أَنَّ أَحْمَدَ بْنَ عَبْدَةَ حَدَّثَنَا ، قَالَ : ثنا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، ثنا سَعِيدٌ الْجُرَيْرِيُّ ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَى عَلَى نَهَرٍ مِنْ مَاءِ السَّمَاءِ فِي يَوْمٍ صَائِفٍ ، وَالْمُشَاةُ كَثِيرٌ ، وَالنَّاسُ صِيَامٌ ، فَوَقَفَ عَلَيْهِ ، فَإِذَا فِئَامٌ مِنَ النَّاسِ ، فَقَالَ : " يَأَيُّهَا النَّاسُ ، اشْرَبُوا " . فَجَعَلُوا يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ . قَالَ : " إِنِّي لَسْتُ مِثْلَكُمْ ، إِنِّي رَاكِبٌ وَأَنْتُمْ مُشَاةٌ ، وَإِنِّي أَيْسَرُكُمُ ، اشْرَبُوا " . فَجَعَلُوا يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ مَا يَصْنَعُ . فَلَمَّا أَبَوْا ، حَوَّلَ وَرِكَهُ ، فَنَزَلَ وَشَرِبَ وَشَرِبَ النَّاسُ . وَخَبَرُ ابْنِ عَبَّاسٍ ، وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ خَرَّجْتُهُمَا فِي كِتَابِ الصِّيَامِ فِي كِتَابِ الْكَبِيرِ . أَفَيَجُوزُ لِجَاهِلٍ أَنْ يَقُولَ : الشُّرْبُ جَائِزٌ لِلصَّائِمِ ، وَلا يُفَطِّرُ الشُّرْبُ الصَّائِمَ ؟ إِذِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَمَرَ أَصْحَابَهُ وَهُوَ صَائِمٌ بِالشُّرْبِ , فَلَمَّا امْتَنَعُوا شَرِبَ وَهُوَ صَائِمٌ ، وَشَرِبُوا . فَمَنْ يَعْقِلُ الْعِلْمَ ، وَيَفْهَمُ الْفِقْهَ ، يَعْلَمُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَارَ مُضْطَرًّا وَأَصْحَابُهُ لِشُرْبِ الْمَاءِ , وَقَدْ كَانُوا نَوَوَا الصَّوْمَ ، وَمَضَى بِهِمْ بَعْضُ النَّهَارِ ، وَكَانَ لَهُمْ أَنْ يُفْطِرُوا ، إِذْ كَانُوا فِي السَّفَرِ لا فِي الْحَضَرِ . وَكَذَلِكَ كَانَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَحْتَجِمَ وَهُوَ صَائِمٌ فِي السَّفَرِ ، وَإِنْ كَانَتِ الْحِجَامَةُ تُفْطِرُ الصَّائِمَ ؛ لأَنَّ مَنْ جَازَ لَهُ الشُّرْبُ وَإِنْ كَانَ الشُّرْبُ مُفْطِرًا ، جَازَ لَهُ الْحِجَامَةُ وَإِنْ كَانَ بِالْحِجَامَةِ مُفْطِرًا ، فَأَمَّا مَا احْتَجَّ بِهِ بَعْضُ الْعِرَاقِيِّينَ فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ أَنَّ الْفِطْرَ مِمَّا يَدْخُلُ ، وَلَيْسَ مِمَّا يَخْرُجُ ، فَهَذَا جَهْلٌ وَإِغْفَالٌ مِنْ قَائِلِهِ ، وَتَمْوِيهٌ عَلَى مَنْ لا يُحْسِنُ الْعِلْمَ ، وَلا يَفْهَمُ الْفِقْهَ ، وَهَذَا الْقَوْلُ مِنْ قَائِلِهِ خِلافُ دَلِيلِ كِتَابِ اللَّهِ ، وَخِلافُ سُنَّةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَخِلافُ قَوْلِ أَهْلِ الصَّلاةِ مِنْ أَهْلِ اللَّهِ جَمِيعًا ، إِذَا جُعِلَتْ هَذِهِ اللَّفْظَةُ عَلَى ظَاهِرِهَا . قَدْ دَلَّ اللَّهُ فِي مُحْكَمِ تَنْزِيلِهِ أَنَّ الْمُبَاشَرَةَ هِيَ الْجِمَاعُ فِي نَهَارِ الصِّيَامِ ، وَالنَّبِيُّ الْمُصْطَفَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَوْجَبَ عَلَى الْمُجَامِعِ فِي رَمَضَانَ عِتْقَ رَقَبَةٍ إِنْ وَجَدَهَا ، وَصِيَامَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ إِنْ لَمْ يَجِدِ الرَّقَبَةَ ، أَوْ إِطْعَامَ سِتِّينَ مِسْكِينًا إِنْ لَمْ يَسْتَطِعِ الصَّوْمَ ، وَالْمُجَامِعُ لا يَدْخُلُ جَوْفَهُ شَيْءٌ فِي الْجِمَاعِ ، إِنَّمَا يَخْرُجُ مِنْهُ مَنِيٌّ إِنْ أَمْنَى . وَقَدْ يُجَامِعُ مِنْ غَيْرِ إِمْنَاءٍ فِي الْفَرْجِ ، فَلا يَخْرُجُ مِنْ جَوْفِهِ أَيْضًا مَنِيٌّ ، وَالْتِقَاءُ الْخِتَانَيْنِ مِنْ غَيْرِ إِمْنَاءٍ يُفَطِّرُ الصَّائِمَ ، وَيُوجِبُ الْكَفَّارَةَ ، وَلا يَدْخُلُ جَوْفَ الْمُجَامِعِ شَيْءٌ وَلا يَخْرُجُ مِنْ جَوْفِهِ شَيْءٌ إِذَا كَانَ الْمُجَامِعُ هَذِهِ صِفَتُهُ ، وَالنَّبِيُّ الْمُصْطَفَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَعْلَمَ أَنَّ الْمُسْتَقِيءَ عَامِدًا يُفَطِّرُهُ الاسْتِقَاءُ عَلَى الْعَمْدِ ، وَاتَّفَقَ أَهْلُ الصَّلاةِ وَأَهْلُ الْعِلْمِ عَلَى أَنَّ الاسْتِقَاءَ عَلَى الْعَمْدِ يُفَطِّرُ الصَّائِمَ ، وَلَوْ كَانَ الصَّائِمُ لا يُفَطِّرُهُ إِلا مَا يَدْخُلُ جَوْفَهُ ، كَانَ الْجِمَاعُ وَالاسْتِقَاءُ لا يُفَطِّرَانِ الصَّائِمَ . وَجَاءَ بَعْضُ أَهْلِ الْجَهْلِ بِأُعْجُوبَةٍ فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ ، فَزَعَمَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا قَالَ : " أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ " ، لأَنَّهُمَا كَانَا يَغْتَابَانِ ، فَإِذَا قِيلَ لَهُ : فَالْغِيبَةُ تُفْطِرُ الصَّائِمَ ؟ زَعَمَ أَنَّهَا لا تُفْطِرُ الصَّائِمَ . فَيُقَالُ لَهُ : فَإِنْ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَكَ إِنَّمَا قَالَ : " أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ " لأَنَّهُمَا كَانَا يَغْتَابَانِ ، وَالْغِيبَةُ عِنْدَكَ لا تُفَطِّرُ الصَّائِمَ ، فَهَلْ يَقُولُ هَذَا الْقَوْلَ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ ، يَزْعُمُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمَ أُمَّتَهُ أَنَّ الْمُغْتَابَيْنِ مُفْطِرَانِ ، وَيَقُولُ هُوَ : بَلْ هُمَا صَائِمَانِ غَيْرُ مُفْطِرَيْنِ ، فَخَالَفَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي أَوْجَبَ اللَّهُ عَلَى الْعِبَادِ طَاعَتَهُ وَاتِّبَاعَهُ ، وَوَعَدَ الْهُدَى عَلَى اتِّبَاعِهِ ، وَأَوْعَدَ عَلَى مُخَالِفِيهِ ، وَنَفَى الإِيمَانَ عَمَّنْ وَجَدَ فِي نَفْسِهِ حَرَجًا مِنْ حُكْمِهِ ، فَقَالَ : فَلا وَرَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ الآيَةَ وَلَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ جَلَّ وَعَلا لأَحَدٍ خَيْرَةً فِيمَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ ، فَقَالَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى : وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ . وَالْمُحْتَجُّ بِهَذَا الْخَبَرِ إِنَّمَا صَرَّحَ بِمُخَالَفَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ نَفْسِهِ ، بِلا شُبْهَةٍ وَلا تَأْوِيلٍ يَحْتَمِلُ الْخَبَرَ الَّذِي ذَكَرَهُ ، إِذْ زَعَمَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا قَالَ لِلْحَاجِمِ وَالْمَحْجُومِ : مُفْطِرَانِ لِعِلَّةِ غِيبَتِهِمَا ، ثُمَّ هُوَ زَعَمَ أَنَّ الْغِيبَةَ لا تُفَطِّرُ ، فَقَدْ جَرَّدَ مُخَالَفَةَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلا شُبْهَةٍ وَلا تَأْوِيلٍ
