حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ بِلاَلاً يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ، فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُنَادِيَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ". ثُمَّ قَالَ وَكَانَ رَجُلاً أَعْمَى لاَ يُنَادِي حَتَّى يُقَالَ لَهُ أَصْبَحْتَ أَصْبَحْتَ.
Solim ibn Abdulloh (otasidan) rivoyat qiladi: Otam aytdiki, Rasululloh ﷺ: «Bilol kechasi azon aytadi; shuning uchun Ibn Ummu Maktum azon aytguncha yeb-ichaveringlar (saharlik qilinglar)», — dedilar. Solim qoʻshimcha qildi: «U (Ibn Ummu Maktum) koʻr kishi edi; unga tong otdi deyilmaguncha azon aytmas edi».Солим ибн Абдуллоҳ (отасидан) ривоят қилади: Отам айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Билол кечаси азон айтади; шунинг учун Ибн Умму Мактум азон айтгунча еб-ичаверинглар (саҳарлик қилинглар)», — дедилар. Солим қўшимча қилди: «У (Ибн Умму Мактум) кўр киши эди; унга тонг отди дейилмагунча азон айтмас эди».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ، وَإِذَا كَبَّرَ لِلرُّكُوعِ، وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَهُمَا كَذَلِكَ أَيْضًا وَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ". وَكَانَ لاَ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السُّجُودِ.
Solim ibn Abdulloh (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Rasululloh ﷺ namozni boshlayotganda va rukuʼ uchun takbir aytganda ikki qoʻllarini yelkalari barobarigacha koʻtarar edilar. Rukuʼdan boshini koʻtarganda ham shunday qilar va: ‹Samiʼalloohu liman hamidah, Robbana va lakal-hamd›, — der edilar. Sajdalarda esa buni (qoʻl koʻtarishni) qilmas edilar».Солим ибн Абдуллоҳ (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Расулуллоҳ ﷺ намозни бошлаётганда ва рукуъ учун такбир айтганда икки қўлларини елкалари баробаригача кўтарар эдилар. Рукуъдан бошини кўтарганда ҳам шундай қилар ва: ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ, Роббана ва лакал-ҳамд›, — дер эдилар. Саждаларда эса буни (қўл кўтаришни) қилмас эдилар».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. " إِذَا اسْتَأْذَنَتِ امْرَأَةُ أَحَدِكُمْ فَلاَ يَمْنَعْهَا ".
Solim ibn Abdulloh (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Paygʻambar ﷺ: ‹Agar biringizning xotini (masjidga borishga) izn soʻrasa, uni taqiqlamanglar›, — dedilar».Солим ибн Абдуллоҳ (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Пайғамбар ﷺ: ‹Агар бирингизнинг хотини (масжидга боришга) изн сўраса, уни тақиқламанглар›, — дедилар».
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُسَبِّحُ عَلَى ظَهْرِ رَاحِلَتِهِ حَيْثُ كَانَ وَجْهُهُ، يُومِئُ بِرَأْسِهِ، وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَفْعَلُهُ.
Solim ibn Abdulloh (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar: «Rasululloh ﷺ ulovining ustida — har qanday tomonga yuzlanib, imo bilan — nafl namoz oʻqir edilar», — dedi. Ibn Umar ham shunday qilar edi.Солим ибн Абдуллоҳ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар: «Расулуллоҳ ﷺ уловининг устида — ҳар қандай томонга юзланиб, имо билан — нафл намоз ўқир эдилар», — деди. Ибн Умар ҳам шундай қилар эди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، سَمِعْتُ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ. وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ، يَقُولُ مَا أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ عِنْدِ الْمَسْجِدِ يَعْنِي مَسْجِدَ ذِي الْحُلَيْفَةِ.
Solim ibn Abdulloh (otasidan) rivoyat qiladi: Men otamning shunday deganini eshitdim: «Rasululloh ﷺ ehromni faqat masjidda — yaʼni Zulhulayfa masjidida — bogʻlar edilar».Солим ибн Абдуллоҳ (отасидан) ривоят қилади: Мен отамнинг шундай деганини эшитдим: «Расулуллоҳ ﷺ эҳромни фақат масжидда — яъни Зулҳулайфа масжидида — боғлар эдилар».
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يَرْمِي الْجَمْرَةَ الدُّنْيَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ، ثُمَّ يُكَبِّرُ عَلَى إِثْرِ كُلِّ حَصَاةٍ، ثُمَّ يَتَقَدَّمُ فَيُسْهِلُ، فَيَقُومُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ قِيَامًا طَوِيلاً، فَيَدْعُو وَيَرْفَعُ يَدَيْهِ، ثُمَّ يَرْمِي الْجَمْرَةَ الْوُسْطَى كَذَلِكَ، فَيَأْخُذُ ذَاتَ الشِّمَالِ فَيُسْهِلُ، وَيَقُومُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ قِيَامًا طَوِيلاً، فَيَدْعُو وَيَرْفَعُ يَدَيْهِ، ثُمَّ يَرْمِي الْجَمْرَةَ ذَاتَ الْعَقَبَةِ مِنْ بَطْنِ الْوَادِي، وَلاَ يَقِفُ عِنْدَهَا، وَيَقُولُ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ.
Solim ibn Abdulloh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar Jamratud-Dunyoga yetti mayda tosh bilan ramy qilar va har bir tosh otganda takbir aytar edi. Soʻng u — tekis joyga yetguncha — oldinga yurar va u yerda Qiblaga yuzlanib, qoʻllarini koʻtargan holda uzoq vaqt turar (duo qilar) edi. Soʻng u Jamratul-Vustoga ham shunday ramy qilar va chap tomonga — tekis joyga — borib, Qiblaga yuzlanib, qoʻllarini koʻtargan holda uzoq vaqt duo qilar edi. Soʻng u Jamratul-Aqabaga vodiyning oʻrtasidan ramy qilar, lekin uning yonida turmas edi. Ibn Umar: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday qilganlarini koʻrdim», — der edi.Солим ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар Жамратуд-Дунёга етти майда тош билан рамй қилар ва ҳар бир тош отганда такбир айтар эди. Сўнг у — текис жойга етгунча — олдинга юрар ва у ерда Қиблага юзланиб, қўлларини кўтарган ҳолда узоқ вақт турар (дуо қилар) эди. Сўнг у Жамратул-Вустога ҳам шундай рамй қилар ва чап томонга — текис жойга — бориб, Қиблага юзланиб, қўлларини кўтарган ҳолда узоқ вақт дуо қилар эди. Сўнг у Жамратул-Ақабага водийнинг ўртасидан рамй қилар, лекин унинг ёнида турмас эди. Ибн Умар: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай қилганларини кўрдим», — дер эди.
وَعَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، سَمِعْتُ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو عَلَى صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ وَسُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو وَالْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ فَنَزَلَتْ [quran sura="3" aya_start="128" aya_end="128"]{لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ} إِلَى قَوْلِهِ [quran sura="3" aya_start="128" aya_end="128"]{فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ}.
