حَدَّثَنَا أَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ هَارُونَ ، قَالَ : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ ، عَنِ الْعَلاءِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : " اسْتَقْرَضْتُ عَبْدِي فَلَمْ يُقْرِضْنِي ، وَشَتَمَنِي عَبْدِي ، وَهُوَ لا يَدْرِي يَقُولُ : وَادَهْرَاهُ وَادَهْرَاهُ ، وَأَنَا الدَّهْرُ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَوْلُهُ : وَأَنَا الدَّهْرُ ، أَيْ وَأَنَا آتِي بِالدَّهْرِ أُقَلِّبُ لَيْلَهُ وَنَهَارَهُ ، أَيْ بِالرَّخَاءِ وَالشِّدَّةِ ، كَيْفَ شِئْتُ إِذْ بَعْضُ أَهْلِ الْكُفْرِ زَعَمَ أَنَّ الدَّهْرَ يُهْلِكُهُمْ ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حِكَايَةً عَنْهُمْ : وَمَا يُهْلِكُنَا إِلا الدَّهْرُ ، فَأَعْلَمَ أَنَّهُ لا عِلْمَ لَهُمْ بِذَلِكَ ، وَأَنَّ مَقَالَتَهُمْ تِلْكَ ظَنٌّ مِنْهُمْ ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : وَمَا لَهُمْ بِذَلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلا يَظُنُّونَ ، وَأَخْبَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ شَاتِمَ مَنْ يُهْلِكُهُمْ هُوَ شَاتِمٌ رَبَّهُ جَلَّ وَعَزَّ ، لأَنَّهُمْ كَانُوا يَزْعُمُونَ أَنَّ الدَّهْرَ يُهْلِكُهُمْ فَيَشْتُمُونَ مُهْلِكَهُمْ ، وَاللَّهُ يُهْلِكُهُمْ لا الدَّهْرُ ، فَكُلُّ كَافِرٍ يَشْتِمُ مُهْلِكَهُ ، فَإِنَّمَا تَقَعُ الشَّتِيمَةُ مِنْهُمْ عَنْ خَالِقِهِمُ الَّذِي يُهْلِكُهُمْ ، لا عَلَى الدَّهْرِ الَّذِي لا فِعْلَ لَهُ ، إِذِ اللَّهُ خَالِقُ الدَّهْرَ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Alloh azza va jalla shunday deydi: Men bandamdan qarz soʻradim, u Menga qarz bermadi. Bandam Meni soʻkdi, holbuki u bilmaydi: ‹Voy zamon-ey, voy zamon-ey!› deydi, holbuki zamon Menman», dedilar. Abu Bakr aytdi: Uning: «zamon Menman» degan soʻzi, yaʼni: zamonni Men keltiraman, uning kechasi va kunduzini — farovonlik va qiyinchilik bilan — xohlaganimcha aylantiraman (degani)dir. Zero, kufr ahlining baʼzisi ularni zamon halok qiladi, deb daʼvo qilar edi. Alloh azza va jalla ulardan hikoya qilib: {Bizni faqat zamon halok qiladi}, dedi. Bas, U ularning bu haqda ilmi yoʻqligini va bu soʻzlari oʻzlaridan boʻlgan gumon ekanini bildirdi. Alloh azza va jalla: {Ularning bu haqda hech qanday ilmi yoʻq, ular faqat gumon qiladilar}, dedi. Nabiy ﷺ oʻzlarini halok qiluvchini soʻkuvchi kishi oʻz Robbi jalla va azzani soʻkuvchi ekanini xabar berdilar, chunki ular zamon ularni halok qiladi, deb daʼvo qilar va halok qiluvchini soʻkar edilar. Holbuki ularni Alloh halok qiladi, zamon emas. Bas, har bir kofir oʻzini halok qiluvchini soʻkadi va bu soʻkish ularni halok qiluvchi Yaratganlariga tushadi, hech qanday feʼli yoʻq boʻlgan zamonga emas, zero zamonni Alloh yaratgandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Аллоҳ азза ва жалла шундай дейди: Мен бандамдан қарз сўрадим, у Менга қарз бермади. Бандам Мени сўкди, ҳолбуки у билмайди: ‹Вой замон-эй, вой замон-эй!› дейди, ҳолбуки замон Менман», дедилар. Абу Бакр айтди: Унинг: «замон Менман» деган сўзи, яъни: замонни Мен келтираман, унинг кечаси ва кундузини — фаровонлик ва қийинчилик билан — хоҳлаганимча айлантираман (дегани)дир. Зеро, куфр аҳлининг баъзиси уларни замон ҳалок қилади, деб даъво қилар эди. Аллоҳ азза ва жалла улардан ҳикоя қилиб: {Бизни фақат замон ҳалок қилади}, деди. Бас, У уларнинг бу ҳақда илми йўқлигини ва бу сўзлари ўзларидан бўлган гумон эканини билдирди. Аллоҳ азза ва жалла: {Уларнинг бу ҳақда ҳеч қандай илми йўқ, улар фақат гумон қиладилар}, деди. Набий ﷺ ўзларини ҳалок қилувчини сўкувчи киши ўз Робби жалла ва аззани сўкувчи эканини хабар бердилар, чунки улар замон уларни ҳалок қилади, деб даъво қилар ва ҳалок қилувчини сўкар эдилар. Ҳолбуки уларни Аллоҳ ҳалок қилади, замон эмас. Бас, ҳар бир кофир ўзини ҳалок қилувчини сўкади ва бу сўкиш уларни ҳалок қилувчи Яратганларига тушади, ҳеч қандай феъли йўқ бўлган замонга эмас, зеро замонни Аллоҳ яратгандир.