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ issiq bir kunda osmon suvidan (hosil boʻlgan) bir daryo boʻyiga yetib keldilar. Piyodalar koʻp, odamlar roʻzador edi. U zot uning boʻyida toʻxtadilar, qarasalar, bir toʻda odamlar. U zot: «Ey odamlar, ichinglar!» dedilar. Ular u zotga qarab turaverdilar. U zot: «Men sizlarga oʻxshamayman, men ulovdaman, sizlar esa piyodasizlar. Men sizlarning eng yengil ahvoldagimanman. Ichinglar!» dedilar. Ular u zot nima qilishini kutib qarab turaverdilar. Ular bosh tortgach, u zot sonlarini burib (ulovdan) tushdilar va ichdilar, odamlar ham ichdilar. Ibn Abbos va Anas ibn Molikning xabarlarini men al-Kabir kitobining Roʻza kitobida keltirganman. Endi bir johil kishi: roʻzadorga ichish joiz, ichish roʻzadorning roʻzasini ochmaydi, deya oladimi? Holbuki Nabiy ﷺ roʻzador holda sahobalariga ichishni buyurdilar, ular bosh tortgach, oʻzlari roʻzador holda ichdilar, ular ham ichdilar. Kim ilmni anglasa va fiqhni tushunsa, biladiki, Nabiy ﷺ va sahobalari suv ichishga muztar boʻlgan edilar. Ular roʻzani niyat qilgan va kunduzning bir qismi oʻtgan edi, ammo ularga roʻzani ochish joiz edi, chunki ular safarda edilar, muqim emas. Xuddi shuningdek Nabiy ﷺga safarda roʻzador holda qon oldirish joiz edi, garchi hijoma roʻzadorning roʻzasini ochsa ham; chunki kimga ichish joiz boʻlsa — ichish roʻzani ochuvchi boʻlsa ham — unga hijoma ham joizdir, garchi u hijoma bilan roʻzasi ochiluvchi boʻlsa ham. Baʼzi iroqliklarning bu masalada: roʻza kirgan narsa bilan ochiladi, chiqqan narsa bilan emas, deb dalil keltirishlariga kelsak, bu — aytuvchisining johilligi va gʻaflati, ilmni yaxshi bilmaydigan va fiqhni tushunmaydigan kishilarni chalgʻitishdir. Bu soʻz, zohiriga olinsa, aytuvchisi tomonidan Allohning Kitobi dalilining xilofi, Nabiy ﷺ sunnatining xilofi va butun Alloh ahlidan boʻlgan namoz ahlining soʻzining xilofidir. Alloh oʻz muhkam tanzilida roʻza kunduzida mubosharat — bu jimoʼ ekanini bayon qildi. Mustafo Nabiy ﷺ Ramazonda jimoʼ qilgan kishiga — topsa — qul ozod qilishni, qulni topmasa ketma-ket ikki oy roʻza tutishni, roʻzaga qodir boʻlmasa oltmish miskinni taomlantirishni vojib qildilar. Jimoʼ qiluvchining ichiga esa jimoʼda hech narsa kirmaydi; agar maniysi kelsa, undan maniy chiqadi, xolos. Baʼzan farjda maniy kelmasdan ham jimoʼ qilinadi — u holda ichidan maniy ham chiqmaydi. Ikki xatna joyining maniysiz uchrashuvi esa roʻzadorning roʻzasini ochadi va kafforatni vojib qiladi; holbuki bunday sifatdagi jimoʼ qiluvchining ichiga hech narsa kirmaydi va ichidan hech narsa chiqmaydi. Mustafo Nabiy ﷺ atayin qustirgan kishining roʻzasi shu atayin qustirish bilan ochilishini bildirdilar; namoz ahli va ilm ahli atayin qustirish roʻzadorning roʻzasini ochishiga ittifoq qildilar. Agar roʻzadorning roʻzasi faqat ichiga kirgan narsa bilan ochiladigan boʻlsa, jimoʼ ham, qustirish ham roʻzadorning roʻzasini ochmagan boʻlar edi. Baʼzi johillar bu masalada ajablanarli bir narsa keltirib, Nabiy ﷺ «Qon oluvchi ham, qon oldirgan ham roʻzasini ochdi», deganlarining sababi ular gʻiybat qilayotganlari edi, deb daʼvo qildilar. Unga: unda gʻiybat roʻzadorning roʻzasini ochadimi? deyilsa, u: gʻiybat roʻzadorning roʻzasini ochmaydi, deb daʼvo qiladi. Unga aytiladi: agar sening qoshingda Nabiy ﷺ «Qon oluvchi