حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، الأَسَدِيُّ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُهُمْ إِذَا خَرَجُوا إِلَى الْمَقَابِرِ فَكَانَ قَائِلُهُمْ يَقُولُ - فِي رِوَايَةِ أَبِي بَكْرٍ - السَّلاَمُ عَلَى أَهْلِ الدِّيَارِ - وَفِي رِوَايَةِ زُهَيْرٍ - السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَلَاحِقُونَ أَسْأَلُ اللَّهَ لَنَا وَلَكُمْ الْعَافِيَةَ.
Burayda ibn Husayb al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ularga qabristonga chiqsalar (nima deyishni) oʻrgatardilar, ulardan biri shunday derdi — Abu Bakrning rivoyatida: «Ey diyor ahli, sizlarga salom boʻlsin» — Zuhayrning rivoyatida esa: «Ey moʻminlar va musulmonlardan boʻlgan diyor ahli, sizlarga salom boʻlsin! Biz, inshoolloh, sizlarga albatta qoʻshilguvchimiz. Allohdan oʻzimizga va sizlarga ofiyat (salomatlik) soʻrayman».Бурайда ибн Ҳусайб ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уларга қабристонга чиқсалар (нима дейишни) ўргатардилар, улардан бири шундай дерди — Абу Бакрнинг ривоятида: «Эй диёр аҳли, сизларга салом бўлсин» — Зуҳайрнинг ривоятида эса: «Эй мўминлар ва мусулмонлардан бўлган диёр аҳли, сизларга салом бўлсин! Биз, иншооллоҳ, сизларга албатта қўшилгувчимиз. Аллоҳдан ўзимизга ва сизларга офият (саломатлик) сўрайман».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الصَّلَوَاتِ يَوْمَ الْفَتْحِ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ لَقَدْ صَنَعْتَ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ تَكُنْ تَصْنَعُهُ . قَالَ " عَمْدًا صَنَعْتُهُ يَا عُمَرُ " .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Fath (Makka fathi) kuni barcha namozlarni bir tahorat bilan oʻqidilar va mahsilariga mash tortdilar. Shunda Umar Unga: «Bugun Siz oldin qilmaydigan bir ishni qildingiz», dedi. (Paygʻambar): «Men buni qasddan (atayin) qildim, ey Umar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Фатҳ (Макка фатҳи) куни барча намозларни бир таҳорат билан ўқидилар ва маҳсиларига маш тортдилар. Шунда Умар Унга: «Бугун Сиз олдин қилмайдиган бир ишни қилдингиз», деди. (Пайғамбар): «Мен буни қасддан (атайин) қилдим, эй Умар», дедилар.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ الْمُحَارِبِيُّ - عَنْ غَيْلاَنَ، - وَهُوَ ابْنُ جَامِعٍ الْمُحَارِبِيُّ - عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ، بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَ مَاعِزُ بْنُ مَالِكٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ طَهِّرْنِي . فَقَالَ " وَيْحَكَ ارْجِعْ فَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ وَتُبْ إِلَيْهِ " . قَالَ فَرَجَعَ غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ طَهِّرْنِي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَيْحَكَ ارْجِعْ فَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ وَتُبْ إِلَيْهِ " . قَالَ فَرَجَعَ غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ طَهِّرْنِي . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى إِذَا كَانَتِ الرَّابِعَةُ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فِيمَ أُطَهِّرُكَ " . فَقَالَ مِنَ الزِّنَى . فَسَأَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَبِهِ جُنُونٌ " . فَأُخْبِرَ أَنَّهُ لَيْسَ بِمَجْنُونٍ . فَقَالَ " أَشَرِبَ خَمْرًا " . فَقَامَ رَجُلٌ فَاسْتَنْكَهَهُ فَلَمْ يَجِدْ مِنْهُ رِيحَ خَمْرٍ . قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَزَنَيْتَ " . فَقَالَ نَعَمْ . فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ فَكَانَ النَّاسُ فِيهِ فِرْقَتَيْنِ قَائِلٌ يَقُولُ لَقَدْ هَلَكَ لَقَدْ أَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ وَقَائِلٌ يَقُولُ مَا تَوْبَةٌ أَفْضَلَ مِنْ تَوْبَةِ مَاعِزٍ أَنَّهُ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَوَضَعَ يَدَهُ فِي يَدِهِ ثُمَّ قَالَ اقْتُلْنِي بِالْحِجَارَةِ - قَالَ - فَلَبِثُوا بِذَلِكَ يَوْمَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةً ثُمَّ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُمْ جُلُوسٌ فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ فَقَالَ " اسْتَغْفِرُوا لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ " . قَالَ فَقَالُوا غَفَرَ اللَّهُ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ . - قَالَ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَقَدْ تَابَ تَوْبَةً لَوْ قُسِمَتْ بَيْنَ أُمَّةٍ لَوَسِعَتْهُمْ " . قَالَ ثُمَّ جَاءَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ غَامِدٍ مِنَ الأَزْدِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ طَهِّرْنِي . فَقَالَ " وَيْحَكِ ارْجِعِي فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ " . فَقَالَتْ أَرَاكَ تُرِيدُ أَنْ تُرَدِّدَنِي كَمَا رَدَّدْتَ مَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ . قَالَ " وَمَا ذَاكِ " . قَالَتْ إِنَّهَا حُبْلَى مِنَ الزِّنَا . فَقَالَ " آنْتِ " . قَالَتْ نَعَمْ . فَقَالَ لَهَا " حَتَّى تَضَعِي مَا فِي بَطْنِكِ " . قَالَ فَكَفَلَهَا رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ حَتَّى وَضَعَتْ قَالَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ قَدْ وَضَعَتِ الْغَامِدِيَّةُ . فَقَالَ " إِذًا لاَ نَرْجُمَهَا وَنَدَعَ وَلَدَهَا صَغِيرًا لَيْسَ لَهُ مَنْ يُرْضِعُهُ " . فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ إِلَىَّ رَضَاعُهُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ . قَالَ فَرَجَمَهَا .
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Moiz ibn Molik Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Yo Rasululloh, meni pokla», — dedi. U zot: «Voy senga! Qaytib bor, Allohdan magʻfirat soʻra va Unga tavba qil», — dedilar. (Rovi) dedi: U uzoq ketmay qaytib keldi-da: «Yo Rasululloh, meni pokla», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Voy senga! Qaytib bor, Allohdan magʻfirat soʻra va Unga tavba qil», — dedilar. (Rovi) dedi: U yana uzoq ketmay qaytib keldi-da: «Yo Rasululloh, meni pokla», — dedi. Nabiy ﷺ shunga oʻxshash dedilar. Toʻrtinchisi boʻlganda Rasululloh ﷺ unga: «Men seni nimadan poklayman?» — dedilar. U: «Zinodan», — dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unda jinnilik bormi?» — deb soʻradilar. U zotga uning jinni emasligi xabar qilindi. U zot: «U xamr ichganmi?» — dedilar. Bir kishi turib uni hidladi, lekin undan xamr hidini topmadi. (Rovi) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen zino qildingmi?» — dedilar. U: «Ha», — dedi. Bas, u zot u haqida buyruq berdilar va u toshboʻron qilindi. Soʻng odamlar u haqida ikki firqaga boʻlindilar. Bir aytguvchi: «U halok boʻldi, gunohi uni oʻrab oldi», — der edi; yana bir aytguvchi: «Moizning tavbasidan afzalroq tavba yoʻq, u Nabiy ﷺ huzuriga kelib, qoʻlini u zotning qoʻliga qoʻyib, soʻng: ‹Meni toshlar bilan oʻldiring›, — dedi», — der edi. (Rovi) dedi: Ular shu (gap)da ikki yoki uch kun turdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ ular oʻtirgan holda kelib, salom berdilar, soʻng oʻtirdilar-da: «Moiz ibn Molik uchun magʻfirat soʻranglar», — dedilar. (Rovi) dedi: Ular: «Alloh Moiz ibn Molikni magʻfirat qilsin», — dedilar. (Rovi) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ: «U shunday bir tavba qildiki, agar u bir ummat orasida boʻlinsa, ularga yetardi», — dedilar. (Rovi) dedi: Soʻng u zotning huzuriga Azd (qabilasi)ning Gʻomid (urugʻi)dan bir ayol kelib: «Yo Rasululloh, meni pokla», — dedi. U zot: «Voy senga! Qaytib bor, Allohdan magʻfirat soʻra va Unga tavba qil», — dedilar. U: «Sizni meni Moiz ibn Molikni qaytarganingizdek qaytarmoqchi koʻrayapman», — dedi. U zot: «Bu nima (degan gap)?» — dedilar. U: «U zinodan homilador», — dedi. U zot: «Sen (oʻzingmi)?» — dedilar. U: «Ha», — dedi. U zot unga: «Qorningdagini tugʻib olguningcha (kut)», — dedilar. (Rovi) dedi: Soʻng ansorlardan bir kishi uni tugʻguniga qadar oʻz zimmasiga oldi. (Rovi) dedi: Soʻng u Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Gʻomidlik ayol tugʻdi», — dedi. U zot: «Unda biz uni toshboʻron qilmaymiz va chaqalogʻini emizadigan kishisi yoʻq, kichkina holda tashlab qoʻymaymiz», — dedilar. Shunda ansorlardan bir kishi turib: «Uni emizish mening zimmamga, ey Allohning Nabiysi», — dedi. (Rovi) dedi: Bas, u (ayolni) toshboʻron qildilar.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Моиз ибн Молик Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мени покла», — деди. У зот: «Вой сенга! Қайтиб бор, Аллоҳдан мағфират сўра ва Унга тавба қил», — дедилар. (Рови) деди: У узоқ кетмай қайтиб келди-да: «Ё Расулуллоҳ, мени покла», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Вой сенга! Қайтиб бор, Аллоҳдан мағфират сўра ва Унга тавба қил», — дедилар. (Рови) деди: У яна узоқ кетмай қайтиб келди-да: «Ё Расулуллоҳ, мени покла», — деди. Набий ﷺ шунга ўхшаш дедилар. Тўртинчиси бўлганда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Мен сени нимадан поклайман?» — дедилар. У: «Зинодан», — деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унда жиннилик борми?» — деб сўрадилар. У зотга унинг жинни эмаслиги хабар қилинди. У зот: «У хамр ичганми?» — дедилар. Бир киши туриб уни ҳидлади, лекин ундан хамр ҳидини топмади. (Рови) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен зино қилдингми?» — дедилар. У: «Ҳа», — деди. Бас, у зот у ҳақида буйруқ бердилар ва у тошбўрон қилинди. Сўнг одамлар у ҳақида икки фирқага бўлиндилар. Бир айтгувчи: «У ҳалок бўлди, гуноҳи уни ўраб олди», — дер эди; яна бир айтгувчи: «Моизнинг тавбасидан афзалроқ тавба йўқ, у Набий ﷺ ҳузурига келиб, қўлини у зотнинг қўлига қўйиб, сўнг: ‹Мени тошлар билан ўлдиринг›, — деди», — дер эди. (Рови) деди: Улар шу (гап)да икки ёки уч кун турдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ улар ўтирган ҳолда келиб, салом бердилар, сўнг ўтирдилар-да: «Моиз ибн Молик учун мағфират сўранглар», — дедилар. (Рови) деди: Улар: «Аллоҳ Моиз ибн Моликни мағфират қилсин», — дедилар. (Рови) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У шундай бир тавба қилдики, агар у бир уммат орасида бўлинса, уларга етарди», — дедилар. (Рови) деди: Сўнг у зотнинг ҳузурига Азд (қабиласи)нинг Ғомид (уруғи)дан бир аёл келиб: «Ё Расулуллоҳ, мени покла», — деди. У зот: «Вой сенга! Қайтиб бор, Аллоҳдан мағфират сўра ва Унга тавба қил», — дедилар. У: «Сизни мени Моиз ибн Моликни қайтарганингиздек қайтармоқчи кўраяпман», — деди. У зот: «Бу нима (деган гап)?» — дедилар. У: «У зинодан ҳомиладор», — деди. У зот: «Сен (ўзингми)?» — дедилар. У: «Ҳа», — деди. У зот унга: «Қорнингдагини туғиб олгунингча (кут)», — дедилар. (Рови) деди: Сўнг ансорлардан бир киши уни туғгунига қадар ўз зиммасига олди. (Рови) деди: Сўнг у Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Ғомидлик аёл туғди», — деди. У зот: «Унда биз уни тошбўрон қилмаймиз ва чақалоғини эмизадиган кишиси йўқ, кичкина ҳолда ташлаб қўймаймиз», — дедилар. Шунда ансорлардан бир киши туриб: «Уни эмизиш менинг зиммамга, эй Аллоҳнинг Набийси», — деди. (Рови) деди: Бас, у (аёлни) тошбўрон қилдилар.
وَحَدَّثَنِي حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا الثَّوْرِيُّ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، نَشَدَ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ مَنْ دَعَا إِلَى الْجَمَلِ الأَحْمَرِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ وَجَدْتَ . إِنَّمَا بُنِيَتِ الْمَسَاجِدُ لِمَا بُنِيَتْ لَهُ " .
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi masjidda (yoʻqotganini) soʻrab: «Qizil tuyaga kim chorlovchi (uni topib bergan kishi) boʻladi?» dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Topmagin! Masjidlar faqat oʻzi (qurilishi) uchun nima maqsadda qurilgan boʻlsa, oʻsha narsa uchun qurilgan», dedilar.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши масжидда (йўқотганини) сўраб: «Қизил туяга ким чорловчи (уни топиб берган киши) бўлади?» деди. Шунда Набий ﷺ: «Топмагин! Масжидлар фақат ўзи (қурилиши) учун нима мақсадда қурилган бўлса, ўша нарса учун қурилган», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أَبِي سِنَانٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا صَلَّى قَامَ رَجُلٌ فَقَالَ مَنْ دَعَا إِلَى الْجَمَلِ الأَحْمَرِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ وَجَدْتَ إِنَّمَا بُنِيَتِ الْمَسَاجِدُ لِمَا بُنِيَتْ لَهُ " .
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ namozni oʻqib boʻlganlarida, bir kishi turib: «Qizil tuyaga kim chorlovchi (uni topib bergan kishi) boʻladi?» dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Topmagin! Masjidlar faqat oʻzi (qurilishi) uchun nima maqsadda qurilgan boʻlsa, oʻsha narsa uchun qurilgan», dedilar.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ намозни ўқиб бўлганларида, бир киши туриб: «Қизил туяга ким чорловчи (уни топиб берган киши) бўлади?» деди. Шунда Набий ﷺ: «Топмагин! Масжидлар фақат ўзи (қурилиши) учун нима мақсадда қурилган бўлса, ўша нарса учун қурилган», дедилар.
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، كِلاَهُمَا عَنِ الأَزْرَقِ، - قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، - حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَجُلاً سَأَلَهُ عَنْ وَقْتِ الصَّلاَةِ فَقَالَ لَهُ " صَلِّ مَعَنَا هَذَيْنِ " . يَعْنِي الْيَوْمَيْنِ فَلَمَّا زَالَتِ الشَّمْسُ أَمَرَ بِلاَلاً فَأَذَّنَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الظُّهْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ بَيْضَاءُ نَقِيَّةٌ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْفَجْرَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ فَلَمَّا أَنْ كَانَ الْيَوْمُ الثَّانِي أَمَرَهُ فَأَبْرَدَ بِالظُّهْرِ فَأَبْرَدَ بِهَا فَأَنْعَمَ أَنْ يُبْرِدَ بِهَا وَصَلَّى الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ أَخَّرَهَا فَوْقَ الَّذِي كَانَ وَصَلَّى الْمَغْرِبَ قَبْلَ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ وَصَلَّى الْعِشَاءَ بَعْدَ مَا ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ وَصَلَّى الْفَجْرَ فَأَسْفَرَ بِهَا ثُمَّ قَالَ " أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ وَقْتِ الصَّلاَةِ " . فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " وَقْتُ صَلاَتِكُمْ بَيْنَ مَا رَأَيْتُمْ " .
