حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِي حَسَّانَ الأَعْرَجِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ : " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الظُّهْرَ ، وَأَمَرَ بِبُدْنِهِ أَنْ تُشْعَرَ مِنْ شِقِّهَا الأَيْمَنِ ، وَقَلَّدَهَا نَعْلَيْنِ ، وَسَلَتْ عَنْهَا الدَّمَ ، فَلَمَّا اسْتَوَتْ بِهِ الْبَيْدَاءَ أَهَلَّ " ، ثنا بُنْدَارٌ ، أَيْضًا ثنا مُحَمَّدُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ ، ثنا شُعْبَةُ ، بِهَذَا الإِسْنَادِ بِمِثْلِهِ ، وَقَالَ : صَلَّى الظُّهْرَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ ، وَأَشْعَرَ بَدَنَتَهُ ، وَلَمْ يَقُلْ : وَسَلَتَ عَنْهَا الدَّمَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ اللَّفْظَةُ الَّتِي فِي خَبَرِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ ، وَأَشْعَرَ بَدَنَتَهُ مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي بَيَّنْتُهُ فِي غَيْرِ مَوْضِعٍ مِنْ كُتُبِنَا أَنَّ الْعَرَبَ تُضِيفُ الْفِعْلَ إِلَى الآمْرِ كَإِضَافَتِهَا إِلَى الْفِاعْلِ ، فَقَوْلُهُ : وَأَشْعَرَ بَدَنَتَهُ يُرِيدُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِإِشْعَارِهَا ، لأَنَّ فِي خَبَرِ يَحْيَى الْقَطَّانِ ، وَأَمَرَ بِبَدَنِهِ أَنْ تُشْعَرَ دَلالَةٌ عَلَى أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِإِشْعَارِهَا لا أَنَّهُ تَوَلَّى ذَلِكَ بِنَفْسِهِ ، وَقَدْ يُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ أَشْعَرَ بَعْضَ بُدْنِهِ بِيَدِهِ وَأَمَرَ غَيْرَهُ بِإِشْعَارِ بَقِيَّتِهَا فَمَنْ قَالَ فِي الْخَبَرِ : أَمَرَ بِبُدْنِهِ أَنْ تُشْعَرَ أَرَادَ بَعْضَهَا ، وَمَا قَالَ : أَشْعَرَ بَدَنَتَهُ أَرَادَ بَعْضَهَا لا كُلَّهَا فَالأَخْبَارُ مُتَصَادِقَةٌ لا مُتَكَاذِبَةٌ عَلَى مَا يُتَوَهَّمُ أَهْلُ الْجَهْلِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ peshin namozini oʻqidilar va qurbonlik tuyalariga oʻng tomonidan belgi qoʻyilishiga buyurdilar, ularga ikkita choriqni qiladchoq qilib osdilar va ulardan qonni artdilar. Bayda u zotni koʻtarib tik boʻlganida esa ehromga kirib talbiya aytdilar. Muhammad ibn Jaʼfar Shuʼbadan shu isnod bilan xuddi shunga oʻxshashini rivoyat qildi va: «Zul-Hulayfada peshinni oʻqidilar va qurbonlik tuyasiga belgi qoʻydilar», dedi, ammo: «va undan qonni artdilar», demadi. Abu Bakr aytdi: Muhammad ibn Jaʼfar xabaridagi «va qurbonlik tuyasiga belgi qoʻydilar» degan bu lafz — men kitoblarimizning bir necha joyida bayon qilganimdek — arablar feʼlni buyuruvchiga xuddi bajaruvchiga nisbat berganidek nisbat beradigan turdandir. Uning «va qurbonlik tuyasiga belgi qoʻydilar» degani Nabiy ﷺ unga belgi qoʻyishga buyurdilar, degan maʼnodadir; chunki Yahyo al-Qattonning xabaridagi «qurbonlik tuyalariga belgi qoʻyilishiga buyurdilar» (degan soʻz) Nabiy ﷺ unga belgi qoʻyishga buyurganlariga, uni oʻzlari bajarmaganlariga dalolat qiladi. Yana u zot qurbonlik tuyalarining baʼzisiga oʻz qoʻllari bilan belgi qoʻyib, qolganiga belgi qoʻyishni boshqaga buyurgan boʻlishlari ham mumkin. Bas, xabarda «qurbonlik tuyalariga belgi qoʻyilishiga buyurdilar» degan kishi ularning baʼzisini koʻzlagan, «qurbonlik tuyasiga belgi qoʻydilar» degan kishi ham hammasini emas, baʼzisini koʻzlagan. Demak, xabarlar jaholat ahli gumon qilganidek bir-birini yolgʻonga chiqaruvchi emas, balki bir-birini tasdiqlovchidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ пешин намозини ўқидилар ва қурбонлик туяларига ўнг томонидан белги қўйилишига буюрдилар, уларга иккита чориқни қиладчоқ қилиб осдилар ва улардан қонни артдилар. Байда у зотни кўтариб тик бўлганида эса эҳромга кириб талбия айтдилар. Муҳаммад ибн Жаъфар Шуъбадан шу иснод билан худди шунга ўхшашини ривоят қилди ва: «Зул-Ҳулайфада пешинни ўқидилар ва қурбонлик туясига белги қўйдилар», деди, аммо: «ва ундан қонни артдилар», демади. Абу Бакр айтди: Муҳаммад ибн Жаъфар хабаридаги «ва қурбонлик туясига белги қўйдилар» деган бу лафз — мен китобларимизнинг бир неча жойида баён қилганимдек — араблар феълни буюрувчига худди бажарувчига нисбат берганидек нисбат берадиган турдандир. Унинг «ва қурбонлик туясига белги қўйдилар» дегани Набий ﷺ унга белги қўйишга буюрдилар, деган маънодадир; чунки Яҳё ал-Қаттоннинг хабаридаги «қурбонлик туяларига белги қўйилишига буюрдилар» (деган сўз) Набий ﷺ унга белги қўйишга буюрганларига, уни ўзлари бажармаганларига далолат қилади. Яна у зот қурбонлик туяларининг баъзисига ўз қўллари билан белги қўйиб, қолганига белги қўйишни бошқага буюрган бўлишлари ҳам мумкин. Бас, хабарда «қурбонлик туяларига белги қўйилишига буюрдилар» деган киши уларнинг баъзисини кўзлаган, «қурбонлик туясига белги қўйдилар» деган киши ҳам ҳаммасини эмас, баъзисини кўзлаган. Демак, хабарлар жаҳолат аҳли гумон қилганидек бир-бирини ёлғонга чиқарувчи эмас, балки бир-бирини тасдиқловчидир.