ham, qon oldirgan ham roʻzasini ochdi», deganlari ularning gʻiybat qilgani uchun boʻlsa-yu, gʻiybat sening qoshingda roʻzadorning roʻzasini ochmasa — Allohga iymon keltirgan kishi shunday soʻzni aytadimi? U Nabiy ﷺ oʻz ummatiga gʻiybat qilgan ikki kishining roʻzasi ochilganini bildirganlarini daʼvo qiladi-yu, oʻzi: yoʻq, ikkovi roʻzador, roʻzasi ochilmagan, deydi. Bas, u Alloh bandalarga itoat qilish va ergashishni vojib qilgan, ergashganga hidoyatni vaʼda qilgan, muxolif boʻlganlarga vaʼid aytgan va Uning hukmidan koʻnglida siqilish topgan kishidan iymonni nafiy qilgan Nabiy ﷺga xilof qildi. Alloh: {Yoʻq, Robbingga qasamki, ular oʻz oralaridagi janjalda seni hakam qilmagunlaricha iymon keltirgan boʻlmaydilar}, dedi. Alloh jalla va alo Alloh va Uning Rasuli hukm qilgan narsada hech kimga ixtiyor qoldirmadi va tabaroka va taolo: {Alloh va Uning Rasuli bir ishga hukm qilganlarida, hech bir moʻmin erkak va moʻmina ayolga oʻz ishlarida ixtiyor boʻlishi mumkin emas}, dedi. Bu xabar bilan dalil keltirguvchi esa oʻzicha, hech bir shubha va bu keltirgan xabari koʻtaradigan hech bir taʼvilsiz, ochiqdan-ochiq Nabiy ﷺga xilof qildi: chunki u Nabiy ﷺ qon oluvchi va qon oldirganni ularning gʻiybati illati sababli roʻzasi ochilgan ikki kishi deb aytdilar, deb daʼvo qildi, soʻng oʻzi gʻiybat roʻzani ochmaydi, deb daʼvo qildi. Bas, u hech bir shubha va taʼvilsiz Nabiy ﷺga ochiqdan-ochiq xilof qildi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ иссиқ бир кунда осмон сувидан (ҳосил бўлган) бир дарё бўйига етиб келдилар. Пиёдалар кўп, одамлар рўзадор эди. У зот унинг бўйида тўхтадилар, қарасалар, бир тўда одамлар. У зот: «Эй одамлар, ичинглар!» дедилар. Улар у зотга қараб туравердилар. У зот: «Мен сизларга ўхшамайман, мен уловдаман, сизлар эса пиёдасизлар. Мен сизларнинг энг енгил аҳволдагиманман. Ичинглар!» дедилар. Улар у зот нима қилишини кутиб қараб туравердилар. Улар бош тортгач, у зот сонларини буриб (уловдан) тушдилар ва ичдилар, одамлар ҳам ичдилар. Ибн Аббос ва Анас ибн Моликнинг хабарларини мен ал-Кабир китобининг Рўза китобида келтирганман. Энди бир жоҳил киши: рўзадорга ичиш жоиз, ичиш рўзадорнинг рўзасини очмайди, дея оладими? Ҳолбуки Набий ﷺ рўзадор ҳолда саҳобаларига ичишни буюрдилар, улар бош тортгач, ўзлари рўзадор ҳолда ичдилар, улар ҳам ичдилар. Ким илмни англаса ва фиқҳни тушунса, биладики, Набий ﷺ ва саҳобалари сув ичишга музтар бўлган эдилар. Улар рўзани ният қилган ва кундузнинг бир қисми ўтган эди, аммо уларга рўзани очиш жоиз эди, чунки улар сафарда эдилар, муқим эмас. Худди шунингдек Набий ﷺга сафарда рўзадор ҳолда қон олдириш жоиз эди, гарчи ҳижома рўзадорнинг рўзасини очса ҳам; чунки кимга ичиш жоиз бўлса — ичиш рўзани очувчи бўлса ҳам — унга ҳижома ҳам жоиздир, гарчи у ҳижома билан рўзаси очилувчи бўлса ҳам. Баъзи ироқликларнинг бу масалада: рўза кирган нарса билан очилади, чиққан нарса билан эмас, деб далил келтиришларига келсак, бу — айтувчисининг