни зикр қилди.

نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ ، نا عَمِّي ، حَدَّثَنِي عَمْرٌو وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ ، أَنَّ حَبَّانَ بْنَ وَاسِعٍ ، حَدَّثَهُ ، أَنَّ أَبَاهُ ، حَدَّثَهُ ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ الْمَازِنِيُّ ، يَذْكُرُ ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَوَضَّأَ فَمَضْمَضَ ، ثُمَّ اسْتَنْثَرَ ، ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاثًا وَيَدَهُ الْيُمْنَى ثَلاثًا ، وَالأُخْرَى ثَلاثًا ، وَمَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدِهِ ، وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ حَتَّى أَنْقَاهُمَا "

Abdulloh ibn Zayd ibn Osim al-Moziniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U oʻzining Rasululloh ﷺni koʻrganini zikr qildi: U zot tahorat qilib, ogʻzini chaydi, soʻng burnini qoqdi, soʻng yuzini uch marta va oʻng qoʻlini uch marta hamda boshqa (chap)ini uch marta yuvdi; va boshiga — qoʻli (suvi)ning ortigʻidan boshqa (yangi) suv bilan — mash tortdi; va oyoqlarini — toza boʻlguncha — yuvdi.Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Осим ал-Мозиний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ўзининг Расулуллоҳ ﷺни кўрганини зикр қилди: У зот таҳорат қилиб, оғзини чайди, сўнг бурнини қоқди, сўнг юзини уч марта ва ўнг қўлини уч марта ҳамда бошқа (чап)ини уч марта ювди; ва бошига — қўли (суви)нинг ортиғидан бошқа (янги) сув билан — маш тортди; ва оёқларини — тоза бўлгунча — ювди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ ، وَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ ، بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ، ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ، ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ "

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ boshlariga ikki qoʻllari bilan mash tortdilar: qoʻllarini (oldinga) keltirib, (orqaga) qaytardilar — boshlarining old qismidan boshlab, soʻng qoʻllarini ensalariga olib bordilar, soʻng boshlagan joylariga qaytguncha qoʻllarini qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ бошларига икки қўллари билан маш тортдилар: қўлларини (олдинга) келтириб, (орқага) қайтардилар — бошларининг олд қисмидан бошлаб, сўнг қўлларини энсаларига олиб бордилар, сўнг бошлаган жойларига қайтгунча қўлларини қайтардилар.

نا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، نا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاثًا ، وَغَسَلَ يَدَيْهِ مَرَّتَيْنِ ، ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ ، وَبَدَأَ بِالْمُقَدَّمِ ، ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ "

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ tahorat qildilar: yuzlarini uch marta yuvdilar, ikki qoʻllarini ikki marta yuvdilar, soʻng boshlariga mash tortdilar — old tomonidan boshladilar —, soʻng ikki oyoqlarini yuvdilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ таҳорат қилдилар: юзларини уч марта ювдилар, икки қўлларини икки марта ювдилар, сўнг бошларига маш тортдилар — олд томонидан бошладилар —, сўнг икки оёқларини ювдилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، نا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى ، قَالَ : سَأَلْتُ مَالِكًا عَنِ الرَّجُلِ مَسَحَ مُقَدَّمَ رَأْسِهِ فِي الْوُضُوءِ ، أَيُجْزِيهِ ذَلِكَ ؟ فَقَالَ : حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ الْمَازِنِيِّ ، قَالَ : " مَسَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأْسَهُ فِي وَضُوئِهِ مِنْ نَاصِيَتِهِ إِلَى قَفَاهُ ، ثُمَّ رَدَّ يَدَيْهِ إِلَى نَاصِيَتِهِ وَمَسَحَ رَأْسَهُ كُلَّهُ "

Ishoq ibn Iso aytdi: Men Molikdan tahoratda boshining old qismiga mash tortgan kishi haqida — bu unga kifoya qiladimi, deb soʻradim. U: «Menga Amr ibn Yahyo ibn Umora otasidan, u Abdulloh ibn Zayd al-Moziniydan aytib berdi. U aytdi: Rasululloh ﷺ tahoratlarida boshlariga peshona sochlaridan ensalarigacha mash tortdilar, soʻng ikki qoʻllarini peshona sochlariga qaytardilar va butun boshlariga mash tortdilar», dedi.Ишоқ ибн Исо айтди: Мен Моликдан таҳоратда бошининг олд қисмига маш тортган киши ҳақида — бу унга кифоя қиладими, деб сўрадим. У: «Менга Амр ибн Яҳё ибн Умора отасидан, у Абдуллоҳ ибн Зайд ал-Мозинийдан айтиб берди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ таҳоратларида бошларига пешона сочларидан энсаларигача маш тортдилар, сўнг икки қўлларини пешона сочларига қайтардилар ва бутун бошларига маш тортдилар», деди.

نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، نا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ أَخْبَرَهُ ، أَنَّ حُمْرَانَ أَخْبَرَهُ ، أَنَّ عُثْمَانَ دَعَا يَوْمًا وَضُوءًا ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ فِي صِفَةِ وُضُوءِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَقَالَ : " ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَهُ الْيُمْنَى إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، وَالْيُسْرَى مِثْلَ ذَلِكَ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فِي هَذَا الْخَبَرِ دَلالَةٌ عَلَى أَنَّ الْكَعْبَيْنِ هُمَا الْعَظْمَانِ النَّاتِئَانِ فِي جَانِبَيِ الْقَدَمِ ، إِذْ لَوْ كَانَ الْعَظْمُ النَّاتِئُ عَلَى ظَهَرِ الْقَدَمِ ، لَكَانَ لِلرِّجْلِ الْيُمْنَى كَعْبٌ وَاحِدٌ لا كَعْبَانِ

Humron xabar berdiki, Usmon bir kuni tahorat suvini soʻradi — va u Nabiy ﷺning tahoratlari sifati haqidagi hadisni zikr qildi — hamda: «Soʻng oʻng oyogʻini toʻpiqlarigacha uch marta yuvdi, chapini ham shunday (yuvdi)», dedi. Abu Bakr aytdi: Bu xabarda kaʼblar oyoqning ikki yonidagi boʻrtib chiqqan ikki suyak ekaniga dalil bor; chunki agar u oyoq ustidagi boʻrtiq suyak boʻlganida, oʻng oyoq uchun ikkita emas, bitta kaʼb boʻlar edi.Ҳумрон хабар бердики, Усмон бир куни таҳорат сувини сўради — ва у Набий ﷺнинг таҳоратлари сифати ҳақидаги ҳадисни зикр қилди — ҳамда: «Сўнг ўнг оёғини тўпиқларигача уч марта ювди, чапини ҳам шундай (ювди)», деди. Абу Бакр айтди: Бу хабарда каъблар оёқнинг икки ёнидаги бўртиб чиққан икки суяк эканига далил бор; чунки агар у оёқ устидаги бўртиқ суяк бўлганида, ўнг оёқ учун иккита эмас, битта каъб бўлар эди.

نا أَبُو عَمَّارٍ ، نا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى ، عَنْ زَيْدِ بْنِ زِيَادٍ هُوَ ابْنُ أَبِي الْجَعْدِ ، عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ ، عَنْ طَارِقٍ الْمُحَارِبِيِّ ، قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ فِي سُوقِ ذِي الْمَجَازِ ، وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ حَمْرَاءُ ، وَهُوَ يَقُولُ : " يَأَيُّهَا النَّاسُ ، قُولُوا : لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ تُفْلِحُوا " ، وَرَجُلٌ يَتْبَعُهُ يَرْمِيَهُ بِالْحِجَارَةِ قَدْ أَدْمَى كَعْبَيْهِ وَعُرْقُوبَيْهِ ، وَهُوَ يَقُولُ : يَأَيُّهَا النَّاسُ ، لا تُطِيعُوهُ فَإِنَّهُ كَذَّابٌ ، فَقُلْتُ : مَنْ هَذَا ؟ قَالُوا : غُلامُ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ، فَقُلْتُ : مَنْ هَذَا الَّذِي يَتْبَعُهُ يَرْمِيهِ بِالْحِجَارَةِ ؟ قَالُوا : هَذَا عَبْدُ الْعُزَّى أَبُو لَهَبٍ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَفِي هَذَا الْخَبَرِ دَلالَةٌ أَيْضًا عَلَى أَنَّ الْكَعْبَ هُوَ الْعَظْمُ النَّاتِئُ فِي جَانِبَيِ الْقَدَمِ ، إِذِ الرَّمْيَةُ إِذَا جَاءَتْ مِنْ وَرَاءِ الْمَاشِي لا تَكَادُ تُصِيبُ الْقَدَمَ ، إِذِ السَّاقُ مَانِعٌ أَنْ تُصِيبَ الرَّمْيَةُ ظَهَرَ الْقَدَمِ

Toriq al-Muhoribiy aytdi: Men Rasululloh ﷺni Zul-Majoz bozorida oʻtayotganlarini koʻrdim; u zotning ustlarida qizil hulla boʻlib, shunday der edilar: «Ey odamlar, ‹La ilaha illalloh› denglar — najot topasizlar». Bir kishi esa u zotning orqalaridan ergashib tosh otar, toʻpiqlari va tovonlarini qonatgan edi hamda: «Ey odamlar, unga itoat qilmanglar, chunki u kazzobdir», der edi. Men: «Bu kim?» dedim. Ular: «Bani Abdulmuttalibning yigiti», dedilar. Men: «Uning orqasidan ergashib tosh otayotgan bu kim?» dedim. Ular: «Bu — Abdul Uzzo, Abu Lahab», dedilar. Abu Bakr aytdi: Bu xabarda ham kaʼb oyoqning ikki yonidagi boʻrtiq suyak ekaniga dalil bor; chunki otilgan (tosh) yuruvchining orqasidan kelsa, oyoq (ustiga) deyarli tegmaydi, negaki boldir otilgan (tosh)ning oyoq ustiga tegishiga toʻsqinlik qiladi.Ториқ ал-Муҳорибий айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни Зул-Мажоз бозорида ўтаётганларини кўрдим; у зотнинг устларида қизил ҳулла бўлиб, шундай дер эдилар: «Эй одамлар, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› денглар — нажот топасизлар». Бир киши эса у зотнинг орқаларидан эргашиб тош отар, тўпиқлари ва товонларини қонатган эди ҳамда: «Эй одамлар, унга итоат қилманглар, чунки у каззобдир», дер эди. Мен: «Бу ким?» дедим. Улар: «Бани Абдулмутталибнинг йигити», дедилар. Мен: «Унинг орқасидан эргашиб тош отаётган бу ким?» дедим. Улар: «Бу — Абдул Уззо, Абу Лаҳаб», дедилар. Абу Бакр айтди: Бу хабарда ҳам каъб оёқнинг икки ёнидаги бўртиқ суяк эканига далил бор; чунки отилган (тош) юрувчининг орқасидан келса, оёқ (устига) деярли тегмайди, негаки болдир отилган (тош)нинг оёқ устига тегишига тўсқинлик қилади.

نا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نا وَكِيعٌ ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ ، حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ الْجَدَلِيُّ ، قَالَ : سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ . ح وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي غَنِيَّةَ ، عَنْ زَكَرِيَّا ، عَنْ أَبِي الْقَاسِمِ الْجَدَلِيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ ، يَقُولُ : أَقْبَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِوَجْهِهِ ، فَقَالَ : " أَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ ، ثَلاثًا ، وَاللَّهِ لَتُقِيمُنَّ صُفُوفَكُمْ أَوْ لَيُخَالِفَنَّ اللَّهُ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ " ، قَالَ : فَرَأَيْتُ الرَّجُلَ يَكُونُ كَعْبُهُ بِكَعْبِ صَاحِبِهِ ، وَرُكْبَتُهُ بِرُكْبَةِ صَاحِبِهِ ، وَمَنْكِبُهُ بِمَنْكِبِ صَاحِبِهِ . هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ وَكِيعٍ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : أَبُو الْقَاسِمِ الْجَدَلِيُّ هَذَا هُوَ حُسَيْنُ بْنُ الْحَارِثِ مِنْ جَدِيلَةَ قَيْسٍ ، رَوَى عَنْهُ زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ ، وَأَبُو مَالِكٍ الأَشْجَعِيُّ ، وَحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ ، وَعَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ ، عِدَادُهُ فِي الْكُوفِيِّينَ ، وَفِي هَذَا الْخَبَرِ مَا نَفَى الشَّكَّ وَالارْتِيَابَ أَنَّ الْكَعْبَ هُوَ الْعَظْمُ النَّاتِئُ الَّذِي فِي جَانِبِ الْقَدَمِ ، الَّذِي يُمْكِنُ الْقَائِمُ فِي الصَّلاةِ أَنْ يَلْزَقَهُ بِكَعْبِ مَنْ هُوَ قَائِمٌ إِلَى جَنْبِهِ فِي الصَّلاةِ ، وَالْعِلْمُ مُحِيطٌ عِنْدَ مَنْ رُكِّبَ فِيهِ الْعَقْلُ أَنَّ الْمُصَلِّينَ إِذَا قَامُوا فِي الصَّفِّ ، لَمْ يُمْكِنْ أَحَدٌ مِنْهُمُ إِلْصَاقَ ظَهْرِ قَدَمِهِ بِظَهْرِ قَدِمَ غَيْرِهِ ، وَهَذَا غَيْرُ مُمْكِنٍ ، وَمَا كَوْنُهُ غَيْرَ مُمْكِنٍ لَمْ يَتَوَهَّمْ عَاقِلٌ كَوْنَهُ

Nuʼmon ibn Bashirning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ bizga yuzlarini oʻgirib: «Saflaringizni toʻgʻrilanglar», dedilar — uch marta — «Allohga qasamki, saflaringizni toʻgʻrilaysizlar, aks holda Alloh qalblaringizni bir-biriga qarama-qarshi qilib qoʻyadi». (Nuʼmon) aytdi: Shunda men har bir kishi toʻpigʻini sherigining toʻpigʻiga, tizzasini sherigining tizzasiga, yelkasini sherigining yelkasiga (yopishtirib turganini) koʻrdim. Bu Vakeʼ hadisining lafzidir. Abu Bakr aytdi: Bu Abul-Qosim al-Jadaliy — Jadila Qaysdan boʻlgan Husayn ibn al-Horisdir; undan Zakariyyo ibn Abu Zoida, Abu Molik al-Ashjaʼiy, Hajjoj ibn Artot va Ato ibn as-Soib rivoyat qilishgan; u kufaliklar qatoridan sanaladi. Bu xabarda kaʼb oyoqning yonidagi boʻrtiq suyak ekanida shak va shubhani ketkazadigan (dalil) bor: namozda turgan kishi uni oʻz yonida namozda turgan kishining kaʼbiga yopishtira oladi. Aqli bor kishi uchun bilim shuni qamrab oladiki, namoz oʻquvchilar safda turganlarida, ulardan hech biri oyogʻining ustini boshqasining oyogʻi ustiga yopishtira olmaydi; bu mumkin emas, mumkin boʻlmagan narsani esa aqlli kishi tasavvur qilmaydi.Нуъмон ибн Баширнинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ бизга юзларини ўгириб: «Сафларингизни тўғриланглар», дедилар — уч марта — «Аллоҳга қасамки, сафларингизни тўғрилайсизлар, акс ҳолда Аллоҳ қалбларингизни бир-бирига қарама-қарши қилиб қўяди». (Нуъмон) айтди: Шунда мен ҳар бир киши тўпиғини шеригининг тўпиғига, тиззасини шеригининг тиззасига, елкасини шеригининг елкасига (ёпиштириб турганини) кўрдим. Бу Вакеъ ҳадисининг лафзидир. Абу Бакр айтди: Бу Абул-Қосим ал-Жадалий — Жадила Қайсдан бўлган Ҳусайн ибн ал-Ҳорисдир; ундан Закарийё ибн Абу Зоида, Абу Молик ал-Ашжаъий, Ҳажжож ибн Артот ва Ато ибн ас-Соиб ривоят қилишган; у куфаликлар қаторидан саналади. Бу хабарда каъб оёқнинг ёнидаги бўртиқ суяк эканида шак ва шубҳани кетказадиган (далил) бор: намозда турган киши уни ўз ёнида намозда турган кишининг каъбига ёпиштира олади. Ақли бор киши учун билим шуни қамраб оладики, намоз ўқувчилар сафда турганларида, улардан ҳеч бири оёғининг устини бошқасининг оёғи устига ёпиштира олмайди; бу мумкин эмас, мумкин бўлмаган нарсани эса ақлли киши тасаввур қилмайди.

نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، نا جَرِيرٌ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ هِلالِ بْنِ يَسَافٍ ، عَنْ أَبِي يَحْيَى ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ، قَالَ : رَجَعْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مَكَّةَ إِلَى الْمَدِينَةِ ، حَتَّى إِذَا كُنَّا بِمَاءٍ بِالطَّرِيقِ ، تَعَجَّلَ قَوْمٌ عِنْدَ الْعَصْرِ ، فَتَوَضَّئُوا وَهُمْ عِجَالٌ ، فَانْتَهَيْنَا إِلَيْهِمْ وَأَعْقَابُهُمْ بِيضٌ تَلُوحُ ، لَمْ يَمَسَّهَا الْمَاءُ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " وَيْلٌ لِلأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ ، أَسْبِغُوا الْوُضُوءَ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Makkadan Madinaga qaytdik. Toki yoʻldagi bir suv (manbai) yonida boʻlganimizda, baʼzi kishilar asr (vaqti)da shoshib, shoshqaloqlik bilan tahorat qildilar. Bas, biz ularga yetib bordik — ularning tovonlari yaltirab turardi, ularga suv tegmagan edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Doʻzaxdan (boʻladigan azob) tovonlar uchun voy boʻlsin! Tahoratni mukammal qilinglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Маккадан Мадинага қайтдик. Токи йўлдаги бир сув (манбаи) ёнида бўлганимизда, баъзи кишилар аср (вақти)да шошиб, шошқалоқлик билан таҳорат қилдилар. Бас, биз уларга етиб бордик — уларнинг товонлари ялтираб турарди, уларга сув тегмаган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзахдан (бўладиган азоб) товонлар учун вой бўлсин! Таҳоратни мукаммал қилинглар», дедилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، نا عَبْدُ الْعَزِيزِ الدَّرَاوَرْدِيُّ . ح وَحَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، نا جَرِيرٌ ، كِلاهُمَا ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " وَيْلٌ لِلأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Doʻzaxdan (boʻladigan azob) tovonlar uchun voy boʻlsin!» dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзахдан (бўладиган азоб) товонлар учун вой бўлсин!» дедилар.

نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، نا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، عَنْ حَيْوَةَ وَهُوَ ابْنُ شُرَيْحٍ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ مُسْلِمٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيِّ ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " وَيْلٌ لِلأَعْقَابِ وَبُطُونِ الأَقْدَامِ مِنَ النَّارِ "

Abdulloh ibn al-Horis ibn Jazʼ az-Zubaydiy Nabiy ﷺning: «Doʻzaxdan (boʻladigan azob) tovonlar va oyoq ostlari uchun voy boʻlsin!» deganlarini eshitdi.Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ибн Жазъ аз-Зубайдий Набий ﷺнинг: «Дўзахдан (бўладиган азоб) товонлар ва оёқ остлари учун вой бўлсин!» деганларини эшитди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا أَصْبُغُ بْنُ الْفَرَجِ ، أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ الأَزْدِيُّ ، حَدَّثَنِي قَتَادَةُ بْنُ دِعَامَةَ ، نا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ تَوَضَّأَ ، وَتَرَكَ عَلَى ظَهَرِ قَدَمِهِ مِثْلَ مَوْضِعِ الظُّفْرِ ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ارْجِعْ فَأَحْسِنْ وُضُوءَكَ " . نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ ، نا عَمِّي ، بِمِثْلِهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) bizga aytdi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga keldi — u tahorat qilgan, oyogʻining ustida tirnoq (oʻrni) chamasi (quruq) joyni qoldirgan edi. Nabiy ﷺ unga: «Qaytib borib, tahoratingni chiroyli qil», dedilar. Bizga Ahmad ibn Abdurrahmon ibn Vahb aytdi: Bizga amakim xuddi shunday (rivoyat qildi).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) бизга айтди: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келди — у таҳорат қилган, оёғининг устида тирноқ (ўрни) чамаси (қуруқ) жойни қолдирган эди. Набий ﷺ унга: «Қайтиб бориб, таҳоратингни чиройли қил», дедилар. Бизга Аҳмад ибн Абдурраҳмон ибн Ваҳб айтди: Бизга амаким худди шундай (ривоят қилди).

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا أَبُو الْوَلِيدِ ، نا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ ، نا شَدَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَبُو عَمَّارٍ ، وَكَانَ قَدْ أَدْرَكَ نَفَرًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : قَالَ أَبُو أُمَامَةَ : نا عَمْرُو بْنُ عَنْبَسَةَ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ فِي صِفَةِ إِسْلامِهِ ، وَقَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَخْبِرْنِي عَنِ الْوُضُوءِ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ ، وَقَالَ : " ثُمَّ يَغْسِلُ قَدَمَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ، كَمَا أَمْرَهُ اللَّهُ ، إِلا خَرَجَتْ خَطَايَا قَدَمَيْهِ مِنْ أَطْرَافِ أَصَابِعِهِ مَعَ الْمَاءِ "

Shaddod ibn Abdulloh Abu Ammor — u Nabiy ﷺning ashoblaridan bir necha kishiga yetishgan edi — aytdi: Abu Umoma dedi: Bizga Amr ibn Anbasa aytib berdi — va u oʻzining Islomga kirishi haqidagi hadisni toʻliq zikr qildi — va: Men: «Yo Rasululloh, menga tahorat haqida xabar bering», dedim, dedi. Va hadisni toʻliq zikr qildi hamda: «Soʻng ikki oyogʻini Alloh buyurganidek toʻpiqlarigacha yuvsa — albatta, ikki oyogʻining xatolari barmoqlari uchidan suv bilan birga chiqib ketadi», dedi.Шаддод ибн Абдуллоҳ Абу Аммор — у Набий ﷺнинг ашобларидан бир неча кишига етишган эди — айтди: Абу Умома деди: Бизга Амр ибн Анбаса айтиб берди — ва у ўзининг Исломга кириши ҳақидаги ҳадисни тўлиқ зикр қилди — ва: Мен: «Ё Расулуллоҳ, менга таҳорат ҳақида хабар беринг», дедим, деди. Ва ҳадисни тўлиқ зикр қилди ҳамда: «Сўнг икки оёғини Аллоҳ буюрганидек тўпиқларигача ювса — албатта, икки оёғининг хатолари бармоқлари учидан сув билан бирга чиқиб кетади», деди.

نا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، نا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ ، وَسَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ، قَالَ : تَخَلَّفَ عَنَّا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ سَافَرْنَاهُ ، فَأَدْرَكَنَا وَقَدْ أَرْهَقَتْنَا الصَّلاةُ صَلاةُ الْعَصْرِ ، وَنَحْنُ نَتَوَضَّأُ ، فَجَعَلْنَا نَمْسَحُ أَرْجُلَنَا ، فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاثًا : " وَيْلٌ لِلأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ " . هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ عَفَّانَ بْنِ مُسْلِمٍ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz chiqqan bir safarda Rasululloh ﷺ bizdan (orqada) qolib ketdilar. Asr namozining vaqti bizni siqib qolgan, biz esa tahorat qilar va oyoqlarimizga mash tortar edik — shu payt u zot bizga yetib oldilar. Bas, u zot baland ovoz bilan ikki yoki uch marta: «Doʻzaxdan (boʻladigan azob) tovonlar uchun voy boʻlsin!» deb nido qildilar. Bu Affon ibn Muslim hadisining lafzidir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз чиққан бир сафарда Расулуллоҳ ﷺ биздан (орқада) қолиб кетдилар. Аср намозининг вақти бизни сиқиб қолган, биз эса таҳорат қилар ва оёқларимизга маш тортар эдик — шу пайт у зот бизга етиб олдилар. Бас, у зот баланд овоз билан икки ёки уч марта: «Дўзахдан (бўладиган азоб) товонлар учун вой бўлсин!» деб нидо қилдилар. Бу Аффон ибн Муслим ҳадисининг лафзидир.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ ، نا أَبُو عَامِرٍ ، نا إِسْرَائِيلُ ، عَنْ عَامِرٍ وَهُوَ ابْنُ شَقِيقِ بْنِ حَمْزَةَ الأَسَدِيُّ ، عَنْ شَقِيقٍ وَهُوَ ابْنُ سَلَمَةَ أَبُو وَائِلٍ ، قَالَ : رَأَيْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ " يَتَوَضَّأُ ثَلاثًا ثَلاثًا ، وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرَهُمَا وَبَاطِنَهُمَا ، وَغَسَلَ قَدَمَيْهِ ثَلاثًا ثَلاثًا ، وَغَسَلَ أَنَامِلَهُ ، وَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ ، وَغَسَلَ وَجْهَهُ " ، وَقَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْعَلُ كَالَّذِي رَأَيْتُمُونِي فَعَلْتُ

Shaqiq ibn Salama Abu Voil aytdi: Men Usmon ibn Affonni koʻrdim: u uch martadan tahorat qildi, boshiga hamda ikki qulogʻining tashqarisi va ichkarisiga mash tortdi, ikki oyogʻini uch martadan yuvdi, barmoq uchlarini yuvdi, soqolini xilolladi va yuzini yuvdi. Soʻng: «Men Rasululloh ﷺni, siz meni qilganimni koʻrganingizdek qilayotganlarini koʻrdim», dedi.Шақиқ ибн Салама Абу Воил айтди: Мен Усмон ибн Аффонни кўрдим: у уч мартадан таҳорат қилди, бошига ҳамда икки қулоғининг ташқариси ва ичкарисига маш тортди, икки оёғини уч мартадан ювди, бармоқ учларини ювди, соқолини хилоллади ва юзини ювди. Сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺни, сиз мени қилганимни кўрганингиздек қилаётганларини кўрдим», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، وَأَبُو الْخَطَّابِ زِيَادُ بْنُ يَحْيَى ، وَإِسْحَاقُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ بَيَانٍ الْمَدَائِنِيُّ ، وَجَمَاعَةٌ غَيْرُهُمْ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ ، حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَخْبِرْنِي عَنِ الْوُضُوءِ ، قَالَ : " أَسْبَغِ الْوُضُوءَ ، وَخَلِّلِ الأَصَابِعَ ، وَبَالِغْ فِي الاسْتِنْشَاقِ إِلا أَنْ تَكُونَ صَائِمًا "

Laqit ibn Sabra (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Yo Rasululloh, menga tahorat haqida xabar bering», dedim. U zot: «Tahoratni mukammal qil, barmoqlar orasini xilolla va burunga suv tortishda mubolagʻa qil — roʻzador boʻlgan holingdan boshqa (vaqtda)», dedilar.Лақит ибн Сабра (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, менга таҳорат ҳақида хабар беринг», дедим. У зот: «Таҳоратни мукаммал қил, бармоқлар орасини хилолла ва бурунга сув тортишда муболаға қил — рўзадор бўлган ҳолингдан бошқа (вақтда)», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ كَبِيرٍ الصُّورِيُّ بِالْفُسْطَاطِ ، نا شُرَيْحُ بْنُ النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ . ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ وَكَتَبْتُهُ مِنْ أَصْلِهِ ، نا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، نا فُلَيْحٌ وَهُوَ ابْنُ سُلَيْمَانَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَوَضَّأَ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ "

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ (aʼzolarni) ikki martadan yuvib tahorat oldilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ (аъзоларни) икки мартадан ювиб таҳорат олдилар.

نا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ ، أَخْبَرَنا عَبْدُ الْعَزِيزِ الدَّرَاوَرْدِيُّ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺni (aʼzolarni) bir martadan yuvib tahorat qilayotganlarini koʻrdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни (аъзоларни) бир мартадан ювиб таҳорат қилаётганларини кўрдим.

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاثًا ، وَيَدَيْهِ مَرَّتَيْنِ ، وَرِجْلَيْهِ مَرَّتَيْنِ ، وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ " ، وَأَرَاهُ قَالَ : وَاسْتَنْثَرَ

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ tahorat qildilar: yuzlarini uch marta, ikki qoʻllarini ikki marta, ikki oyoqlarini ikki marta yuvdilar va boshlariga mash tortdilar. Menimcha u: ‹va burnini qoqdi›, dedi.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ таҳорат қилдилар: юзларини уч марта, икки қўлларини икки марта, икки оёқларини икки марта ювдилар ва бошларига маш тортдилар. Менимча у: ‹ва бурнини қоқди›, деди.

نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّهُ قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَهُوَ جَدُّ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى : هَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُرِيَنِي كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ ؟ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ : نَعَمْ " فَدَعَا بِوَضُوءٍ ، فَأَفْرَغَ عَلَى يَدَيْهِ فَغَسَلَ يَدَيْهِ مَرَّتَيْنِ ، ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثَلاثًا ، ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاثًا ، ثُمَّ غَسَلَ يَدَيْهِ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ ، ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ ، بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ، ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ، ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ، ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ " . قَالَ مَالِكٌ : هَذَا أَعَمُّ الْمَسْحِ وَأَحَبُّهُ إِلَيَّ

Amr ibn Yahyo al-Moziniy otasidan rivoyat qiladiki, u Rasululloh ﷺning ashoblaridan boʻlgan — va Amr ibn Yahyoning bobosi boʻlmish — Abdulloh ibn Zayd ibn Osimga: «Menga Rasululloh ﷺ qanday tahorat qilar edilar, koʻrsata olasizmi?» dedi. Abdulloh ibn Zayd: «Ha», dedi. Soʻng tahorat suvini soʻrab, ikki qoʻliga suv quydi va ikki qoʻlini ikki marta yuvdi, soʻng ogʻzini chaydi va burniga uch marta suv tortib qoqdi, soʻng yuzini uch marta yuvdi, soʻng ikki qoʻlini tirsaklarigacha ikki martadan yuvdi, soʻng ikki qoʻli bilan boshiga mash tortdi: qoʻllarini (oldinga) keltirib, (orqaga) qaytardi — boshining old qismidan boshlab, soʻng qoʻllarini ensasiga olib bordi, soʻng boshlagan joyiga qaytguncha qaytardi —, soʻng ikki oyogʻini yuvdi. Molik aytdi: Bu mashning eng qamrovlisi va menga eng suyuklisidir.Амр ибн Яҳё ал-Мозиний отасидан ривоят қиладики, у Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан бўлган — ва Амр ибн Яҳёнинг бобоси бўлмиш — Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Осимга: «Менга Расулуллоҳ ﷺ қандай таҳорат қилар эдилар, кўрсата оласизми?» деди. Абдуллоҳ ибн Зайд: «Ҳа», деди. Сўнг таҳорат сувини сўраб, икки қўлига сув қуйди ва икки қўлини икки марта ювди, сўнг оғзини чайди ва бурнига уч марта сув тортиб қоқди, сўнг юзини уч марта ювди, сўнг икки қўлини тирсакларигача икки мартадан ювди, сўнг икки қўли билан бошига маш тортди: қўлларини (олдинга) келтириб, (орқага) қайтарди — бошининг олд қисмидан бошлаб, сўнг қўлларини энсасига олиб борди, сўнг бошлаган жойига қайтгунча қайтарди —, сўнг икки оёғини ювди. Молик айтди: Бу машнинг энг қамровлиси ва менга энг суюклисидир.

نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، حَدَّثَنَا الأَشْجَعِيُّ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ : أَنَّ أَعْرَابِيًّا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَسَأَلَهُ عَنِ الْوُضُوءِ ، فَتَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلاثًا ثَلاثًا ، فَقَالَ : " مَنْ زَادَ فَقَدْ أَسَاءَ وَظَلَمَ ، أَوِ اعْتَدَى وَظَلَمَ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Bir aʼrobiy Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, u zotdan tahorat haqida soʻradi. Rasululloh ﷺ uch martadan tahorat qildilar, soʻng: «Kim ziyoda qilsa, yomon ish qilibdi va zulm qilibdi — yoki: chegaradan oshibdi va zulm qilibdi», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Бир аъробий Набий ﷺ ҳузурларига келиб, у зотдан таҳорат ҳақида сўради. Расулуллоҳ ﷺ уч мартадан таҳорат қилдилар, сўнг: «Ким зиёда қилса, ёмон иш қилибди ва зулм қилибди — ёки: чегарадан ошибди ва зулм қилибди», дедилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، نا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ مُوسَى بْنِ سَالِمٍ أَبِي جَهْضَمٍ ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : كُنَا جُلُوسًا عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ ، فَقَالَ : " وَاللَّهِ مَا خَصَّنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَيْءٍ دُونَ النَّاسِ إِلا ثَلاثَةَ أَشْيَاءَ : أَمَرَنَا أَنْ نُسْبِغَ الْوُضُوءَ ، وَلا نَأْكُلَ الصَّدَقَةَ ، وَلا نُنْزِيَ الْحَمِيرَ عَلَى الْخَيْلِ " . نا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ ، نا ابْنُ عُلَيَّةَ ، أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ سَالِمٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قَالَ ابْنِ عَبَّاسٍ ، بِمِثْلِهِ وَزَادَ . قَالَ مُوسَى : فَلَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حَسَنٍ ، فَقُلْتُ : إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ حَدَّثَنِي بِكَذَا وَكَذَا ، فَقَالَ : إِنَّ الْخَيْلَ كَانَتْ فِي بَنِي هَاشِمٍ قَلِيلَةً ، فَأَحَبَّ أَنْ يُكْثِرَ فِيهِمْ

Abdulloh ibn Ubaydulloh ibn Abbos aytdi: Biz Ibn Abbosning huzurida oʻtirgan edik. U: «Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ bizni boshqa odamlardan farqli oʻlaroq faqat uch narsa bilan xoslamadilar: bizga tahoratni mukammal qilishni, sadaqani yemaslikni va eshaklarni otlarga qoʻshmaslikni buyurdilar», dedi. Bizga Yaʼqub ad-Davraqiy aytdi: Bizga Ibn Ulayya aytdi: Bizga Muso ibn Solim Abdulloh ibn Ubaydulloh ibn Abbosdan xabar berdi. U aytdi: Ibn Abbos xuddi shunday dedi va (rovi) ziyoda qildi: Muso aytdi: Men Abdulloh ibn Hasanni uchratib: «Abdulloh ibn Ubaydulloh menga shunday-shunday aytib berdi», dedim. U: «Bani Hoshimda otlar oz edi, u (Nabiy ﷺ) ularda (otlar) koʻpayishini yoqtirdilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ ибн Аббос айтди: Биз Ибн Аббоснинг ҳузурида ўтирган эдик. У: «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ бизни бошқа одамлардан фарқли ўлароқ фақат уч нарса билан хосламадилар: бизга таҳоратни мукаммал қилишни, садақани емасликни ва эшакларни отларга қўшмасликни буюрдилар», деди. Бизга Яъқуб ад-Даврақий айтди: Бизга Ибн Улайя айтди: Бизга Мусо ибн Солим Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ ибн Аббосдан хабар берди. У айтди: Ибн Аббос худди шундай деди ва (рови) зиёда қилди: Мусо айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Ҳасанни учратиб: «Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ менга шундай-шундай айтиб берди», дедим. У: «Бани Ҳошимда отлар оз эди, у (Набий ﷺ) уларда (отлар) кўпайишини ёқтирдилар», деди.

