Salim ibn Abdulloh ibn Umar

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَبَكْرٍ الْكُوفِيِّ، وَزِيَادٍ، وَسُفْيَانَ، كُلُّهُمْ يَذْكُرُ أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنَ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ يَمْشُونَ أَمَامَ الْجَنَازَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺni, Abu Bakr va Umarni janoza oldida yurib ketayotganlarini koʻrdim», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺни, Абу Бакр ва Умарни жаноза олдида юриб кетаётганларини кўрдим», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَثِيرًا مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْلِفُ بِهَذِهِ الْيَمِينِ ‏"‏ لاَ وَمُقَلِّبِ الْقُلُوبِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ koʻp marta shu qasam bilan qasam ichar edilar: «Yoʻq, qalblarni aylantiruvchi (Alloh)ga qasamki!» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кўп марта шу қасам билан қасам ичар эдилар: «Йўқ, қалбларни айлантирувчи (Аллоҳ)га қасамки!» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قِيلَ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ لَوِ اسْتَخْلَفْتَ قَالَ إِنْ أَسْتَخْلِفْ فَقَدِ اسْتَخْلَفَ أَبُو بَكْرٍ وَإِنْ لَمْ أَسْتَخْلِفْ لَمْ يَسْتَخْلِفْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattobga: «Oʻrningizga xalifa tayinlasangiz (qanday boʻlardi)?» deyildi. U: «Agar xalifa tayinlasam, Abu Bakr ham xalifa tayinlagan edi. Agar xalifa tayinlamasam, Rasululloh ﷺ ham (oʻrniga) xalifa tayinlamagan edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisda uzun bir qissa bor. Bu sahih hadisdir, Ibn Umardan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттобга: «Ўрнингизга халифа тайинласангиз (қандай бўларди)?» дейилди. У: «Агар халифа тайинласам, Абу Бакр ҳам халифа тайинлаган эди. Агар халифа тайинламасам, Расулуллоҳ ﷺ ҳам (ўрнига) халифа тайинламаган эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисда узун бир қисса бор. Бу саҳиҳ ҳадисдир, Ибн Умардан бир неча йўл билан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رُؤْيَا النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ النَّاسَ اجْتَمَعُوا فَنَزَعَ أَبُو بَكْرٍ ذَنُوبًا أَوْ ذَنُوبَيْنِ فِيهِ ضَعْفٌ وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ ثُمَّ قَامَ عُمَرُ فَنَزَعَ فَاسْتَحَالَتْ غَرْبًا فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا يَفْرِي فَرِيَّهُ حَتَّى ضَرَبَ النَّاسُ بِعَطَنٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Solim ibn Abdulloh Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺ, Abu Bakr va Umar haqidagi tush xususida rivoyat qiladi. U zot: «Men odamlarni toʻplangan holda koʻrdim. Abu Bakr bir yoki ikki dalv (suv) tortdi, unda (tortishida) bir oz zaiflik bor edi, Alloh uni magʻfirat qilsin. Soʻng Umar turib (suv) tortdi, u (dalv) juda katta dalvga aylandi. Men hech bir mohir kishini uningchalik (kuch bilan) ish qilayotganini koʻrmaganman, nihoyat odamlar (mollarini sugʻorib) tuyalarini choʻktiradigan joyga yetdilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Bu Ibn Umarning hadisidan sahih gʻarib hadisdir.Солим ибн Абдуллоҳ Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺ, Абу Бакр ва Умар ҳақидаги туш хусусида ривоят қилади. У зот: «Мен одамларни тўпланган ҳолда кўрдим. Абу Бакр бир ёки икки далв (сув) тортди, унда (тортишида) бир оз заифлик бор эди, Аллоҳ уни мағфират қилсин. Сўнг Умар туриб (сув) тортди, у (далв) жуда катта далвга айланди. Мен ҳеч бир моҳир кишини унингчалик (куч билан) иш қилаётганини кўрмаганман, ниҳоят одамлар (молларини суғориб) туяларини чўктирадиган жойга етдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу Ибн Умарнинг ҳадисидан саҳиҳ ғариб ҳадисдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رُؤْيَا النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ امْرَأَةً سَوْدَاءَ ثَائِرَةَ الرَّأْسِ خَرَجَتْ مِنَ الْمَدِينَةِ حَتَّى قَامَتْ بِمَهْيَعَةَ وَهِيَ الْجُحْفَةُ وَأَوَّلْتُهَا وَبَاءَ الْمَدِينَةِ يُنْقَلُ إِلَى الْجُحْفَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Solim ibn Abdulloh otasi (roziyallohu anhumo)dan Paygʻambar ﷺning tushlari haqida rivoyat qiladi. U zot: «Men sochi toʻzgʻigan qora bir ayolni Madinadan chiqib ketayotganini koʻrdim, u Mahyaada — yaʼni Juhfada toʻxtadi. Men buni Madinaning vaboi Juhfaga koʻchirilishiga taʼbir qildim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Солим ибн Абдуллоҳ отаси (розияллоҳу анҳумо)дан Пайғамбар ﷺнинг тушлари ҳақида ривоят қилади. У зот: «Мен сочи тўзғиган қора бир аёлни Мадинадан чиқиб кетаётганини кўрдим, у Маҳяада — яъни Жуҳфада тўхтади. Мен буни Мадинанинг вабои Жуҳфага кўчирилишига таъбир қилдим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَابُ أُمَّتِي الَّذِي يَدْخُلُونَ مِنْهُ الْجَنَّةَ عَرْضُهُ مَسِيرَةُ الرَّاكِبِ الْجَوَادَ ثَلاَثًا ثُمَّ إِنَّهُمْ لَيُضْغَطُونَ عَلَيْهِ حَتَّى تَكَادُ مَنَاكِبُهُمْ تَزُولُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ قَالَ سَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَلَمْ يَعْرِفْهُ وَقَالَ لِخَالِدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ مَنَاكِيرُ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening ummatim jannatga kiradigan eshikning kengligi yaxshi ot mingan chavandozning uch (kunlik) yoʻliga teng. Shunday boʻlsa-da, ular u eshikda elkalari deyarli chiqib ketgudek bir-birlariga siqib qoʻyiladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. (Rovi) aytdi: Men Muhammaddan bu hadis haqida soʻradim, u uni tanimadi va: «Xolid ibn Abu Bakrda Solim ibn Abdullohdan (qilingan) munkar (rivoyat)lar bor», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг умматим жаннатга кирадиган эшикнинг кенглиги яхши от минган чавандознинг уч (кунлик) йўлига тенг. Шундай бўлса-да, улар у эшикда элкалари деярли чиқиб кетгудек бир-бирларига сиқиб қўйиладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. (Рови) айтди: Мен Муҳаммаддан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у уни танимади ва: «Холид ибн Абу Бакрда Солим ибн Абдуллоҳдан (қилинган) мункар (ривоят)лар бор», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ رَجُلاً، مِنْ أَهْلِ الشَّامِ وَهُوَ يَسْأَلُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ عَنِ التَّمَتُّعِ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ هِيَ حَلاَلٌ ‏.‏ فَقَالَ الشَّامِيُّ إِنَّ أَبَاكَ قَدْ نَهَى عَنْهَا ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ أَبِي نَهَى عَنْهَا وَصَنَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَأَمْرَ أَبِي نَتَّبِعُ أَمْ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ الرَّجُلُ بَلْ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ لَقَدْ صَنَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ وَجَابِرٍ وَسَعْدٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَقَدِ اخْتَارَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمُ التَّمَتُّعَ بِالْعُمْرَةِ ‏.‏ وَالتَّمَتُّعُ أَنْ يَدْخُلَ الرَّجُلُ بِعُمْرَةٍ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ ثُمَّ يُقِيمَ حَتَّى يَحُجَّ فَهُوَ مُتَمَتِّعٌ وَعَلَيْهِ دَمٌ مَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ صَامَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةً إِذَا رَجَعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيُسْتَحَبُّ لِلْمُتَمَتِّعِ إِذَا صَامَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ أَنْ يَصُومَ فِي الْعَشْرِ وَيَكُونَ آخِرُهَا يَوْمَ عَرَفَةَ فَإِنْ لَمْ يَصُمْ فِي الْعَشْرِ صَامَ أَيَّامَ التَّشْرِيقِ فِي قَوْلِ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمُ ابْنُ عُمَرَ وَعَائِشَةُ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ يَصُومُ أَيَّامَ التَّشْرِيقِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْكُوفَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَهْلُ الْحَدِيثِ يَخْتَارُونَ التَّمَتُّعَ بِالْعُمْرَةِ فِي الْحَجِّ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏

Solim ibn Abdulloh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Shom ahlidan boʻlgan bir kishining Abdulloh ibn Umardan umradan hajga tamattuʼ qilish haqida soʻrayotganini eshitdi. Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo): «U haloldir», dedi. Shomlik: «Otangiz bundan qaytargan edi-ku», dedi. Abdulloh ibn Umar: «Aytchi, agar otam bundan qaytargan boʻlsa-yu, Rasululloh ﷺ buni qilgan boʻlsalar, biz otamning amriga ergashamizmi yoki Rasululloh ﷺning amrigami?» dedi. Haligi kishi: «Balki Rasululloh ﷺning amrigadir», dedi. U: «Rasululloh ﷺ buni qilganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Ali, Usmon, Jobir, Saʼd, Asmo binti Abu Bakr va Ibn Umardan ham (hadislar bor). Nabiy ﷺning ashoblari va boshqalaridan iborat ilm ahlining bir guruhi umra bilan tamattuʼ qilishni ixtiyor qilganlar. Tamattuʼ shuki, kishi haj oylarida umra qilib (Makkaga) kirib, soʻngra haj qilguncha (oʻsha yerda) qoladi — bu mutamattiʼdir va unga qurbonlikdan oson topilganini soʻyish lozim. Agar topa olmasa, hajda uch kun, ahllariga qaytganida yetti kun roʻza tutadi. Mutamattiʼ uchun hajda uch kun roʻza tutadigan boʻlsa, (zulhijja) oʻninchisining ichida tutib, oxiri Arafa kuni boʻlishi mustahabdir. Agar oʻninchining ichida tuta olmasa, tashriq kunlarida tutadi — bu Nabiy ﷺ ashoblaridan boʻlgan baʼzi ilm ahlining soʻzidir, ular orasida Ibn Umar va Oisha bor, shuni Molik, Shofiiy, Ahmad va Ishoq ham aytadilar. Baʼzilari esa tashriq kunlarida roʻza tutmaydi, dedilar — bu Kufa ahlining soʻzidir. Abu Iso aytdi: Hadis ahli hajda umra bilan tamattuʼ qilishni ixtiyor qiladilar, bu Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Солим ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Шом аҳлидан бўлган бир кишининг Абдуллоҳ ибн Умардан умрадан ҳажга таматтуъ қилиш ҳақида сўраётганини эшитди. Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «У ҳалолдир», деди. Шомлик: «Отангиз бундан қайтарган эди-ку», деди. Абдуллоҳ ибн Умар: «Айтчи, агар отам бундан қайтарган бўлса-ю, Расулуллоҳ ﷺ буни қилган бўлсалар, биз отамнинг амрига эргашамизми ёки Расулуллоҳ ﷺнинг амригами?» деди. Ҳалиги киши: «Балки Расулуллоҳ ﷺнинг амригадир», деди. У: «Расулуллоҳ ﷺ буни қилганлар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Али, Усмон, Жобир, Саъд, Асмо бинти Абу Бакр ва Ибн Умардан ҳам (ҳадислар бор). Набий ﷺнинг ашоблари ва бошқаларидан иборат илм аҳлининг бир гуруҳи умра билан таматтуъ қилишни ихтиёр қилганлар. Таматтуъ шуки, киши ҳаж ойларида умра қилиб (Маккага) кириб, сўнгра ҳаж қилгунча (ўша ерда) қолади — бу мутаматтиъдир ва унга қурбонликдан осон топилганини сўйиш лозим. Агар топа олмаса, ҳажда уч кун, аҳлларига қайтганида етти кун рўза тутади. Мутаматтиъ учун ҳажда уч кун рўза тутадиган бўлса, (зулҳижжа) ўнинчисининг ичида тутиб, охири Арафа куни бўлиши мустаҳабдир. Агар ўнинчининг ичида тута олмаса, ташриқ кунларида тутади — бу Набий ﷺ ашобларидан бўлган баъзи илм аҳлининг сўзидир, улар орасида Ибн Умар ва Оиша бор, шуни Молик, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам айтадилар. Баъзилари эса ташриқ кунларида рўза тутмайди, дедилар — бу Куфа аҳлининг сўзидир. Абу Исо айтди: Ҳадис аҳли ҳажда умра билан таматтуъ қилишни ихтиёр қиладилар, бу Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.