жоҳиллиги ва ғафлати, илмни яхши билмайдиган ва фиқҳни тушунмайдиган кишиларни чалғитишдир. Бу сўз, зоҳирига олинса, айтувчиси томонидан Аллоҳнинг Китоби далилининг хилофи, Набий ﷺ суннатининг хилофи ва бутун Аллоҳ аҳлидан бўлган намоз аҳлининг сўзининг хилофидир. Аллоҳ ўз муҳкам танзилида рўза кундузида мубошарат — бу жимў эканини баён қилди. Мустафо Набий ﷺ Рамазонда жимў қилган кишига — топса — қул озод қилишни, қулни топмаса кетма-кет икки ой рўза тутишни, рўзага қодир бўлмаса олтмиш мискинни таомлантиришни вожиб қилдилар. Жимў қилувчининг ичига эса жимўда ҳеч нарса кирмайди; агар манийси келса, ундан маний чиқади, холос. Баъзан фаржда маний келмасдан ҳам жимў қилинади — у ҳолда ичидан маний ҳам чиқмайди. Икки хатна жойининг манийсиз учрашуви эса рўзадорнинг рўзасини очади ва каффоратни вожиб қилади; ҳолбуки бундай сифатдаги жимў қилувчининг ичига ҳеч нарса кирмайди ва ичидан ҳеч нарса чиқмайди. Мустафо Набий ﷺ атайин қустирган кишининг рўзаси шу атайин қустириш билан очилишини билдирдилар; намоз аҳли ва илм аҳли атайин қустириш рўзадорнинг рўзасини очишига иттифоқ қилдилар. Агар рўзадорнинг рўзаси фақат ичига кирган нарса билан очиладиган бўлса, жимў ҳам, қустириш ҳам рўзадорнинг рўзасини очмаган бўлар эди. Баъзи жоҳиллар бу масалада ажабланарли бир нарса келтириб, Набий ﷺ «Қон олувчи ҳам, қон олдирган ҳам рўзасини очди», деганларининг сабаби улар ғийбат қилаётганлари эди, деб даъво қилдилар. Унга: унда ғийбат рўзадорнинг рўзасини очадими? дейилса, у: ғийбат рўзадорнинг рўзасини очмайди, деб даъво қилади. Унга айтилади: агар сенинг қошингда Набий ﷺ «Қон олувчи ҳам, қон олдирган ҳам рўзасини очди», деганлари уларнинг ғийбат қилгани учун бўлса-ю, ғийбат сенинг қошингда рўзадорнинг рўзасини очмаса — Аллоҳга иймон келтирган киши шундай сўзни айтадими? У Набий ﷺ ўз умматига ғийбат қилган икки кишининг рўзаси очилганини билдирганларини даъво қилади-ю, ўзи: йўқ, иккови рўзадор, рўзаси очилмаган, дейди. Бас, у Аллоҳ бандаларга итоат қилиш ва эргашишни вожиб қилган, эргашганга ҳидоятни ваъда қилган, мухолиф бўлганларга ваъид айтган ва Унинг ҳукмидан кўнглида сиқилиш топган кишидан иймонни нафий қилган Набий ﷺга хилоф қилди. Аллоҳ: {Йўқ, Роббингга қасамки, улар ўз ораларидаги жанжалда сени ҳакам қилмагунларича иймон келтирган бўлмайдилар}, деди. Аллоҳ жалла ва ало Аллоҳ ва Унинг Расули ҳукм қилган нарсада ҳеч кимга ихтиёр қолдирмади ва табарока ва таоло: {Аллоҳ ва Унинг Расули бир ишга ҳукм қилганларида, ҳеч бир мўмин эркак ва мўмина аёлга ўз ишларида ихтиёр бўлиши мумкин эмас}, деди. Бу хабар билан далил келтиргувчи эса ўзича, ҳеч бир шубҳа ва бу келтирган хабари кўтарадиган ҳеч бир таъвилсиз, очиқдан-очиқ Набий ﷺга хилоф қилди: чунки у Набий ﷺ қон олувчи ва қон олдирганни уларнинг ғийбати иллати сабабли рўзаси очилган икки киши деб айтдилар, деб даъво қилди, сўнг ўзи ғийбат рўзани очмайди, деб даъво қилди. Бас, у ҳеч бир шубҳа ва таъвилсиз Набий ﷺга очиқдан-очиқ хилоф қилди.