وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، - وَاللَّفْظُ لِزُهَيْرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ كَانَتْ ثَقِيفُ حُلَفَاءَ لِبَنِي عُقَيْلٍ فَأَسَرَتْ ثَقِيفُ رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَسَرَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً مِنْ بَنِي عُقَيْلٍ وَأَصَابُوا مَعَهُ الْعَضْبَاءَ فَأَتَى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي الْوَثَاقِ قَالَ يَا مُحَمَّدُ . فَأَتَاهُ فَقَالَ " مَا شَأْنُكَ " . فَقَالَ بِمَ أَخَذْتَنِي وَبِمَ أَخَذْتَ سَابِقَةَ الْحَاجِّ فَقَالَ إِعْظَامًا لِذَلِكَ " أَخَذْتُكَ بِجَرِيرَةِ حُلَفَائِكَ ثَقِيفَ " . ثُمَّ انْصَرَفَ عَنْهُ فَنَادَاهُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ يَا مُحَمَّدُ . وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَحِيمًا رَقِيقًا فَرَجَعَ إِلَيْهِ فَقَالَ " مَا شَأْنُكَ " . قَالَ إِنِّي مُسْلِمٌ . قَالَ " لَوْ قُلْتَهَا وَأَنْتَ تَمْلِكُ أَمْرَكَ أَفْلَحْتَ كُلَّ الْفَلاَحِ " . ثُمَّ انْصَرَفَ فَنَادَاهُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ يَا مُحَمَّدُ . فَأَتَاهُ فَقَالَ " مَا شَأْنُكَ " . قَالَ إِنِّي جَائِعٌ فَأَطْعِمْنِي وَظَمْآنُ فَأَسْقِنِي . قَالَ " هَذِهِ حَاجَتُكَ " . فَفُدِيَ بِالرَّجُلَيْنِ - قَالَ - وَأُسِرَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ وَأُصِيبَتِ الْعَضْبَاءُ فَكَانَتِ الْمَرْأَةُ فِي الْوَثَاقِ وَكَانَ الْقَوْمُ يُرِيحُونَ نَعَمَهُمْ بَيْنَ يَدَىْ بُيُوتِهِمْ فَانْفَلَتَتْ ذَاتَ لَيْلَةٍ مِنَ الْوَثَاقِ فَأَتَتِ الإِبِلَ فَجَعَلَتْ إِذَا دَنَتْ مِنَ الْبَعِيرِ رَغَا فَتَتْرُكُهُ حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى الْعَضْبَاءِ فَلَمْ تَرْغُ قَالَ وَنَاقَةٌ مُنَوَّقَةٌ فَقَعَدَتْ فِي عَجُزِهَا ثُمَّ زَجَرَتْهَا فَانْطَلَقَتْ وَنَذِرُوا بِهَا فَطَلَبُوهَا فَأَعْجَزَتْهُمْ - قَالَ - وَنَذَرَتْ لِلَّهِ إِنْ نَجَّاهَا اللَّهُ عَلَيْهَا لَتَنْحَرَنَّهَا فَلَمَّا قَدِمَتِ الْمَدِينَةَ رَآهَا النَّاسُ . فَقَالُوا الْعَضْبَاءُ نَاقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَتْ إِنَّهَا نَذَرَتْ إِنْ نَجَّاهَا اللَّهُ عَلَيْهَا لَتَنْحَرَنَّهَا . فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرُوا ذَلِكَ لَهُ . فَقَالَ " سُبْحَانَ اللَّهِ بِئْسَمَا جَزَتْهَا نَذَرَتْ لِلَّهِ إِنْ نَجَّاهَا اللَّهُ عَلَيْهَا لَتَنْحَرَنَّهَا لاَ وَفَاءَ لِنَذْرٍ فِي مَعْصِيَةٍ وَلاَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ الْعَبْدُ " . وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ حُجْرٍ " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ " .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Saqif (qabilasi) Banu Uqaylning ittifoqdoshlari edi. Saqif Rasululloh ﷺ ning sahobalaridan ikki kishini asir oldi, Rasululloh ﷺ ning sahobalari esa Banu Uqayldan bir kishini asir olib, u bilan birga al-Azboʼ (tuya)ni ham qoʻlga kiritishdi. Rasululloh ﷺ uning oldiga keldilar — u boʻlsa bogʻlangan holatda edi. (Asir): «Yo Muhammad!» — dedi. (U zot) uning oldiga keldilar va: «Senga