Muhammad ibn Ishoq

وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ، جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، يَقُولُ قَرَأَ رَجُلٌ الْكَهْفَ وَفِي الدَّارِ دَابَّةٌ فَجَعَلَتْ تَنْفِرُ فَنَظَرَ فَإِذَا ضَبَابَةٌ أَوْ سَحَابَةٌ قَدْ غَشِيَتْهُ قَالَ فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ اقْرَأْ فُلاَنُ فَإِنَّهَا السَّكِينَةُ تَنَزَّلَتْ عِنْدَ الْقُرْآنِ أَوْ تَنَزَّلَتْ لِلْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Kahf (surasini) oʻqidi, hovlida esa bir hayvon bor edi, u hurka boshladi. (Kishi) qaragan edi, uni bir tuman yoki bulut qoplab turgan ekan. (Roviy) dedi: Soʻng u buni Nabiy ﷺ ga aytdi. Shunda u zot: «Oʻqiyver, ey falonchi! Albatta, bu Qurʼon (tilovati) oldida nozil boʻlgan — yoki Qurʼon (tilovati) tufayli nozil boʻlgan — sakina (xotirjamlik)dir», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Каҳф (сурасини) ўқиди, ҳовлида эса бир ҳайвон бор эди, у ҳурка бошлади. (Киши) қараган эди, уни бир туман ёки булут қоплаб турган экан. (Ровий) деди: Сўнг у буни Набий ﷺ га айтди. Шунда у зот: «Ўқийвер, эй фалончи! Албатта, бу Қуръон (тиловати) олдида нозил бўлган — ёки Қуръон (тиловати) туфайли нозил бўлган — сакина (хотиржамлик)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ ‏"‏ حَتَّى يَسْتَبْرِئَهَا بِحَيْضَةٍ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ فِيهِ ‏{‏ بِحَيْضَةٍ وَهُوَ وَهَمٌ مِنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، وَهُوَ صَحِيحٌ فِي حَدِيثِ أَبِي سَعِيدٍ زَادَ ‏}‏ ‏"‏ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يَرْكَبْ دَابَّةً مِنْ فَىْءِ الْمُسْلِمِينَ حَتَّى إِذَا أَعْجَفَهَا رَدَّهَا فِيهِ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يَلْبَسْ ثَوْبًا مِنْ فَىْءِ الْمُسْلِمِينَ حَتَّى إِذَا أَخْلَقَهُ رَدَّهُ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْحَيْضَةُ لَيْسَتْ بِمَحْفُوظَةٍ وَهُوَ وَهَمٌ مِنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ ‏.‏

Saʼid ibn Mansur bizga Abu Muoviyadan, u Ibn Ishoqdan shu hadisni rivoyat qilib: «...toki uni bir hayz bilan poklanishini kutmaguncha», — dedi. Unda «bir hayz bilan» deb ziyoda qildi. Bu Abu Muoviyaning xatosidir, bu (lafz) esa Abu Saʼidning hadisida sahihdir. Unda yana ziyoda qildi: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, musulmonlarning gʻaniymatidan boʻlgan ulovga minib, uni oriqlatib qoʻygach, (yana) unga qaytarib qoʻymasin. Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, musulmonlarning gʻaniymatidan boʻlgan kiyimni kiyib, uni eskirtib qoʻygach, (yana) unga qaytarib qoʻymasin». Abu Dovud aytdi: «Hayz (lafzi) mahfuz emas, u Abu Muoviyaning xatosidir».Саъид ибн Мансур бизга Абу Муовиядан, у Ибн Ишоқдан шу ҳадисни ривоят қилиб: «...токи уни бир ҳайз билан покланишини кутмагунча», — деди. Унда «бир ҳайз билан» деб зиёда қилди. Бу Абу Муовиянинг хатосидир, бу (лафз) эса Абу Саъиднинг ҳадисида саҳиҳдир. Унда яна зиёда қилди: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, мусулмонларнинг ғанийматидан бўлган уловга миниб, уни ориқлатиб қўйгач, (яна) унга қайтариб қўймасин. Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, мусулмонларнинг ғанийматидан бўлган кийимни кийиб, уни эскиртиб қўйгач, (яна) унга қайтариб қўймасин». Абу Довуд айтди: «Ҳайз (лафзи) маҳфуз эмас, у Абу Муовиянинг хатосидир».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى أَبُو الأَصْبَغِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ وَالْعَرَقُ مِكْتَلٌ يَسَعُ ثَلاَثِينَ صَاعًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ آدَمَ ‏.‏

Xuvayla binti Molik ibn Saʼlaba (roziyallohu anho)dan mana shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi. Faqat u (ibn Ishoq): «Araq — oʻttiz soʻni sigʻdiradigan savatdir», dedi. Abu Dovud aytdi: «Bu Yahyo ibn Odamning hadisidan koʻra sahihroqdir.»Хувайла бинти Молик ибн Саълаба (розияллоҳу анҳо)дан мана шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилинади. Фақат у (ибн Ишоқ): «Арақ — ўттиз сўни сиғдирадиган саватдир», деди. Абу Довуд айтди: «Бу Яҳё ибн Одамнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْقَطَّانُ، عَنِ ابْنِ مَغْرَاءَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ الَّذِي يَعْشُرُ النَّاسَ يَعْنِي صَاحِبَ الْمَكْسِ ‏.‏