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi u zotdan namoz vaqti haqida soʻradi. Shunda (Paygʻambar ﷺ) unga: «Biz bilan birga shu ikkisida (namoz) oʻqi», — dedilar, yaʼni ikki kunni (nazarda tutdilar). Quyosh ogʻganida Bilolga buyurdilar, u azon aytdi; soʻng unga buyurdilar, u peshinga iqomat aytdi; soʻng unga buyurdilar, u quyosh hali baland, oppoq, tiniq turganida asrga iqomat aytdi; soʻng unga buyurdilar, u quyosh botganida shomga iqomat aytdi; soʻng unga buyurdilar, u shafaq gʻoyib boʻlganida xuftonga iqomat aytdi; soʻng unga buyurdilar, u tong otganida bomdodga iqomat aytdi. Ikkinchi kun boʻlganida unga buyurdilar, u peshinni (jazirama issiq qaytishini kutib) salqinga qoldirdi, juda ham salqinga qoldirdi. Asrni quyosh hali baland turganida oʻqidilar, uni avvalgi (kun oʻqigan)idan kechroqqa surdilar. Shomni shafaq gʻoyib boʻlishidan oldin oʻqidilar; xuftonni tunning uchdan biri oʻtganidan keyin oʻqidilar; bomdodni esa ravshanlashganida oʻqidilar. Soʻng: «Namoz vaqti haqida soʻragan kishi qani?» — dedilar. Haligi kishi: «Men, yo Rasululloh!» — dedi. (Paygʻambar ﷺ): «Sizlarning namoz vaqtingiz koʻrgan shu (ikki holat) orasidadir», — dedilar.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши у зотдан намоз вақти ҳақида сўради. Шунда (Пайғамбар ﷺ) унга: «Биз билан бирга шу иккисида (намоз) ўқи», — дедилар, яъни икки кунни (назарда тутдилар). Қуёш оғганида Билолга буюрдилар, у азон айтди; сўнг унга буюрдилар, у пешинга иқомат айтди; сўнг унга буюрдилар, у қуёш ҳали баланд, оппоқ, тиниқ турганида асрга иқомат айтди; сўнг унга буюрдилар, у қуёш ботганида шомга иқомат айтди; сўнг унга буюрдилар, у шафақ ғойиб бўлганида хуфтонга иқомат айтди; сўнг унга буюрдилар, у тонг отганида бомдодга иқомат айтди. Иккинчи кун бўлганида унга буюрдилар, у пешинни (жазирама иссиқ қайтишини кутиб) салқинга қолдирди, жуда ҳам салқинга қолдирди. Асрни қуёш ҳали баланд турганида ўқидилар, уни аввалги (кун ўқиган)идан кечроққа сурдилар. Шомни шафақ ғойиб бўлишидан олдин ўқидилар; хуфтонни туннинг учдан бири ўтганидан кейин ўқидилар; бомдодни эса равшанлашганида ўқидилар. Сўнг: «Намоз вақти ҳақида сўраган киши қани?» — дедилар. Ҳалиги киши: «Мен, ё Расулуллоҳ!» — деди. (Пайғамбар ﷺ): «Сизларнинг намоз вақтингиз кўрган шу (икки ҳолат) орасидадир», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ فَلَمَّا كَانَ عَامُ الْفَتْحِ صَلَّى الصَّلَوَاتِ كُلَّهَا بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ . فَقَالَ عُمَرُ إِنَّكَ فَعَلْتَ شَيْئًا لَمْ تَكُنْ فَعَلْتَهُ . قَالَ " عَمْدًا فَعَلْتُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَلِيُّ بْنُ قَادِمٍ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَزَادَ فِيهِ " تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً " . قَالَ وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ . وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ . قَالَ وَرَوَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَغَيْرُهُ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ وَكِيعٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُصَلِّي الصَّلَوَاتِ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ مَا لَمْ يُحْدِثْ وَكَانَ بَعْضُهُمْ يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ اسْتِحْبَابًا وَإِرَادَةَ الْفَضْلِ . وَيُرْوَى عَنِ الإِفْرِيقِيِّ عَنْ أَبِي غُطَيْفٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ تَوَضَّأَ عَلَى طُهْرٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهِ عَشْرَ حَسَنَاتٍ " . وَهَذَا إِسْنَادٌ ضَعِيفٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ .
Sulaymon ibn Burayda otasidan rivoyat qiladi, u (Burayda roziyallohu anhu) aytdi: «Paygʻambar ﷺ har bir namoz uchun tahorat qilar edilar. Fath (Makka fathi) yili boʻlganda esa, barcha namozlarni bitta tahorat bilan oʻqidilar va maxsilari ustiga mash tortdilar». Shunda Umar: ‹Siz ilgari qilmagan bir ishni qildingiz›, dedi. U zot: «Buni atayin qildim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadisni Ali ibn Qodim Sufyon as-Savriydan rivoyat qilib, unda: «Bir martadan tahorat qildilar», deb ziyoda qildi. (Abu Iso) aytdi: Sufyon as-Savriy bu hadisni Muhorib ibn Disordan, u Sulaymon ibn Buraydadan, Paygʻambar ﷺ har bir namoz uchun tahorat qilar edilar, deb ham rivoyat qilgan. Buni Vakiʼ Sufyondan, u Muhorib ibn Disordan, u Sulaymon ibn Buraydadan, u otasidan rivoyat qilgan. (Abu Iso) aytdi: Buni Abdurrahmon ibn Mahdiy va boshqalar Sufyondan, u Muhorib ibn Disordan, u Sulaymon ibn Buraydadan, u Paygʻambar ﷺdan mursal holda rivoyat qilishgan va bu Vakiʼning hadisidan koʻra sahihroqdir. Ilm ahlining amali shunga koʻra boʻlib, kishi tahorati sinmagunicha namozlarni bitta tahorat bilan oʻqiyveradi. Ularning baʼzilari esa, mustahab deb va fazilatni istab, har bir namoz uchun tahorat qilar edilar. Ifriqiydan, u Abu Gʻutayfdan, u Ibn Umardan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot: «Kim tahoratli holida (yangidan) tahorat qilsa, Alloh unga buning evaziga oʻnta savob yozadi», dedilar. Bu esa zaif isnoddir. Bu bobda Jobir ibn Abdullohdan ham (rivoyat bor): Paygʻambar ﷺ peshin va asr namozlarini bitta tahorat bilan oʻqidilar.Сулаймон ибн Бурайда отасидан ривоят қилади, у (Бурайда розияллоҳу анҳу) айтди: «Пайғамбар ﷺ ҳар бир намоз учун таҳорат қилар эдилар. Фатҳ (Макка фатҳи) йили бўлганда эса, барча намозларни битта таҳорат билан ўқидилар ва махсилари устига маш тортдилар». Шунда Умар: ‹Сиз илгари қилмаган бир ишни қилдингиз›, деди. У зот: «Буни атайин қилдим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадисни Али ибн Қодим Суфён ас-Саврийдан ривоят қилиб, унда: «Бир мартадан таҳорат қилдилар», деб зиёда қилди. (Абу Исо) айтди: Суфён ас-Саврий бу ҳадисни Муҳориб ибн Дисордан, у Сулаймон ибн Бурайдадан, Пайғамбар ﷺ ҳар бир намоз учун таҳорат қилар эдилар, деб ҳам ривоят қилган. Буни Вакиъ Суфёндан, у Муҳориб ибн Дисордан, у Сулаймон ибн Бурайдадан, у отасидан ривоят қилган. (Абу Исо) айтди: Буни Абдурраҳмон ибн Маҳдий ва бошқалар Суфёндан, у Муҳориб ибн Дисордан, у Сулаймон ибн Бурайдадан, у Пайғамбар ﷺдан мурсал ҳолда ривоят қилишган ва бу Вакиънинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир. Илм аҳлининг амали шунга кўра бўлиб, киши таҳорати синмагунича намозларни битта таҳорат билан ўқийверади. Уларнинг баъзилари эса, мустаҳаб деб ва фазилатни истаб, ҳар бир намоз учун таҳорат қилар эдилар. Ифриқийдан, у Абу Ғутайфдан, у Ибн Умардан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинишича, у зот: «Ким таҳоратли ҳолида (янгидан) таҳорат қилса, Аллоҳ унга бунинг эвазига ўнта савоб ёзади», дедилар. Бу эса заиф исноддир. Бу бобда Жобир ибн Абдуллоҳдан ҳам (ривоят бор): Пайғамбар ﷺ пешин ва аср намозларини битта таҳорат билан ўқидилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ النَّبِيلُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَقَدْ أُذِنَ لِمُحَمَّدٍ فِي زِيَارَةِ قَبْرِ أُمِّهِ فَزُورُوهَا فَإِنَّهَا تُذَكِّرُ الآخِرَةَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بُرَيْدَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ بِزِيَارَةِ الْقُبُورِ بَأْسًا . وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim. Endi Muhammadga onasining qabrini ziyorat qilishga izn berildi, bas, ularni ziyorat qilinglar, chunki u (ziyorat) oxiratni eslatadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Buraydaning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahli shunga amal qiladilar va ular qabrlarni ziyorat qilishni zararsiz deb biladilar. Bu Ibn Muborak, Shofeʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим. Энди Муҳаммадга онасининг қабрини зиёрат қилишга изн берилди, бас, уларни зиёрат қилинглар, чунки у (зиёрат) охиратни эслатади», дедилар. Абу Исо айтди: Бурайданинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли шунга амал қиладилар ва улар қабрларни зиёрат қилишни зарарсиз деб биладилар. Бу Ибн Муборак, Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ النَّبِيلُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الأَضَاحِي فَوْقَ ثَلاَثٍ لِيَتَّسِعَ ذُو الطَّوْلِ عَلَى مَنْ لاَ طَوْلَ لَهُ فَكُلُوا مَا بَدَا لَكُمْ وَأَطْعِمُوا وَادَّخِرُوا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَنُبَيْشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَقَتَادَةَ بْنِ النُّعْمَانِ وَأَنَسٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بُرَيْدَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ .
Sulaymon ibn Burayda otasidan rivoyat qilib aytadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni qurbonlik goʻshtlarini uch kundan ortiq (saqlab yeyishdan) qaytargan edim, toki imkoni borlar imkoni yoʻqlarga kengchilik qilsin uchun. Endi esa, oʻzingizga maʼqul boʻlganicha yenglar, (boshqalarga) yedirenglar va (oziq uchun) saqlab qoʻyinglar», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Oisha, Nubaysha, Abu Said, Qatoda ibn an-Nuʼmon, Anas va Ummu Salamadan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Buraydaning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan ahli ilm nazdida amal shu (hadis) ustidadir.Сулаймон ибн Бурайда отасидан ривоят қилиб айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни қурбонлик гўштларини уч кундан ортиқ (сақлаб ейишдан) қайтарган эдим, токи имкони борлар имкони йўқларга кенгчилик қилсин учун. Энди эса, ўзингизга маъқул бўлганича енглар, (бошқаларга) едиренглар ва (озиқ учун) сақлаб қўйинглар», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Оиша, Нубайша, Абу Саид, Қатода ибн ан-Нуъмон, Анас ва Умму Саламадан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Бурайданинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган аҳли илм наздида амал шу (ҳадис) устидадир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ، وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَسَأَلَهُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلاَةِ فَقَالَ " أَقِمْ مَعَنَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ " . فَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُرْتَفِعَةٌ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْمَغْرِبِ حِينَ وَقَعَ حَاجِبُ الشَّمْسِ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعِشَاءِ فَأَقَامَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ مِنَ الْغَدِ فَنَوَّرَ بِالْفَجْرِ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالظُّهْرِ فَأَبْرَدَ وَأَنْعَمَ أَنْ يُبْرِدَ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعَصْرِ فَأَقَامَ وَالشَّمْسُ آخِرَ وَقْتِهَا فَوْقَ مَا كَانَتْ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَخَّرَ الْمَغْرِبَ إِلَى قُبَيْلِ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعِشَاءِ فَأَقَامَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ قَالَ " أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلاَةِ " . فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا . فَقَالَ " مَوَاقِيتُ الصَّلاَةِ كَمَا بَيْنَ هَذَيْنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ أَيْضًا .
Sulaymon ibn Burayda otasidan rivoyat qiladi: U aytdi: Paygʻambar ﷺning oldilariga bir kishi kelib, undan namoz vaqtlari haqida soʻradi. Shunda u zot: «Insho Alloh, biz bilan birga qol», dedilar. Soʻng Bilolga buyurdilar, u tong otganda iqomat aytdi (va bomdodni oʻqidilar). Soʻng unga buyurdilar, quyosh ogʻganda iqomat aytdi va peshinni oʻqidilar. Soʻng unga buyurdilar, u iqomat aytdi va quyosh oppoq, baland turganda asrni oʻqidilar. Soʻng quyoshning yuqori chekkasi botganda shomga buyurdilar. Soʻng xuftonga buyurdilar, u shafaq gʻoyib boʻlganda iqomat aytdi. Soʻng ertasi kuni unga buyurdilar, u bomdodni tong yorishganda oʻqidi. Soʻng peshinga buyurdilar, salqin tushishini yaxshilab kutdilar. Soʻng asrga buyurdilar, u iqomat aytdi, quyosh esa kechagidan koʻra balandroqda — oxirgi vaqtida edi. Soʻng buyurdilar, shomni shafaq gʻoyib boʻlishidan sal oldingacha kechiktirdilar. Soʻng xuftonga buyurdilar, u kechaning uchdan biri oʻtganda iqomat aytdi. Soʻng u zot: «Namoz vaqtlari haqida soʻragan kishi qani?» dedilar. Haligi kishi: «Men», dedi. Shunda u zot: «Namoz vaqtlari mana shu ikkisining orasidadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir. U (rovi) aytdi: Buni Shuʼba ham Alqama ibn Marsaddan rivoyat qilgan.Сулаймон ибн Бурайда отасидан ривоят қилади: У айтди: Пайғамбар ﷺнинг олдиларига бир киши келиб, ундан намоз вақтлари ҳақида сўради. Шунда у зот: «Иншо Аллоҳ, биз билан бирга қол», дедилар. Сўнг Билолга буюрдилар, у тонг отганда иқомат айтди (ва бомдодни ўқидилар). Сўнг унга буюрдилар, қуёш оғганда иқомат айтди ва пешинни ўқидилар. Сўнг унга буюрдилар, у иқомат айтди ва қуёш оппоқ, баланд турганда асрни ўқидилар. Сўнг қуёшнинг юқори чеккаси ботганда шомга буюрдилар. Сўнг хуфтонга буюрдилар, у шафақ ғойиб бўлганда иқомат айтди. Сўнг эртаси куни унга буюрдилар, у бомдодни тонг ёришганда ўқиди. Сўнг пешинга буюрдилар, салқин тушишини яхшилаб кутдилар. Сўнг асрга буюрдилар, у иқомат айтди, қуёш эса кечагидан кўра баландроқда — охирги вақтида эди. Сўнг буюрдилар, шомни шафақ ғойиб бўлишидан сал олдингача кечиктирдилар. Сўнг хуфтонга буюрдилар, у кечанинг учдан бири ўтганда иқомат айтди. Сўнг у зот: «Намоз вақтлари ҳақида сўраган киши қани?» дедилар. Ҳалиги киши: «Мен», деди. Шунда у зот: «Намоз вақтлари мана шу иккисининг орасидадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. У (рови) айтди: Буни Шуъба ҳам Алқама ибн Марсаддан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنِ الظُّرُوفِ وَإِنَّ ظَرْفًا لاَ يُحِلُّ شَيْئًا وَلاَ يُحَرِّمُهُ وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni (baʼzi) idishlardan qaytargan edim. Albatta idish biror narsani halol ham, harom ham qilmaydi. Har bir mast qiluvchi narsa esa haromdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни (баъзи) идишлардан қайтарган эдим. Албатта идиш бирор нарсани ҳалол ҳам, ҳаром ҳам қилмайди. Ҳар бир маст қилувчи нарса эса ҳаромдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ فِي الْجَنَّةِ مِنْ خَيْلٍ قَالَ " إِنِ اللَّهُ أَدْخَلَكَ الْجَنَّةَ فَلاَ تَشَاءُ أَنْ تُحْمَلَ فِيهَا عَلَى فَرَسٍ مِنْ يَاقُوتَةٍ حَمْرَاءَ يَطِيرُ بِكَ فِي الْجَنَّةِ حَيْثُ شِئْتَ إِلاَّ فَعَلْتَ " . قَالَ وَسَأَلَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ فِي الْجَنَّةِ مِنْ إِبِلٍ قَالَ فَلَمْ يَقُلْ لَهُ مِثْلَ مَا قَالَ لِصَاحِبِهِ قَالَ " إِنْ يُدْخِلْكَ اللَّهُ الْجَنَّةَ يَكُنْ لَكَ فِيهَا مَا اشْتَهَتْ نَفْسُكَ وَلَذَّتْ عَيْنُكَ " .