Hanzala ibn Abu Sufyondan (rivoyat): Men Solim ibn Abdullohning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ Safvon ibn Umayya, Suhayl ibn Amr va Horis ibn Hishomga (qarshi) duo qilardilar. Shunda: «(Bu ishda) senga hech qanday ixtiyor yoʻq...» — «...chunki ular zolimlardir» (Oli Imron surasi, 128) (degan) soʻzigacha (oyat) nozil boʻldi.Ҳанзала ибн Абу Суфёндан (ривоят): Мен Солим ибн Абдуллоҳнинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ Сафвон ибн Умайя, Суҳайл ибн Амр ва Ҳорис ибн Ҳишомга (қарши) дуо қилардилар. Шунда: «(Бу ишда) сенга ҳеч қандай ихтиёр йўқ...» — «...чунки улар золимлардир» (Оли Имрон сураси, 128) (деган) сўзигача (оят) нозил бўлди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّمَا بَقَاؤُكُمْ فِيمَا سَلَفَ قَبْلَكُمْ مِنَ الأُمَمِ كَمَا بَيْنَ صَلاَةِ الْعَصْرِ إِلَى غُرُوبِ الشَّمْسِ، أُوتِيَ أَهْلُ التَّوْرَاةِ التَّوْرَاةَ فَعَمِلُوا حَتَّى إِذَا انْتَصَفَ النَّهَارُ عَجَزُوا، فَأُعْطُوا قِيرَاطًا قِيرَاطًا، ثُمَّ أُوتِيَ أَهْلُ الإِنْجِيلِ الإِنْجِيلَ فَعَمِلُوا إِلَى صَلاَةِ الْعَصْرِ، ثُمَّ عَجَزُوا، فَأُعْطُوا قِيرَاطًا قِيرَاطًا، ثُمَّ أُوتِينَا الْقُرْآنَ فَعَمِلْنَا إِلَى غُرُوبِ الشَّمْسِ، فَأُعْطِينَا قِيرَاطَيْنِ قِيرَاطَيْنِ، فَقَالَ أَهْلُ الْكِتَابَيْنِ أَىْ رَبَّنَا أَعْطَيْتَ هَؤُلاَءِ قِيرَاطَيْنِ قِيرَاطَيْنِ، وَأَعْطَيْتَنَا قِيرَاطًا قِيرَاطًا، وَنَحْنُ كُنَّا أَكْثَرَ عَمَلاً، قَالَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَلْ ظَلَمْتُكُمْ مِنْ أَجْرِكُمْ مِنْ شَىْءٍ قَالُوا لاَ، قَالَ فَهْوَ فَضْلِي أُوتِيهِ مَنْ أَشَاءُ ".
Solim ibn Abdulloh (otasi Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Sizning (yashashingiz) muddati oldingi ummatlarga nisbatan — xuddi asr namozi bilan quyosh botishi orasidagi vaqtdek(dir). Tavrot ahliga Tavrot berildi, ular unga (amal qilib) peshingacha ishladi, soʻng charchadi va ularga bittadan qirot (oltin) berildi. Soʻng Injil ahliga Injil berildi, ular unga (amal qilib) asrgacha ishladi, soʻng charchadi va ularga bittadan qirot berildi. Soʻng bizga Qurʼon berildi, biz unga (amal qilib) quyosh botishigacha ishladik va bizga ikkitadan qirot berildi. Shunda har ikki kitob ahli: Ey Robbimiz, Sen ularga ikki qirot, bizga bir qirot berding — holbuki biz ulardan koʻproq ishladik, dedi. Alloh: Men sizning haqqingizdan biror narsani kamaytirdimmi? — dedi. Ular: Yoʻq, dedi. Alloh: Bu — Mening fazlim; uni xohlaganimga beraman, dedi›».Солим ибн Абдуллоҳ (отаси Ибн Умардан) ривоят қилади: Отам деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Сизнинг (яшашингиз) муддати олдинги умматларга нисбатан — худди аср намози билан қуёш ботиши орасидаги вақтдек(дир). Таврот аҳлига Таврот берилди, улар унга (амал қилиб) пешингача ишлади, сўнг чарчади ва уларга биттадан қирот (олтин) берилди. Сўнг Инжил аҳлига Инжил берилди, улар унга (амал қилиб) асргача ишлади, сўнг чарчади ва уларга биттадан қирот берилди. Сўнг бизга Қуръон берилди, биз унга (амал қилиб) қуёш ботишигача ишладик ва бизга иккитадан қирот берилди. Шунда ҳар икки китоб аҳли: Эй Роббимиз, Сен уларга икки қирот, бизга бир қирот бердинг — ҳолбуки биз улардан кўпроқ ишладик, деди. Аллоҳ: Мен сизнинг ҳаққингиздан бирор нарсани камайтирдимми? — деди. Улар: Йўқ, деди. Аллоҳ: Бу — Менинг фазлим; уни хоҳлаганимга бераман, деди›».
وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعْطِي عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه - الْعَطَاءَ فَيَقُولُ لَهُ عُمَرُ أَعْطِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفْقَرَ إِلَيْهِ مِنِّي . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُذْهُ فَتَمَوَّلْهُ أَوْ تَصَدَّقْ بِهِ وَمَا جَاءَكَ مِنْ هَذَا الْمَالِ وَأَنْتَ غَيْرُ مُشْرِفٍ وَلاَ سَائِلٍ فَخُذْهُ وَمَا لاَ فَلاَ تُتْبِعْهُ نَفْسَكَ " . قَالَ سَالِمٌ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يَسْأَلُ أَحَدًا شَيْئًا وَلاَ يَرُدُّ شَيْئًا أُعْطِيَهُ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Umarga ato (inʼom) berar edilar, Umar esa u zotga: «Yo Rasululloh! Buni mendan koʻra muhtojroq kishiga bering», der edi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Uni ol-da, oʻzingga mol qil yoki uni sadaqa qil. Bu moldan senga oʻzing koʻz tikmagan va tilamagan holda kelganini ol; (bunday) boʻlmaganini esa koʻngling ortidan quvma», dedilar. Solim dedi: Ana shu sababdan Ibn Umar hech kimdan biror narsa soʻramas va oʻziga berilgan biror narsani ham qaytarmas edi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умарга ато (инъом) берар эдилар, Умар эса у зотга: «Ё Расулуллоҳ! Буни мендан кўра муҳтожроқ кишига беринг», дер эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Уни ол-да, ўзингга мол қил ёки уни садақа қил. Бу молдан сенга ўзинг кўз тикмаган ва тиламаган ҳолда келганини ол; (бундай) бўлмаганини эса кўнглинг ортидан қувма», дедилар. Солим деди: Ана шу сабабдан Ибн Умар ҳеч кимдан бирор нарса сўрамас ва ўзига берилган бирор нарсани ҳам қайтармас эди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ، بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ، - رضى الله عنه - يَقُولُ بَيْدَاؤُكُمْ هَذِهِ الَّتِي تَكْذِبُونَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا مَا أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ عِنْدِ الْمَسْجِدِ يَعْنِي ذَا الْحُلَيْفَةِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Sizlar Rasululloh ﷺ haqida yolgʻon gapiradigan mana shu Baydoʻngiz (degan joydan emas), Rasululloh ﷺ faqat masjid yonidan — yaʼni Zul-Hulayfadan — ehrom bogʻlab talbiya aytganlar», — der edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Сизлар Расулуллоҳ ﷺ ҳақида ёлғон гапирадиган мана шу Байдўнгиз (деган жойдан эмас), Расулуллоҳ ﷺ фақат масжид ёнидан — яъни Зул-Ҳулайфадан — эҳром боғлаб талбия айтганлар», — дер эди.