حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّبَّاحِ ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ . ح وَحَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ الْمَدِينَةِ يُرِيدُ مَكَّةَ , فَصَامَ حَتَّى أَتَى عُسْفَانَ , فَدَعَا بِإِنَاءٍ , فَوَضَعَهُ عَلَى يَدِهِ , حَتَّى نَظَرَ إِلَيْهِ النَّاسُ , ثُمَّ أَفْطَرَ " . وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ : مَنْ شَاءَ صَامَ , وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ . هَذَا حَدِيثُ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ . وَقَالَ يُوسُفُ : " سَافَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ عُسْفَانَ , ثُمَّ دَعَا بِإِنَاءٍ , فَشَرِبَ نَهَارًا ، لِيَرَاهُ النَّاسُ , ثُمَّ أَفْطَرَ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ " . قَالَ : كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ : صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي السَّفَرِ , وَأَفْطَرَ , وَمَنْ شَاءَ صَامَ , وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا الْخَبَرُ يُصَرِّحُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ كَانَ يَرَى صَوْمَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي السَّفَرِ فِي الابْتِدَاءِ , وَإِفْطَارَهُ بَعْدُ , هَذَا مِنَ الْجِنْسِ الْمُبَاحِ أَنَّ كِلا الْفِعْلَيْنِ جَائِزٌ , لا أَنَّ إِفْطَارَهُ بَعْدَ بُلُوغِهِ عُسْفَانَ كَانَ نَسْخًا لِمَا تَقَدَّمَ مِنْ صَوْمِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Makkani koʻzlab Madinadan chiqdilar va Usfonga yetgunlaricha roʻza tutdilar. Soʻng bir idish soʻrab, uni qoʻllariga qoʻydilar — hatto odamlar unga qaradilar, keyin iftor qildilar». Ibn Abbos: «Kim xohlasa roʻza tutsin, kim xohlasa iftor qilsin», der edi. Bu Hasan ibn Muhammadning hadisi. Yusuf esa shunday dedi: «Rasululloh ﷺ Ramazonda safar qildilar va Usfonga yetgunlaricha roʻza tutdilar. Soʻng bir idish soʻrab, odamlar koʻrsin deb kunduzi ichdilar, soʻng Makkaga kelgunlaricha iftor qilgan holda boʻldilar». U aytdi: Ibn Abbos: «Rasululloh ﷺ safarda roʻza ham tutdilar, iftor ham qildilar; kim xohlasa roʻza tutsin, kim xohlasa iftor qilsin», der edi. Abu Bakr aytdi: Bu xabar Ibn Abbos Nabiy ﷺning safar boshida roʻza tutganlarini, keyin esa iftor qilganlarini — bu ikki ishning ham joiz boʻlgan turidan deb bilganini ochiq bayon qiladi; Usfonga yetganlaridan keyingi iftorlari esa avvalgi roʻzalarini nasx qilish emas edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Маккани кўзлаб Мадинадан чиқдилар ва Усфонга етгунларича рўза тутдилар. Сўнг бир идиш сўраб, уни қўлларига қўйдилар — ҳатто одамлар унга қарадилар, кейин ифтор қилдилар». Ибн Аббос: «Ким хоҳласа рўза тутсин, ким хоҳласа ифтор қилсин», дер эди. Бу Ҳасан ибн Муҳаммаднинг ҳадиси. Юсуф эса шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ Рамазонда сафар қилдилар ва Усфонга етгунларича рўза тутдилар. Сўнг бир идиш сўраб, одамлар кўрсин деб кундузи ичдилар, сўнг Маккага келгунларича ифтор қилган ҳолда бўлдилар». У айтди: Ибн Аббос: «Расулуллоҳ ﷺ сафарда рўза ҳам тутдилар, ифтор ҳам қилдилар; ким хоҳласа рўза тутсин, ким хоҳласа ифтор қилсин», дер эди. Абу Бакр айтди: Бу хабар Ибн Аббос Набий ﷺнинг сафар бошида рўза тутганларини, кейин эса ифтор қилганларини — бу икки ишнинг ҳам жоиз бўлган туридан деб билганини очиқ баён қилади; Усфонга етганларидан кейинги ифторлари эса аввалги рўзаларини насх қилиш эмас эди.