نا ابْنُ أَبِي صَفْوَانَ مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الثَّقَفِيُّ ، حَدَّثَنَا أَبِي ، نا سُفْيَانُ ، عَنْ سِمَاكٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ‏ وَهُوَ ابْنُ مَسْعُودٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : " الصَّفْقَةُ بِالصَّفْقَتَيْنِ رَبًّا ، وَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِسْبَاغِ الْوُضُوءِ "

Abdurrahmon ibn Abdulloh — u Ibn Masʼuddir — otasidan rivoyat qiladi. U aytdi: Bir bitim ichida ikki bitim (qilish) ribodir. Va Rasululloh ﷺ bizni tahoratni mukammal qilishga buyurdilar.Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ — у Ибн Масъуддир — отасидан ривоят қилади. У айтди: Бир битим ичида икки битим (қилиш) рибодир. Ва Расулуллоҳ ﷺ бизни таҳоратни мукаммал қилишга буюрдилар.

نا أَبُو مُوسَى ، حَدَّثَنِي الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ أَبُو عَاصِمٍ ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلا أَدُلُّكُمْ عَلَى مَا يُكَفِّرُ اللَّهُ بِهِ الْخَطَايَا ، وَيَزِيدُ فِيهِ الْحَسَنَاتِ " ، قَالُوا : بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ، قَالَ : " إِسْبَاغُ الْوُضُوءِ عَلَى الْمَكَارِهِ ، وَانْتِظَارُ الصَّلاةِ بَعْدَ الصَّلاةِ " ، ثُمَّ ذَكَرَ الْحَدِيثَ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا الْخَبَرُ لَمْ يَرْوِهِ عَنْ سُفْيَانَ غَيْرُ أَبِي عَاصِمٍ ، فَإِنْ كَانَ أَبُو عَاصِمٍ قَدْ حَفِظَهُ ، فَهَذَا إِسْنَادٌ غَرِيبٌ ، وَهَذَا خَبَرٌ طَوِيلٌ قَدْ خَرَّجْتُهُ فِي أَبْوَابٍ ذَوَاتِ عَدَدٍ ، وَالْمَشْهُورُ فِي هَذَا الْمَتْنِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُقَيْلٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، لا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ . ح نا أبو مُوسَى ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، ‏ قَالَ أَبُو مُوسَى : نا ، وَقَالَ أَحْمَدُ : أَخْبَرَنَا أَبُو عَامِرٍ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُقَيْلٍ

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh u bilan xatolarni oʻchiradigan va yaxshiliklarni koʻpaytiradigan narsani sizlarga koʻrsatmaymi?» dedilar. Ular: «Ha, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Mashaqqatlarga qaramay tahoratni mukammal qilish va bir namozdan keyin (yana) namozni kutishdir», dedilar. Soʻng hadisni zikr qildi. Abu Bakr aytdi: Bu xabarni Sufyondan Abu Osimdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan; agar Abu Osim uni yod olgan boʻlsa, bu gʻarib isnoddir. Bu uzun xabar boʻlib, men uni bir necha boblarda keltirganman. Bu matnda mashhuri — Abdulloh ibn Abu Bakrdan emas, balki Abdulloh ibn Muhammad ibn Aqildan, u Saʼid ibn al-Musayyabdan, u Abu Saʼiddan (rivoyat qilgani)dir. Bizga Abu Muso va Ahmad ibn Abda aytdi — Abu Muso: ‹bizga aytdi›, dedi, Ahmad esa: ‹bizga xabar berdi›, dedi — Abu Omir: Bizga Zuhayr ibn Muhammad Abdulloh ibn Muhammad ibn Aqildan (rivoyat qildi).Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ у билан хатоларни ўчирадиган ва яхшиликларни кўпайтирадиган нарсани сизларга кўрсатмайми?» дедилар. Улар: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Машаққатларга қарамай таҳоратни мукаммал қилиш ва бир намоздан кейин (яна) намозни кутишдир», дедилар. Сўнг ҳадисни зикр қилди. Абу Бакр айтди: Бу хабарни Суфёндан Абу Осимдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган; агар Абу Осим уни ёд олган бўлса, бу ғариб исноддир. Бу узун хабар бўлиб, мен уни бир неча бобларда келтирганман. Бу матнда машҳури — Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан эмас, балки Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ақилдан, у Саъид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Саъиддан (ривоят қилгани)дир. Бизга Абу Мусо ва Аҳмад ибн Абда айтди — Абу Мусо: ‹бизга айтди›, деди, Аҳмад эса: ‹бизга хабар берди›, деди — Абу Омир: Бизга Зуҳайр ибн Муҳаммад Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ақилдан (ривоят қилди).

نا أَبُو خَيْثَمَةَ عَلِيُّ بْنُ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ الْحَرَّانِيُّ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، نا زُهَيْرٌ ، نا الأَعْمَشُ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا لَبِسْتُمْ وَإِذَا تَوَضَّأْتُمْ فَابْدَءُوا بِأَيَامِنِكُمْ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «(Kiyim) kiyganingizda va tahorat olganingizda oʻng tomoningizdan boshlanglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «(Кийим) кийганингизда ва таҳорат олганингизда ўнг томонингиздан бошланглар», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، نا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ ، نا شُعْبَةُ ، قَالَ الأَشْعَثُ وَهُوَ ابْنُ سُلَيْمٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي ، يُحَدِّثُ ، عَنْ مَسْرُوقٍ ، عَنْ عَائِشَةَ رَضِي اللَّهُ عَنْهَا ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يُحِبُّ التَّيَامُنَ مَا اسْتَطَاعَ فِي طُهُورِهِ وَنَعْلِهِ وَتَرَجُّلِهِ " ، قَالَ شُعْبَةُ : ثُمَّ سَمِعْتُ الأَشْعَثَ بِوَاسِطَ ، يَقُولُ : " يُحِبُّ التَّيَامُنَ ذَكَرَ شَأْنَهُ كُلَّهُ " ، قَالَ : ثُمَّ سَمِعْتُهُ بِالْكُوفَةِ ، يَقُولُ : " يُحِبُّ التَّيَامُنَ مَا اسْتَطَاعَ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tahoratlarida, oyoq kiyimlarini kiyishlarida va sochlarini tarashlarida imkon boricha oʻng tomondan boshlashni yaxshi koʻrar edilar. Shuʼba aytdi: Soʻng men al-Ashʼasning Vositda: «Oʻng tomondan boshlashni yaxshi koʻrardilar», deb u zotning barcha ishlarini zikr qilganini eshitdim. (Yana) aytdi: Soʻng uning Kufada: «Imkon boricha oʻng tomondan boshlashni yaxshi koʻrardilar», deganini eshitdim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ таҳоратларида, оёқ кийимларини кийишларида ва сочларини тарашларида имкон борича ўнг томондан бошлашни яхши кўрар эдилар. Шуъба айтди: Сўнг мен ал-Ашъаснинг Воситда: «Ўнг томондан бошлашни яхши кўрардилар», деб у зотнинг барча ишларини зикр қилганини эшитдим. (Яна) айтди: Сўнг унинг Куфада: «Имкон борича ўнг томондан бошлашни яхши кўрардилар», деганини эшитдим.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ ، أَخْبَرَنَا الأَعْمَشُ . ح وَحَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، نا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، نا الأَعْمَشُ . ح وَحَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنِ الْحَكَمِ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ ، عَنْ بِلالٍ ، قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَالْخِمَارِ " . وَفِي حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَالْخِمَارِ "

Bilol (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺni ikki mahsi va ximor (bosh kiyim)ga mash tortayotganlarini koʻrdim. Abu Muoviyaning hadisida esa: Rasululloh ﷺ ikki mahsi va ximorga mash tortdilar (deyilgan).Билол (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни икки маҳси ва химор (бош кийим)га маш тортаётганларини кўрдим. Абу Муовиянинг ҳадисида эса: Расулуллоҳ ﷺ икки маҳси ва химорга маш тортдилар (дейилган).

نا الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيُّ ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ ، قَالَ : سَمِعْتُ الأَوْزَاعِيَّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ ، وَعَلَى عِمَامَتِهِ "

Jaʼfar ibn Amr ibn Umayya az-Zamriy otasidan rivoyat qiladi. U aytdi: Men Rasululloh ﷺni tahorat qilib, ikki mahsilariga va sallalariga mash tortayotganlarini koʻrdim.Жаъфар ибн Амр ибн Умайя аз-Замрий отасидан ривоят қилади. У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни таҳорат қилиб, икки маҳсиларига ва саллаларига маш тортаётганларини кўрдим.

نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " أَنَّهُ مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ "

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot ikki mahsilariga mash tortdilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қиладики, у зот икки маҳсиларига маш тортдилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ الْهَمْدَانِيُّ ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، قَالا : حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ زَائِدَةَ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنِ الْحَكَمِ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ كَعْبٍ ، عَنْ بِلالٍ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، قَالَ : حَدَّثَنِي زَائِدَةُ

Bilol (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ikki mahsilariga mash tortar edilar. Abdulloh ibn Saʼid: ‹Menga Zoida aytib berdi›, dedi.Билол (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ икки маҳсиларига маш тортар эдилар. Абдуллоҳ ибн Саъид: ‹Менга Зоида айтиб берди›, деди.

نا أَبُو عَمْرٍو عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءِ بْنِ عَنْبَرٍ السَّدُوسِيُّ ، نا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، أَنَّهُ رَأَى سَعْدَ بْنَ مَالِكٍ وَهُوَ يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ ، فَقَالَ : إِنَّكُمْ تَفْعَلُونَ ذَلِكَ ، فَاجْتَمَعْنَا عِنْدَ عُمَرَ ، فَقَالَ سَعْدٌ لِعُمَرَ : أَفْتِ ابْنَ أَخِي فِي الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ ، فَقَالَ عُمَرُ : " كُنَا وَنَحْنُ مَعَ نَبِيِّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَمْسَحُ عَلَى خِفَافَنَا لا نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا " ، فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ : وَلَوْ جَاءَ مِنَ الْغَائِطِ ؟ قَالَ : " نَعَمْ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Saʼd ibn Molikni mahsilariga mash tortayotganini koʻrib: «Sizlar shuni qilasizlarmi?» dedi. Soʻng biz Umarning huzurida yigʻildik. Saʼd Umarga: «Jiyanimga mahsilarga mash tortish haqida fatvo ber», dedi. Umar: «Biz Nabiyimiz ﷺ bilan birga boʻlganimizda mahsilarimizga mash tortar edik va buni ayb deb bilmasdik», dedi. Ibn Umar: «Katta hojatdan kelgan boʻlsa ham-a?» dedi. U: «Ha», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Саъд ибн Моликни маҳсиларига маш тортаётганини кўриб: «Сизлар шуни қиласизларми?» деди. Сўнг биз Умарнинг ҳузурида йиғилдик. Саъд Умарга: «Жиянимга маҳсиларга маш тортиш ҳақида фатво бер», деди. Умар: «Биз Набийимиз ﷺ билан бирга бўлганимизда маҳсиларимизга маш тортар эдик ва буни айб деб билмасдик», деди. Ибн Умар: «Катта ҳожатдан келган бўлса ҳам-а?» деди. У: «Ҳа», деди.

نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ ، عَنْ دَاوُدَ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْحَكَمِ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ ، نا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ، قَالَ : دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبِلالٌ الأَسْوَاقَ ، فَذَهَبَ لِحَاجَتِهِ ، قَالَ : ثُمَّ خَرَجَا ، قَالَ أُسَامَةُ : فَسَأَلْتُ بِلالا مَا صَنَعَ ؟ قَالَ بِلالٌ : " ذَهَبَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحَاجَتِهِ ، ثُمَّ تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ ، وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ ، وَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ " . زَادَ يُونُسُ فِي حَدِيثِهِ : " ثُمَّ صَلَّى " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : الأَسْوَاقُ حَائِطٌ بِالْمَدِينَةِ ، قَالَ : سَمِعْتُ يُونُسَ ، يَقُولُ : " لَيْسَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرٌ أَنَّهُ مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ فِي الْحَضَرِ غَيْرُ هَذَا "

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ va Bilol al-Asvoqqa kirdilar, u zot hojatlari uchun ketdilar. (Rovi) aytdi: Soʻng ikkovlari chiqdilar. Usoma aytdi: Men Biloldan: «U zot nima qildilar?» deb soʻradim. Bilol: «Nabiy ﷺ hojatlari uchun ketdilar, soʻng tahorat qildilar: yuzlari va ikki qoʻllarini yuvdilar, boshlariga mash tortdilar va ikki mahsilariga mash tortdilar», dedi. Yunus oʻz hadisida: «soʻng namoz oʻqidilar», deb ziyoda qildi. Abu Bakr aytdi: al-Asvoq — Madinadagi bir bogʻdir. (U) aytdi: Men Yunusning: «Nabiy ﷺdan u zotning muqim holatda ikki mahsiga mash tortganlari haqida bundan boshqa xabar yoʻq», deganini eshitdim.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ва Билол ал-Асвоққа кирдилар, у зот ҳожатлари учун кетдилар. (Рови) айтди: Сўнг икковлари чиқдилар. Усома айтди: Мен Билолдан: «У зот нима қилдилар?» деб сўрадим. Билол: «Набий ﷺ ҳожатлари учун кетдилар, сўнг таҳорат қилдилар: юзлари ва икки қўлларини ювдилар, бошларига маш тортдилар ва икки маҳсиларига маш тортдилар», деди. Юнус ўз ҳадисида: «сўнг намоз ўқидилар», деб зиёда қилди. Абу Бакр айтди: ал-Асвоқ — Мадинадаги бир боғдир. (У) айтди: Мен Юнуснинг: «Набий ﷺдан у зотнинг муқим ҳолатда икки маҳсига маш тортганлари ҳақида бундан бошқа хабар йўқ», деганини эшитдим.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، نا أَبُو أُسَامَةَ . ح وَحَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نا وَكِيعٌ ، كِلاهُمَا ، عَنِ الأَعْمَشِ . ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، نا الأَعْمَشُ . وَحَدَّثَنَا الصَّنْعَانِيُّ ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ ، نا شُعْبَةُ ، عَنْ سُلَيْمَانَ وَهُوَ الأَعْمَشُ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ هَمَّامٍ ، قَالَ : رَأَيْتُ جَرِيرًا بَالَ ، ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ " فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ ، ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى " ، فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ ، فَقَالَ : " رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَنَعَ مِثْلَ هَذَا " ، هَذَا حَدِيثُ الصَّنْعَانِيِّ ، وَلَمْ يَقُلِ الآخَرُونَ : رَأَيْتُ جَرِيرًا . وَفِي حَدِيثِ أَبِي أُسَامَةَ ، قَالَ إِبْرَاهِيمُ : وَكَانَ أَصْحَابَنَا يُعْجِبُهُمْ حَدِيثَ جَرِيرٍ ، لأَنَّ إِسْلامَهُ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ . وَفِي حَدِيثِ وَكِيعٍ : كَانَ يُعْجِبُهُمْ حَدِيثُ جَرِيرٍ ، إِسْلامُهُ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ

Hammom aytdi: Men Jarirni koʻrdim: u bavl qildi, soʻng suv soʻrab tahorat qildi va ikki mahsisiga mash tortdi, soʻng turib namoz oʻqidi. Undan bu haqda soʻralganda: «Men Rasululloh ﷺni xuddi shunday qilganlarini koʻrdim», dedi. Bu Sanʼoniyning hadisi; boshqalar: ‹Men Jarirni koʻrdim›, demadilar. Abu Usomaning hadisida: Ibrohim aytdi: Ashoblarimizga Jarirning hadisi maʼqul kelar edi, chunki uning Islomga kirishi Moida (surasi) nozil boʻlganidan keyin edi. Vakeʼning hadisida esa: Ularga Jarirning hadisi maʼqul kelar edi, uning Islomga kirishi Moida nozil boʻlganidan keyin edi (deyilgan).Ҳаммом айтди: Мен Жарирни кўрдим: у бавл қилди, сўнг сув сўраб таҳорат қилди ва икки маҳсисига маш тортди, сўнг туриб намоз ўқиди. Ундан бу ҳақда сўралганда: «Мен Расулуллоҳ ﷺни худди шундай қилганларини кўрдим», деди. Бу Санъонийнинг ҳадиси; бошқалар: ‹Мен Жарирни кўрдим›, демадилар. Абу Усоманинг ҳадисида: Иброҳим айтди: Ашобларимизга Жарирнинг ҳадиси маъқул келар эди, чунки унинг Исломга кириши Моида (сураси) нозил бўлганидан кейин эди. Вакеънинг ҳадисида эса: Уларга Жарирнинг ҳадиси маъқул келар эди, унинг Исломга кириши Моида нозил бўлганидан кейин эди (дейилган).

