حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ ، قَالَ : جَاءَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ إِلَى عُمَرَ ، فَقَالُوا : إِنَّا قَدْ أَصَبْنَا أَمْوَالا : خَيْلا ، وَرَقِيقًا ، نُحِبُّ أَنْ يَكُونَ لَنَا فِيهَا زَكَاةٌ وَطَهُورٌ ، فَقَالَ : " مَا فَعَلَهُ صَاحِبَايَ قَبْلِي ، فَأَفْعَلُهُ " ، فَاسْتَشَارَ أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَفِيهِمْ عَلِيٌّ ، فَقَالَ عَلِيٌّ : " هُوَ حَسَنٌ إِنْ لَمْ تَكُنْ جِزْيَةً يُؤْخَذُونَ بِهَا رَاتِبَةً " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : " فَسُنَّةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَنْ لَيْسَ فِي أَرْبَعٍ مِنَ الإِبِلِ صَدَقَةٌ إِلا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا ، وَقَوْلُهُ فِي الْغَنَمِ : فَإِذَا كَانَتْ سَائِمَةُ الرَّجُلِ نَاقِصَةً مِنْ أَرْبَعِينَ شَاةً شَاةٌ وَاحِدَةٌ ، فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا ، وَفِي الرِّقَّةِ رُبْعُ الْعُشْرِ ، فَإِنْ لَمْ يَكُنْ إِلا تِسْعِينَ وَمِائَةٍ ، فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا ، دَلالَةٌ عَلَى أَنَّ صَاحِبَ الْمَالِ إِنْ أَعْطَى صَدَقَةً مِنْ مَالِهِ ، وَإِنْ كَانَتِ الصَّدَقَةُ غَيْرَ وَاجِبَةٍ فِي مَالِهِ ، فَجَائِزٌ لِلإِمَامِ أَخْذُهَا إِذَا طَابَتْ نَفْسُ الْمُعْطِي " ، وَكَذَلِكَ الْفَارُوقُ لَمَّا أَعْلَمَ الْقَوْمَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَالصِّدِّيقَ قَبْلَهُ لَمْ يَأْخُذَا صَدَقَةَ الْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ ، فَطَابَتْ أَنْفُسُهُمْ بِإِعْطَاءِ الصَّدَقَةِ مِنَ الْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ مُتَطَوِّعِينَ جَازَ لِلْفَارُوقُ أَخْذَ الصَّدَقَةِ مِنْهُمْ ، كَمَا أَبَاحَ الْمُصْطَفي صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْذَ الصَّدَقَةِ مِمَّا دُونَ خَمْسٍ مِنَ الإِبِلِ ، وَدُونَ أَرْبَعِينَ مِنَ الْغَنَمِ ، وَدُونَ مِائَتَيْ دِرْهَمٍ مِنَ الْوَرِقِ
Horisa ibn Muzarrib aytdi: Shom ahlidan bir necha kishi Umarning oldiga kelib: «Biz mol-mulklarga — otlar va qullarga ega boʻldik; ularda bizga zakot va poklik boʻlishini xohlaymiz», dedilar. U: «Mendan oldingi ikki sohibim buni qilmagan edi (men qanday qilay?)», dedi. Soʻng Muhammad ﷺning sahobalari bilan maslahatlashdi — ular orasida Ali ham bor edi. Ali: «Agar u ulardan doimiy olinadigan jizyaga aylanib qolmasa, bu yaxshidir», dedi. Abu Bakr aytdi: Nabiy ﷺning: toʻrtta tuyada sadaqa yoʻq, magar egasi xohlasa, degan sunnatlari, u zotning qoʻy haqidagi: agar kishining oʻtlab yuruvchi qoʻylari qirqtadan bitta kam boʻlsa, unda sadaqa yoʻq, magar egasi xohlasa, degan soʻzlari hamda: kumushda qirqdan bir bor, agar bir yuz toʻqsontagina boʻlsa, unda sadaqa yoʻq, magar egasi xohlasa, degani — mol egasi molidan sadaqa bersa, garchi sadaqa uning molida vojib boʻlmasa ham, beruvchining koʻngli rozi boʻlgan chogʻda imomning uni olishi joiz ekaniga dalildir. Xuddi shuningdek, Foruq qavmga Nabiy ﷺ va undan oldin Siddiq ot hamda qullarning sadaqasini olmaganlarini bildirgach, ular koʻngil roziligi bilan ot va qullardan sadaqa berishga koʻnganlarida, Foruqning ulardan sadaqa olishi joiz boʻldi — xuddi Mustafo ﷺ besh tuyadan kam, qirq qoʻydan kam va ikki yuz dirhamdan kam kumushdan sadaqa olishni mubohlaganlaridek.Ҳориса ибн Музарриб айтди: Шом аҳлидан бир неча киши Умарнинг олдига келиб: «Биз мол-мулкларга — отлар ва қулларга эга бўлдик; уларда бизга закот ва поклик бўлишини хоҳлаймиз», дедилар. У: «Мендан олдинги икки соҳибим буни қилмаган эди (мен қандай қилай?)», деди. Сўнг Муҳаммад ﷺнинг саҳобалари билан маслаҳатлашди — улар орасида Али ҳам бор эди. Али: «Агар у улардан доимий олинадиган жизяга айланиб қолмаса, бу яхшидир», деди. Абу Бакр айтди: Набий ﷺнинг: тўртта туяда садақа йўқ, магар эгаси хоҳласа, деган суннатлари, у зотнинг қўй ҳақидаги: агар кишининг ўтлаб юрувчи қўйлари қирқтадан битта кам бўлса, унда садақа йўқ, магар эгаси хоҳласа, деган сўзлари ҳамда: кумушда қирқдан бир бор, агар бир юз тўқсонтагина бўлса, унда садақа йўқ, магар эгаси хоҳласа, дегани — мол эгаси молидан садақа берса, гарчи садақа унинг молида вожиб бўлмаса ҳам, берувчининг кўнгли рози бўлган чоғда имомнинг уни олиши жоиз эканига далилдир. Худди шунингдек, Форуқ қавмга Набий ﷺ ва ундан олдин Сиддиқ от ҳамда қулларнинг садақасини олмаганларини билдиргач, улар кўнгил розилиги билан от ва қуллардан садақа беришга кўнганларида, Форуқнинг улардан садақа олиши жоиз бўлди — худди Мустафо ﷺ беш туядан кам, қирқ қўйдан кам ва икки юз дирҳамдан кам кумушдан садақа олишни мубоҳлаганларидек.