Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr as-Siddiq xalifa qilinganida, uni Bahraynga joʻnatgan chogʻida unga mana bu maktubni yozib berdi: «Bismillahir rohmanir rohiym. Bu — Rasululloh ﷺ musulmonlarga farz qilgan, Alloh oʻz Rasuliga buyurgan sadaqa farizasidir. Bas, musulmonlardan kimdan u oʻz oʻrnida soʻralsa, uni bersin; kimdan undan ortigʻi soʻralsa, unga bermasin. Yigirma toʻrt tuyada va undan pastida qoʻy (beriladi): har beshtasiga bir qoʻy. Yigirma beshtadan oʻttiz beshtagacha yetsa, unda bintu maxoz bor; agar unda bintu maxoz boʻlmasa, erkak ibnu labun (beriladi). Oʻttiz oltitadan qirq beshtagacha yetsa, unda ibnatu labun bor. Qirq oltitadan oltmishtagacha yetsa, unda erkak tuya qoplaydigan hiqqa bor. Oltmish birtadan yetmish beshtagacha yetsa, unda jazaa bor. Yetmish oltitadan toʻqsontagacha yetsa, unda ikkita ibnatu labun bor. Toʻqson birtadan bir yuz yigirmatagacha yetsa, unda erkak tuya qoplaydigan ikkita hiqqa bor. Bir yuz yigirmatadan oshsa, har qirqtasida bir ibnatu labun, har elligida bir hiqqa bor. Kimning yonida toʻrttagina tuya boʻlsa, unda sadaqa yoʻq — magar egasi xohlasa (boshqa gap). Tuyalar beshtaga yetsa, unda bir qoʻy bor. Qoʻyning sadaqasi esa oʻtlab yuruvchisida: qirqtadan bir yuz yigirmatagacha boʻlsa — bittadan qoʻy; bir yuz yigirmatadan oshib, ikki yuztaga yetguncha — ikkita qoʻy; ikki yuztadan oshib, uch yuztagacha — uchta qoʻy; uch yuztadan oshsa — har yuztasiga bitta qoʻy. Agar kishining oʻtlab yuruvchi qoʻylari qirqtadan bitta kam boʻlsa, unda sadaqa yoʻq — magar egasi xohlasa (boshqa gap)». Soʻng hadisni toʻliq zikr qildi. Bu Bundorning hadisidir. Abu Bakr aytdi: Tuya tugʻib, bolasiga bir yil toʻlsa va bolasi ikkinchi yilga kirsa — bola erkak boʻlsa ibnu maxoz, urgʻochi boʻlsa bintu maxoz (deyiladi). Chunki tuya tugʻsa, bir yilgacha erkak tuya qoplashi uchun unga qaytmaydi; tugʻqanidan bir yil toʻlgach, erkak tuyaga qaytadi. Erkak tuya uni qoplagach, u maxoz — homiladorlar (qatoriga) qoʻshiladi. Shunda ona movoxizlardan boʻladi; moxiz — bolasi qornida qimirlagan, yaʼni bolasi qornida harakatlangan (tuya)dir. Bas, uning oʻgʻli ibnu maxoz, qizi bintu maxoz boʻladi. Soʻng tuya ikkinchi yil homilador yuradi, keyin tugʻadi. Tugʻqanida uning bolasi boʻladi va u labun deb ataladi; oʻgʻli ibnu labun, qizi bintu labun (deyiladi) — bunda bolaga ikki yil toʻlib, uchinchi yilga kirgan boʻladi. Bola shundan keyin uchinchi yilni toʻldirib, toʻrtinchi yilga kirsa, hiqqa deb ataladi. Hiqqa deb atalishining sababi shuki, agar u urgʻochi boʻlsa — erkak tuya unga qoʻyilishga va unga yuklar ortilishga haqli boʻladi; erkak boʻlsa — unga yuk ortilishga haqli boʻladi. Mana shu illat sababli u hiqqa deb ataldi. Bundan oldingisida esa bola onasiga nisbat beriladi: unga bir yil toʻlib ikkinchi yilga kirsa, onasi maxozdan boʻlgani uchun ibnu maxoz deyiladi; ikki yili toʻlib uchinchi yilga kirsa, onasi ikkinchi homilani tugʻgandan keyin labun boʻlgani uchun ibnu labun deyiladi. Hiqqa esa — men bayon qilganimdek, yuk ortishga haqli boʻlgani uchun oʻzining holatiga koʻra shunday ataladi. Unga toʻrt yil toʻlib, beshinchi yilga kirsa — u jazaadir. Besh yil toʻlib, oltinchi yilga kirsa — u saniydir. U (yil) oʻtib, yettinchisiga kirsa — u robaʼ, urgʻochisi robaʼiyyadir. U shu holda yettinchi yil oʻtguncha turadi. Yettinchisi oʻtib, sakkizinchisiga kirsa, robaʼiyyadan keyingi tishini tashlaydi — shunda u sadis yoki sadasdir (bu ikki til); urgʻochisining ham bu yoshdagi nomi shu bitta lafzdir. U shu holda sakkizinchi yil oʻtguncha turadi. Sakkizinchisi oʻtib toʻqqizinchisiga kirsa, qoziq tishi yorib chiqqan boʻladi — shunda u bozildir; urgʻochisi ham xuddi shu lafz bilan bozildir. U toʻqqizinchi yilni oʻtkazguncha bozil boʻlib turadi. U oʻtib oʻninchisiga kirsa — shunda u muxlifdir. Ixlofdan keyin uning nomi yoʻq, balki: bir yillik bozil, ikki yillik bozil, bir yillik muxlif, ikki yillik muxlif — va undan ortigʻi (shunday) deyiladi. Qarigach — u ud, urgʻochisi udadir. Butunlay qariganda esa erkagi qahr, urgʻochisi esa sob va shorifdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр ас-Сиддиқ халифа қилинганида, уни Баҳрайнга жўнатган чоғида унга мана бу мактубни ёзиб берди: «Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Бу — Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларга фарз қилган, Аллоҳ ўз Расулига буюрган садақа фаризасидир. Бас, мусулмонлардан кимдан у ўз ўрнида сўралса, уни берсин; кимдан ундан ортиғи сўралса, унга бермасин. Йигирма тўрт туяда ва ундан пастида қўй (берилади): ҳар бештасига бир қўй. Йигирма бештадан ўттиз бештагача етса, унда бинту махоз бор; агар унда бинту махоз бўлмаса, эркак ибну лабун (берилади). Ўттиз олтитадан қирқ бештагача етса, унда ибнату лабун бор. Қирқ олтитадан олтмиштагача етса, унда эркак туя қоплайдиган ҳиққа бор. Олтмиш биртадан етмиш бештагача етса, унда жазаа бор. Етмиш олтитадан тўқсонтагача етса, унда иккита ибнату лабун бор. Тўқсон биртадан бир юз йигирматагача етса, унда эркак туя қоплайдиган иккита ҳиққа бор. Бир юз йигирматадан ошса, ҳар қирқтасида бир ибнату лабун, ҳар эллигида бир ҳиққа бор. Кимнинг ёнида тўрттагина туя бўлса, унда садақа йўқ — магар эгаси хоҳласа (бошқа гап). Туялар бештага етса, унда бир қўй бор. Қўйнинг садақаси эса ўтлаб юрувчисида: қирқтадан бир юз йигирматагача бўлса — биттадан қўй; бир юз йигирматадан ошиб, икки юзтага етгунча — иккита қўй; икки юзтадан ошиб, уч юзтагача — учта қўй; уч юзтадан ошса — ҳар юзтасига битта қўй. Агар кишининг ўтлаб юрувчи қўйлари қирқтадан битта кам бўлса, унда садақа йўқ — магар эгаси хоҳласа (бошқа гап)». Сўнг ҳадисни тўлиқ зикр қилди. Бу Бундорнинг ҳадисидир. Абу Бакр айтди: Туя туғиб, боласига бир йил тўлса ва боласи иккинчи йилга кирса — бола эркак бўлса ибну махоз, урғочи бўлса бинту махоз (дейилади). Чунки туя туғса, бир йилгача эркак туя қоплаши учун унга қайтмайди; туғқанидан бир йил тўлгач, эркак туяга қайтади. Эркак туя уни қоплагач, у махоз — ҳомиладорлар (қаторига) қўшилади. Шунда она мовохизлардан бўлади; мохиз — боласи қорнида қимирлаган, яъни боласи қорнида ҳаракатланган (туя)дир. Бас, унинг ўғли ибну махоз, қизи бинту махоз бўлади. Сўнг туя иккинчи йил ҳомиладор юради, кейин туғади. Туғқанида унинг боласи бўлади ва у лабун деб аталади; ўғли ибну лабун, қизи бинту лабун (дейилади) — бунда болага икки йил тўлиб, учинчи йилга кирган бўлади. Бола шундан кейин учинчи йилни тўлдириб, тўртинчи йилга кирса, ҳиққа деб аталади. Ҳиққа деб аталишининг сабаби шуки, агар у урғочи бўлса — эркак туя унга қўйилишга ва унга юклар ортилишга ҳақли бўлади; эркак бўлса — унга юк ортилишга ҳақли бўлади. Мана шу иллат сабабли у ҳиққа деб аталди. Бундан олдингисида эса бола онасига нисбат берилади: унга бир йил тўлиб иккинчи йилга кирса, онаси махоздан бўлгани учун ибну махоз дейилади; икки йили тўлиб учинчи йилга кирса, онаси иккинчи ҳомилани туғгандан кейин лабун бўлгани учун ибну лабун дейилади. Ҳиққа эса — мен баён қилганимдек, юк ортишга ҳақли бўлгани учун ўзининг ҳолатига кўра шундай аталади. Унга тўрт йил тўлиб, бешинчи йилга кирса — у жазаадир. Беш йил тўлиб, олтинчи йилга кирса — у санийдир. У (йил) ўтиб, еттинчисига кирса — у робаъ, урғочиси робаъийядир. У шу ҳолда еттинчи йил ўтгунча туради. Еттинчиси ўтиб, саккизинчисига кирса, робаъийядан кейинги тишини ташлайди — шунда у садис ёки садасдир (бу икки тил); урғочисининг ҳам бу ёшдаги номи шу битта лафздир. У шу ҳолда саккизинчи йил ўтгунча туради. Саккизинчиси ўтиб тўққизинчисига кирса, қозиқ тиши ёриб чиққан бўлади — шунда у бозилдир; урғочиси ҳам худди шу лафз билан бозилдир. У тўққизинчи йилни ўтказгунча бозил бўлиб туради. У ўтиб ўнинчисига кирса — шунда у мухлифдир. Ихлофдан кейин унинг номи йўқ, балки: бир йиллик бозил, икки йиллик бозил, бир йиллик мухлиф, икки йиллик мухлиф — ва ундан ортиғи (шундай) дейилади. Қаригач — у уд, урғочиси удадир. Бутунлай қариганда эса эркаги қаҳр, урғочиси эса соб ва шорифдир.