نا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ ، نا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَامِرٍ الْبَجَلِيِّ ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ ، أَنَّ جَرِيرًا بَالَ وَتَوَضَّأَ ، وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَعَابُوا عَلَيْهِ ، فَقَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ " . فَقِيلَ لَهُ : ذَلِكَ قَبْلَ الْمَائِدَةِ ؟ قَالَ : " إِنَّمَا كَانَ إِسْلامِي بَعْدَ الْمَائِدَةِ "

Abu Zurʼa ibn Amr ibn Jarirdan rivoyat qilinadiki, Jarir bavl qildi, tahorat qildi va ikki mahsisiga mash tortdi. Shunda uni ayblashdi. U: «Men Rasululloh ﷺni ikki mahsiga mash tortayotganlarini koʻrdim», dedi. Unga: «Bu Moida (nozil boʻlishi)dan oldinmi?» deyildi. U: «Mening Islomga kirishim Moidadan keyin boʻlgan», dedi.Абу Зуръа ибн Амр ибн Жарирдан ривоят қилинадики, Жарир бавл қилди, таҳорат қилди ва икки маҳсисига маш тортди. Шунда уни айблашди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺни икки маҳсига маш тортаётганларини кўрдим», деди. Унга: «Бу Моида (нозил бўлиши)дан олдинми?» дейилди. У: «Менинг Исломга киришим Моидадан кейин бўлган», деди.

نا أَبُو مُحَمَّدٍ فَهْدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْبَصْرِيُّ ، نا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ ، نا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ هَمَّامٍ ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : " أَسْلَمْتُ قَبْلَ وَفَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأَرْبَعِينَ يَوْمًا "

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺ vafot etishlaridan qirq kun oldin Islomga kirdim.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺ вафот этишларидан қирқ кун олдин Исломга кирдим.

نا نَصْرُ بْنُ مَرْزُوقٍ الْمِصْرِيُّ ، نا أَسَدٌ يَعْنِي ابْنَ مُوسَى ، نا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلانِيِّ ، عَنْ بِلالٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنَّهُ مَسَحَ عَلَى الْمُوقَيْنِ وَالْخِمَارِ "

Bilol (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot ikki muq (charm mahsi) va ximorga mash tortdilar.Билол (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот икки муқ (чарм маҳси) ва химорга маш тортдилар.

نا أَبُو الأَزْهَرِ حَوْثَرَةُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَصْرِيُّ ، نا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَتَمْسَحُ عَلَى خُفَّيْكَ ؟ قَالَ : " نَعَمْ ، إِنِّي أَدْخَلْتُهُمَا وَهُمَا طَاهِرَتَانِ "

Urva ibn al-Mugʻira ibn Shuʼba otasidan rivoyat qiladi. U aytdi: Men: «Yo Rasululloh, ikki mahsingizga mash tortasizmi?» dedim. U zot: «Ha, men ularni ikkovi pok holida kiyganman», dedilar.Урва ибн ал-Муғира ибн Шуъба отасидан ривоят қилади. У айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, икки маҳсингизга маш тортасизми?» дедим. У зот: «Ҳа, мен уларни иккови пок ҳолида кийганман», дедилар.

نا الْقَاسِمُ بْنُ بِشْرِ بْنِ مَعْرُوفٍ ، نا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ زَكَرِيَّا ، وَحُصَيْنٍ ، وَيُونُسَ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ ، سَمِعَهُ مِنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَتَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ ؟ قَالَ : " إِنِّي أَدْخَلْتُ رِجْلَيَّ وَهُمَا طَاهِرَتَانِ "

Urva ibn al-Mugʻira otasidan eshitib rivoyat qiladi. U aytdi: Men: «Yo Rasululloh, ikki mahsiga mash tortasizmi?» dedim. U zot: «Men ikki oyogʻimni ular pok holida (mahsiga) kiritganman», dedilar.Урва ибн ал-Муғира отасидан эшитиб ривоят қилади. У айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, икки маҳсига маш тортасизми?» дедим. У зот: «Мен икки оёғимни улар пок ҳолида (маҳсига) киритганман», дедилар.

نا بُنْدَارٌ ، وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبَانٍ ، قَالُوا : نا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، نا الْمُهَاجِرُ وَهُوَ ابْنُ مَخْلَدٍ أَبُو مَخْلَدٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ " رَخَّصَ لِلْمُسَافِرِ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيَهُنَّ ، وَلِلْمُقِيمِ يَوْمًا وَلَيْلَةً إِذَا تَطَهَّرَ فَلَبِسَ خُفَّيْهِ أَنْ يَمْسَحَ عَلَيْهِمَا "

Abu Bakra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot musofirga uch kun va uch kecha, muqim kishiga bir kun va bir kecha — tahorat qilib, ikki mahsisini kiygan boʻlsa — ularga mash tortishga ruxsat berdilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот мусофирга уч кун ва уч кеча, муқим кишига бир кун ва бир кеча — таҳорат қилиб, икки маҳсисини кийган бўлса — уларга маш тортишга рухсат бердилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ ، قَالَ : أَتَيْتُ صَفْوَانَ بْنَ عَسَّالٍ الْمُرَادِيَّ ، فَقَالَ : مَا جَاءَ بِكَ ؟ قُلْتُ : جِئْتُ أَنْبِطُ الْعِلْمَ ، قَالَ : فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " مَا مِنْ خَارِجٍ يَخْرُجُ مِنْ بَيْتِهِ لِيَطْلُبَ الْعِلْمَ ، إِلا وَضَعَتْ لَهُ الْمَلائِكَةُ أَجْنِحَتَهَا ، رِضَاءً بِمَا يَصْنَعُ "

Zirr ibn Hubaysh aytdi: Men Safvon ibn Assol al-Murodiyning huzuriga bordim. U: «Seni nima keltirdi?» dedi. Men: «Ilm izlab keldim», dedim. U: «Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: ‹Ilm talab qilib uyidan chiqqan har bir kishiga farishtalar uning qilayotgan ishidan rozi boʻlib, oʻz qanotlarini yozadilar›», dedi.Зирр ибн Ҳубайш айтди: Мен Сафвон ибн Ассол ал-Муродийнинг ҳузурига бордим. У: «Сени нима келтирди?» деди. Мен: «Илм излаб келдим», дедим. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: ‹Илм талаб қилиб уйидан чиққан ҳар бир кишига фаришталар унинг қилаётган ишидан рози бўлиб, ўз қанотларини ёзадилар›», деди.

قَالَ : قَدْ جِئْتُكَ أَسْأَلُكَ عَنِ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ ، قَالَ : " نَعَمْ ، كُنَّا فِي الْجَيْشِ الَّذِي بَعَثَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَمَرَنَا أَنْ نَمْسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ إِذَا نَحْنُ أَدْخَلْنَاهُمَا عَلَى طُهُورٍ ، ثَلاثًا إِذَا سَافَرْنَا ، وَلَيْلَةً إِذَا أَقَمْنَا ، وَلا نَخْلَعَهُمَا مِنْ غَائِطٍ وَلا بَوْلٍ ، وَلا نَخْلَعَهُمَا إِلا مِنْ جَنَابَةٍ "

(U) aytdi: Men sening oldingga ikki mahsiga mash tortish haqida soʻrash uchun keldim. U: «Ha, biz Rasululloh ﷺ yuborgan lashkarda edik. U zot bizni — mahsilarni tahoratli holda kiygan boʻlsak — ularga mash tortishga buyurdilar: safarga chiqsak uch (kun), muqim boʻlsak bir kecha; ularni katta hojat va bavldan (soʻng) yechmasligimizga, faqat janobatdan (soʻng) yechishimizga (buyurdilar)», dedi.(У) айтди: Мен сенинг олдингга икки маҳсига маш тортиш ҳақида сўраш учун келдим. У: «Ҳа, биз Расулуллоҳ ﷺ юборган лашкарда эдик. У зот бизни — маҳсиларни таҳоратли ҳолда кийган бўлсак — уларга маш тортишга буюрдилар: сафарга чиқсак уч (кун), муқим бўлсак бир кеча; уларни катта ҳожат ва бавлдан (сўнг) ечмаслигимизга, фақат жанобатдан (сўнг) ечишимизга (буюрдилар)», деди.

وَقَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " إِنَّ بِالْمَغْرِبِ بَابًا مَفْتُوحًا لِلتَّوْبَةِ مَسِيرَتُهُ سَبْعُونَ سَنَةً ، لا يُغْلَقُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا " ، نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : ذَكَرْتُ لِلْمُزَنِيِّ خَبَرَ عَبْدِ الرَّزَّاقِ ، فَقَالَ : حَدَّثَ بِهَذَا أَصْحَابُنَا ، فَإِنَّهُ لَيْسَ للِشَّافِعِيِّ حُجَّةٌ أَقْوَى مِنْ هَذَا

Va (u) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Magʻribda tavba uchun ochilgan bir eshik bor, uning (kengligi) yetmish yillik yoʻl boʻlib, quyosh oʻz botar tomonidan chiqmaguncha yopilmaydi». (Rovi) shunga oʻxshash (rivoyat qildi). Abu Bakr aytdi: Men Muzaniyga Abdurrazzoqning xabarini zikr qildim. U: «Buni ashoblarimiz rivoyat qilishgan; Shofiʼiy uchun bundan kuchliroq hujjat yoʻq», dedi.Ва (у) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Мағрибда тавба учун очилган бир эшик бор, унинг (кенглиги) етмиш йиллик йўл бўлиб, қуёш ўз ботар томонидан чиқмагунча ёпилмайди». (Рови) шунга ўхшаш (ривоят қилди). Абу Бакр айтди: Мен Музанийга Абдурраззоқнинг хабарини зикр қилдим. У: «Буни ашобларимиз ривоят қилишган; Шофиъий учун бундан кучлироқ ҳужжат йўқ», деди.

نا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، قَالا : حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، نا الأَعْمَشُ ، عَنِ الْحَكَمِ ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُخَيْمِرَةَ ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ هَانِئٍ ، قَالَ : سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنِ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ ، فَقَالَتِ : ائْتِ عَلِيًّا فَاسْأَلْهُ ، فَإِنَّهُ أَعْلَمُ بِذَلِكَ مِنِّي ، فَأَتَى عَلِيًّا فَسَأَلَهُ عَنِ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ ، فَقَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُ بِذَاكَ ، يَمْسَحُ الْمُقِيمُ يَوْمًا وَلَيْلَةً ، وَالْمُسَافِرُ ثَلاثًا "

Shurayh ibn Honiy aytdi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan mahsilar ustiga mash tortish haqida soʻradim. U: «Alining oldiga borib, undan soʻra, chunki u bu haqda mendan koʻra biluvchiroqdir», dedi. Bas, u Ali (roziyallohu anhu)ning oldiga borib, undan mahsilar ustiga mash tortish haqida soʻradi. U: «Rasululloh ﷺ shunga buyurar edilar: muqim kishi bir kecha-kunduz, musofir esa uch kun mash tortadi», dedi.Шурайҳ ибн Ҳоний айтди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан маҳсилар устига маш тортиш ҳақида сўрадим. У: «Алининг олдига бориб, ундан сўра, чунки у бу ҳақда мендан кўра билувчироқдир», деди. Бас, у Али (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бориб, ундан маҳсилар устига маш тортиш ҳақида сўради. У: «Расулуллоҳ ﷺ шунга буюрар эдилар: муқим киши бир кеча-кундуз, мусофир эса уч кун маш тортади», деди.

نا أَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، نا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ حُمَيْدِ بْنِ أَبِي غَنِيَّةَ ، نا أَبِي ، عَنِ الْحَكَمِ ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُخَيْمِرَةَ ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ هَانِي ، عَنْ عَلِيٍّ ، قَالَ : " رَخَّصَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ثَلاثَةِ أَيَّامٍ لِلْمُسَافِرِ ، وَيَوْمٍ وَلَيْلَةٍ لِلْحَاضِرِ " يَعْنِي : فِي الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga musofir uchun uch kun, muqim uchun bir kecha-kunduz ruxsat berdilar», dedi — yaʼni mahsilar ustiga mash tortishda.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга мусофир учун уч кун, муқим учун бир кеча-кундуз рухсат бердилар», деди — яъни маҳсилар устига маш тортишда.

نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُخَرِّمِيُّ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ ، نا سُفْيَانُ ، عَنْ عَاصِمٍ ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ ، قَالَ : أَتَيْتُ صَفْوَانَ بْنَ عَسَّالٍ الْمُرَادِيَّ ، فَسَأَلْتُهُ عَنِ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ ، فَقَالَ : " كُنَا نَكُونُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَمَرَنَا أَنْ لا نَنْزِعَ خِفَافَنَا ثَلاثَةَ أَيَّامٍ يَعْنِي فِي السَّفَرِ ، إِلا مِنْ جَنَابَةٍ ، وَلَكِنْ مِنْ غَائِطٍ ، وَبَوْلٍ ، وَنَوْمٍ "

Zirr ibn Hubaysh aytdi: Men Safvon ibn Assol al-Murodiy (roziyallohu anhu)ning oldiga borib, undan mahsilar ustiga mash tortish haqida soʻradim. U: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlar edik; u zot bizga safarda uch kun mahsilarimizni yechmaslikka buyurdilar — janobatdan boshqa (holatda); lekin katta hojat, kichik hojat va uyqudan (yechmasdik)», dedi.Зирр ибн Ҳубайш айтди: Мен Сафвон ибн Ассол ал-Муродий (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бориб, ундан маҳсилар устига маш тортиш ҳақида сўрадим. У: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлар эдик; у зот бизга сафарда уч кун маҳсиларимизни ечмасликка буюрдилар — жанобатдан бошқа (ҳолатда); лекин катта ҳожат, кичик ҳожат ва уйқудан (ечмасдик)», деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ ، نا مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ ، نا شُعْبَةُ ، عَنْ حُصَيْنٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Kim mening sunnatimdan yuz oʻgirsa, u mendan emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Ким менинг суннатимдан юз ўгирса, у мендан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ ، قَالا : حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، نا سُفْيَانُ ، نا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نا وَكِيعٌ ، عَنْ سُفْيَانَ . ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ ، نا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ الأَوْدِيِّ ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَالنَّعْلَيْنِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : لَيْسَ فِي خَبَرِ أَبِي عَاصِمٍ : وَالنَّعْلَيْنِ ، إِنَّمَا قَالَ : مَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ " ، وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " بَالَ فَتَوَضَّأَ ، وَمَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَالنَّعْلَيْنِ "

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tahorat qilib, paypoqlar va kavushlar ustiga mash tortdilar. Abu Bakr aytdi: Abu Osimning xabarida «va kavushlar» (degani) yoʻq; u faqat: «Paypoqlar ustiga mash tortdilar», dedi. Ibn Rofeʼ esa: Rasululloh ﷺ kichik hojat qildilar, soʻng tahorat qilib, paypoqlar va kavushlar ustiga mash tortdilar, dedi.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ таҳорат қилиб, пайпоқлар ва кавушлар устига маш тортдилар. Абу Бакр айтди: Абу Осимнинг хабарида «ва кавушлар» (дегани) йўқ; у фақат: «Пайпоқлар устига маш тортдилар», деди. Ибн Рофеъ эса: Расулуллоҳ ﷺ кичик ҳожат қилдилар, сўнг таҳорат қилиб, пайпоқлар ва кавушлар устига маш тортдилар, деди.

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، نا سُفْيَانُ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلانَ ، عَنْ سَعِيدٍ هُوَ ابْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ جُرَيْجٍ ، قَالَ : قِيلَ لابْنِ عُمَرَ : رَأَيْنَاكَ تَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ نَرَ أَحَدًا يَفْعَلُهُ غَيْرَكَ ، قَالَ : " وَمَا هُوَ ؟ " قَالُوا : رَأَيْنَاكَ تَلْبَسُ هَذِهِ النِّعَالَ السِّبْتِيَّةَ ، قَالَ : " إِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَلْبَسُهَا وَيَتَوَضَّأُ فِيهَا ، وَيَمْسَحُ عَلَيْهَا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ ، وَأَوْسِ بْنِ أَوْسٍ مِنْ هَذَا الْبَابِ

Ubayd ibn Jurayj aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Biz seni oʻzingdan boshqa hech kim qilmaydigan bir ishni qilayotganingni koʻrdik», deyildi. U: «U nima?» dedi. Ular: «Biz seni mana bu sibtiy kavushlarni kiyayotganingni koʻrdik», deyishdi. U: «Men Rasululloh ﷺni ularni kiyayotganlarini, ularda tahorat qilayotganlarini va ular ustiga mash tortayotganlarini koʻrganman», dedi. Abu Bakr aytdi: Ibn Abbos va Avs ibn Avsning hadisi ham shu bobdandir.Убайд ибн Журайж айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Биз сени ўзингдан бошқа ҳеч ким қилмайдиган бир ишни қилаётганингни кўрдик», дейилди. У: «У нима?» деди. Улар: «Биз сени мана бу сибтий кавушларни кияётганингни кўрдик», дейишди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺни уларни кияётганларини, уларда таҳорат қилаётганларини ва улар устига маш тортаётганларини кўрганман», деди. Абу Бакр айтди: Ибн Аббос ва Авс ибн Авснинг ҳадиси ҳам шу бобдандир.