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ كَانَ يُقَدِّمُ ضَعَفَةَ أَهْلِهِ فَيَقِفُونَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ بِالْمُزْدَلِفَةِ بِاللَّيْلِ فَيَذْكُرُونَ اللَّهَ مَا بَدَا لَهُمْ ثُمَّ يَدْفَعُونَ قَبْلَ أَنْ يَقِفَ الإِمَامُ وَقَبْلَ أَنْ يَدْفَعَ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقْدَمُ مِنًى لِصَلاَةِ الْفَجْرِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقْدَمُ بَعْدَ ذَلِكَ فَإِذَا قَدِمُوا رَمَوُا الْجَمْرَةَ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَقُولُ أَرْخَصَ فِي أُولَئِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar oʻz ahlining zaiflarini (oldin) joʻnatar, ular kechasi Muzdalifada Mashʼarul-Harom yonida turib, oʻzlariga maʼqul boʻlguncha Allohni zikr qilar, soʻng imom turishidan va qaytishidan oldin (Minoga) joʻnar edilar. Ulardan baʼzilari Minoga subh namozi uchun yetib borar, baʼzilari esa undan keyin yetib borar edi; yetib borgach, jamraga tosh otar edilar. Ibn Umar: «Rasululloh ﷺ ularga (shunday qilishga) ruxsat berganlar», der edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар ўз аҳлининг заифларини (олдин) жўнатар, улар кечаси Муздалифада Машъарул-Ҳаром ёнида туриб, ўзларига маъқул бўлгунча Аллоҳни зикр қилар, сўнг имом туришидан ва қайтишидан олдин (Минога) жўнар эдилар. Улардан баъзилари Минога субҳ намози учун етиб борар, баъзилари эса ундан кейин етиб борар эди; етиб боргач, жамрага тош отар эдилар. Ибн Умар: «Расулуллоҳ ﷺ уларга (шундай қилишга) рухсат берганлар», дер эди.
وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْكَعْبَةَ هُوَ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَبِلاَلٌ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ وَلَمْ يَدْخُلْهَا مَعَهُمْ أَحَدٌ ثُمَّ أُغْلِقَتْ عَلَيْهِمْ . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَأَخْبَرَنِي بِلاَلٌ أَوْ عُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي جَوْفِ الْكَعْبَةِ بَيْنَ الْعَمُودَيْنِ الْيَمَانِيَيْنِ.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni Kaʼbaga kirayotganlarini koʻrdim, u zot, Usoma ibn Zayd, Bilol va Usmon ibn Talha (birga edi), ular bilan birga boshqa hech kim kirmadi, soʻng (eshik) ularning ustidan yopildi. Abdulloh ibn Umar dedi: Menga Bilol yo Usmon ibn Talha xabar berdiki, Rasululloh ﷺ Kaʼbaning ichida, ikki yamaniy ustun orasida namoz oʻqidilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни Каъбага кираётганларини кўрдим, у зот, Усома ибн Зайд, Билол ва Усмон ибн Талҳа (бирга эди), улар билан бирга бошқа ҳеч ким кирмади, сўнг (эшик) уларнинг устидан ёпилди. Абдуллоҳ ибн Умар деди: Менга Билол ё Усмон ибн Талҳа хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ Каъбанинг ичида, икки яманий устун орасида намоз ўқидилар.
وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ أَبَاهُ، قَالَ قَدْ رَأَيْتُ النَّاسَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا ابْتَاعُوا الطَّعَامَ جِزَافًا يُضْرَبُونَ فِي أَنْ يَبِيعُوهُ فِي مَكَانِهِمْ وَذَلِكَ حَتَّى يُئْوُوهُ إِلَى رِحَالِهِمْ . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَحَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّ أَبَاهُ كَانَ يَشْتَرِي الطَّعَامَ جِزَافًا فَيَحْمِلُهُ إِلَى أَهْلِهِ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ zamonida odamlarni koʻrar edim — taomni chama (oʻlchovsiz) sotib olganlarida, uni oʻz manzillariga (uylariga) yetkazib olmasdan turib oʻsha joyda sotsalar, urilar edilar».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ замонида одамларни кўрар эдим — таомни чама (ўлчовсиз) сотиб олганларида, уни ўз манзилларига (уйларига) етказиб олмасдан туриб ўша жойда сотсалар, урилар эдилар».
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكْرِي أَرَضِيهِ حَتَّى بَلَغَهُ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ الأَنْصَارِيَّ كَانَ يَنْهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَلَقِيَهُ عَبْدُ اللَّهِ فَقَالَ يَا ابْنَ خَدِيجٍ مَاذَا تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي كِرَاءِ الأَرْضِ قَالَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ لِعَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ عَمَّىَّ - وَكَانَا قَدْ شَهِدَا بَدْرًا - يُحَدِّثَانِ أَهْلَ الدَّارِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الأَرْضَ تُكْرَى ثُمَّ خَشِيَ عَبْدُ اللَّهِ أَنْ يَكُونَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْدَثَ فِي ذَلِكَ شَيْئًا لَمْ يَكُنْ عَلِمَهُ فَتَرَكَ كِرَاءَ الأَرْضِ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar oʻz yerlarini ijaraga berar edi, toki unga Rofiʼ ibn Xadij al-Ansoriy yerni ijaraga berishdan qaytarayotgani haqidagi (xabar) yetib keldi. Shunda Abdulloh uni uchratib: «Ey Ibn Xadij! Yerni ijaraga berish haqida Rasululloh ﷺ dan nima rivoyat qilyapsan?» dedi. Rofiʼ ibn Xadij Abdullohga: «Ikki amakimdan eshitdim — ular Badr (jangi)da qatnashgan edilar — ular uy ahliga: Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar, deb hadis aytishardi», dedi. Abdulloh: «Men Rasululloh ﷺ zamonida yer ijaraga berilishini bilar edim», dedi. Soʻng Abdulloh Rasululloh ﷺ bu haqda oʻzi bilmagan biror yangi narsa (hukm) keltirgan boʻlishidan qoʻrqib, yerni ijaraga berishni tark etdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар ўз ерларини ижарага берар эди, токи унга Рофиъ ибн Хадиж ал-Ансорий ерни ижарага беришдан қайтараётгани ҳақидаги (хабар) етиб келди. Шунда Абдуллоҳ уни учратиб: «Эй Ибн Хадиж! Ерни ижарага бериш ҳақида Расулуллоҳ ﷺ дан нима ривоят қиляпсан?» деди. Рофиъ ибн Хадиж Абдуллоҳга: «Икки амакимдан эшитдим — улар Бадр (жанги)да қатнашган эдилар — улар уй аҳлига: Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар, деб ҳадис айтишарди», деди. Абдуллоҳ: «Мен Расулуллоҳ ﷺ замонида ер ижарага берилишини билар эдим», деди. Сўнг Абдуллоҳ Расулуллоҳ ﷺ бу ҳақда ўзи билмаган бирор янги нарса (ҳукм) келтирган бўлишидан қўрқиб, ерни ижарага беришни тарк этди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، حُجْرٍ قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرُونَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ - عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ، اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ مَاشِيَةٍ أَوْ كَلْبَ صَيْدٍ نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ " أَوْ كَلْبَ حَرْثٍ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim chorva iti yoki ov itidan boshqa itni saqlasa, uning amalidan har kuni bir qirot kamayadi», dedilar. Abdulloh dedi: Abu Hurayra esa: «yoki ekin iti», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким чорва ити ёки ов итидан бошқа итни сақласа, унинг амалидан ҳар куни бир қирот камаяди», дедилар. Абдуллоҳ деди: Абу Ҳурайра эса: «ёки экин ити», деди.
حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ، اللَّهِ بْنِ عُمَرَ حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيُّمَا أَهْلِ دَارٍ اتَّخَذُوا كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ مَاشِيَةٍ أَوْ كَلْبَ صَائِدٍ نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِمْ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ" .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir uy egalari chorva iti yoki ov itidan boshqa it saqlasalar, ularning amalidan har kuni ikki qirot kamayadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир уй эгалари чорва ити ёки ов итидан бошқа ит сақласалар, уларнинг амалидан ҳар куни икки қирот камаяди», дедилар.
وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، كِلاَهُمَا عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَعْتَقَ عَبْدًا بَيْنَهُ وَبَيْنَ آخَرَ قُوِّمَ عَلَيْهِ فِي مَالِهِ قِيمَةَ عَدْلٍ لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ ثُمَّ عَتَقَ عَلَيْهِ فِي مَالِهِ إِنْ كَانَ مُوسِرًا " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻzi bilan boshqa birov oʻrtasida (sherik boʻlgan) qulni ozod qilsa, unga (qul) oʻz molidan adolatli baho bilan — kam ham, ortiq ham qilmay — baholanadi. Soʻng, agar boy boʻlsa, (qul) uning molidan (hisobiga) ozod boʻladi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўзи билан бошқа биров ўртасида (шерик бўлган) қулни озод қилса, унга (қул) ўз молидан адолатли баҳо билан — кам ҳам, ортиқ ҳам қилмай — баҳоланади. Сўнг, агар бой бўлса, (қул) унинг молидан (ҳисобига) озод бўлади», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ
سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رُؤْيَا، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ
بْنِ الْخَطَّابِ رضى الله عنهما بِنَحْوِ حَدِيثِهِمْ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning Abu Bakr va Umar ibn al-Xattob haqidagi tushlari haqida ularning hadisiga oʻxshash.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг Абу Бакр ва Умар ибн ал-Хаттоб ҳақидаги тушлари ҳақида уларнинг ҳадисига ўхшаш.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ،
عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ مَا كُنَّا نَدْعُو زَيْدَ بْنَ حَارِثَةَ إِلاَّ زَيْدَ بْنَ مُحَمَّدٍ
حَتَّى نَزَلَ الْقُرْآنُ { ادْعُوهُمْ لآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ} قَالَ الشَّيْخُ أَبُو أَحْمَدَ مُحَمَّدُ
بْنُ عِيسَى أَخْبَرَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ السَّرَّاجُ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُوسُفَ الدُّوَيْرِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا
قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U shunday der edi: Biz Zayd ibn Horisani Zayd ibn Muhammad deb chaqirar edik, toki Qurʼon nozil boʻlguncha: {Ularni otalariga (nisbat berib) chaqiringlar, bu Alloh huzurida adolatliroqdir} (Ahzob 5).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У шундай дер эди: Биз Зайд ибн Ҳорисани Зайд ибн Муҳаммад деб чақирар эдик, токи Қуръон нозил бўлгунча: {Уларни оталарига (нисбат бериб) чақиринглар, бу Аллоҳ ҳузурида адолатлироқдир} (Аҳзоб 5).
وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ
سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَهُوَ مُسْتَقْبِلُ الْمَشْرِقِ
" هَا إِنَّ الْفِتْنَةَ هَا هُنَا هَا إِنَّ الْفِتْنَةَ هَا هُنَا هَا إِنَّ الْفِتْنَةَ هَا هُنَا مِنْ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنُ
الشَّيْطَانِ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mashriqqa yuzlangan holda: «Mana, fitna ana shu yerdadir! Mana, fitna ana shu yerdadir! Mana, fitna ana shu yerda — shayton shoxi koʻtariladigan tomonda!» — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ машриққа юзланган ҳолда: «Мана, фитна ана шу ердадир! Мана, фитна ана шу ердадир! Мана, фитна ана шу ерда — шайтон шохи кўтариладиган томонда!» — дедилар.
وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى صَلاَةَ الْمُسَافِرِ بِمِنًى وَغَيْرِهِ رَكْعَتَيْنِ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ رَكْعَتَيْنِ صَدْرًا مِنْ خِلاَفَتِهِ ثُمَّ أَتَمَّهَا أَرْبَعًا .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Minoda va boshqa joylarda musofir namozini ikki rakaat oʻqidilar. Abu Bakr, Umar va Usmon ham xalifaligining boshlarida ikki rakaat (oʻqirdilar), soʻng (Usmon) uni toʻrt rakaatga toʻldirdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Минода ва бошқа жойларда мусофир намозини икки ракаат ўқидилар. Абу Бакр, Умар ва Усмон ҳам халифалигининг бошларида икки ракаат (ўқирдилар), сўнг (Усмон) уни тўрт ракаатга тўлдирди.
وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسَبِّحُ عَلَى الرَّاحِلَةِ قِبَلَ أَىِّ وَجْهٍ تَوَجَّهَ وَيُوتِرُ عَلَيْهَا غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يُصَلِّي عَلَيْهَا الْمَكْتُوبَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ulov qaysi tomonga yuzlangan boʻlsa, oʻsha tomonga (yuzlanib) nafl namoz oʻqir va uning ustida vitr ham oʻqir edilar, faqat farz namozini uning ustida oʻqimas edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ улов қайси томонга юзланган бўлса, ўша томонга (юзланиб) нафл намоз ўқир ва унинг устида витр ҳам ўқир эдилар, фақат фарз намозини унинг устида ўқимас эдилар.
وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ أَبَاهُ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَعْجَلَهُ السَّيْرُ فِي السَّفَرِ يُؤَخِّرُ صَلاَةَ الْمَغْرِبِ حَتَّى يَجْمَعَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ صَلاَةِ الْعِشَاءِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ni safarda yurishni tezlatmoqchi boʻlganlarida shom namozini xufton namozi bilan jamlaguncha keyinga surayotganlarini koʻrdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ни сафарда юришни тезлатмоқчи бўлганларида шом намозини хуфтон намози билан жамлагунча кейинга сураётганларини кўрдим.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَبَكْرٍ الْكُوفِيِّ، وَزِيَادٍ، وَسُفْيَانَ، كُلُّهُمْ يَذْكُرُ أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنَ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ يَمْشُونَ أَمَامَ الْجَنَازَةِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺni, Abu Bakr va Umarni janoza oldida yurib ketayotganlarini koʻrdim», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺни, Абу Бакр ва Умарни жаноза олдида юриб кетаётганларини кўрдим», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَثِيرًا مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْلِفُ بِهَذِهِ الْيَمِينِ " لاَ وَمُقَلِّبِ الْقُلُوبِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ koʻp marta shu qasam bilan qasam ichar edilar: «Yoʻq, qalblarni aylantiruvchi (Alloh)ga qasamki!» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кўп марта шу қасам билан қасам ичар эдилар: «Йўқ, қалбларни айлантирувчи (Аллоҳ)га қасамки!» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قِيلَ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ لَوِ اسْتَخْلَفْتَ قَالَ إِنْ أَسْتَخْلِفْ فَقَدِ اسْتَخْلَفَ أَبُو بَكْرٍ وَإِنْ لَمْ أَسْتَخْلِفْ لَمْ يَسْتَخْلِفْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattobga: «Oʻrningizga xalifa tayinlasangiz (qanday boʻlardi)?» deyildi. U: «Agar xalifa tayinlasam, Abu Bakr ham xalifa tayinlagan edi. Agar xalifa tayinlamasam, Rasululloh ﷺ ham (oʻrniga) xalifa tayinlamagan edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisda uzun bir qissa bor. Bu sahih hadisdir, Ibn Umardan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттобга: «Ўрнингизга халифа тайинласангиз (қандай бўларди)?» дейилди. У: «Агар халифа тайинласам, Абу Бакр ҳам халифа тайинлаган эди. Агар халифа тайинламасам, Расулуллоҳ ﷺ ҳам (ўрнига) халифа тайинламаган эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисда узун бир қисса бор. Бу саҳиҳ ҳадисдир, Ибн Умардан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رُؤْيَا النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ قَالَ " رَأَيْتُ النَّاسَ اجْتَمَعُوا فَنَزَعَ أَبُو بَكْرٍ ذَنُوبًا أَوْ ذَنُوبَيْنِ فِيهِ ضَعْفٌ وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ ثُمَّ قَامَ عُمَرُ فَنَزَعَ فَاسْتَحَالَتْ غَرْبًا فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا يَفْرِي فَرِيَّهُ حَتَّى ضَرَبَ النَّاسُ بِعَطَنٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ .
Solim ibn Abdulloh Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺ, Abu Bakr va Umar haqidagi tush xususida rivoyat qiladi. U zot: «Men odamlarni toʻplangan holda koʻrdim. Abu Bakr bir yoki ikki dalv (suv) tortdi, unda (tortishida) bir oz zaiflik bor edi, Alloh uni magʻfirat qilsin. Soʻng Umar turib (suv) tortdi, u (dalv) juda katta dalvga aylandi. Men hech bir mohir kishini uningchalik (kuch bilan) ish qilayotganini koʻrmaganman, nihoyat odamlar (mollarini sugʻorib) tuyalarini choʻktiradigan joyga yetdilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Bu Ibn Umarning hadisidan sahih gʻarib hadisdir.Солим ибн Абдуллоҳ Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺ, Абу Бакр ва Умар ҳақидаги туш хусусида ривоят қилади. У зот: «Мен одамларни тўпланган ҳолда кўрдим. Абу Бакр бир ёки икки далв (сув) тортди, унда (тортишида) бир оз заифлик бор эди, Аллоҳ уни мағфират қилсин. Сўнг Умар туриб (сув) тортди, у (далв) жуда катта далвга айланди. Мен ҳеч бир моҳир кишини унингчалик (куч билан) иш қилаётганини кўрмаганман, ниҳоят одамлар (молларини суғориб) туяларини чўктирадиган жойга етдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу Ибн Умарнинг ҳадисидан саҳиҳ ғариб ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رُؤْيَا النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم قَالَ " رَأَيْتُ امْرَأَةً سَوْدَاءَ ثَائِرَةَ الرَّأْسِ خَرَجَتْ مِنَ الْمَدِينَةِ حَتَّى قَامَتْ بِمَهْيَعَةَ وَهِيَ الْجُحْفَةُ وَأَوَّلْتُهَا وَبَاءَ الْمَدِينَةِ يُنْقَلُ إِلَى الْجُحْفَةِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Solim ibn Abdulloh otasi (roziyallohu anhumo)dan Paygʻambar ﷺning tushlari haqida rivoyat qiladi. U zot: «Men sochi toʻzgʻigan qora bir ayolni Madinadan chiqib ketayotganini koʻrdim, u Mahyaada — yaʼni Juhfada toʻxtadi. Men buni Madinaning vaboi Juhfaga koʻchirilishiga taʼbir qildim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Солим ибн Абдуллоҳ отаси (розияллоҳу анҳумо)дан Пайғамбар ﷺнинг тушлари ҳақида ривоят қилади. У зот: «Мен сочи тўзғиган қора бир аёлни Мадинадан чиқиб кетаётганини кўрдим, у Маҳяада — яъни Жуҳфада тўхтади. Мен буни Мадинанинг вабои Жуҳфага кўчирилишига таъбир қилдим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَابُ أُمَّتِي الَّذِي يَدْخُلُونَ مِنْهُ الْجَنَّةَ عَرْضُهُ مَسِيرَةُ الرَّاكِبِ الْجَوَادَ ثَلاَثًا ثُمَّ إِنَّهُمْ لَيُضْغَطُونَ عَلَيْهِ حَتَّى تَكَادُ مَنَاكِبُهُمْ تَزُولُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . قَالَ سَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَلَمْ يَعْرِفْهُ وَقَالَ لِخَالِدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ مَنَاكِيرُ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening ummatim jannatga kiradigan eshikning kengligi yaxshi ot mingan chavandozning uch (kunlik) yoʻliga teng. Shunday boʻlsa-da, ular u eshikda elkalari deyarli chiqib ketgudek bir-birlariga siqib qoʻyiladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. (Rovi) aytdi: Men Muhammaddan bu hadis haqida soʻradim, u uni tanimadi va: «Xolid ibn Abu Bakrda Solim ibn Abdullohdan (qilingan) munkar (rivoyat)lar bor», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг умматим жаннатга кирадиган эшикнинг кенглиги яхши от минган чавандознинг уч (кунлик) йўлига тенг. Шундай бўлса-да, улар у эшикда элкалари деярли чиқиб кетгудек бир-бирларига сиқиб қўйиладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. (Рови) айтди: Мен Муҳаммаддан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у уни танимади ва: «Холид ибн Абу Бакрда Солим ибн Абдуллоҳдан (қилинган) мункар (ривоят)лар бор», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ رَجُلاً، مِنْ أَهْلِ الشَّامِ وَهُوَ يَسْأَلُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ عَنِ التَّمَتُّعِ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ هِيَ حَلاَلٌ . فَقَالَ الشَّامِيُّ إِنَّ أَبَاكَ قَدْ نَهَى عَنْهَا . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ أَبِي نَهَى عَنْهَا وَصَنَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَأَمْرَ أَبِي نَتَّبِعُ أَمْ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ الرَّجُلُ بَلْ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ لَقَدْ صَنَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ وَجَابِرٍ وَسَعْدٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَابْنِ عُمَرَ . وَقَدِ اخْتَارَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمُ التَّمَتُّعَ بِالْعُمْرَةِ . وَالتَّمَتُّعُ أَنْ يَدْخُلَ الرَّجُلُ بِعُمْرَةٍ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ ثُمَّ يُقِيمَ حَتَّى يَحُجَّ فَهُوَ مُتَمَتِّعٌ وَعَلَيْهِ دَمٌ مَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ صَامَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةً إِذَا رَجَعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيُسْتَحَبُّ لِلْمُتَمَتِّعِ إِذَا صَامَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ أَنْ يَصُومَ فِي الْعَشْرِ وَيَكُونَ آخِرُهَا يَوْمَ عَرَفَةَ فَإِنْ لَمْ يَصُمْ فِي الْعَشْرِ صَامَ أَيَّامَ التَّشْرِيقِ فِي قَوْلِ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمُ ابْنُ عُمَرَ وَعَائِشَةُ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ يَصُومُ أَيَّامَ التَّشْرِيقِ . وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْكُوفَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَهْلُ الْحَدِيثِ يَخْتَارُونَ التَّمَتُّعَ بِالْعُمْرَةِ فِي الْحَجِّ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Solim ibn Abdulloh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Shom ahlidan boʻlgan bir kishining Abdulloh ibn Umardan umradan hajga tamattuʼ qilish haqida soʻrayotganini eshitdi. Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo): «U haloldir», dedi. Shomlik: «Otangiz bundan qaytargan edi-ku», dedi. Abdulloh ibn Umar: «Aytchi, agar otam bundan qaytargan boʻlsa-yu, Rasululloh ﷺ buni qilgan boʻlsalar, biz otamning amriga ergashamizmi yoki Rasululloh ﷺning amrigami?» dedi. Haligi kishi: «Balki Rasululloh ﷺning amrigadir», dedi. U: «Rasululloh ﷺ buni qilganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Ali, Usmon, Jobir, Saʼd, Asmo binti Abu Bakr va Ibn Umardan ham (hadislar bor). Nabiy ﷺning ashoblari va boshqalaridan iborat ilm ahlining bir guruhi umra bilan tamattuʼ qilishni ixtiyor qilganlar. Tamattuʼ shuki, kishi haj oylarida umra qilib (Makkaga) kirib, soʻngra haj qilguncha (oʻsha yerda) qoladi — bu mutamattiʼdir va unga qurbonlikdan oson topilganini soʻyish lozim. Agar topa olmasa, hajda uch kun, ahllariga qaytganida yetti kun roʻza tutadi. Mutamattiʼ uchun hajda uch kun roʻza tutadigan boʻlsa, (zulhijja) oʻninchisining ichida tutib, oxiri Arafa kuni boʻlishi mustahabdir. Agar oʻninchining ichida tuta olmasa, tashriq kunlarida tutadi — bu Nabiy ﷺ ashoblaridan boʻlgan baʼzi ilm ahlining soʻzidir, ular orasida Ibn Umar va Oisha bor, shuni Molik, Shofiiy, Ahmad va Ishoq ham aytadilar. Baʼzilari esa tashriq kunlarida roʻza tutmaydi, dedilar — bu Kufa ahlining soʻzidir. Abu Iso aytdi: Hadis ahli hajda umra bilan tamattuʼ qilishni ixtiyor qiladilar, bu Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Солим ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Шом аҳлидан бўлган бир кишининг Абдуллоҳ ибн Умардан умрадан ҳажга таматтуъ қилиш ҳақида сўраётганини эшитди. Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «У ҳалолдир», деди. Шомлик: «Отангиз бундан қайтарган эди-ку», деди. Абдуллоҳ ибн Умар: «Айтчи, агар отам бундан қайтарган бўлса-ю, Расулуллоҳ ﷺ буни қилган бўлсалар, биз отамнинг амрига эргашамизми ёки Расулуллоҳ ﷺнинг амригами?» деди. Ҳалиги киши: «Балки Расулуллоҳ ﷺнинг амригадир», деди. У: «Расулуллоҳ ﷺ буни қилганлар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Али, Усмон, Жобир, Саъд, Асмо бинти Абу Бакр ва Ибн Умардан ҳам (ҳадислар бор). Набий ﷺнинг ашоблари ва бошқаларидан иборат илм аҳлининг бир гуруҳи умра билан таматтуъ қилишни ихтиёр қилганлар. Таматтуъ шуки, киши ҳаж ойларида умра қилиб (Маккага) кириб, сўнгра ҳаж қилгунча (ўша ерда) қолади — бу мутаматтиъдир ва унга қурбонликдан осон топилганини сўйиш лозим. Агар топа олмаса, ҳажда уч кун, аҳлларига қайтганида етти кун рўза тутади. Мутаматтиъ учун ҳажда уч кун рўза тутадиган бўлса, (зулҳижжа) ўнинчисининг ичида тутиб, охири Арафа куни бўлиши мустаҳабдир. Агар ўнинчининг ичида тута олмаса, ташриқ кунларида тутади — бу Набий ﷺ ашобларидан бўлган баъзи илм аҳлининг сўзидир, улар орасида Ибн Умар ва Оиша бор, шуни Молик, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам айтадилар. Баъзилари эса ташриқ кунларида рўза тутмайди, дедилар — бу Куфа аҳлининг сўзидир. Абу Исо айтди: Ҳадис аҳли ҳажда умра билан таматтуъ қилишни ихтиёр қиладилар, бу Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
