نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ ، ح وَثنا الرَّبِيعُ ، قَالَ : قَالَ الشَّافِعِيُّ ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ ، ح وَثنا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، نَا رَوْحٌ ، ثنا مَالِكٌ ، عَنْ زَيْدٍ وَهُوَ ابْنُ أَسْلَمَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّهُ قَالَ : كَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالنَّاسُ مَعَهُ ، فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلا نَحْوًا مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلا ، ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلا ، وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلا ، وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ، ثُمَّ قَامَ قِيَامًا طَوِيلا ، وَهُوَ دُونَ ذَلِكَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلا ، وَهُوَ دُونَ ذَاكَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلا ، وَهُوَ دُونَ ذَلِكَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلا ، وَهُوَ دُونَ ذَلِكَ الرُّكُوعِ ، ثُمَّ سَجَدَ ، ثُمَّ انْصَرَفَ ، وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ ، فَقَالَ : " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ ، لا يُخْسَفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلا لِحَيَاتِهِ ، فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ " قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، رَأَيْنَاكَ تَنَاوَلْتَ فِي مَقَامِكَ هَذَا ، قَالَ الرَّبِيعُ شَيْئًا ، ثُمَّ رَأَيْنَاكَ كَأَنَّكَ تَكَعْكَعْتَ ، وَقَالَ الآخَرَانِ : تَكَعْكَعْتَ ، فَقَالَ : " إِنِّي رَأَيْتُ الْجَنَّةَ " ، وَقَالُوا " فَتَنَاوَلْتُ مِنْهَا عُنْقُودًا ، وَلَوْ أَخَذْتُهُ لأَكَلْتُمْ مِنْهُ مَا بَقِيَتِ الدُّنْيَا " قَالَ الرَّبِيعُ : " وَرَأَيْتُ أَوَ أُرِيتُ النَّارَ " ، وَقَالَ الآخَرَانِ : " وَرَأَيْتُ النَّارَ " ، وَقَالُوا : " فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ مَنْظَرًا ، وَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ " قَالَ الرَّبِيعُ : قَالُوا : لِمَ ؟ وَقَالَ الآخَرَانِ : مِمَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : " بِكُفْرِهِنَّ " ، قِيلَ : أَيَكْفُرْنَ بِاللَّهِ ؟ قَالَ : " يَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ ، وَيَكْفُرْنَ الإِحْسَانَ ، لَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ ، ثُمَّ رَأَتْ مِنْكَ شَيْئًا ، قَالَتْ : مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْرًا قَطُّ " قَالَ أَبُو مُوسَى : قَالَ رَوْحٌ : " وَالْعَشِيرُ الزَّوْجُ "
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ zamonlarida quyosh tutildi va odamlar u zot bilan birga edilar. U zot uzoq — Baqara surasi miqdoricha — qiyomda turdilar, soʻng uzoq rukuʼ qildilar, soʻng (boshlarini) koʻtarib, uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng sajda qildilar. Soʻng uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng (boshlarini) koʻtarib, uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu oʻsha rukuʼdan kamroq edi; soʻng sajda qildilar; soʻng (namozdan) chiqdilar — quyosh esa ochilgan edi. Soʻng u zot: «Albatta, quyosh va oy Allohning oyatlaridan ikki oyatdir; ular biror kishining oʻlimi uchun ham, hayoti uchun ham tutilmaydi. Bas, buni koʻrsangiz, Allohni zikr qilinglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, biz sizni shu turgan joyingizda bir narsani olmoqchi boʻlganingizni koʻrdik, soʻng goʻyo orqaga tisarilganingizni koʻrdik», dedilar. U zot: «Men jannatni koʻrdim va undan bir shingil (uzum) olmoqchi boʻldim; agar uni olganimda edi, dunyo turguncha undan yeb turgan boʻlar edingiz. Va men doʻzaxni koʻrdim — bugungidek dahshatli manzarani hech qachon koʻrmagan edim; va uning ahlining koʻpchiligi ayollar ekanini koʻrdim», dedilar. Ular: «Nimaga, ey Allohning Rasuli?» dedilar. U zot: «Ularning kufri (noshukrligi) sababli», dedilar. «Ular Allohga kufr keltiradilarmi?» deyildi. U zot: «Ular erga noshukrlik qiladilar va yaxshilikka noshukrlik qiladilar. Agar sen ulardan biriga butun umr yaxshilik qilsang-u, soʻng u sendan (yoqmaydigan) biror narsani koʻrsa: ‹Men sendan hech qachon yaxshilik koʻrmadim›, deydi», dedilar. Abu Muso aytdi: Ravh: «al-Ashir — er (degani)», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ замонларида қуёш тутилди ва одамлар у зот билан бирга эдилар. У зот узоқ — Бақара сураси миқдорича — қиёмда турдилар, сўнг узоқ рукуъ қилдилар, сўнг (бошларини) кўтариб, узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг сажда қилдилар. Сўнг узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг (бошларини) кўтариб, узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу ўша рукуъдан камроқ эди; сўнг сажда қилдилар; сўнг (намоздан) чиқдилар — қуёш эса очилган эди. Сўнг у зот: «Албатта, қуёш ва ой Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир; улар бирор кишининг ўлими учун ҳам, ҳаёти учун ҳам тутилмайди. Бас, буни кўрсангиз, Аллоҳни зикр қилинглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз сизни шу турган жойингизда бир нарсани олмоқчи бўлганингизни кўрдик, сўнг гўё орқага тисарилганингизни кўрдик», дедилар. У зот: «Мен жаннатни кўрдим ва ундан бир шингил (узум) олмоқчи бўлдим; агар уни олганимда эди, дунё тургунча ундан еб турган бўлар эдингиз. Ва мен дўзахни кўрдим — бугунгидек даҳшатли манзарани ҳеч қачон кўрмаган эдим; ва унинг аҳлининг кўпчилиги аёллар эканини кўрдим», дедилар. Улар: «Нимага, эй Аллоҳнинг Расули?» дедилар. У зот: «Уларнинг куфри (ношукрлиги) сабабли», дедилар. «Улар Аллоҳга куфр келтирадиларми?» дейилди. У зот: «Улар эрга ношукрлик қиладилар ва яхшиликка ношукрлик қиладилар. Агар сен улардан бирига бутун умр яхшилик қилсанг-у, сўнг у сендан (ёқмайдиган) бирор нарсани кўрса: ‹Мен сендан ҳеч қачон яхшилик кўрмадим›, дейди», дедилар. Абу Мусо айтди: Равҳ: «ал-Ашир — эр (дегани)», деди.