نا أَبُو يَحْيَى مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَزَّازُ ، نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي اللَّيْثِ ، نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ الرَّحْمَنِ الأَشْجَعِيُّ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنِ السُّدِّيِّ ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ ، عَنْ عَلِيٍّ ، " أَنَّهُ دَعَا بِكُوزٍ مِنْ مَاءٍ ، ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءًا خَفِيفًا ، ثُمَّ مَسَحَ عَلَى نَعْلَيْهِ " ، ثُمَّ قَالَ : " هَكَذَا وُضُوءُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلطَّاهِرِ مَا لَمْ يُحْدِثْ "

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u bir koʻza suv soʻradi, soʻng yengil tahorat qildi va kavushlari ustiga mash tortdi, soʻng: «Rasululloh ﷺning tahoratlari ana shunday edi — hadasi buzilmagan pok kishi uchun», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у бир кўза сув сўради, сўнг енгил таҳорат қилди ва кавушлари устига маш тортди, сўнг: «Расулуллоҳ ﷺнинг таҳоратлари ана шундай эди — ҳадаси бузилмаган пок киши учун», деди.

نا أَبُو زُهَيْرٍ عَبْدُ الْمَجِيدِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمِصْرِيُّ ، نا الْمُقْرِئُ ، نا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَوْلَى آلِ نَوْفَلٍ يَتِيمُ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَتَوَضَّأُ وَيَمْسَحُ الْمَاءَ عَلَى رِجْلَيْهِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : خَبَرُ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ مِنْ هَذَا الْبَابِ

Tamim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni tahorat qilayotganlarini va oyoqlariga suvni mash qilayotganlarini koʻrdim. Abu Bakr aytdi: Nofeʼning Ibn Umardan (rivoyat qilgan) xabari ham shu bobdandir.Тамим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни таҳорат қилаётганларини ва оёқларига сувни маш қилаётганларини кўрдим. Абу Бакр айтди: Нофеънинг Ибн Умардан (ривоят қилган) хабари ҳам шу бобдандир.

نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، نا جَرِيرٌ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ ، عَنْ زَائِدَةَ ، كِلاهُمَا ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلَكِ بْنِ مَيْسَرَةَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي النَّزَّالُ بْنُ سَبْرَةَ ، قَالَ : صَلَّيْنَا مَعَ عَلِيٍّ الظُّهْرَ ، ثُمَّ خَرَجْنَا إِلَى الرَّحْبَةِ ، قَالَ : " فَدَعَا بِإِنَاءٍ فِيهِ شَرَابٌ فَأَخَذَهُ فَمَضْمَضَ ، ‏ قَالَ مَنْصُورٌ : أَرَاهُ قَالَ : وَاسْتَنْشَقَ ، وَمَسَحَ وَجْهَهُ وَذِرَاعَيْهِ ، وَرَأْسَهُ ، وَقَدَمَيْهِ ، ثُمَّ شَرِبَ فَضْلَهُ وَهُوَ قَائِمٌ " ، ثُمَّ قَالَ : " إِنَّ نَاسًا يَكْرَهُونَ أَنْ يَشْرَبُوا وَهُمْ قِيَامٌ ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَنَعَ مِثْلَ مَا صَنَعْتُ " ، وَقَالَ : " هَذَا وُضُوءُ مَنْ لَمْ يُحْدِثْ " ، هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ زَائِدَةَ

Nazzol ibn Sabra aytdi: Biz Ali (roziyallohu anhu) bilan peshin namozini oʻqidik, soʻng Rahbaga chiqdik. U ichida ichimlik boʻlgan bir idishni soʻradi va uni olib, ogʻzini chayqadi — Mansur aytdi: Menimcha, u: «va burniga suv tortdi», dedi — yuziga, ikki bilagiga, boshiga va oyoqlariga mash tortdi, soʻng qolganini tik turgan holida ichdi. Soʻng: «Baʼzi odamlar tik turib ichishni yomon koʻradilar; Rasululloh ﷺ esa men qilganimdek qilganlar», dedi va: «Bu — hadasi buzilmagan kishining tahoratidir», dedi. Bu Zoidaning hadisi lafzidir.Наззол ибн Сабра айтди: Биз Али (розияллоҳу анҳу) билан пешин намозини ўқидик, сўнг Раҳбага чиқдик. У ичида ичимлик бўлган бир идишни сўради ва уни олиб, оғзини чайқади — Мансур айтди: Менимча, у: «ва бурнига сув тортди», деди — юзига, икки билагига, бошига ва оёқларига маш тортди, сўнг қолганини тик турган ҳолида ичди. Сўнг: «Баъзи одамлар тик туриб ичишни ёмон кўрадилар; Расулуллоҳ ﷺ эса мен қилганимдек қилганлар», деди ва: «Бу — ҳадаси бузилмаган кишининг таҳоратидир», деди. Бу Зоиданинг ҳадиси лафзидир.

نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ أَخْبَرَهُ ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ زَيْدٍ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ ، يَقُولُ : " سَكَبْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ تَوَضَّأَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ فَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ "

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) shunday der edi: «Tabuk gʻazotida Rasululloh ﷺ tahorat qilganlarida men u zotga suv quyib berdim; bas, u zot mahsilar ustiga mash tortdilar».Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) шундай дер эди: «Табук ғазотида Расулуллоҳ ﷺ таҳорат қилганларида мен у зотга сув қуйиб бердим; бас, у зот маҳсилар устига маш тортдилар».

نا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ ، نا إِسْرَائِيلُ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَلْقَمَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : إِنَّكُمْ تَعُدُّونَ الآيَاتِ عَذَابًا ، وَإِنَّا كُنَّا نَعُدُّهَا بَرَكَةً عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَدْ كُنَّا نَأْكُلُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَنَحْنُ نَسْمَعُ تَسْبِيحَ الطَّعَامِ ، قَالَ : " وَأُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِنَاءٍ ، فَوَضَعَ يَدَهُ فِيهِ فَجَعَلَ الْمَاءُ يَنْبُعُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ " ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " حَيَّ عَلَى الطَّهُورِ الْمُبَارَكِ ، وَالْبَرَكَةُ مِنَ اللَّهِ " ، حَتَّى تَوَضَّأْنَا كُلُّنَا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Sizlar (osmoniy) belgilarni azob deb hisoblaysizlar, biz esa Rasululloh ﷺ zamonlarida ularni baraka deb hisoblardik. Biz Rasululloh ﷺ bilan taom yer edik, taomning tasbehini eshitib turardik», dedi. (Roviy) dedi: Nabiy ﷺga bir idish keltirildi. U zot qoʻllarini uning ichiga qoʻydilar, shunda suv barmoqlari orasidan otilib chiqa boshladi. Nabiy ﷺ: «Muborak tahoratga (kelinglar)! Baraka Allohdandir», dedilar. Toki hammamiz tahorat oldik.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Сизлар (осмоний) белгиларни азоб деб ҳисоблайсизлар, биз эса Расулуллоҳ ﷺ замонларида уларни барака деб ҳисоблардик. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан таом ер эдик, таомнинг тасбеҳини эшитиб турардик», деди. (Ровий) деди: Набий ﷺга бир идиш келтирилди. У зот қўлларини унинг ичига қўйдилар, шунда сув бармоқлари орасидан отилиб чиқа бошлади. Набий ﷺ: «Муборак таҳоратга (келинглар)! Барака Аллоҳдандир», дедилар. Токи ҳаммамиз таҳорат олдик.

نا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، وَمُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ ، قَالُوا : أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ ، ‏ قَالَ زِيَادٌ وَأَحْمَدُ ، قَالَ : أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ ، وَقَالَ مُؤَمَّلٌ : عَنْ أَيُّوبَ . ح وَحَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى ، نا عَبْدُ الْوَارِثِ ، عَنْ أَيُّوبَ . ح وَحَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ ، كُلُّهُمْ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " رَأَيْتُ الرِّجَالَ وَالنِّسَاءَ يَتَوَضَّئُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ " . مَعَانِي أَحَادِيثِهِمْ سَوَاءٌ ، وَهَذَا حَدِيثُ ابْنُ عُلَيَّةَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ davrlarida erkaklar va ayollar bir idishdan tahorat olayotganlarini koʻrdim», dedi. Ularning hadislarining maʼnolari bir xildir; bu esa Ibn Ulayyaning hadisidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ даврларида эркаклар ва аёллар бир идишдан таҳорат олаётганларини кўрдим», деди. Уларнинг ҳадисларининг маънолари бир хилдир; бу эса Ибн Улайянинг ҳадисидир.

نا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، نا عَبْدُ الأَعْلَى ، نا سَعِيدٌ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنِ الْحَسَنِ ، عَنْ حُصَيْنِ بْنِ الْمُنْذِرِ ، ‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هُوَ ابْنُ أَبِي سَاسَانَ ، عَنِ الْمُهَاجِرِ بْنِ قُنْفُذِ بْنِ عُمَرَ بْنِ جُدْعَانَ ، أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَتَوَضَّأُ ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ ، فَلَمْ يَرُدَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى تَوَضَّأَ ، ثُمَّ اعْتَذَرَ إِلَيْهِ ، فَقَالَ : " إِنِّي كَرِهْتُ أَنْ أَذْكُرَ اللَّهَ إِلا عَلَى طُهْرٍ " أَوْ قَالَ : " عَلَى طَهَارَةٍ " . وَكَانَ الْحَسَنُ يَأْخُذُ بِهِ

Muhojir ibn Qunfuz (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning oldilariga keldi — u zot tahorat qilayotgan edilar — va salom berdi; ammo Nabiy ﷺ tahorat qilib boʻlmagunlaricha alik olmadilar. Soʻng undan uzr soʻrab: «Men Allohni poklikdan boshqa holatda zikr qilishni yoqtirmadim», dedilar. Yoki: «...tahorat holatidan boshqa (holatda)», dedilar. Hasan shunga amal qilar edi.Муҳожир ибн Қунфуз (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг олдиларига келди — у зот таҳорат қилаётган эдилар — ва салом берди; аммо Набий ﷺ таҳорат қилиб бўлмагунларича алик олмадилар. Сўнг ундан узр сўраб: «Мен Аллоҳни покликдан бошқа ҳолатда зикр қилишни ёқтирмадим», дедилар. Ёки: «...таҳорат ҳолатидан бошқа (ҳолатда)», дедилар. Ҳасан шунга амал қилар эди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ الْهَمْدَانِيُّ ، وَعَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سَلَمَةَ ، عَنِ الْبَهِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُ اللَّهَ عَلَى كُلِّ أَحْيَانِهِ " . هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ أَبِي كُرَيْبٍ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ barcha holatlarida Allohni zikr qilar edilar». Bu Abu Kuraybning hadisi lafzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ барча ҳолатларида Аллоҳни зикр қилар эдилар». Бу Абу Курайбнинг ҳадиси лафзидир.

نا بُنْدَارٌ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، نا شُعْبَةُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَلَمَةَ ، قَالَ : دَخَلْتُ عَلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَا وَرَجُلانِ : رَجُلٌ مِنَّا ، وَرَجُلٌ مِنْ بَنِي أَسَدٍ ، أَحْسَبُ فَبَعَثَهُمَا وَجْهًا ، وَقَالَ : إِنَّكُمَا عِلْجَانِ فَعَالِجَا عَنْ دِينِكُمَا ، ثُمَّ دَخَلَ الْمَخْرَجَ ثُمَّ خَرَجَ ، فَأَخَذَ حَفْنَةً مِنْ مَاءٍ فَتَمَسَّحَ بِهَا ثُمَّ جَاءَ ، فَقَرَأَ الْقُرْآنَ قِرَاءَةً فَأَنْكَرْنَا ذَلِكَ ، فَقَالَ عَلِيّ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْتِي الْخَلاءَ فَيَقْضِي الْحَاجَةَ ، ثُمَّ يَخْرُجُ فَيَأْكُلُ مَعَنَا الْخُبْزَ وَاللَّحْمَ ، وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ ، وَلا يَحْجُبُهُ عَنِ الْقُرْآنِ شَيْءٌ لَيْسَ الْجَنَابَةَ ، أَوْ إِلا الْجَنَابَةُ " . قَالَ : سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيَّ ، يَقُولُ : حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ ، عَنْ شُعْبَةَ ، بِهَذَا الْحَدِيثِ ، قَالَ شُعْبَةُ : " هَذَا ثُلُثُ رَأْسِ مَالِي " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ كُنْتُ بَيَّنْتُ فِي كِتَابِ الْبُيُوعِ أَنَّ بَيْنَ الْمَكْرُوهِ وَبَيْنَ الْمُحَرَّمِ فُرْقَانًا ، وَاسْتَدْلَلْتُ عَلَى الْفَرْقِ بَيْنَهُمَا بِقَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اللَّهَ كَرِهَ لَكُمْ ثَلاثًا ، وَحَرَّمَ عَلَيْكُمْ ثَلاثًا ، كَرِهَ لَكُمْ قِيلَ وَقَالَ ، وَكَثْرَةَ السُّؤَالِ ، وَإِضَاعَةَ الْمَالِ ، وَحَرَّمَ عَلَيْكُمْ عُقُوقَ الأُمَّهَاتِ ، وَوَأْدَ الْبَنَاتِ ، وَمَنْعًا وَهَاتِ " ، فَفَرَّقَ بَيْنَ الْمَكْرُوهِ ، وَبَيْنَ الْمُحَرَّمِ بِقَوْلِهِ فِي خَبَرِ الْمُهَاجِرِ بْنِ قُنْفُذٍ : " كَرِهْتُ أَنْ أَذْكُرَ اللَّهَ إِلا عَلَى طُهْرٍ " ، قَدْ يَجُوزُ أَنْ يَكُونَ إِنَّمَا كَرِهَ ذَلِكَ إِذِ الذِّكْرُ عَلَى طُهْرٍ أَفْضَلُ لا أَنَّ ذِكْرَ اللَّهِ عَلَى غَيْرِ طُهْرٍ مُحَرَّمٌ ، إِذِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ كَانَ يُقْرَأُ الْقُرْآنَ عَلَى غَيْرِ طُهْرٍ ، وَالْقُرْآنُ أَفْضَلُ الذِّكْرِ ، وَقَدْ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُ اللَّهَ عَلَى كُلِّ أَحْيَانِهِ ، عَلَى مَا رُوِّينَا عَنْ عَائِشَةَ رَضِي اللَّهُ عَنْهَا ، وَقَدُ يَجُوزُ أَنْ تَكُونَ كَرَاهَتُهُ لِذِكْرِ اللَّهِ إِلا عَلَى طُهْرٍ ، ذِكْرُ اللَّهِ الَّذِي هُوَ فَرْضٌ عَلَى الْمَرْءِ دُونَ مَا هُوَ مُتَطَوَّعٌ بِهِ ، فَإِذَا كَانَ ذِكْرُ اللَّهِ فَرْضًا لَمْ يُؤَدِّ الْفَرْضَ عَلَى غَيْرِ طُهْرٍ حَتَّى يَتَطَهَّرَ ، ثُمَّ يُؤَدِّي ذَلِكَ الْفَرْضَ عَلَى طَهَارَةٍ ، لأَنَّ رَدَّ السَّلامِ فَرْضٌ عِنْدَ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ ، فَلَمْ يَرُدَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى غَيْرِ طُهْرٍ حَتَّى تَطَهَّرَ ، ثُمَّ رَدَّ السَّلامَ ، فَأَمَّا مَا كَانَ الْمَرْءُ مُتَطَوِّعًا بِهِ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَلَوْ تَرَكَهُ فِي حَالَةٍ هُوَ فِيهَا غَيْرُ طَاهِرٍ ، لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ إِعَادَتُهُ ، فَلَهُ أَنْ يَذْكُرَ اللَّهَ مُتَطَوِّعًا بِالذِّكْرِ ، وَإِنْ كَانَ غَيْرَ مُتَطَهِّرٍ

