وَنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْحَاقَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي ثُمَامَةَ ، قَالَ : لَقِيتُ كَعْبَ بْنَ عُجْرَةَ وَأَنَا أُرِيدُ الْجُمُعَةَ ، وَقَدْ شَبَّكْتُ بَيْنَ أَصَابِعِي ، فَلَمَّا دَنَوْتُ ضَرَبَ يَدَيَّ فَفَرَّقَ بَيْنَ أَصَابِعِي ، وَقَالَ : " إِنَّا نُهِينَا أَنْ يُشَبِّكَ أَحَدٌ بَيْنَ أَصَابِعِهِ فِي الصَّلاةِ " ، قُلْتُ : إِنِّي لَسْتُ فِي صَلاةٍ ، قَالَ : أَلَيْسَ قَدْ تَوَضَّأْتَ وَأَنْتَ تُرِيدُ الْجُمُعَةَ ؟ قُلْتُ : بَلَى قَالَ : " فَأَنْتَ فِي صَلاةٍ " . وَرَوَاهُ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي سَالِمٍ أَخْبَرَهُ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ . نَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ ، نا ابْنُ ذِئْبٍ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : سَعْدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ كَعْبٍ هُوَ مِنْ بَنِي سَالِمٍ . وَرَوَاهُ أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ ، عَنِ ابْنِ عَجْلانَ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ كَعْبٍ . نَاهُ أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، نا أَبُو خَالِدٍ ، عَنِ ابْنِ عَجْلانَ . وَجَاءَ خَالِدُ بْنُ حَيَّانَ الرَّقِّيُّ بِطَامَّةٍ . رَوَاهُ عَنِ ابْنُ عَجْلانَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ . وَحَدَّثَنَاهُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الثَّعْلَبِيُّ ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ حَيَّانَ الرَّقِّيَّ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَلا أُحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يَرْوِيَ عَنِّي بِهَذَا الْخَبَرِ إِلا عَلَى هَذِهِ الصِّيغَةِ ، فَإِنَّ هَذَا إِسْنَادٌ مَقْلُوبٌ ، فَيُشْبِهُ أَنْ يَكُونَ الصَّحِيحُ مَا رَوَاهُ أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ ، لأَنَّ دَاوُدَ بْنَ قَيْسٍ أَسْقَطَ مِنَ الإِسْنَادِ أَبَا سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيَّ ، فَقَالَ : عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْحَاقَ ، عَنْ أَبِي ثُمَامَةَ . وَأَمَّا ابْنُ عَجْلانَ فَقَدْ وَهِمَ فِي الإِسْنَادِ وَخَلَطَ فِيهِ ، فَمَرَّةً يَقُولُ : عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، وَمَرَّةً يُرْسِلُهُ ، وَمَرَّةً يَقُولُ : عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ كَعْبٍ ، وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ قَدْ بَيَّنَ أَنَّ الْمَقْبُرِيَّ سَعِيدَ بْنَ أَبِي سَعِيدٍ إِنَّمَا رَوَاهُ ، عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي سَالِمٍ ، وَهُوَ عِنْدِي سَعْدُ بْنُ إِسْحَاقَ ، إِلا أَنَّهُ غَلَطَ عَلَى سَعْدِ بْنِ إِسْحَاقَ ، فَقَالَ : عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ كَعْبٍ . وَدَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ ، وَأَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ جَمِيعًا قَدِ اتَّفَقَا عَلَى أَنَّ الْخَبَرَ إِنَّمَا هُوَ عَنْ أَبِي ثُمَامَةَ