أَخْبَرَنِي كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ بَقِيَّةَ، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِبَلَ نَجْدٍ فَوَازَيْنَا الْعَدُوَّ وَصَافَفْنَاهُمْ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِنَا فَقَامَتْ طَائِفَةٌ مِنَّا مَعَهُ وَأَقْبَلَ طَائِفَةٌ عَلَى الْعَدُوِّ فَرَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ مَعَهُ رَكْعَةً وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفُوا فَكَانُوا مَكَانَ أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُصَلُّوا وَجَاءَتِ الطَّائِفَةُ الَّتِي لَمْ تُصَلِّ فَرَكَعَ بِهِمْ رَكْعَةً وَسَجْدَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ كُلُّ رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَرَكَعَ لِنَفْسِهِ رَكْعَةً وَسَجْدَتَيْنِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bilan Najd tomon gʻazotga chiqdim. Dushmanga roʻpara boʻlib, ular bilan saf tortdik. Rasululloh ﷺ turib, bizga namoz oʻqib bera boshladilar. Bizdan bir toifa u zot bilan turdi, bir toifa esa dushmanga qaradi. Rasululloh ﷺ va ular bilan birga boʻlganlar bir rakat ruku va ikki sajda qildilar. Soʻng ular ketib, namoz oʻqimagan anavilarning oʻrniga oʻtdilar. Namoz oʻqimagan toifa keldi, u zot ularga bir rakat ruku va ikki sajda qildirdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ salom berdilar. Shunda musulmonlardan har bir kishi turib, oʻzi uchun bir rakat ruku va ikki sajda qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ билан Нажд томон ғазотга чиқдим. Душманга рўпара бўлиб, улар билан саф тортдик. Расулуллоҳ ﷺ туриб, бизга намоз ўқиб бера бошладилар. Биздан бир тоифа у зот билан турди, бир тоифа эса душманга қаради. Расулуллоҳ ﷺ ва улар билан бирга бўлганлар бир ракат руку ва икки сажда қилдилар. Сўнг улар кетиб, намоз ўқимаган анавиларнинг ўрнига ўтдилар. Намоз ўқимаган тоифа келди, у зот уларга бир ракат руку ва икки сажда қилдирдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ салом бердилар. Шунда мусулмонлардан ҳар бир киши туриб, ўзи учун бир ракат руку ва икки сажда қилди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثَةٌ لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْعَاقُّ لِوَالِدَيْهِ وَالْمَرْأَةُ الْمُتَرَجِّلَةُ وَالدَّيُّوثُ وَثَلاَثَةٌ لاَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ الْعَاقُّ لِوَالِدَيْهِ وَالْمُدْمِنُ عَلَى الْخَمْرِ وَالْمَنَّانُ بِمَا أَعْطَى " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch toifa kishiga Alloh azza va jalla qiyomat kuni nazar solmaydi: ota-onasiga oq boʻlgan kishi, erkaklarga oʻxshab olgan ayol va deyyus. Yana uch toifa kishi jannatga kirmaydi: ota-onasiga oq boʻlgan kishi, xamrga muk tushgan kishi va bergan narsasini minnat qiladigan kishi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч тоифа кишига Аллоҳ азза ва жалла қиёмат куни назар солмайди: ота-онасига оқ бўлган киши, эркакларга ўхшаб олган аёл ва дейюс. Яна уч тоифа киши жаннатга кирмайди: ота-онасига оқ бўлган киши, хамрга мук тушган киши ва берган нарсасини миннат қиладиган киши», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَنْبَأَنَا حُجَيْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ عُمَرَ، تَصَدَّقَ بِفَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَوَجَدَهَا تُبَاعُ بَعْدَ ذَلِكَ فَأَرَادَ أَنْ يَشْتَرِيَهُ ثُمَّ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْمَرَهُ فِي ذَلِكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَعُدْ فِي صَدَقَتِكَ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) bir otni Alloh azza va jalla yoʻlida sadaqa qilgan edi. Soʻng oʻsha otni sotilayotganini koʻrib qoldi va uni sotib olmoqchi boʻldi. Keyin Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, bu haqda ulardan izn soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sadaqangni qaytarib olma», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) бир отни Аллоҳ азза ва жалла йўлида садақа қилган эди. Сўнг ўша отни сотилаётганини кўриб қолди ва уни сотиб олмоқчи бўлди. Кейин Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, бу ҳақда улардан изн сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Садақангни қайтариб олма», дедилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَخْبَرَنِي أَشْهَبُ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، حَدَّثَهُ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَتَبَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ إِلَى الْحَجَّاجِ بْنِ يُوسُفَ يَأْمُرُهُ أَنْ لاَ، يُخَالِفَ ابْنَ عُمَرَ فِي أَمْرِ الْحَجِّ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ عَرَفَةَ جَاءَهُ ابْنُ عُمَرَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ وَأَنَا مَعَهُ فَصَاحَ عِنْدَ سُرَادِقِهِ أَيْنَ هَذَا فَخَرَجَ إِلَيْهِ الْحَجَّاجُ وَعَلَيْهِ مِلْحَفَةٌ مُعَصْفَرَةٌ فَقَالَ لَهُ مَا لَكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ الرَّوَاحَ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ السُّنَّةَ . فَقَالَ لَهُ هَذِهِ السَّاعَةَ فَقَالَ لَهُ نَعَمْ . فَقَالَ أُفِيضُ عَلَىَّ مَاءً ثُمَّ أَخْرُجُ إِلَيْكَ . فَانْتَظَرَهُ حَتَّى خَرَجَ فَسَارَ بَيْنِي وَبَيْنَ أَبِي فَقُلْتُ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ أَنْ تُصِيبَ السُّنَّةَ فَاقْصُرِ الْخُطْبَةَ وَعَجِّلِ الْوُقُوفَ . فَجَعَلَ يَنْظُرُ إِلَى ابْنِ عُمَرَ كَيْمَا يَسْمَعَ ذَلِكَ مِنْهُ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ ابْنُ عُمَرَ قَالَ صَدَقَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Solim ibn Abdulloh aytadi: Abdulmalik ibn Marvon Hajjoj ibn Yusufga hajga oid ishlarda Ibn Umarga xilof qilmaslikni buyurib xat yozdi. Arafa kuni boʻlganida, quyosh ogʻgan paytda Ibn Umar uning oldiga keldi, men ham u bilan birga edim. U Hajjojning chodiri yonida: «Bu kishi qani?» deb ovoz berdi. Hajjoj ustiga safluri boʻyalgan choyshab yopib olgan holda uning oldiga chiqdi va: «Senga nima boʻldi, ey Abu Abdurrahmon?» dedi. U: «Agar sunnatni istasang, joʻnash payti keldi», dedi. Hajjoj: «Shu paytdami?» dedi. U: «Ha», dedi. Hajjoj: «Ustimga suv quyib olay, soʻng oldingga chiqaman», dedi. U kutib turdi, toki Hajjoj chiqdi va men bilan otamning oʻrtasidan yurdi. Men: «Agar sunnatga muvofiq qilishni istasang, xutbani qisqartir va vuqufni tezlashtir», dedim. U buni Ibn Umardan eshitmoqchi boʻlib unga qaray boshladi. Ibn Umar buni koʻrganida: «Rost aytdi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Солим ибн Абдуллоҳ айтади: Абдулмалик ибн Марвон Ҳажжож ибн Юсуфга ҳажга оид ишларда Ибн Умарга хилоф қилмасликни буюриб хат ёзди. Арафа куни бўлганида, қуёш оғган пайтда Ибн Умар унинг олдига келди, мен ҳам у билан бирга эдим. У Ҳажжожнинг чодири ёнида: «Бу киши қани?» деб овоз берди. Ҳажжож устига сафлури бўялган чойшаб ёпиб олган ҳолда унинг олдига чиқди ва: «Сенга нима бўлди, эй Абу Абдурраҳмон?» деди. У: «Агар суннатни истасанг, жўнаш пайти келди», деди. Ҳажжож: «Шу пайтдами?» деди. У: «Ҳа», деди. Ҳажжож: «Устимга сув қуйиб олай, сўнг олдингга чиқаман», деди. У кутиб турди, токи Ҳажжож чиқди ва мен билан отамнинг ўртасидан юрди. Мен: «Агар суннатга мувофиқ қилишни истасанг, хутбани қисқартир ва вуқуфни тезлаштир», дедим. У буни Ибн Умардан эшитмоқчи бўлиб унга қарай бошлади. Ибн Умар буни кўрганида: «Рост айтди», деди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، جَاءَ إِلَى الْحَجَّاجِ بْنِ يُوسُفَ يَوْمَ عَرَفَةَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ وَأَنَا مَعَهُ، فَقَالَ الرَّوَاحَ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ السُّنَّةَ . فَقَالَ هَذِهِ السَّاعَةَ قَالَ نَعَمْ . قَالَ سَالِمٌ فَقُلْتُ لِلْحَجَّاجِ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ أَنْ تُصِيبَ الْيَوْمَ السُّنَّةَ فَاقْصُرِ الْخُطْبَةَ وَعَجِّلِ الصَّلاَةَ . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ صَدَقَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Solim ibn Abdulloh aytadi: Abdulloh ibn Umar Arafa kuni quyosh ogʻgan paytda Hajjoj ibn Yusufning oldiga keldi, men ham u bilan birga edim. U: «Agar sunnatni istasang, joʻnash payti keldi», dedi. Hajjoj: «Shu paytdami?» dedi. U: «Ha», dedi. Solim aytadi: Men Hajjojga: «Agar bugun sunnatga muvofiq qilishni istasang, xutbani qisqartir va namozni tezlashtir», dedim. Shunda Abdulloh ibn Umar: «Rost aytdi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Солим ибн Абдуллоҳ айтади: Абдуллоҳ ибн Умар Арафа куни қуёш оғган пайтда Ҳажжож ибн Юсуфнинг олдига келди, мен ҳам у билан бирга эдим. У: «Агар суннатни истасанг, жўнаш пайти келди», деди. Ҳажжож: «Шу пайтдами?» деди. У: «Ҳа», деди. Солим айтади: Мен Ҳажжожга: «Агар бугун суннатга мувофиқ қилишни истасанг, хутбани қисқартир ва намозни тезлаштир», дедим. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар: «Рост айтди», деди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الْوَزِيرِ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَىْءٌ يُوصَى فِيهِ فَيَبِيتُ ثَلاَثَ لَيَالٍ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ عِنْدَهُ مَكْتُوبَةٌ ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vasiyat qilishga arziydigan biror narsasi boʻlgan musulmon kishining vasiyati yozilgan holda yonida turmasa, uch kecha tunashi durust emas», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Васият қилишга арзийдиган бирор нарсаси бўлган мусулмон кишининг васияти ёзилган ҳолда ёнида турмаса, уч кеча тунаши дуруст эмас», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، عَنْ جُوَيْرِيَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَذَكَرَ، نَحْوَهُ. تَابَعَهُ عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Salim ibn Abdulloh ham shunga oʻxshash hadisni rivoyat qildi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Салим ибн Абдуллоҳ ҳам шунга ўхшаш ҳадисни ривоят қилди.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ أَخْبَرَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكْرِي أَرْضَهُ حَتَّى بَلَغَهُ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ كَانَ يَنْهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَلَقِيَهُ عَبْدُ اللَّهِ فَقَالَ يَا ابْنَ خَدِيجٍ مَاذَا تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي كِرَاءِ الأَرْضِ فَقَالَ رَافِعٌ لِعَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ عَمَّىَّ - وَكَانَا قَدْ شَهِدَا بَدْرًا - يُحَدِّثَانِ أَهْلَ الدَّارِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَلَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الأَرْضَ تُكْرَى ثُمَّ خَشِيَ عَبْدُ اللَّهِ أَنْ يَكُونَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْدَثَ فِي ذَلِكَ شَيْئًا لَمْ يَكُنْ يَعْلَمُهُ فَتَرَكَ كِرَاءَ الأَرْضِ. أَرْسَلَهُ شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ.
Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar yerini ijaraga berib turardi. Rofiʼ ibn Xadij yerni ijaraga berishdan qaytarayotgani unga yetib borgach, Abdulloh uni uchratib: «Ey Ibn Xadij, yerni ijaraga berish haqida Rasululloh ﷺdan nima rivoyat qilyapsan?» dedi. Rofiʼ Abdullohga: «Ikki amakimdan eshitdim — ular Badrda qatnashgan edilar — ular uy ahliga Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytarganlarini soʻzlab berardilar», dedi. Abdulloh: «Men Rasululloh ﷺ zamonlarida yer ijaraga berilishini bilardim», dedi. Soʻng Abdulloh Rasululloh ﷺ bu borada oʻzi bilmagan bir narsani chiqargan boʻlishlaridan xavotir oldi va yerni ijaraga berishni tark etdi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар ерини ижарага бериб турарди. Рофиъ ибн Хадиж ерни ижарага беришдан қайтараётгани унга етиб боргач, Абдуллоҳ уни учратиб: «Эй Ибн Хадиж, ерни ижарага бериш ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан нима ривоят қиляпсан?» деди. Рофиъ Абдуллоҳга: «Икки амакимдан эшитдим — улар Бадрда қатнашган эдилар — улар уй аҳлига Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтарганларини сўзлаб берардилар», деди. Абдуллоҳ: «Мен Расулуллоҳ ﷺ замонларида ер ижарага берилишини билардим», деди. Сўнг Абдуллоҳ Расулуллоҳ ﷺ бу борада ўзи билмаган бир нарсани чиқарган бўлишларидан хавотир олди ва ерни ижарага беришни тарк этди.
أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَافِعًا صَوْتَهُ يَأْمُرُ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ فَكَانَتِ الْكِلاَبُ تُقْتَلُ إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ مَاشِيَةٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ovozlarini koʻtargan holda itlarni oʻldirishga buyurayotganlarini eshitdim. Shundan soʻng ov iti yoki chorva iti bundan mustasno boʻlib, itlar oʻldirilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ овозларини кўтарган ҳолда итларни ўлдиришга буюраётганларини эшитдим. Шундан сўнг ов ити ёки чорва ити бундан мустасно бўлиб, итлар ўлдирилар эди.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ مَاشِيَةٍ أَوْ كَلْبَ صَيْدٍ نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ " أَوْ كَلْبَ حَرْثٍ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim chorva iti yoki ov itidan boshqa it saqlasa, har kuni uning amalidan bir qirot kamayadi», dedilar. Abu Hurayra (roziyallohu anhu): «Yoki ekinzor iti», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким чорва ити ёки ов итидан бошқа ит сақласа, ҳар куни унинг амалидан бир қирот камаяди», дедилар. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу): «Ёки экинзор ити», деди.