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَابِطٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ الْمَسْعُودِيِّ .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺdan soʻrab: «Yo Rasululloh, jannatda otlar boʻladimi?» dedi. U zot: «Agar Alloh seni jannatga kiritsa, qizil yoqutdan boʻlgan otga minib, jannatda xohlagan joyingga uchib borishni istasang, albatta shunday qilasan», dedilar. (Rovi) aytdi: Yana bir kishi U zotdan soʻrab: «Yo Rasululloh, jannatda tuyalar boʻladimi?» dedi. U zot bunga oldingi kishiga aytgan soʻzini aytmadilar, balki: «Agar Alloh seni jannatga kiritsa, unda sen uchun nafsing istagan va koʻzingga lazzat bagʻishlaydigan har bir narsa boʻladi», dedilar. Bu hadisni (boshqa yoʻl bilan) Abdurahmon ibn Sobit Nabiy ﷺdan shu maʼnoda rivoyat qilgan, va bu Masʼudiyning hadisidan koʻra sahihroqdir.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺдан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, жаннатда отлар бўладими?» деди. У зот: «Агар Аллоҳ сени жаннатга киритса, қизил ёқутдан бўлган отга миниб, жаннатда хоҳлаган жойингга учиб боришни истасанг, албатта шундай қиласан», дедилар. (Рови) айтди: Яна бир киши У зотдан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, жаннатда туялар бўладими?» деди. У зот бунга олдинги кишига айтган сўзини айтмадилар, балки: «Агар Аллоҳ сени жаннатга киритса, унда сен учун нафсинг истаган ва кўзингга лаззат бағишлайдиган ҳар бир нарса бўлади», дедилар. Бу ҳадисни (бошқа йўл билан) Абдураҳмон ибн Собит Набий ﷺдан шу маънода ривоят қилган, ва бу Масъудийнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُؤَدِّبُ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ ظُهَيْرٍ، حَدَّثَنَا عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ شَكَا خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمَخْزُومِيُّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَنَامُ اللَّيْلَ مِنَ الأَرَقِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ فَقُلِ اللَّهُمَّ رَبَّ السَّمَوَاتِ السَّبْعِ وَمَا أَظَلَّتْ وَرَبَّ الأَرَضِينَ وَمَا أَقَلَّتْ وَرَبَّ الشَّيَاطِينِ وَمَا أَضَلَّتْ كُنْ لِي جَارًا مِنْ شَرِّ خَلْقِكَ كُلِّهِمْ جَمِيعًا أَنْ يَفْرُطَ عَلَىَّ أَحَدٌ مِنْهُمْ أَوْ أَنْ يَبْغِيَ عَلَىَّ عَزَّ جَارُكَ وَجَلَّ ثَنَاؤُكَ وَلاَ إِلَهَ غَيْرُكَ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ . وَالْحَكَمُ بْنُ ظُهَيْرٍ قَدْ تَرَكَ حَدِيثَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَيُرْوَى هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Xolid ibn Valid al-Maxzumiy Nabiy ﷺga shikoyat qilib: ‹Ey Allohning Rasuli, uyqusizlikdan kechasi uxlay olmayapman›, dedi. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Toʻshagingga yotganingda: Alloohumma robbas-samaavaatis-sabʼi va maa azollat, va robbal-arodiyna va maa aqollat, va robbash-shayaatiyni va maa adollat, kun liy jaaron min sharri xolqika kullihim jamiyʼan an yafruto ʼalayya ahadun minhum av an yabgiya ʼalayya, ʼazza jaaruka va jalla sanaauka, va laa ilaaha gʻoyruka, va laa ilaaha illaa ant (Ey Alloh, yetti osmonning va u soya solgan narsalarning Robbi, yerlarning va u koʻtarib turgan narsalarning Robbi, shaytonlarning va u adashtirgan narsalarning Robbi! Butun xalqingning yomonligidan menga qoʻshni-himoyachi boʻl: ulardan biror kishi menga zoʻravonlik qilmasin yoki sitam qilmasin. Sening himoyangdagi aziz, hamdu sanoing ulugʻdir, Sendan boshqa iloh yoʻq va Sendan oʻzga iloh yoʻq) deb ayt›, dedilar», dedi. U aytdi: Bu hadisning isnodi qaviy emas. Hakam ibn Zuhayrning hadisini hadis ahlining baʼzilari tark etganlar. Bu hadis Nabiy ﷺdan boshqa yoʻldan mursal ravishda ham rivoyat qilinadi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Холид ибн Валид ал-Махзумий Набий ﷺга шикоят қилиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, уйқусизликдан кечаси ухлай олмаяпман›, деди. Шунда Набий ﷺ: ‹Тўшагингга ётганингда: Аллооҳумма роббас-самааваатис-сабъи ва маа азоллат, ва роббал-ародийна ва маа ақоллат, ва роббаш-шаяатийни ва маа адоллат, кун лий жаарон мин шарри холқика куллиҳим жамийъан ан яфруто ъалайя аҳадун минҳум ав ан ябгия ъалайя, ъазза жаарука ва жалла санааука, ва лаа илааҳа ғойрука, ва лаа илааҳа иллаа ант (Эй Аллоҳ, етти осмоннинг ва у соя солган нарсаларнинг Робби, ерларнинг ва у кўтариб турган нарсаларнинг Робби, шайтонларнинг ва у адаштирган нарсаларнинг Робби! Бутун халқингнинг ёмонлигидан менга қўшни-ҳимоячи бўл: улардан бирор киши менга зўравонлик қилмасин ёки ситам қилмасин. Сенинг ҳимоянгдаги азиз, ҳамду саноинг улуғдир, Сендан бошқа илоҳ йўқ ва Сендан ўзга илоҳ йўқ) деб айт›, дедилар», деди. У айтди: Бу ҳадиснинг исноди қавий эмас. Ҳакам ибн Зуҳайрнинг ҳадисини ҳадис аҳлининг баъзилари тарк этганлар. Бу ҳадис Набий ﷺдан бошқа йўлдан мурсал равишда ҳам ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا بَعَثَ أَمِيرًا عَلَى سَرِيَّةٍ أَوْ جَيْشٍ أَوْصَاهُ بِتَقْوَى اللَّهِ فِي خَاصَّةِ نَفْسِهِ وَبِمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا وَقَالَ " إِذَا لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَادْعُهُمْ إِلَى إِحْدَى ثَلاَثِ خِصَالٍ أَوْ خِلاَلٍ فَأَيَّتُهَا أَجَابُوكَ إِلَيْهَا فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمُ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ فَإِنْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ إِنْ فَعَلُوا ذَلِكَ أَنَّ لَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَأَنَّ عَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ فَإِنْ أَبَوْا وَاخْتَارُوا دَارَهُمْ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ يُجْرَى عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يَجْرِي عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَكُونُ لَهُمْ فِي الْفَىْءِ وَالْغَنِيمَةِ نَصِيبٌ إِلاَّ أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَادْعُهُمْ إِلَى إِعْطَاءِ الْجِزْيَةِ فَإِنْ أَجَابُوا فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ فَإِنْ أَبَوْا فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ تَعَالَى وَقَاتِلْهُمْ وَإِذَا حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تُنْزِلَهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ تَعَالَى فَلاَ تُنْزِلْهُمْ فَإِنَّكُمْ لاَ تَدْرُونَ مَا يَحْكُمُ اللَّهُ فِيهِمْ وَلَكِنْ أَنْزِلُوهُمْ عَلَى حُكْمِكُمْ ثُمَّ اقْضُوا فِيهِمْ بَعْدُ مَا شِئْتُمْ " . قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ قَالَ عَلْقَمَةُ فَذَكَرْتُ هَذَا الْحَدِيثَ لِمُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ فَقَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمٌ - قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُوَ ابْنُ هَيْصَمٍ - عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ .
Sulaymon ibn Burayda otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ biror sariyya yoki qoʻshinga amir tayinlaganlarida, unga oʻzining xususida Allohdan taqvo qilishni hamda u bilan birga boʻlgan musulmonlarga yaxshilik qilishni tayinlardilar va shunday derdilar: «Mushriklardan boʻlgan dushmaning bilan toʻqnashganingda, ularni uchta xislat (yoki uchta narsa)dan biriga daʼvat qil. Ular qaysi biriga rozi boʻlsalar, undan qabul qil va ularga (tegmasdan) qoʻl yigʻib tur. Ularni Islomga daʼvat qil; agar (chaqirigʻingga) javob bersalar, ulardan (buni) qabul qil va ularga tegmay tur. Soʻng ularni oʻz yurtlaridan Muhojirlar yurtiga koʻchib oʻtishga daʼvat qil va ularga aytginki, agar shunday qilsalar, ularga Muhojirlarga (beriladigan) narsa beriladi va ularga Muhojirlar zimmasidagi narsa (vazifa) yuklanadi. Agar ular bosh tortib, oʻz yurtlarini ixtiyor qilsalar, ularga aytginki, ular musulmonlarning aʼrobiylari (badaviy musulmonlari) kabi boʻladilar; ularga moʻminlarga joriy boʻladigan Allohning hukmi joriy boʻladi, ammo ular musulmonlar bilan birga jihod qilmaguncha fayʼ va gʻanimatda ularga hech qanday ulush boʻlmaydi. Agar ular (bunga ham) bosh tortsalar, ularni jizya berishga daʼvat qil; agar javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegmay tur. Agar bosh tortsalar, Alloh taolodan yordam soʻra va ular bilan jang qil. Qachon biror qalʼa ahlini qamal qilsang-u, ular sendan oʻzlarini Alloh taolaning hukmiga koʻra (taslim qilib) tushirishingni istasalar, ularni Allohning hukmiga koʻra tushirma. Chunki sizlar Alloh ular haqida qanday hukm qilishini bilmaysizlar. Balki ularni oʻz hukmingizga koʻra tushiringlar, soʻng ular haqida xohlaganingizcha hukm chiqaringlar». Sufyon ibn Uyayna aytdi: Alqama aytdi: Men bu hadisni Muqotil ibn Hayyonga aytib berdim. Shunda u: Menga Muslim — Abu Dovud aytdi: u ibn Haysamdir — Nuʼmon ibn Muqarrindan, u Paygʻambar ﷺ dan Sulaymon ibn Burayda hadisi kabi hadis aytib berdi, dedi.Сулаймон ибн Бурайда отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ бирор сарийя ёки қўшинга амир тайинлаганларида, унга ўзининг хусусида Аллоҳдан тақво қилишни ҳамда у билан бирга бўлган мусулмонларга яхшилик қилишни тайинлардилар ва шундай дердилар: «Мушриклардан бўлган душманинг билан тўқнашганингда, уларни учта хислат (ёки учта нарса)дан бирига даъват қил. Улар қайси бирига рози бўлсалар, ундан қабул қил ва уларга (тегмасдан) қўл йиғиб тур. Уларни Исломга даъват қил; агар (чақириғингга) жавоб берсалар, улардан (буни) қабул қил ва уларга тегмай тур. Сўнг уларни ўз юртларидан Муҳожирлар юртига кўчиб ўтишга даъват қил ва уларга айтгинки, агар шундай қилсалар, уларга Муҳожирларга (бериладиган) нарса берилади ва уларга Муҳожирлар зиммасидаги нарса (вазифа) юкланади. Агар улар бош тортиб, ўз юртларини ихтиёр қилсалар, уларга айтгинки, улар мусулмонларнинг аъробийлари (бадавий мусулмонлари) каби бўладилар; уларга мўминларга жорий бўладиган Аллоҳнинг ҳукми жорий бўлади, аммо улар мусулмонлар билан бирга жиҳод қилмагунча файъ ва ғаниматда уларга ҳеч қандай улуш бўлмайди. Агар улар (бунга ҳам) бош тортсалар, уларни жизя беришга даъват қил; агар жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегмай тур. Агар бош тортсалар, Аллоҳ таолодан ёрдам сўра ва улар билан жанг қил. Қачон бирор қалъа аҳлини қамал қилсанг-у, улар сендан ўзларини Аллоҳ таоланинг ҳукмига кўра (таслим қилиб) туширишингни истасалар, уларни Аллоҳнинг ҳукмига кўра туширма. Чунки сизлар Аллоҳ улар ҳақида қандай ҳукм қилишини билмайсизлар. Балки уларни ўз ҳукмингизга кўра туширинглар, сўнг улар ҳақида хоҳлаганингизча ҳукм чиқаринглар». Суфён ибн Уяйна айтди: Алқама айтди: Мен бу ҳадисни Муқотил ибн Ҳайёнга айтиб бердим. Шунда у: Менга Муслим — Абу Довуд айтди: у ибн Ҳайсамдир — Нуъмон ибн Муқарриндан, у Пайғамбар ﷺ дан Сулаймон ибн Бурайда ҳадиси каби ҳадис айтиб берди, деди.
حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَنْطَاكِيُّ، مَحْبُوبُ بْنُ مُوسَى أَخْبَرَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اغْزُوا بِاسْمِ اللَّهِ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَاتِلُوا مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ اغْزُوا وَلاَ تَغْدِرُوا وَلاَ تَغُلُّوا وَلاَ تُمَثِّلُوا وَلاَ تَقْتُلُوا وَلِيدًا " .
Sulaymon ibn Burayda otasidan rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh nomi bilan va Alloh yoʻlida gʻazot qilinglar, Allohga kufr keltirgan kishi bilan jang qilinglar. Gʻazot qilinglar, lekin xiyonat qilmanglar, gʻanimatdan oʻgʻirlamanglar, (oʻlikni) badbasharalamanglar (aʼzolarini kesib bichmanglar) va bolani oʻldirmanglar», dedilar.Сулаймон ибн Бурайда отасидан ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ номи билан ва Аллоҳ йўлида ғазот қилинглар, Аллоҳга куфр келтирган киши билан жанг қилинглар. Ғазот қилинглар, лекин хиёнат қилманглар, ғаниматдан ўғирламанглар, (ўликни) бадбашараламанглар (аъзоларини кесиб бичманглар) ва болани ўлдирманглар», дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَتَى عَلَى الْمَقَابِرِ فَقَالَ : " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ، أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ وَنَحْنُ لَكُمْ تَبَعٌ، أَسْأَلُ اللَّهَ الْعَافِيَةَ لَنَا وَلَكُمْ " .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabristonga kelganlarida: «Assalomu alaykum, ey diyor ahli boʻlmish moʻminlar va muslimlar. Va biz, agar Alloh xohlasa, sizlarga qoʻshiluvchimiz. Sizlar bizdan oldinda ketgansizlar, biz esa sizga ergashuvchimiz. Allohdan oʻzimizga va sizlarga ofiyat soʻrayman», derdilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабристонга келганларида: «Ассалому алайкум, эй диёр аҳли бўлмиш мўминлар ва муслимлар. Ва биз, агар Аллоҳ хоҳласа, сизларга қўшилувчимиз. Сизлар биздан олдинда кетгансизлар, биз эса сизга эргашувчимиз. Аллоҳдан ўзимизга ва сизларга офият сўрайман», дердилар.
أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، - وَاللَّفْظُ لِحُسَيْنٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " حُرْمَةُ نِسَاءِ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ كَحُرْمَةِ أُمَّهَاتِهِمْ وَمَا مِنْ رَجُلٍ يَخْلُفُ فِي امْرَأَةِ رَجُلٍ مِنَ الْمُجَاهِدِينَ فَيَخُونُهُ فِيهَا إِلاَّ وُقِفَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَخَذَ مِنْ عَمَلِهِ مَا شَاءَ فَمَا ظَنُّكُمْ " .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mujohidlarning ayollarining (jangga chiqmay) uyda qolganlar uchun hurmati xuddi ularning onalarining hurmatidek muqaddasdir. Har qanday kishi mujohidlardan birining ayoliga (uni himoya qilishni) oʻz zimmasiga olib, keyin unga xiyonat qilsa, qiyomat kunida u (mujohid) uchun tik turgʻiziladi va u oʻz amalidan xohlaganicha oladi. Endi nima deb oʻylaysizlar?» dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мужоҳидларнинг аёлларининг (жангга чиқмай) уйда қолганлар учун ҳурмати худди уларнинг оналарининг ҳурматидек муқаддасдир. Ҳар қандай киши мужоҳидлардан бирининг аёлига (уни ҳимоя қилишни) ўз зиммасига олиб, кейин унга хиёнат қилса, қиёмат кунида у (мужоҳид) учун тик турғизилади ва у ўз амалидан хоҳлаганича олади. Энди нима деб ўйлайсизлар?» дедилар.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " حُرْمَةُ نِسَاءِ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ كَحُرْمَةِ أُمَّهَاتِهِمْ وَإِذَا خَلَفَهُ فِي أَهْلِهِ فَخَانَهُ قِيلَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ هَذَا خَانَكَ فِي أَهْلِكَ فَخُذْ مِنْ حَسَنَاتِهِ مَا شِئْتَ فَمَا ظَنُّكُمْ " .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mujohidlarning ayollarining (uyda) qolganlar uchun hurmati xuddi ularning onalarining hurmatidek muqaddasdir. Agar biror kishi (mujohid)ning ahliga qarab turishni oʻz zimmasiga olib, keyin unga xiyonat qilsa, qiyomat kunida unga: ‹Bu kishi ahling xususida senga xiyonat qildi, endi uning yaxshiliklaridan xohlaganingni ol!› deyiladi. Endi nima deb oʻylaysizlar?» dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мужоҳидларнинг аёлларининг (уйда) қолганлар учун ҳурмати худди уларнинг оналарининг ҳурматидек муқаддасдир. Агар бирор киши (мужоҳид)нинг аҳлига қараб туришни ўз зиммасига олиб, кейин унга хиёнат қилса, қиёмат кунида унга: ‹Бу киши аҳлинг хусусида сенга хиёнат қилди, энди унинг яхшиликларидан хоҳлаганингни ол!› дейилади. Энди нима деб ўйлайсизлар?» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُؤَمَّلُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ " .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim moli yoʻlida oʻldirilsa, u shahiddir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким моли йўлида ўлдирилса, у шаҳиддир», дедилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنْ وَقْتِ الصَّلاَةِ فَقَالَ " أَقِمْ مَعَنَا هَذَيْنِ الْيَوْمَيْنِ " . فَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ عِنْدَ الْفَجْرِ فَصَلَّى الْفَجْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ حِينَ رَأَى الشَّمْسَ بَيْضَاءَ فَأَقَامَ الْعَصْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ حِينَ وَقَعَ حَاجِبُ الشَّمْسِ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَمَرَهُ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ فَأَقَامَ الْعِشَاءَ ثُمَّ أَمَرَهُ مِنَ الْغَدِ فَنَوَّرَ بِالْفَجْرِ ثُمَّ أَبْرَدَ بِالظُّهْرِ وَأَنْعَمَ أَنْ يُبْرِدَ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ وَأَخَّرَ عَنْ ذَلِكَ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ قَبْلَ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعِشَاءَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ فَصَلاَّهَا ثُمَّ قَالَ " أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ وَقْتِ الصَّلاَةِ وَقْتُ صَلاَتِكُمْ مَا بَيْنَ مَا رَأَيْتُمْ " .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, u zotdan namoz vaqti haqida soʻradi. U zot: «Shu ikki kun biz bilan turib tur», dedilar. Soʻng Bilolga buyurdilar, u tong paytida iqoma aytdi va u zot bomdodni oʻqidilar. Soʻng quyosh ogʻganda unga buyurdilar va peshinni oʻqidilar. Soʻng quyoshni oq holida koʻrganlarida unga buyurdilar, u asrga iqoma aytdi. Soʻng quyoshning cheti botganda unga buyurdilar, u shomga iqoma aytdi. Soʻng shafaq gʻoyib boʻlganda unga buyurdilar, u xuftonga iqoma aytdi. Soʻng ertasi kuni unga buyurdilar, u bomdodni tong yorishganda oʻqidi. Soʻng peshinni salqinga surdilar va yaxshigina salqinlatdilar. Soʻng asrni quyosh oq holida oʻqidilar, ammo undan kechroqqa surdilar. Soʻng shomni shafaq gʻoyib boʻlishidan oldin oʻqidilar. Soʻng unga buyurdilar, u xuftonni tunning uchdan biri oʻtganda iqoma aytdi va uni oʻqidilar. Soʻng u zot: «Namoz vaqti haqida soʻragan kishi qani? Namozingiz vaqti — siz koʻrgan narsalar orasidadir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, у зотдан намоз вақти ҳақида сўради. У зот: «Шу икки кун биз билан туриб тур», дедилар. Сўнг Билолга буюрдилар, у тонг пайтида