ثنا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجَزَرِيُّ ، ثنا عَبْدُ الأَعْلَى ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَجِيحٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " أَهْدَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِجَمَلِ أَبِي جَهْلٍ فِي هَدْيِهِ عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ وَفِي رَأْسِهِ بُرَّةٌ مِنْ فِضَّةٍ ، كَانَ أَبُو جَهْلٍ أَسْلَمَهُ يَوْمَ بَدْرٍ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ اللَّفْظَةُ " جَمَلُ أَبِي جَهْلٍ مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي كُنْتُ أَعْلَمْتُ فِي كِتَابِ الْبُيُوعِ فِي أَبْوَابِ الأَفْرَاسِ أَنَّ الْمَالَ قَدْ يُضَافُ إِلَى الْمَالِكِ الَّذِي قَدْ مَلَكَهُ فِي بَعْضِ الأَوْقَاتِ بَعْدَ زَوَالِ مِلْكِهِ عَنْهُ ، كَقَوْلِهِ تَعَالَى : اجْعَلُوا بِضَاعَتَهُمْ فِي رِحَالِهِمْ ، فَأَضَافَ الْبِضَاعَةَ إِلَيْهِمْ بَعْدَ اشْتِرَائِهِمْ بِهَا طَعَامًا ، وَإِنَّمَا كُنْتُ احْتَجَجْتُ بِهَا ، لأَنَّ بَعْضَ مُخَالِفِينَا زَعَمَ أَنَّ قَوْلَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا أَفْلَسَ الرَّجُلُ فَوَجَدَ الرَّجُلُ مَتَاعَهُ بِعَيْنِهِ ، فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ مِنْ سَائِرِ الْعُرَفَاءِ " ، فَزَعَمَ أَنَّ هَذَا الْمَالَ هُوَ مَالُ الْوَدِيعَةِ ، وَالْغَصْبِ وَمَا لَمْ يَزَلْ مِلْكُ صَاحِبِهِ عَنْهُ ، وَقَدْ بَيَّنْتُ هَذِهِ الْمَسْأَلَةَ بَيَانًا شَافِيًا فِي ذَلِكَ الْمَوْضِعِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ Hudaybiya yili oʻz hadiylari orasida Abu Jahlning tuyasini hadiy qildilar; uning boshida kumushdan burunbogʻ bor edi — Abu Jahl uni Badr kuni qoʻldan bergan edi. Abu Bakr aytdi: «Abu Jahlning tuyasi» degan bu lafz men Buyuʼ kitobida, otlar boblarida bayon qilganim jinsdandirki, mol baʼzan mulki undan zoil boʻlganidan keyin ham, bir vaqtlar unga egalik qilgan egasiga nisbat berilaveradi. Bu Alloh taoloning: «Ularning sarmoyasini yuklari ichiga solib qoʻyinglar», degan soʻziga oʻxshaydi: U sarmoyani ular bilan taom sotib olganlaridan keyin ham ularga nisbat berdi. Men buni faqat shuning uchun hujjat qilgan edimki, muxoliflarimizdan baʼzilari Nabiy ﷺning: «Kishi sinib qolsa-yu, (boshqa) kishi oʻz molini ayni oʻzi bilan topsa, u boshqa qarzdorlardan koʻra unga haqliroqdir», degan soʻzlari haqida daʼvo qilib, bu mol — omonat va gʻasb moli hamda egasining mulki undan zoil boʻlmagan moldir, dedilar. Men bu masalani oʻsha oʻrinda qoniqarli tarzda bayon qilganman.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Ҳудайбия йили ўз ҳадийлари орасида Абу Жаҳлнинг туясини ҳадий қилдилар; унинг бошида кумушдан бурунбоғ бор эди — Абу Жаҳл уни Бадр куни қўлдан берган эди. Абу Бакр айтди: «Абу Жаҳлнинг туяси» деган бу лафз мен Буюъ китобида, отлар бобларида баён қилганим жинсдандирки, мол баъзан мулки ундан зоил бўлганидан кейин ҳам, бир вақтлар унга эгалик қилган эгасига нисбат берилаверади. Бу Аллоҳ таолонинг: «Уларнинг сармоясини юклари ичига солиб қўйинглар», деган сўзига ўхшайди: У сармояни улар билан таом сотиб олганларидан кейин ҳам уларга нисбат берди. Мен буни фақат шунинг учун ҳужжат қилган эдимки, мухолифларимиздан баъзилари Набий ﷺнинг: «Киши синиб қолса-ю, (бошқа) киши ўз молини айни ўзи билан топса, у бошқа қарздорлардан кўра унга ҳақлироқдир», деган сўзлари ҳақида даъво қилиб, бу мол — омонат ва ғасб моли ҳамда эгасининг мулки ундан зоил бўлмаган молдир, дедилар. Мен бу масалани ўша ўринда қониқарли тарзда баён қилганман.