Abu Sumoma aytdi: Men jumaga bormoqchi boʻlib turganimda Kaʼb ibn Ujra bilan uchrashdim, barmoqlarimni bir-biriga kiritgan edim. Unga yaqinlashganimda qoʻllarimga urib, barmoqlarimni ajratdi va: «Biz namozda barmoqlarni bir-biriga kiritishdan qaytarilgan edik», dedi. Men: «Men namozda emasman-ku», dedim. U: «Jumaga bormoqchi boʻlib tahorat olmadingmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Demak, sen namozdasan», dedi. Uni Ibn Abu Ziʼb al-Maqburiydan, u oʻziga xabar bergan Banu Salimdan boʻlgan bir kishidan, u otasidan, u bobosidan, u Kaʼb ibn Ujradan rivoyat qilgan. Abu Bakr aytdi: Saʼd ibn Isʼhoq ibn Kaʼb Banu Salimdandir. Uni Abu Xolid al-Ahmar Ibn Ajlondan, u Saiddan, u Kaʼbdan rivoyat qilgan. Xolid ibn Hayyon ar-Raqqiy esa katta xato bilan keldi: uni Ibn Ajlondan, u Said ibn al-Musayyabdan, u Abu Saiddan deb rivoyat qildi. Abu Bakr aytdi: Men hech kimga bu xabarni mendan faqat shu tarzda rivoyat qilishdan boshqasini halol qilmayman, chunki bu maqlub, yaʼni agʻdarilgan isnoddir. Sahihi Anas ibn Iyod rivoyat qilgani boʻlishi ehtimolga yaqin, chunki Dovud ibn Qays isnoddan Abu Said al-Maqburiyni tushirib qoldirib: «Saʼd ibn Isʼhoqdan, u Abu Sumomadan», degan. Ibn Ajlon esa isnodda vahm qilib, uni aralashtirib yuborgan: baʼzan «Abu Hurayradan», deydi, baʼzan uni mursal qiladi, baʼzan esa «Saiddan, u Kaʼbdan», deydi. Ibn Abu Ziʼb esa al-Maqburiy Said ibn Abu Said uni Banu Salimdan boʻlgan bir kishidan rivoyat qilganini bayon qilgan, u mening nazdimda Saʼd ibn Isʼhoqdir; faqat u Saʼd ibn Isʼhoq haqida xato qilib: «Otasidan, u bobosi Kaʼbdan», degan. Dovud ibn Qays bilan Anas ibn Iyod esa ikkovi bu xabar faqat Abu Sumomadan ekanida muvofiq boʻlishgan.Абу Сумома айтди: Мен жумага бормоқчи бўлиб турганимда Каъб ибн Ужра билан учрашдим, бармоқларимни бир-бирига киритган эдим. Унга яқинлашганимда қўлларимга уриб, бармоқларимни ажратди ва: «Биз намозда бармоқларни бир-бирига киритишдан қайтарилган эдик», деди. Мен: «Мен намозда эмасман-ку», дедим. У: «Жумага бормоқчи бўлиб таҳорат олмадингми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Демак, сен намоздасан», деди. Уни Ибн Абу Зиъб ал-Мақбурийдан, у ўзига хабар берган Бану Салимдан бўлган бир кишидан, у отасидан, у бобосидан, у Каъб ибн Ужрадан ривоят қилган. Абу Бакр айтди: Саъд ибн Исъҳоқ ибн Каъб Бану Салимдандир. Уни Абу Холид ал-Аҳмар Ибн Ажлондан, у Саиддан, у Каъбдан ривоят қилган. Холид ибн Ҳайён ар-Раққий эса катта хато билан келди: уни Ибн Ажлондан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Саиддан деб ривоят қилди. Абу Бакр айтди: Мен ҳеч кимга бу хабарни мендан фақат шу тарзда ривоят қилишдан бошқасини ҳалол қилмайман, чунки бу мақлуб, яъни ағдарилган исноддир. Саҳиҳи Анас ибн Иёд ривоят қилгани бўлиши эҳтимолга яқин, чунки Довуд ибн Қайс исноддан Абу Саид ал-Мақбурийни тушириб қолдириб: «Саъд ибн Исъҳоқдан, у Абу Сумомадан», деган. Ибн Ажлон эса иснодда ваҳм қилиб, уни аралаштириб юборган: баъзан «Абу Ҳурайрадан», дейди, баъзан уни мурсал қилади, баъзан эса «Саиддан, у Каъбдан», дейди. Ибн Абу Зиъб эса ал-Мақбурий Саид ибн Абу Саид уни Бану Салимдан бўлган бир кишидан ривоят қилганини баён қилган, у менинг наздимда Саъд ибн Исъҳоқдир; фақат у Саъд ибн Исъҳоқ ҳақида хато қилиб: «Отасидан, у бобоси Каъбдан», деган. Довуд ибн Қайс билан Анас ибн Иёд эса иккови бу хабар фақат Абу Сумомадан эканида мувофиқ бўлишган.