иқома айтди ва у зот бомдодни ўқидилар. Сўнг қуёш оғганда унга буюрдилар ва пешинни ўқидилар. Сўнг қуёшни оқ ҳолида кўрганларида унга буюрдилар, у асрга иқома айтди. Сўнг қуёшнинг чети ботганда унга буюрдилар, у шомга иқома айтди. Сўнг шафақ ғойиб бўлганда унга буюрдилар, у хуфтонга иқома айтди. Сўнг эртаси куни унга буюрдилар, у бомдодни тонг ёришганда ўқиди. Сўнг пешинни салқинга сурдилар ва яхшигина салқинлатдилар. Сўнг асрни қуёш оқ ҳолида ўқидилар, аммо ундан кечроққа сурдилар. Сўнг шомни шафақ ғойиб бўлишидан олдин ўқидилар. Сўнг унга буюрдилар, у хуфтонни туннинг учдан бири ўтганда иқома айтди ва уни ўқидилар. Сўнг у зот: «Намоз вақти ҳақида сўраган киши қани? Намозингиз вақти — сиз кўрган нарсалар орасидадир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ صَلَّى الصَّلَوَاتِ كُلَّهَا بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ har bir namoz uchun taharat qilar edilar. Makka fathi kuni boʻlganida esa barcha namozlarni bitta taharat bilan oʻqidilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ ҳар бир намоз учун таҳарат қилар эдилар. Макка фатҳи куни бўлганида эса барча намозларни битта таҳарат билан ўқидилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، وَأَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَسَأَلَهُ عَنْ وَقْتِ الصَّلاَةِ فَقَالَ " صَلِّ مَعَنَا هَذَيْنِ الْيَوْمَيْنِ " . فَلَمَّا زَالَتِ الشَّمْسُ أَمَرَ بِلاَلاً فَأَذَّنَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الظُّهْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ بَيْضَاءُ نَقِيَّةٌ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْفَجْرَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْيَوْمِ الثَّانِي أَمَرَهُ فَأَذَّنَ الظُّهْرَ فَأَبْرَدَ بِهَا وَأَنْعَمَ أَنْ يُبْرِدَ بِهَا ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ أَخَّرَهَا فَوْقَ الَّذِي كَانَ وَصَلَّى الْمَغْرِبَ قَبْلَ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ وَصَلَّى الْعِشَاءَ بَعْدَمَا ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ وَصَلَّى الْفَجْرَ فَأَسْفَرَ بِهَا ثُمَّ قَالَ " أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ وَقْتِ الصَّلاَةِ " . فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " وَقْتُ صَلاَتِكُمْ بَيْنَ مَا رَأَيْتُمْ " .
Burayda al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, u zotdan namoz vaqti haqida soʻradi. Shunda u zot: «Shu ikki kun biz bilan namoz oʻqigin», dedilar. Quyosh ogʻganda Bilolga buyurdilar, u azon aytdi, soʻng buyurdilar, u peshin namoziga iqomat aytdi, soʻng buyurdilar, u quyosh baland, oq va tiniq turgan paytda asr namoziga iqomat aytdi, soʻng buyurdilar, u quyosh botganda shom namoziga iqomat aytdi, soʻng buyurdilar, u shafaq gʻoyib boʻlganda xufton namoziga iqomat aytdi, soʻng buyurdilar, u tong yorishganda bomdod namoziga iqomat aytdi. Ikkinchi kun boʻlganda esa unga buyurdilar, u azon aytdi va peshinni salqin tushirib, uni yaxshigina salqinlatib oʻqidilar, soʻng quyosh baland turgan paytda, avvalgidan kechroq qilib asrni oʻqidilar, shomni esa shafaq gʻoyib boʻlishidan oldin oʻqidilar, xuftonni tunning uchdan biri oʻtganidan keyin oʻqidilar, bomdodni esa ancha yorishtirib oʻqidilar. Soʻng: «Namoz vaqti haqida soʻragan kishi qani?» dedilar. Haligi kishi: «Menman, ey Rasululloh», dedi. U zot: «Namozingiz vaqti mana shu koʻrgan ikki narsangiz orasidadir», dedilar.Бурайда ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб, у зотдан намоз вақти ҳақида сўради. Шунда у зот: «Шу икки кун биз билан намоз ўқигин», дедилар. Қуёш оғганда Билолга буюрдилар, у азон айтди, сўнг буюрдилар, у пешин намозига иқомат айтди, сўнг буюрдилар, у қуёш баланд, оқ ва тиниқ турган пайтда аср намозига иқомат айтди, сўнг буюрдилар, у қуёш ботганда шом намозига иқомат айтди, сўнг буюрдилар, у шафақ ғойиб бўлганда хуфтон намозига иқомат айтди, сўнг буюрдилар, у тонг ёришганда бомдод намозига иқомат айтди. Иккинчи кун бўлганда эса унга буюрдилар, у азон айтди ва пешинни салқин тушириб, уни яхшигина салқинлатиб ўқидилар, сўнг қуёш баланд турган пайтда, аввалгидан кечроқ қилиб асрни ўқидилар, шомни эса шафақ ғойиб бўлишидан олдин ўқидилар, хуфтонни туннинг учдан бири ўтганидан кейин ўқидилар, бомдодни эса анча ёриштириб ўқидилар. Сўнг: «Намоз вақти ҳақида сўраган киши қани?» дедилар. Ҳалиги киши: «Менман, эй Расулуллоҳ», деди. У зот: «Намозингиз вақти мана шу кўрган икки нарсангиз орасидадир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ حَفْصٍ الأَصْبَهَانِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " أَهْلُ الْجَنَّةِ عِشْرُونَ وَمِائَةُ صَفٍّ ثَمَانُونَ مِنْ هَذِهِ الأُمَّةِ وَأَرْبَعُونَ مِنْ سَائِرِ الأُمَمِ " .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Jannat ahli bir yuz yigirma safdir. Sakson safi ushbu ummatdan, qirq safi esa boshqa barcha ummatlardandir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жаннат аҳли бир юз йигирма сафдир. Саксон сафи ушбу умматдан, қирқ сафи эса бошқа барча умматлардандир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادِ بْنِ آدَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُعَلِّمُهُمْ إِذَا خَرَجُوا إِلَى الْمَقَابِرِ. كَانَ قَائِلُهُمْ يَقُولُ: السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ نَسْأَلُ اللَّهَ لَنَا وَلَكُمُ الْعَافِيَةَ .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ularga qabristonga chiqqanlarida qaytaruvchisi shunday deyishni oʻrgatar edilar: «Assalomu alaykum, ey moʻminlar va musulmonlardan boʻlgan bu maskanlar ahli. Inshaalloh, biz ham sizlarga qoʻshiluvchimiz. Allohdan oʻzimiz uchun va sizlar uchun ofiyat soʻraymiz».Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уларга қабристонга чиққанларида қайтарувчиси шундай дейишни ўргатар эдилар: «Ассалому алайкум, эй мўминлар ва мусулмонлардан бўлган бу масканлар аҳли. Иншааллоҳ, биз ҳам сизларга қўшилувчимиз. Аллоҳдан ўзимиз учун ва сизлар учун офият сўраймиз».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لِبِلاَلٍ " الْغَدَاءُ يَا بِلاَلُ " . فَقَالَ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " نَأْكُلُ أَرْزَاقَنَا وَفَضْلُ رِزْقِ بِلاَلٍ فِي الْجَنَّةِ أَشَعَرْتَ يَا بِلاَلُ أَنَّ الصَّائِمَ تُسَبِّحُ عِظَامُهُ وَتَسْتَغْفِرُ لَهُ الْمَلاَئِكَةُ مَا أُكِلَ عِنْدَهُ " .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bilolga: «Taom yegin, ey Bilol», dedilar. U: «Men rozadorman», dedi. Rasululloh ﷺ: «Biz oʻz rizqimizni yeymiz, Bilolning rizqidan ortiqchasi esa jannatdadir. Bilasanmi, ey Bilol, rozadorning suyaklari tasbeh aytadi va uning huzurida taom yeyilgunicha farishtalar unga magʻfirat soʻrab turadi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Билолга: «Таом егин, эй Билол», дедилар. У: «Мен розадорман», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Биз ўз ризқимизни еймиз, Билолнинг ризқидан ортиқчаси эса жаннатдадир. Биласанми, эй Билол, розадорнинг суяклари тасбеҳ айтади ва унинг ҳузурида таом ейилгунича фаришталар унга мағфират сўраб туради», дедилар.
وَعَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -يُعَلِّمُهُمْ إِذَا خَرَجُوا إِلَى اَلمَقَابِرِ: { اَلسَّلَامُ عَلَى أَهْلِ اَلدِّيَارِ مِنَ اَلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ, وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اَللَّهُ بِكُمْ لَلَاحِقُونَ, أَسْأَلُ اَللَّهَ لَنَا وَلَكُمُ الْعَافِيَةَ } رَوَاهُ مُسْلِم ٌ 1 .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ularga qabristonga chiqqanlarida qaytaruvchisi shunday deyishni oʻrgatar edilar: «Assalomu alaykum, ey moʻminlar va musulmonlardan boʻlgan bu maskanlar ahli. Inshaalloh, biz ham sizlarga qoʻshiluvchimiz. Allohdan oʻzimiz uchun va sizlar uchun ofiyat soʻraymiz».Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уларга қабристонга чиққанларида қайтарувчиси шундай дейишни ўргатар эдилар: «Ассалому алайкум, эй мўминлар ва мусулмонлардан бўлган бу масканлар аҳли. Иншааллоҳ, биз ҳам сизларга қўшилувчимиз. Аллоҳдан ўзимиз учун ва сизлар учун офият сўраймиз».
وَعَن سليمانَ بنِ بُريدةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَّرَ أَمِيرًا عَلَى جَيْشٍ أَوْ سَرِيَّةٍ أَوْصَاهُ فِي خَاصَّتِهِ بِتَقْوَى اللَّهِ وَمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا ثُمَّ قَالَ: " اغْزُوَا بسمِ اللَّهِ قَاتَلُوا مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ اغْزُوَا فَلَا تَغُلُّوا وَلَا تَغْدِرُوا وَلَا تَمْثُلُوا وَلَا تَقْتُلُوا وَلِيدًا وَإِذَا لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَادْعُهُمْ إِلَى ثَلَاثِ خِصَالٍ أَوْ خِلَالٍ فَأَيَّتَهُنَّ مَا أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الْإِسْلَامِ فَإِنْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ إِنْ فَعَلُوا ذَلِكَ فَلَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ فَإِنْ أَبَوْا أَنْ يَتَحَوَّلُوا مِنْهَا فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ يُجْرَى عَلَيْهِمْ حُكْمُ الله الَّذِي يُجْرَى عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يُجْرَى عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَكُونُ لَهُمْ فِي الْغَنِيمَةِ وَالْفَيْءِ شَيْءٌ إِلَّا أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنْ هم أَبَوا فعلهم الْجِزْيَةَ فَإِنْ هُمْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَقَاتِلْهُمْ وَإِذَا حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تَجْعَلَ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ نَبِيِّهِ فَلَا تَجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَلَا ذِمَّةَ نَبِيِّهِ وَلَكِنِ اجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّتَكَ وَذِمَّةَ أَصْحَابِكَ فَإِنَّكُمْ أَنْ تُخْفِرُوا ذِمَمَكُمْ وَذِمَمَ أَصْحَابِكُمْ أَهْوَنُ مِنْ أَنْ تُخْفِرُوا ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ رَسُولِهِ وَإِنْ حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تُنْزِلَهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ فَلَا تُنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ وَلَكِنْ أَنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِكَ فَإِنَّكَ لَا تَدْرِي: أَتُصِيبُ حُكْمَ اللَّهِ فِيهِمْ أَمْ لَا؟ ". رَوَاهُ مُسْلِمٌ
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bir kishini qoʻshin yoki sariya (otryad) ustiga amir qilib tayinlasalar, uning oʻziga Allohdan qoʻrqishni va u bilan birga boʻlgan musulmonlarga yaxshilik qilishni alohida tayinlardilar. Soʻng shunday derdilar: ‹Allohning ismi bilan, Alloh yoʻlida gʻazot qilinglar. Allohga kufr keltirganlar bilan jang qilinglar. Gʻazot qilinglar, (oʻljadan) xiyonat qilmanglar, ahdni buzmanglar, (oʻliklarni) muthla qilmanglar (azolarini kesib buzmanglar) va bolani oʻldirmanglar. Mushriklardan boʻlgan dushmaningni uchratganingda, ularni uchta xislatga (yoki uchta yoʻlga) chaqir. Ulardan qaysi biriga javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegma. Soʻng ularni Islomga chaqir. Agar senga javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegma. Soʻng ularni oʻz diyorlaridan muhojirlar diyoriga koʻchishga chaqir va ularga xabar berki, agar shuni qilsalar, ularga muhojirlarga (beriladigan) narsa beriladi va muhojirlar zimmasidagi (vazifa) ular zimmasiga ham yuklanadi. Agar undan (oʻz yurtidan) koʻchishdan bosh tortsalar, ularga xabar berki, ular musulmonlarning sahroyi aʼrobiylari kabi boʻladilar — moʻminlarga joriy boʻlgan Allohning hukmi ularga ham joriy boʻladi va gʻanimat hamda fayʼ (oʻljasi)dan ularga hech narsa yoʻq, magar musulmonlar bilan birga jihod qilsalar (boshqa gap). Agar ular bosh tortsalar, ulardan jizya (soliq) soʻra. Agar senga javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegma. Agar bosh tortsalar, Allohdan yordam soʻra va ular bilan jang qil. Bir qalʼa ahlini qamal qilganingda, ular sendan oʻzlariga Allohning zimmasi (kafolati) va Uning paygʻambarining zimmasini berishingni istasalar, ularga Allohning zimmasini ham, Uning paygʻambarining zimmasini ham berma, balki ularga oʻz zimmangni va sahobalaringning zimmasini ber. Chunki oʻz zimmalaringizni va sahobalaringizning zimmalarini buzishingiz Allohning zimmasi va Uning rasulining zimmasini buzishingizdan yengilroqdir. Bir qalʼa ahlini qamal qilganingda, ular sendan oʻzlarini Allohning hukmiga binoan (taslim qilib) tushirishingni istasalar, ularni Allohning hukmiga binoan tushirma, balki ularni oʻz hukmingga binoan tushir. Chunki sen ular haqida Allohning hukmiga toʻgʻri kelasanmi-yoʻqmi, bilmaysan›».Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бир кишини қўшин ёки сария (отряд) устига амир қилиб тайинласалар, унинг ўзига Аллоҳдан қўрқишни ва у билан бирга бўлган мусулмонларга яхшилик қилишни алоҳида тайинлардилар. Сўнг шундай дердилар: ‹Аллоҳнинг исми билан, Аллоҳ йўлида ғазот қилинглар. Аллоҳга куфр келтирганлар билан жанг қилинглар. Ғазот қилинглар, (ўлжадан) хиёнат қилманглар, аҳдни бузманглар, (ўликларни) мутҳла қилманглар (азоларини кесиб бузманглар) ва болани ўлдирманглар. Мушриклардан бўлган душманингни учратганингда, уларни учта хислатга (ёки учта йўлга) чақир. Улардан қайси бирига жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегма. Сўнг уларни Исломга чақир. Агар сенга жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегма. Сўнг уларни ўз диёрларидан муҳожирлар диёрига кўчишга чақир ва уларга хабар берки, агар шуни қилсалар, уларга муҳожирларга (бериладиган) нарса берилади ва муҳожирлар зиммасидаги (вазифа) улар зиммасига ҳам юкланади. Агар ундан (ўз юртидан) кўчишдан бош тортсалар, уларга хабар берки, улар мусулмонларнинг саҳройи аъробийлари каби бўладилар — мўминларга жорий бўлган Аллоҳнинг ҳукми уларга ҳам жорий бўлади ва ғанимат ҳамда файъ (ўлжаси)дан уларга ҳеч нарса йўқ, магар мусулмонлар билан бирга жиҳод қилсалар (бошқа гап). Агар улар бош тортсалар, улардан жизя (солиқ) сўра. Агар сенга жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегма. Агар бош тортсалар, Аллоҳдан ёрдам сўра ва улар билан жанг қил. Бир қалъа аҳлини қамал қилганингда, улар сендан ўзларига Аллоҳнинг зиммаси (кафолати) ва Унинг пайғамбарининг зиммасини беришингни истасалар, уларга Аллоҳнинг зиммасини ҳам, Унинг пайғамбарининг зиммасини ҳам берма, балки уларга ўз зиммангни ва саҳобаларингнинг зиммасини бер. Чунки ўз зиммаларингизни ва саҳобаларингизнинг зиммаларини бузишингиз Аллоҳнинг зиммаси ва Унинг расулининг зиммасини бузишингиздан енгилроқдир. Бир қалъа аҳлини қамал қилганингда, улар сендан ўзларини Аллоҳнинг ҳукмига биноан (таслим қилиб) туширишингни истасалар, уларни Аллоҳнинг ҳукмига биноан туширма, балки уларни ўз ҳукмингга биноан тушир. Чунки сен улар ҳақида Аллоҳнинг ҳукмига тўғри келасанми-йўқми, билмайсан›».