Abdulloh ibn Salama aytdi: Men va ikki kishi — bizdan bir kishi va Banu Asaddan bir kishi — Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdik. U ikkovini bir tomonga yubordi va: «Sizlar ikkovingiz baquvvat kishilarsiz, diningiz yoʻlida mehnat qilinglar», dedi. Soʻng hojatxonaga kirdi, keyin chiqib, bir hovuch suv olib, u bilan yuvindi, soʻng kelib Qurʼon oʻqidi. Biz buni gʻalati koʻrdik. Shunda Ali: «Rasululloh ﷺ hojatxonaga kirib hojatlarini oʻtar, soʻng chiqib biz bilan non va goʻsht yer, Qurʼon oʻqir edilar; u zotni janobatdan boshqa hech narsa Qurʼondan toʻsmas edi», dedi. (Roviy) aytdi: Men Ahmad ibn al-Miqdom al-Ijliyning shunday deganini eshitdim: Bizga Saʼid ibn ar-Robiʼ Shuʼbadan bu hadisni aytdi; Shuʼba: «Bu mening sarmoyamning uchdan biridir», dedi. Abu Bakr aytdi: Men Buyuʼ kitobida makruh bilan harom orasida farq borligini bayon qilgan va bu farqqa Nabiy ﷺning: «Albatta Alloh sizlar uchun uch narsani makruh qildi va sizlarga uch narsani harom qildi: sizlar uchun qiyl-u qolni, koʻp soʻrashni va molni zoye qilishni makruh qildi; sizlarga onalarga oq boʻlishni, qizlarni tiriklayin koʻmishni va (haqni) bermay, (oʻzgadan) talab qilishni harom qildi», degan soʻzlari bilan dalil keltirgan edim. Bas, u zot Muhojir ibn Qunfuz haqidagi xabarda: «Men Allohni poklikdan boshqa holatda zikr qilishni yoqtirmadim», deyishlari bilan makruh bilan harom orasini ajratdilar. Buni faqat pok holatda zikr qilish afzalroq boʻlgani uchun makruh koʻrgan boʻlishlari mumkin, tahoratsiz Allohni zikr qilish harom boʻlgani uchun emas; chunki Nabiy ﷺ tahoratsiz holda Qurʼon oʻqir edilar, Qurʼon esa zikrning afzalidir. Yana Nabiy ﷺ barcha holatlarida Allohni zikr qilar edilar — Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilganimizdek. Yana u zotning Allohni faqat pok holatda zikr qilishni yoqtirishlari — kishiga farz boʻlgan zikrga tegishli boʻlib, nafl qilinadigan zikrga tegishli boʻlmasligi ham mumkin: zikr farz boʻlsa, kishi u farzni tahoratsiz ado qilmaydi, balki tahoratlanadi, soʻng oʻsha farzni tahorat ustida ado qiladi; chunki salomga alik qaytarish koʻpchilik ulamolar nazdida farzdir; bas, u zot ﷺ tahoratsiz holda alik qaytarmadilar, toki tahoratlanib, soʻng salomga alik qaytardilar. Kishi nafl qiladigan zikrga kelsak, uni pok boʻlmagan holatda tark qilsa, uni qaytarish unga lozim boʻlmaydi; shunday ekan, tahoratsiz boʻlsa ham Allohni nafl (ravishda) zikr qilishi mumkin.Абдуллоҳ ибн Салама айтди: Мен ва икки киши — биздан бир киши ва Бану Асаддан бир киши — Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдик. У икковини бир томонга юборди ва: «Сизлар икковингиз бақувват кишиларсиз, динингиз йўлида меҳнат қилинглар», деди. Сўнг ҳожатхонага кирди, кейин чиқиб, бир ҳовуч сув олиб, у билан ювинди, сўнг келиб Қуръон ўқиди. Биз буни ғалати кўрдик. Шунда Али: «Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонага кириб ҳожатларини ўтар, сўнг чиқиб биз билан нон ва гўшт ер, Қуръон ўқир эдилар; у зотни жанобатдан бошқа ҳеч нарса Қуръондан тўсмас эди», деди. (Ровий) айтди: Мен Аҳмад ибн ал-Миқдом ал-Ижлийнинг шундай деганини эшитдим: Бизга Саъид ибн ар-Робиъ Шуъбадан бу ҳадисни айтди; Шуъба: «Бу менинг сармоямнинг учдан биридир», деди. Абу Бакр айтди: Мен Буюъ китобида макруҳ билан ҳаром орасида фарқ борлигини баён қилган ва бу фарққа Набий ﷺнинг: «Албатта Аллоҳ сизлар учун уч нарсани макруҳ қилди ва сизларга уч нарсани ҳаром қилди: сизлар учун қийл-у қолни, кўп сўрашни ва молни зое қилишни макруҳ қилди; сизларга оналарга оқ бўлишни, қизларни тириклайин кўмишни ва (ҳақни) бермай, (ўзгадан) талаб қилишни ҳаром қилди», деган сўзлари билан далил келтирган эдим. Бас, у зот Муҳожир ибн Қунфуз ҳақидаги хабарда: «Мен Аллоҳни покликдан бошқа ҳолатда зикр қилишни ёқтирмадим», дейишлари билан макруҳ билан ҳаром орасини ажратдилар. Буни фақат пок ҳолатда зикр қилиш афзалроқ бўлгани учун макруҳ кўрган бўлишлари мумкин, таҳоратсиз Аллоҳни зикр қилиш ҳаром бўлгани учун эмас; чунки Набий ﷺ таҳоратсиз ҳолда Қуръон ўқир эдилар, Қуръон эса зикрнинг афзалидир. Яна Набий ﷺ барча ҳолатларида Аллоҳни зикр қилар эдилар — Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилганимиздек. Яна у зотнинг Аллоҳни фақат пок ҳолатда зикр қилишни ёқтиришлари — кишига фарз бўлган зикрга тегишли бўлиб, нафл қилинадиган зикрга тегишли бўлмаслиги ҳам мумкин: зикр фарз бўлса, киши у фарзни таҳоратсиз адо қилмайди, балки таҳоратланади, сўнг ўша фарзни таҳорат устида адо қилади; чунки саломга алик қайтариш кўпчилик уламолар наздида фарздир; бас, у зот ﷺ таҳоратсиз ҳолда алик қайтармадилар, токи таҳоратланиб, сўнг саломга алик қайтардилар. Киши нафл қиладиган зикрга келсак, уни пок бўлмаган ҳолатда тарк қилса, уни қайтариш унга лозим бўлмайди; шундай экан, таҳоратсиз бўлса ҳам Аллоҳни нафл (равишда) зикр қилиши мумкин.

نا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، نا شُعَيْبٌ يَعْنِي ابْنَ اللَّيْثِ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عَمْرٍو ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ، أَنَّهُ قَالَ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كُنَا بِالْحَرَّةِ ، بِالسُّقْيَا الَّتِي كَانَتْ لِسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ائْتُونِي بِوَضُوءٍ " ، فَلَمَّا تَوَضَّأَ قَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ ، ثُمَّ كَبَّرَ ، ثُمَّ قَالَ : " أَبِي إِبْرَاهِيمُ ، كَانَ عَبْدُكَ وَخَلِيلُكَ وَدَعَاكَ لأَهْلِ مَكَّةَ ، وَأَنَا مُحَمَّدٌ عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ ، أَدْعُوكَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ، أَنْ تُبَارِكَ لَهُمْ فِي مُدِّهِمْ وَصَاعِهِمْ مِثْلَ مَا بَارَكْتَ لأَهْلِ مَكَّةَ مَعَ الْبَرَكَةِ بَرَكَتَيْنِ " . وَقَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ : عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ ، ثُمَّ صَلَّى بِأَرْضِ سَعْدٍ ، فَذَكَرَ الْقِصَّةَ . نا بُنْدَارٌ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، قَالا : نا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، قَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ . وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، قَالَ : أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bilan chiqib ketdik. Harrada, Saʼd ibn Abu Vaqqosga tegishli boʻlgan as-Suqyoga yetganimizda, Rasululloh ﷺ: «Menga tahorat suvini keltiringlar», dedilar. Tahorat qilib boʻlgach, oʻrinlaridan turib qiblaga yuzlandilar, soʻng takbir aytib: «Otam Ibrohim Sening banding va xalilingdir, u Makka ahli uchun duo qildi. Men esa Muhammad, Sening banding va Rasulingman, Madina ahli uchun ularning muddi va soʻida baraka berishingni soʻrab Senga duo qilaman — Makka ahliga bergan barakangdek, baraka bilan birga ikki baraka (qilib)», dedilar. Ibn Abu Ziʼb bu qissada: Saʼiddan, u Abdulloh ibn Abu Qatodadan, u otasidan (rivoyat qilib), Rasululloh ﷺ tahorat qildilar, soʻng Saʼdning yerida namoz oʻqidilar, dedi — soʻng qissani zikr qildi. Bizga Bundor va Muhammad ibn Yahyo aytdilar: Bizga Usmon ibn Umar aytdi: Ibn Abu Ziʼb aytdi. Muhammad ibn Yahyo esa: «Bizga Ibn Abu Ziʼb xabar berdi», dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ билан чиқиб кетдик. Ҳаррада, Саъд ибн Абу Ваққосга тегишли бўлган ас-Суқёга етганимизда, Расулуллоҳ ﷺ: «Менга таҳорат сувини келтиринглар», дедилар. Таҳорат қилиб бўлгач, ўринларидан туриб қиблага юзландилар, сўнг такбир айтиб: «Отам Иброҳим Сенинг бандинг ва халилингдир, у Макка аҳли учун дуо қилди. Мен эса Муҳаммад, Сенинг бандинг ва Расулингман, Мадина аҳли учун уларнинг мудди ва сўида барака беришингни сўраб Сенга дуо қиламан — Макка аҳлига берган баракангдек, барака билан бирга икки барака (қилиб)», дедилар. Ибн Абу Зиъб бу қиссада: Саъиддан, у Абдуллоҳ ибн Абу Қатодадан, у отасидан (ривоят қилиб), Расулуллоҳ ﷺ таҳорат қилдилар, сўнг Саъднинг ерида намоз ўқидилар, деди — сўнг қиссани зикр қилди. Бизга Бундор ва Муҳаммад ибн Яҳё айтдилар: Бизга Усмон ибн Умар айтди: Ибн Абу Зиъб айтди. Муҳаммад ибн Яҳё эса: «Бизга Ибн Абу Зиъб хабар берди», деди.

نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنْ عُمَرَ ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَيَنَامُ أَحَدُنَا وَهُوَ جُنُبٌ ؟ قَالَ : " يَنَامُ وَيَتَوَضَّأُ إِنْ شَاءَ "

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺdan: «Birimiz junub holida uxlaydimi?» deb soʻradi. U zot: «Uxlayveradi va xohlasa tahorat qiladi», dedilar.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺдан: «Биримиз жунуб ҳолида ухлайдими?» деб сўради. У зот: «Ухлайверади ва хоҳласа таҳорат қилади», дедилар.

نا بِهِ سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، نا سُفْيَانُ بِهَذَا الإِسْنَادِ ، فَقَالَ : إِنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَيَنَامُ أَحَدُنَا وَهُوَ جُنُبٌ ؟ قَالَ : " إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ ، فَلْيَتَوَضَّأْ "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺdan: «Birimiz junub holida uxlaydimi?» deb soʻradi. U zot: «Uxlamoqchi boʻlsa, tahorat qilsin», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺдан: «Биримиз жунуб ҳолида ухлайдими?» деб сўради. У зот: «Ухламоқчи бўлса, таҳорат қилсин», дедилар.

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، نا سُفْيَانُ ، قَالَ : حَفِظْنَاهُ مِنَ الزُّهْرِيِّ ، أَخْبَرَنَا أَبُو سَلَمَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ وَهُوَ جُنُبٌ ، تَوَضَّأَ وُضُوءَهُ لِلصَّلاةِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ junub holatlarida uxlamoqchi boʻlsalar, namozga qiladigan tahoratlaridek tahorat qilar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жунуб ҳолатларида ухламоқчи бўлсалар, намозга қиладиган таҳоратларидек таҳорат қилар эдилар.

نا أَبُو مُوسَى ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ، يَقُولُ : سَأَلَ عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُصِيبُنِي الْجَنَابَةُ بِاللَّيْلِ فَمَا أَصْنَعُ ؟ قَالَ : " اغْسِلْ ذَكَرَكَ وَتَوَضَّأْ ، ثُمَّ ارْقُدْ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Umar (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan: «Kechasi menga janobat yetadi, nima qilay?» deb soʻradi. U zot: «Zakaringni yuv, tahorat qil, soʻng uxla», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Умар (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан: «Кечаси менга жанобат етади, нима қилай?» деб сўради. У зот: «Закарингни юв, таҳорат қил, сўнг ухла», дедилар.

نا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نا وَكِيعٌ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنِ الْحَكَمِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنِ الأَسْوَدِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " إِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْكُلَ أَوْ يَنَامَ وَهُوَ جُنُبٌ تَوَضَّأَ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ junub holatlarida yemoqchi yoki uxlamoqchi boʻlsalar, tahorat olar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ жунуб ҳолатларида емоқчи ёки ухламоқчи бўлсалар, таҳорат олар эдилар.

نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، نا جَرِيرٌ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا أَتَيْتَ مَضْجَعَكَ ، فَتَوَضَّأْ وُضُوءَكَ لِلصَّلاةِ ، ثُمَّ اضْطَجِعْ عَلَى شِقِّكَ الأَيْمَنِ " ، ثُمَّ ذَكَرَ الْحَدِيثَ . وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ اللَّفْظَةُ : " إِذَا أَتَيْتَ مَضْجَعَكَ " مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي نَقُولُ إِنَّ الْعَرَبَ ، تَقُولُ : إِذَا فَعَلْتَ كَذَا ، تُرِيدُ إِذَا أَرَدْتَ فِعْلَ ذَلِكَ الشَّيْءِ ، كَقَوْلِهِ جَلَّ وَعَلا : ‏ يَأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ ، وَمَعْنَاهُ إِذَا أَرَدْتُمُ الْقِيَامَ إِلَى الصَّلاةِ

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Toʻshagingga borsang, namozga qiladigan tahoratingdek tahorat qil, soʻng oʻng yonboshingga yot», dedilar — soʻng (roviy) hadisni zikr qildi. Abu Bakr aytdi: Bu «Toʻshagingga borsang» degan lafz — biz aytadigan turdandir: arablar «shunday qilsang» deyishadi va bu bilan «oʻsha ishni qilishni iroda qilsang»ni nazarda tutadilar. Alloh jalla va aloning: «Ey iymon keltirganlar, namozga turganingizda...» degani kabi; uning maʼnosi — namozga turishni iroda qilganingizda, (demakdir).Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Тўшагингга борсанг, намозга қиладиган таҳоратингдек таҳорат қил, сўнг ўнг ёнбошингга ёт», дедилар — сўнг (ровий) ҳадисни зикр қилди. Абу Бакр айтди: Бу «Тўшагингга борсанг» деган лафз — биз айтадиган турдандир: араблар «шундай қилсанг» дейишади ва бу билан «ўша ишни қилишни ирода қилсанг»ни назарда тутадилар. Аллоҳ жалла ва алонинг: «Эй иймон келтирганлар, намозга турганингизда...» дегани каби; унинг маъноси — намозга туришни ирода қилганингизда, (демакдир).

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، وَالْعَبَّاسُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبَانَ الْوَرَّاقُ ، حَدَّثَنَا أَبُو أُوَيْسٍ الْمَدَنِيُّ ، عَنْ شُرَحْبِيلَ وَهُوَ ابْنُ سَعْدٍ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : سُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْجُنُبِ ، هَلْ يَأْكُلُ أَوْ يَنَامُ ؟ قَالَ : " إِذَا تَوَضَّأَ وُضُوءَهُ لِلصَّلاةِ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺdan junub kishi haqida — u yeydimi yoki uxlaydimi, deb soʻralganda, u zot: «Namozga qiladigan tahoratidek tahorat qilsa (boʻladi)», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺдан жунуб киши ҳақида — у ейдими ёки ухлайдими, деб сўралганда, у зот: «Намозга қиладиган таҳоратидек таҳорат қилса (бўлади)», дедилар.

نا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا عِيسَى يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ الأَيْلِيِّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " إِذَا أَرَادَ أَنْ يَطْعَمَ وَهُوَ جُنُبٌ ، غَسَلَ يَدَيْهِ ثُمَّ طَعِمَ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ junub holatlarida taom yemoqchi boʻlsalar, ikki qoʻllarini yuvar, soʻng taom yer edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ жунуб ҳолатларида таом емоқчи бўлсалар, икки қўлларини ювар, сўнг таом ер эдилар.

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، نا سُفْيَانُ ، عَنْ عَاصِمٍ . ح وَحَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، نا مَرْوَانُ الْفَزَارِيُّ ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ . ح وَحَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ ، عَنْ عَاصِمٍ . ح وَحَدَّثَنَا الصَّنْعَانِيُّ ، نا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ ، نا شُعْبَةُ ، أَخْبَرَنِي عَاصِمٌ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا الْمُتَوَكِّلِ ، يَحْكِي ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا أَتَى أَحَدُكُمْ أَهْلَهُ ، ثُمَّ أَرَادَ الْعَوْدَ ، فَلْيَتَوَضَّأْ " . هَذَا حَدِيثُ الصَّنْعَانِيِّ ، وَقَالَ الآخَرُونَ : عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ

Abu Saʼid (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Biringiz ahliga (yaqinlik qilib) kelsa, soʻng qaytishni istasa, tahorat qilsin», dedilar. Bu Sanʼoniyning hadisi; boshqalari esa: «Abul-Mutavakkildan», dedilar.Абу Саъид (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Бирингиз аҳлига (яқинлик қилиб) келса, сўнг қайтишни истаса, таҳорат қилсин», дедилар. Бу Санъонийнинг ҳадиси; бошқалари эса: «Абул-Мутаваккилдан», дедилар.