Ibn Ishoq (rahimahulloh) aytadilar: Odamlardan ushr (oʻndan bir) oladigan kishi, yaʼni «sohibul-maks» (boj yigʻuvchi)dir.Ибн Ишоқ (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: Одамлардан ушр (ўндан бир) оладиган киши, яъни «соҳибул-макс» (бож йиғувчи)дир.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ الْعَرَايَا أَنْ يَهَبَ الرَّجُلُ، لِلرَّجُلِ النَّخَلاَتِ فَيَشُقَّ عَلَيْهِ أَنْ يَقُومَ عَلَيْهَا فَيَبِيعَهَا بِمِثْلِ خَرْصِهَا ‏.‏

Ibn Ishoq (rahimahulloh) aytdi: Aroyo — bir kishining boshqa bir kishiga bir necha xurmo daraxtini hadya qilishi, soʻng (egasiga) ularni parvarish qilib turish ogʻir kelib, uni (qarz oluvchi) taxminiy oʻlchovi miqdoricha (quruq xurmoga) sotishidir.Ибн Ишоқ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ароё — бир кишининг бошқа бир кишига бир неча хурмо дарахтини ҳадя қилиши, сўнг (эгасига) уларни парвариш қилиб туриш оғир келиб, уни (қарз олувчи) тахминий ўлчови миқдорича (қуруқ хурмога) сотишидир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ رَأَيْتُ عَلَى الصَّلْتِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَوْفَلِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ خَاتَمًا فِي خِنْصَرِهِ الْيُمْنَى فَقُلْتُ مَا هَذَا قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَلْبَسُ خَاتَمَهُ هَكَذَا وَجَعَلَ فَصَّهُ عَلَى ظَهْرِهَا ‏.‏ قَالَ وَلاَ يَخَالُ ابْنَ عَبَّاسٍ إِلاَّ قَدْ كَانَ يَذْكُرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَلْبَسُ خَاتَمَهُ كَذَلِكَ ‏.‏

Muhammad ibn Ishoq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Solt ibn Abdulloh ibn Navfal ibn Abdulmuttalibning oʻng qoʻlining jimjilogʻida uzuk koʻrdim va: «Bu nima?» — dedim. U: «Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning uzugini mana shunday taqib yurganlarini koʻrgan edim», — dedi va uning koʻzini (kaftining) orqa tomoniga qaratdi. (Roviy) dedi: «Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺ uzuklarini ana shunday taqib yurganlarini zikr qilar edilar, deb oʻylayman».Муҳаммад ибн Ишоқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Солт ибн Абдуллоҳ ибн Навфал ибн Абдулмутталибнинг ўнг қўлининг жимжилоғида узук кўрдим ва: «Бу нима?» — дедим. У: «Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг узугини мана шундай тақиб юрганларини кўрган эдим», — деди ва унинг кўзини (кафтининг) орқа томонига қаратди. (Ровий) деди: «Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺ узукларини ана шундай тақиб юрганларини зикр қилар эдилар, деб ўйлайман».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ زَادَ ‏"‏ خُذْ عَنَّا مَالَكَ لاَ حَاجَةَ لَنَا بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Yuqoridagi hadis Ibn Ishoq orqali oʻz isnodi va shu maʼnoda rivoyat qilingan, unda quyidagi ziyoda bor: «Molingni bizdan ol, bizning unga hojatimiz yoʻq».Юқоридаги ҳадис Ибн Ишоқ орқали ўз исноди ва шу маънода ривоят қилинган, унда қуйидаги зиёда бор: «Молингни биздан ол, бизнинг унга ҳожатимиз йўқ».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ‏:‏ كَانَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، رَجُلا مَرْبُوعًا، بَعِيدَ مَا بَيْنَ الْمَنْكِبَيْنِ، عَظِيمَ الْجُمَّةِ إِلَى شَحْمَةِ أُذُنَيْهِ الْيُسْرَى، عَلَيْهِ حُلَّةٌ حَمْرَاءُ، مَا رَأَيْتُ شَيْئًا قَطُّ أَحْسَنَ مِنْهُ‏.‏

al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻrta boʻyli, ikki yelkalari orasi keng, sochlari quloqlari yumshogʻigacha yetadigan quyuq sochli kishi edilar. Egnilarida qizil hulla (kiyim) bor edi. Men hech qachon u zotdan koʻra goʻzalroq biror narsani koʻrmaganman.ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўрта бўйли, икки елкалари ораси кенг, сочлари қулоқлари юмшоғигача етадиган қуюқ сочли киши эдилар. Эгниларида қизил ҳулла (кийим) бор эди. Мен ҳеч қачон у зотдан кўра гўзалроқ бирор нарсани кўрмаганман.