وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، ثنا أَبُو الْيَمَانِ ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، أَخْبَرَنِي عَاصِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّ حَفْصَ بْنَ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ، أَخْبَرَهُ ، أَنَّهُ سَأَلَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ عَنْ تَرْكِهِ السُّبْحَةَ فِي السَّفَرِ ، فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ : " لَوْ سَبَّحْتُ مَا بَالَيْتُ أَنْ أُتِمَّ الصَّلاةَ " ، قَالَ الزُّهْرِيُّ : فَقُلْتُ لِسَالِمٍ : هَلْ سَأَلْتَ أَنْتَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ عَمَّا سَأَلَهُ عَنْهُ حَفْصُ بْنُ عَاصِمٍ ؟ قَالَ سَالِمٌ : لا ، إِنَّا كُنَّا نَهَابُهُ عَنْ بَعْضِ الْمَسْأَلَةِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَخَبَرُ سَالِمٍ ، وَحَفْصٍ يَدُلانِ عَلَى أَنَّ خَبَرَ عَطِيَّةَ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَهْمٌ . وَابْنُ أَبِي لَيْلَى وَاهِمٌ فِي جَمْعِهِ بَيْنَ نَافِعٍ ، وَعَطِيَّةَ فِي خَبَرِ ابْنِ عُمَرَ فِي التَّطَوُّعِ فِي السَّفَرِ ، إِلا أَنَّ هَذَا مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي نَقُولُ إِنَّهُ لا يَجُوزُ أَنْ يُحْتَجَّ بِالإِنْكَارِ عَلَى الإِثْبَاتِ . وَابْنُ عُمَرَ رَحِمَهُ اللَّهُ ، وَإِنْ لَمْ يَرَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَطَوِّعًا فِي السَّفَرِ ، فَقَدْ رَآهُ غَيْرُهُ يُصَلِّي مُتَطَوِّعًا فِي السَّفَرِ ، وَالْحُكْمُ لِمَنْ يُخْبِرُ بِرُؤْيَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لا لِمَنْ لَمْ يَرَهُ ، هَذِهِ مَسْأَلَةٌ قَدْ بَيَّنْتُهَا فِي غَيْرِ مَوْضِعٍ مِنْ كُتُبِنَا
Hafs ibn Osim ibn Umar ibn al-Xattob xabar berdiki, u Abdulloh ibn Umardan safarda naflni tark qilishi haqida soʻradi. Abdulloh unga: «Agar men nafl oʻquvchi boʻlganimda, namozni toʻliq oʻqishdan tortinmagan boʻlardim», dedi. Zuhriy aytdi: Men Solimga: «Sen Abdulloh ibn Umardan Hafs ibn Osim soʻragan narsani soʻraganmisan?» dedim. Solim: «Yoʻq, biz undan baʼzi masalalarni soʻrashdan hayiqar edik», dedi. Abu Bakr aytdi: Solim va Hafsning xabari Atiyyaning Ibn Umardan (qilgan) xabari vahm ekaniga dalolat qiladi. Ibn Abu Laylo ham Ibn Umarning safarda nafl oʻqish haqidagi xabarida Nofeʼ bilan Atiyyani birga keltirishida vahm qilgan. Faqat bu biz aytadigan jinsdandirki, inkorni isbotga qarshi hujjat qilish joiz emas. Ibn Umar (rahimahulloh) Nabiy ﷺni safarda nafl oʻqiyotgan holda koʻrmagan boʻlsa ham, undan boshqasi u zotni safarda nafl oʻqiyotganlarini koʻrgan; hukm esa Nabiy ﷺni koʻrganini xabar qilgan kishinikidir, koʻrmagan kishiniki emas. Bu masalani men kitoblarimizning bir necha oʻrnida bayon qilganman.Ҳафс ибн Осим ибн Умар ибн ал-Хаттоб хабар бердики, у Абдуллоҳ ибн Умардан сафарда нафлни тарк қилиши ҳақида сўради. Абдуллоҳ унга: «Агар мен нафл ўқувчи бўлганимда, намозни тўлиқ ўқишдан тортинмаган бўлардим», деди. Зуҳрий айтди: Мен Солимга: «Сен Абдуллоҳ ибн Умардан Ҳафс ибн Осим сўраган нарсани сўраганмисан?» дедим. Солим: «Йўқ, биз ундан баъзи масалаларни сўрашдан ҳайиқар эдик», деди. Абу Бакр айтди: Солим ва Ҳафснинг хабари Атийянинг Ибн Умардан (қилган) хабари ваҳм эканига далолат қилади. Ибн Абу Лайло ҳам Ибн Умарнинг сафарда нафл ўқиш ҳақидаги хабарида Нофеъ билан Атийяни бирга келтиришида ваҳм қилган. Фақат бу биз айтадиган жинсдандирки, инкорни исботга қарши ҳужжат қилиш жоиз эмас. Ибн Умар (раҳимаҳуллоҳ) Набий ﷺни сафарда нафл ўқиётган ҳолда кўрмаган бўлса ҳам, ундан бошқаси у зотни сафарда нафл ўқиётганларини кўрган; ҳукм эса Набий ﷺни кўрганини хабар қилган кишиникидир, кўрмаган кишиники эмас. Бу масалани мен китобларимизнинг бир неча ўрнида баён қилганман.