نا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، نا سُفْيَانُ ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ ، قَالَ : " إِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يَعُودَ ، فَلْيَتَوَضَّأْ وُضُوءَهُ لِلصَّلاةِ " . يَعْنِي : الَّذِي يُجَامِعُ ثُمَّ يَعُودُ قَبْلَ أَنْ يَغْتَسِلَ

Osim al-Ahvaldan rivoyat qilinadi: «Biringiz qaytishni istasa, namozga qiladigan tahoratidek tahorat qilsin», dedi — yaʼni jimoʻ qilib, gʻusl qilishdan oldin qaytadigan kishi haqida.Осим ал-Аҳвалдан ривоят қилинади: «Бирингиз қайтишни истаса, намозга қиладиган таҳоратидек таҳорат қилсин», деди — яъни жимў қилиб, ғусл қилишдан олдин қайтадиган киши ҳақида.

نا أَبُو يَحْيَى مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَزَّازُ ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمُ الْعَوْدَ فَلْيَتَوَضَّأْ ، فَإِنَّهُ أُنْشِطُ لَهُ فِي الْعَوْدِ "

Abu Saʼid (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Biringiz qaytishni istasa, tahorat qilsin; chunki bu unga qaytishda tetiklik beradi», dedilar.Абу Саъид (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Бирингиз қайтишни истаса, таҳорат қилсин; чунки бу унга қайтишда тетиклик беради», дедилар.

نا بَحْرُ بْنُ نَصْرِ بْنِ سَابَقٍ ، نا ابْنُ وَهْبٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ صَالِحٍ ، يُحَدِّثُ ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ . ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ ، نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ ، نا مُعَاوِيَةُ ، عَنْ رَبِيعَةَ وَهُوَ ابْنُ يَزِيدَ ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ . قَالَ : وَحَدَّثَهُ أَبُو عُثْمَانَ ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ، قَالَ : كَانَتْ عَلَيْنَا رِعَايَةُ الإِبِلِ فَرَوَّحْتُهَا بِعَشِيٍّ ، فَأَدْرَكْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمًا يُحَدِّثُ النَّاسَ ، فَأَدْرَكْتُ مِنْ قَوْلِهِ : " مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ ، ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ مُقْبِلا عَلَيْهِمَا بِقَلْبِهِ وَوَجْهِهِ ، إِلا وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ " ، قَالَ : فَقُلْتُ : مَا أَجْوَدَ هَذِهِ ! فَإِذَا قَائِلٌ بَيْنَ يَدَيَّ ، يَقُولُ : الَّذِي قَبْلَهَا أَجْوَدُ

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytdi: Bizga tuyalarni boqish (vazifasi) yuklangan edi. Bas, men ularni kechqurun haydab keldim va Rasululloh ﷺni turgan holda odamlarga hadis aytayotgan holda topdim. U zotning soʻzlaridan shuni ilgab oldim: «Qaysi bir musulmon tahorat qilib, tahoratini goʻzal qilsa, soʻng turib, qalbi va yuzi bilan ularga yuzlangan holda ikki rakaat (namoz) oʻqisa, albatta unga jannat vojib boʻladi». (Roviy) dedi: Shunda men: «Bu nima degan goʻzal (soʻz)!» dedim. Shu payt oldimdagi bir soʻzlovchi: «Undan oldingisi bundan-da goʻzalroqdir», dedi.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтди: Бизга туяларни боқиш (вазифаси) юкланган эди. Бас, мен уларни кечқурун ҳайдаб келдим ва Расулуллоҳ ﷺни турган ҳолда одамларга ҳадис айтаётган ҳолда топдим. У зотнинг сўзларидан шуни илгаб олдим: «Қайси бир мусулмон таҳорат қилиб, таҳоратини гўзал қилса, сўнг туриб, қалби ва юзи билан уларга юзланган ҳолда икки ракаат (намоз) ўқиса, албатта унга жаннат вожиб бўлади». (Ровий) деди: Шунда мен: «Бу нима деган гўзал (сўз)!» дедим. Шу пайт олдимдаги бир сўзловчи: «Ундан олдингиси бундан-да гўзалроқдир», деди.

وَنا نَصْرُ بْنُ مَرْزُوقٍ الْمِصْرِيُّ ، نا أَسَدُ يَعْنِي ابْنَ مُوسَى السُّنَّةِ ، قَالَ : حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ يَزِيدَ ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلانِيِّ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ . ح وَأَبُو عُثْمَانَ ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ يَتَوَضَّأُ فَيُبْلُغُ الْوُضُوءَ ، ثُمَّ يَقُولُ : أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ، إِلا فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ يَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاءَ "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Sizlardan hech bir kishi tahorat qilib, tahoratni (toʻla) yetkazsa, soʻng: ‹Ashhadu an la ilaha illalloh va anna Muhammadan abdullohi va rasuluhu› desa, illo unga jannat eshiklari ochiladi — ularning qaysisidan xohlasa, oʻshandan kiradi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Сизлардан ҳеч бир киши таҳорат қилиб, таҳоратни (тўла) етказса, сўнг: ‹Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва анна Муҳаммадан абдуллоҳи ва расулуҳу› деса, илло унга жаннат эшиклари очилади — уларнинг қайсисидан хоҳласа, ўшандан киради», дедилар.

نا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى الْبِسْطَامِيُّ ، نا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، قَالَ : حَدَّثَنِي حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ ، حَدَّثَهُ ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ ، حَدَّثَهُ ، أَنَّ يَزِيدَ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّ ، حَدَّثَهُ ، أَنَّهُ سَأَلَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ عَنِ الرَّجُلِ يُجَامِعُ فَلا يُنْزِلُ ، قَالَ : " لَيْسَ عَلَيْهِ غُسْلٌ " ، ثُمَّ قَالَ عُثْمَانُ : سَمِعَتْهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . قَالَ : فَسَأَلْتُ بَعْدَ ذَلِكَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ ، وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ ، وَطَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ ، وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ ، فَقَالُوا : مِثْلَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو سَلَمَةَ : وَحَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ ، أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ ، فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Yazid ibn Xolid al-Juhaniy Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan jimoʻ qilib, (maniysi) chiqmagan kishi haqida soʻradi. U: «Unga gʻusl yoʻq», dedi. Soʻng Usmon: «Men buni Rasululloh ﷺdan eshitganman», dedi. (Yazid) aytdi: Men shundan keyin Ali ibn Abu Tolib, Zubayr ibn al-Avvom, Talha ibn Ubaydulloh va Ubay ibn Kaʼbdan soʻradim; ular ham xuddi shunday deyishdi. Abu Salama aytdi: Menga Urva ibn Zubayr rivoyat qildiki, u Abu Ayyub al-Ansoriydan soʻradi, u ham Nabiy ﷺdan xuddi shunday dedi.Язид ибн Холид ал-Жуҳаний Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан жимў қилиб, (манийси) чиқмаган киши ҳақида сўради. У: «Унга ғусл йўқ», деди. Сўнг Усмон: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганман», деди. (Язид) айтди: Мен шундан кейин Али ибн Абу Толиб, Зубайр ибн ал-Аввом, Талҳа ибн Убайдуллоҳ ва Убай ибн Каъбдан сўрадим; улар ҳам худди шундай дейишди. Абу Салама айтди: Менга Урва ибн Зубайр ривоят қилдики, у Абу Айюб ал-Ансорийдан сўради, у ҳам Набий ﷺдан худди шундай деди.

نا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، قَالا : حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : فَقَالَ سَهْلٌ الأَنْصَارِيُّ وَقَدْ كَانَ أَدْرَكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَكَانَ فِي زَمَانِهِ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً ، حَدَّثَنِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ ، " أَنَّ الْفُتْيَا الَّتِي كَانُوا ، يَقُولُونَ : الْمَاءَ مِنَ الْمَاءِ ، رُخْصَةٌ رَخَّصَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَوَّلِ الإِسْلامِ ، ثُمَّ أَمَرَ بِالْغُسْلِ بَعْدَهَا " . نا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمُغِيرَةِ الْمِصْرِيُّ ، حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، نَحْوَ حَدِيثِ عُثْمَانَ بْنِ عُمَرَ

Zuhriy aytdi: Sahl al-Ansoriy — u Nabiy ﷺga yetishgan va u zotning zamonlarida oʻn besh yoshda edi — shunday dedi: Menga Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, ular aytib yurgan «suv suvdandir» degan fatvo — Rasululloh ﷺ Islomning boshlarida bergan ruxsat edi, soʻng u zot undan keyin gʻuslga buyurdilar. Bizga Ali ibn Abdurrahmon ibn al-Mugʻiyra al-Misriy aytdi: Bizga Abul-Yamon al-Hakam ibn Nofeʼ aytdi: Bizga Shuʼayb ibn Abu Hamza Zuhriydan Usmon ibn Umarning hadisiga oʻxshash xabar berdi.Зуҳрий айтди: Саҳл ал-Ансорий — у Набий ﷺга етишган ва у зотнинг замонларида ўн беш ёшда эди — шундай деди: Менга Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, улар айтиб юрган «сув сувдандир» деган фатво — Расулуллоҳ ﷺ Исломнинг бошларида берган рухсат эди, сўнг у зот ундан кейин ғуслга буюрдилар. Бизга Али ибн Абдурраҳмон ибн ал-Муғийра ал-Мисрий айтди: Бизга Абул-Ямон ал-Ҳакам ибн Нофеъ айтди: Бизга Шуъайб ибн Абу Ҳамза Зуҳрийдан Усмон ибн Умарнинг ҳадисига ўхшаш хабар берди.

نا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ، عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ ، قَالَ : " كَانَ الْفُتْيَا فِي الْمَاءِ مِنَ الْمَاءِ رُخْصَةً فِي أَوَّلِ الإِسْلامِ ، ثُمَّ نُهِيَ عَنْهَا " . نا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ ، أَخْبَرَنِي مَعْمَرٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ، هَكَذَا حَدَّثَنَا بِهِ أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «‹Suv suvdandir› degan fatvo Islomning boshlarida (berilgan) ruxsat edi, soʻng undan qaytarildi», dedi. Bizga Ahmad ibn Maniʼ aytdi: Bizga Abdulloh ibn al-Muborak aytdi: Menga Maʼmar Zuhriydan shu isnod bilan shunga oʻxshash xabar berdi; Ahmad ibn Maniʼ bizga ana shunday rivoyat qildi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «‹Сув сувдандир› деган фатво Исломнинг бошларида (берилган) рухсат эди, сўнг ундан қайтарилди», деди. Бизга Аҳмад ибн Маниъ айтди: Бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак айтди: Менга Маъмар Зуҳрийдан шу иснод билан шунга ўхшаш хабар берди; Аҳмад ибн Маниъ бизга ана шундай ривоят қилди.

نا أَبُو مُوسَى ، نا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، نا مَعْمَرٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ ، قَالَ : إِنَّمَا كَانَ قَوْلُ الأَنْصَارِ : " الْمَاءُ مِنَ الْمَاءِ ، رُخْصَةً فِي أَوَّلِ الإِسْلامِ ، ثُمَّ أُمِرْنَا بِالْغُسْلِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فِي الْقَلْبِ مِنْ هَذِهِ اللَّفْظَةِ الَّتِي ذَكَرَهَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، ‏ أَعْنِي قَوْلَهُ : أَخْبَرَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ ، وَأَهَابُ أَنْ يَكُونَ هَذَا وَهْمًا مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ ، أَوْ مِمَّنْ دُونَهُ ، لأَنَّ ابْنَ وَهْبٍ رَوَى ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي مَنْ أَرْضَى ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ، عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ ، هَذِهِ اللَّفْظَةُ حَدَّثَنِيهَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ ، حَدَّثَنَا عَمِّي ، قَالَ : حَدَّثَنِي عَمْرٌو ، وَهَذَا الرَّجُلُ الَّذِي لَمْ يُسَمِّهِ عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ يُشْبِهُ أَنْ يَكُونَ أَبَا حَازِمٍ سَلَمَةُ بْنُ دِينَارٍ ، لأَنَّ مَيْسَرَةَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ رَوَى هَذَا الْخَبَرَ عَنْ أَبِي غَسَّانَ مُحَمَّدِ بْنِ مُطَرِّفٍ ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ الْحَجَّاجِ ، وَقَالَ : حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الْحَمَّالُ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Ansorlarning «suv suvdandir» degan soʻzi Islomning boshlarida (berilgan) ruxsat edi, soʻng bizga gʻusl buyurildi. Abu Bakr aytdi: Muhammad ibn Jaʼfar zikr qilgan bu lafz — yaʼni uning «Menga Sahl ibn Saʼd xabar berdi» degani — koʻnglimda (shubha) qoldirdi va men buning Muhammad ibn Jaʼfardan yoki undan quyidagi (roviy)dan boʻlgan vahm boʻlishidan qoʻrqaman. Chunki Ibn Vahb Amr ibn al-Horisdan, u Zuhriydan: «Menga men rozi boʻladigan kishi Sahl ibn Saʼddan, u Ubay ibn Kaʼbdan xabar berdi», deb rivoyat qilgan. Bu lafzni menga Ahmad ibn Abdurrahmon ibn Vahb rivoyat qildi: Bizga amakim aytdi: Menga Amr rivoyat qildi. Amr ibn al-Horis nomini aytmagan bu kishi Abu Hozim Salama ibn Dinor boʻlishi ehtimoldan uzoq emas; chunki Maysara ibn Ismoil bu xabarni Abu Gʻasson Muhammad ibn Mutarrifdan, u Abu Hozimdan, u Sahl ibn Saʼddan, u Muslim ibn al-Hajjojdan rivoyat qilgan va: «Bizga Abu Jaʼfar al-Hammol aytdi», degan.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Ансорларнинг «сув сувдандир» деган сўзи Исломнинг бошларида (берилган) рухсат эди, сўнг бизга ғусл буюрилди. Абу Бакр айтди: Муҳаммад ибн Жаъфар зикр қилган бу лафз — яъни унинг «Менга Саҳл ибн Саъд хабар берди» дегани — кўнглимда (шубҳа) қолдирди ва мен бунинг Муҳаммад ибн Жаъфардан ёки ундан қуйидаги (ровий)дан бўлган ваҳм бўлишидан қўрқаман. Чунки Ибн Ваҳб Амр ибн ал-Ҳорисдан, у Зуҳрийдан: «Менга мен рози бўладиган киши Саҳл ибн Саъддан, у Убай ибн Каъбдан хабар берди», деб ривоят қилган. Бу лафзни менга Аҳмад ибн Абдурраҳмон ибн Ваҳб ривоят қилди: Бизга амаким айтди: Менга Амр ривоят қилди. Амр ибн ал-Ҳорис номини айтмаган бу киши Абу Ҳозим Салама ибн Динор бўлиши эҳтимолдан узоқ эмас; чунки Майсара ибн Исмоил бу хабарни Абу Ғассон Муҳаммад ибн Мутаррифдан, у Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъддан, у Муслим ибн ал-Ҳажжождан ривоят қилган ва: «Бизга Абу Жаъфар ал-Ҳаммол айтди», деган.

نا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ ، نا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ ، نا حُمَيْدُ بْنُ هِلالٍ ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ، أَنَّهُمْ كَانُوا جُلُوسًا ، وَقَالَ مَنْ حَضَرَهُ مِنَ الأَنْصَارِ : لا حَتَّى يَدْفُقَ ، قَالَ أَبُو مُوسَى : أَنَا آتِيكُمْ بِالْخَبَرِ ، فَقَامَ إِلَى عَائِشَةَ رَضِي اللَّهُ تَعَالَى عَنْهَا فَسَلَّمَ ، ثُمَّ قَالَ : إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكِ عَنْ شَيْءٍ وَأنَا أَسْتَحِي مِنْهُ ، فَقَالَتْ : لا تَسْتَحِ أَنْ تَسْأَلُ عَنْ شَيْءٍ تَسْأَلُ عَنْهُ أُمَّكَ الَّتِي وَلَدَتْكَ ، فَإِنَّمَا أنَا أُمُّكَ ، قَالَ : قُلْتُ : مَا يُوجِبُ الْغُسْلَ ؟ قَالَتْ : عَلَى الْخَبِيرِ سَقَطْتَ ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا جَلَسَ بَيْنَ شُعَبِهَا الأَرْبَعِ ، وَمَسَّ الْخِتَانُ الْخِتَانَ ، وَجَبَ الْغُسْلُ "

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ular oʻtirgan edilar. Oʻsha yerda hozir boʻlgan ansorlar: «Yoʻq, toki (maniy) otilib chiqmaguncha», deyishdi. Abu Muso: «Men sizlarga xabarni keltiraman», dedi. Soʻng u turib Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga bordi va salom berdi, soʻng: «Men sendan bir narsa haqida soʻramoqchiman, ammo undan uyalaman», dedi. U: «Seni tuqqan onangdan soʻraydigan narsa haqida soʻrashdan uyalma, men ham sening onangman», dedi. (Abu Muso) aytdi: Men: «Gʻuslni nima vojib qiladi?» dedim. U: «Bilimdon (kishi)ga duch kelding. Rasululloh ﷺ: ‹Uning toʻrt shoxobchasi orasida oʻtirsa va xatna joyi xatna joyiga tegsa, gʻusl vojib boʻladi›, dedilar», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, улар ўтирган эдилар. Ўша ерда ҳозир бўлган ансорлар: «Йўқ, токи (маний) отилиб чиқмагунча», дейишди. Абу Мусо: «Мен сизларга хабарни келтираман», деди. Сўнг у туриб Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига борди ва салом берди, сўнг: «Мен сендан бир нарса ҳақида сўрамоқчиман, аммо ундан уяламан», деди. У: «Сени туққан онангдан сўрайдиган нарса ҳақида сўрашдан уялма, мен ҳам сенинг онангман», деди. (Абу Мусо) айтди: Мен: «Ғуслни нима вожиб қилади?» дедим. У: «Билимдон (киши)га дуч келдинг. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Унинг тўрт шохобчаси орасида ўтирса ва хатна жойи хатна жойига тегса, ғусл вожиб бўлади›, дедилар», деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى ، نا سُفْيَانُ ، عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنْ ثَابِتٍ ، عَنْ أَنَسٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ فِي غُسْلٍ وَاحِدٍ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا خَبَرٌ غَرِيبٌ ، وَالْمَشْهُورُ عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir gʻusl bilan ayollari oldiga aylanib chiqar edilar. Abu Bakr aytdi: Bu gʻarib xabardir; mashhuri esa — Maʼmardan, u Qatodadan, u Anasdan (rivoyat qilingandir).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир ғусл билан аёллари олдига айланиб чиқар эдилар. Абу Бакр айтди: Бу ғариб хабардир; машҳури эса — Маъмардан, у Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилингандир).

نا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الرِّبَاطِيُّ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَطِيفُ عَلَى نِسَائِهِ بِغُسْلٍ وَاحِدٍ " ، غَيْرُ أَنَّ الرِّبَاطِيَّ ، قَالَ : عَنْ مَعْمَرٍ ، وَقَالَ : " يَطُوفُ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bir gʻusl bilan ayollari oldiga aylanib chiqar edilar. Faqat Ribotiy: «Maʼmardan», dedi va: «yatufu», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир ғусл билан аёллари олдига айланиб чиқар эдилар. Фақат Риботий: «Маъмардан», деди ва: «ятуфу», деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْجَوَّازُ الْمَكِّيُّ ، نا مُعَاذٌ يَعْنِي ابْنَ هِشَامٍ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يَدُورُ عَلَى نِسَائِهِ فِي السَّاعَةِ مِنَ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ بِغُسْلٍ وَاحِدٍ ، وَهُنَّ إِحْدَى عَشْرَةَ " ، قَالَ : فَقُلْتُ لأَنَسٍ : وَهَلْ كَانَ يُطِيقُ ذَلِكَ ؟ قَالَ : كُنَا نَتَحَدَّثُ أَنَّهُ أُعْطِي قُوَّةَ ثَلاثِينَ رَجُلا

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ kecha va kunduzning bir soatida bir gʻusl bilan ayollari oldiga aylanib chiqar edilar; ular oʻn bir edilar. (Roviy) aytdi: Men Anasga: «U zotning bunga kuchlari yetarmidi?» dedim. U: «Biz u zotga oʻttiz kishining quvvati berilgan, deb gaplashar edik», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ кеча ва кундузнинг бир соатида бир ғусл билан аёллари олдига айланиб чиқар эдилар; улар ўн бир эдилар. (Ровий) айтди: Мен Анасга: «У зотнинг бунга кучлари етармиди?» дедим. У: «Биз у зотга ўттиз кишининг қуввати берилган, деб гаплашар эдик», деди.

نا أَبُو إِسْمَاعِيلَ التِّرْمِذِيُّ ، نا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ الْحَلَبِيُّ ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلامٍ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ سَلامٍ أَخْبَرَهُ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَلامٍ ، قَالَ : حَدَّثَنِي أَبُو أَسْمَاءَ الرَّحَبِيُّ ، أَنَّ ثَوْبَانَ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَهُ ، قَالَ : كُنْتُ قَاعِدًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَاءَهُ حَبْرٌ مِنْ أَحْبَارِ الْيَهُودِ ، فَقَالَ : سَلامٌ عَلَيْكَ يَا مُحَمَّدُ ، فَدَفَعْتُهُ دَفْعَةً كَادَ يُصْرَعُ مِنْهَا ، فَقَالَ : لِمَ تَدْفَعُنِي ؟ فَقُلْتُ : أَلا تَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ الْيَهُودِيُّ : إِنَّمَا نَدْعُوهُ بِاسْمِهِ الَّذِي سَمَّاهُ بِهِ أَهْلُهُ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اسْمِي مُحَمَّدٌ الَّذِي سَمَّانِي بِهِ أَهْلِي "

Savbon — Rasululloh ﷺning mavlolari (roziyallohu anhu) — aytdi: Men Rasululloh ﷺning huzurlarida oʻtirgan edim. Shu payt yahudiy olimlaridan bir donishmand kelib: «Assalomu alayka, ey Muhammad», dedi. Bas, men uni yiqilay deb qolgudek qilib bir turtib yubordim. U: «Nega meni turtasan?» dedi. Men: «‹Ey Allohning Rasuli› demaysanmi?» dedim. Yahudiy: «Biz uni faqat ahli qoʻygan ismi bilan chaqiramiz», dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta mening ismim — ahlim qoʻygan Muhammaddir», dedilar.Савбон — Расулуллоҳ ﷺнинг мавлолари (розияллоҳу анҳу) — айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдим. Шу пайт яҳудий олимларидан бир донишманд келиб: «Ассалому алайка, эй Муҳаммад», деди. Бас, мен уни йиқилай деб қолгудек қилиб бир туртиб юбордим. У: «Нега мени туртасан?» деди. Мен: «‹Эй Аллоҳнинг Расули› демайсанми?» дедим. Яҳудий: «Биз уни фақат аҳли қўйган исми билан чақирамиз», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта менинг исмим — аҳлим қўйган Муҳаммаддир», дедилар.

قَالَ الْيَهُودِيُّ : جِئْتُ أَسْأَلُكَ ، قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَيَنْفَعُكَ إِنْ حَدَّثْتُكَ ؟ " ، قَالَ : أَسْمَعُ بِأُذُنِيَّ ، فَنَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعُودٍ مَعَهُ ، فَقَالَ : " سَلْ " ، فَقَالَ الْيَهُودِيُّ : أَيْنَ يَكُونُ النَّاسُ يَوْمَ تُبَدَّلُ الأَرْضُ غَيْرَ الأَرْضِ وَالسَّمَوَاتُ ؟ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فِي الظُّلْمَةِ دُونَ الْجِسْرِ " ، قَالَ : فَمَنْ أَوَّلُ النَّاسِ إِجَازَةً ؟ قَالَ : " فُقَرَاءُ الْمُهَاجِرِينَ " ، قَالَ : فَمَا تُحْفَتُهُمْ حِينَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ ؟ قَالَ : " زِيَادَةُ كَبِدِ النُّونِ " ، قَالَ : فَمَا غِذَاؤُهُمْ عَلَى أَثَرِهِ ؟ قَالَ : " يُنْحَرُ لَهُمْ ثَوْرُ الْجَنَّةِ الَّذِي كَانَ يَأْكُلُ مِنْ أَطْرَافِهَا " ، قَالَ : فَمَا شَرَابُهُمْ عَلَيْهِ ؟ قَالَ : " مِنْ عَيْنٍ فِيهَا تُسَمَّى سَلْسَبِيلا " ، قَالَ : صَدَقْتَ , وَجِئْتُ أَسْأَلُكَ عَنْ شَيْءٍ لا يَعْلَمُهُ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ إِلا نَبِيٌّ أَوْ رَجُلٌ أَوْ رَجُلانِ

Yahudiy: «Men sendan soʻragani keldim», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Agar senga aytsam, senga foyda beradimi?» dedilar. U: «Men ikki qulogʻim bilan eshitaman», dedi. Bas, Rasululloh ﷺ oʻzlari bilan (boʻlgan) bir choʻp bilan (yerga) chizdilar-da: «Soʻra», dedilar. Yahudiy: «Yer boshqa yerga, osmonlar (boshqa osmonlarga) almashtiriladigan kunda odamlar qayerda boʻladi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Jisr (koʻprik)ning berisida — zulmatda (boʻladilar)», dedilar. U: «Odamlardan birinchi boʻlib kim oʻtadi?» dedi. U zot: «Muhojirlarning faqirlari», dedilar. U: «Ular jannatga kirgan paytlarida ularning tuhfasi nima boʻladi?» dedi. U zot: «Baliq jigarining ortiqcha (boʻlagi)», dedilar. U: «Uning ortidan ularning gizosi nima boʻladi?» dedi. U zot: «Ular uchun jannatning — uning chetlaridan yeb yurgan — buqasi soʻyiladi», dedilar. U: «Uning ustidan ularning ichimligi nima boʻladi?» dedi. U zot: «Unda ‹Salsabil› deb ataladigan bir buloqdan (ichadilar)», dedilar. U: «Toʻgʻri aytding», dedi va: «Yana men sendan — yer ahlidan hech kim bilmaydigan, faqat paygʻambar yoki bir yo ikki kishidan boshqa (bilmaydigan) — bir narsani soʻragani keldim», dedi.Яҳудий: «Мен сендан сўрагани келдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Агар сенга айтсам, сенга фойда берадими?» дедилар. У: «Мен икки қулоғим билан эшитаман», деди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ўзлари билан (бўлган) бир чўп билан (ерга) чиздилар-да: «Сўра», дедилар. Яҳудий: «Ер бошқа ерга, осмонлар (бошқа осмонларга) алмаштириладиган кунда одамлар қаерда бўлади?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Жиср (кўприк)нинг берисида — зулматда (бўладилар)», дедилар. У: «Одамлардан биринчи бўлиб ким ўтади?» деди. У зот: «Муҳожирларнинг фақирлари», дедилар. У: «Улар жаннатга кирган пайтларида уларнинг туҳфаси нима бўлади?» деди. У зот: «Балиқ жигарининг ортиқча (бўлаги)», дедилар. У: «Унинг ортидан уларнинг гизоси нима бўлади?» деди. У зот: «Улар учун жаннатнинг — унинг четларидан еб юрган — буқаси сўйилади», дедилар. У: «Унинг устидан уларнинг ичимлиги нима бўлади?» деди. У зот: «Унда ‹Салсабил› деб аталадиган бир булоқдан (ичадилар)», дедилар. У: «Тўғри айтдинг», деди ва: «Яна мен сендан — ер аҳлидан ҳеч ким билмайдиган, фақат пайғамбар ёки бир ё икки кишидан бошқа (билмайдиган) — бир нарсани сўрагани келдим», деди.

قَالَ : " يَنْفَعُكَ إِنْ حَدَّثْتُكَ ؟ " ، قَالَ : أَسْمَعُ بِأُذُنِيَّ ، قَالَ : جِئْتُ أَسْأَلُكَ عَنِ الْوَلَدِ ، قَالَ : " مَاءُ الرَّجُلِ أَبْيَضُ ، وَمَاءُ الْمَرْأَةِ أَصْفَرُ ، فَإِذَا اجْتَمَعَا فَعَلا مَنِيُّ رَجُلٍ مَنِيَّ الْمَرْأَةِ أَذْكَرَا بِإِذْنِ اللَّهِ ، وَإِذَا عَلا مَنِيُّ الْمَرْأَةِ مَنِيَّ الرَّجُلِ آنَثَا بِإِذْنِ اللَّهِ " ، قَالَ الْيَهُودِيُّ : صَدَقْتَ ، وَإِنَّكَ لِنَبِيٌّ ، ثُمَّ انْصَرَفَ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " سَأَلَنِي هَذَا عَنِ الَّذِي سَأَلَنِي عَنْهُ ، وَمَا لِي عِلْمٌ بِشَيْءٍ مِنْهُ حَتَّى أَتَانِي اللَّهُ بِهِ "

U zot: «Agar senga aytsam, foyda beradimi?» dedilar. U: «Men ikki qulogʻim bilan eshitaman», dedi. U: «Men sendan bola (qanday boʻlishi) haqida soʻragani keldim», dedi. U zot: «Erkakning suvi oq, ayolning suvi sargʻishdir. Bas, ular qoʻshilganda, agar erkakning maniysi ayolning maniysidan ustun kelsa, Allohning izni bilan erkak (bola) boʻladi; agar ayolning maniysi erkakning maniysidan ustun kelsa, Allohning izni bilan qiz (bola) boʻladi», dedilar. Yahudiy: «Toʻgʻri aytding; va albatta sen paygʻambarsan», dedi-da, soʻng burilib ketdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu (kishi) mendan — men u haqda hech narsa bilmagan (narsani) — soʻradi; toki Alloh menga uni keltirdi», dedilar.У зот: «Агар сенга айтсам, фойда берадими?» дедилар. У: «Мен икки қулоғим билан эшитаман», деди. У: «Мен сендан бола (қандай бўлиши) ҳақида сўрагани келдим», деди. У зот: «Эркакнинг суви оқ, аёлнинг суви сарғишдир. Бас, улар қўшилганда, агар эркакнинг манийси аёлнинг манийсидан устун келса, Аллоҳнинг изни билан эркак (бола) бўлади; агар аёлнинг манийси эркакнинг манийсидан устун келса, Аллоҳнинг изни билан қиз (бола) бўлади», дедилар. Яҳудий: «Тўғри айтдинг; ва албатта сен пайғамбарсан», деди-да, сўнг бурилиб кетди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу (киши) мендан — мен у ҳақда ҳеч нарса билмаган (нарсани) — сўради; токи Аллоҳ менга уни келтирди», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَزِيزٍ الأَيْلِيُّ ، أَنَّ سَلامَةَ بْنَ رَوْحٍ ، حَدَّثَهُمْ ، عَنْ عُقَيْلٍ وَهُوَ ابْنُ خَالِدٍ ، قَالَ : حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهُوَ ابْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ ، عَنْ أَبِيهِ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّمَا الْمَاءُ مِنَ الْمَاءِ "

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Suv faqat suvdandir», dedilar.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Сув фақат сувдандир», дедилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، قَالَ : أَخْبَرَنَا أَبُو عَامِرٍ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرَّمِيُّ ، قَالَ : حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ ، نا زُهَيْرٌ وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ التَّمِيمِيِّ ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْمَاءُ مِنَ الْمَاءِ "

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Suv suvdandir», dedilar.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сув сувдандир», дедилар.

نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، نا وَكِيعٌ ، نا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ . ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ . ح وَحَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نا أَبُو مُعَاوِيَةَ . ح وَحَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ ، قَالَتْ : جَاءَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَسَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ تَرَى فِي الْمَنَامِ مَا يَرَى الرَّجُلُ ؟ قَالَ : " إِذَا رَأَتِ الْمَاءَ فَلْتَغْتَسِلْ " ، قَالَتْ : قُلْتُ : فَضَحْتِ النِّسَاءَ ، وَهَلْ تَحْتَلِمُ الْمَرْأَةُ ؟ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تَرِبَتْ يَمِينُكِ وَفِيمَا يُشْبِهُهَا وَلَدُهَا إِذًا " . هَذَا حَدِيثُ وَكِيعٍ , غَيْرُ أَنَّ الدَّوْرَقِيَّ لَمْ يَقُلْ : إِذًا ، وَانْتِهَاءُ حَدِيثِ مَالِكٍ ، عِنْدَ قَوْلِهِ : إِذَا رَأَتِ الْمَاءَ ، وَلَمْ يَذْكُرُ مَا بَعْدَهَا مِنَ الْحَدِيثِ

Umm Salama (roziyallohu anho) aytdi: Umm Sulaym Nabiy ﷺning huzurlariga keldi va men u zotdan tushida erkak koʻradigan narsani koʻradigan ayol haqida soʻradim. U zot: «Suvni koʻrsa, gʻusl qilsin», dedilar. (Umm Salama) aytdi: Men: «Ayollarni sharmanda qilding! Ayol ham ihtilom boʻladimi?» dedim. Nabiy ﷺ: «Qoʻling tuproqqa belansin! Unday boʻlmasa, uning farzandi unga nimadan oʻxshaydi?» dedilar. Bu Vakiʼning hadisi; faqat Davraqiy «izan» demadi. Molikning hadisi esa uning «Suvni koʻrsa» degan soʻzida tugaydi, u hadisning undan keyingi (qismi)ni zikr qilmadi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо) айтди: Умм Сулайм Набий ﷺнинг ҳузурларига келди ва мен у зотдан тушида эркак кўрадиган нарсани кўрадиган аёл ҳақида сўрадим. У зот: «Сувни кўрса, ғусл қилсин», дедилар. (Умм Салама) айтди: Мен: «Аёлларни шарманда қилдинг! Аёл ҳам иҳтилом бўладими?» дедим. Набий ﷺ: «Қўлинг тупроққа белансин! Ундай бўлмаса, унинг фарзанди унга нимадан ўхшайди?» дедилар. Бу Вакиънинг ҳадиси; фақат Даврақий «изан» демади. Моликнинг ҳадиси эса унинг «Сувни кўрса» деган сўзида тугайди, у ҳадиснинг ундан кейинги (қисми)ни зикр қилмади.