nima boʻldi?» — dedilar. U: «Meni nima uchun ushlading va hojilarni boshlab yuruvchini (tuyani) nima uchun ushlading?» — dedi. (U zot) buni ulugʻlab: «Seni ittifoqdoshlaring Saqifning jinoyati sababli ushladim», — dedilar. Soʻng undan yuz oʻgirib ketdilar. Shunda u (yana) ovoz berib: «Yo Muhammad, yo Muhammad!» — dedi. Rasululloh ﷺ rahmdil va mehribon edilar, shu sabab uning oldiga qaytdilar va: «Senga nima boʻldi?» — dedilar. U: «Men musulmonman», — dedi. (U zot): «Buni oʻzing oʻzingga ega holingda aytganingda edi, butun najotga erishar eding», — dedilar. Soʻng yuz oʻgirib ketdilar. U (yana) ovoz berib: «Yo Muhammad, yo Muhammad!» — dedi. (U zot) uning oldiga keldilar va: «Senga nima boʻldi?» — dedilar. U: «Men ochman, meni ovqatlantir, men chanqaganman, menga suv ber», — dedi. (U zot): «Bu — sening hojating», — dedilar. Soʻng u ikki kishi (evaziga) bandalikdan ozod qilindi. (Roviy) dedi: Ansorlardan bir ayol asir olingan va al-Azboʼ ham qoʻlga kiritilgan edi. Ayol bogʻlangan holatda edi, qavm esa chorvalarini uylari oldida (kechqurun) dam oldirib turishar edi. Bir kechasi (ayol) bogʻlangan joyidan qutulib, tuyalarning oldiga keldi. U qaysi tuyaga yaqinlashsa, u boʻkirar, shu sabab uni qoʻyib, oxiri al-Azboʼning oldiga yetib keldi — u esa boʻkirmadi. (Roviy) dedi: u (tuya) koʻnikkan, itoatkor edi. (Ayol) uning orqasiga oʻtirib, soʻng uni haydadi, u (tuya) yoʻlga tushdi. (Qavm) buni sezib, uni izlashdi, lekin (ayol) ularni ojiz qoldirdi. (Roviy) dedi: (Ayol) Allohga, agar Alloh uni shu (tuya) ustida najot bersa, albatta uni soʻyishni nazr qilgan edi. Madinaga yetib kelganida, odamlar uni koʻrib: «Bu al-Azboʼ-ku, Rasululloh ﷺ ning tuyasi!» — deyishdi. (Ayol): «Agar Alloh uni shu (tuya) ustida najot bersa, albatta uni soʻyishni nazr qilgan», — dedi. Shunda (odamlar) Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib, buni u zotga aytishdi. (U zot): «Subhanalloh! U (tuya)ga naqadar yomon mukofot beribdi! U Allohga, agar Alloh uni shu (tuya) ustida najot bersa, albatta uni soʻyishni nazr qilibdi. Maʼsiyatdagi nazrni bajarish yoʻq, banda ega boʻlmagan narsada ham (nazr bajarish yoʻq)», — dedilar. Ibn Hujrning rivoyatida: «Allohga maʼsiyatda nazr yoʻq», — deyilgan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сақиф (қабиласи) Бану Уқайлнинг иттифоқдошлари эди. Сақиф Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларидан икки кишини асир олди, Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари эса Бану Уқайлдан бир кишини асир олиб, у билан бирга ал-Азбў (туя)ни ҳам қўлга киритишди. Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига келдилар — у бўлса боғланган ҳолатда эди. (Асир): «Ё Муҳаммад!» — деди. (У зот) унинг олдига келдилар ва: «Сенга нима бўлди?» — дедилар. У: «Мени нима учун ушладинг ва ҳожиларни бошлаб юрувчини (туяни) нима учун ушладинг?» — деди. (У зот) буни улуғлаб: «Сени иттифоқдошларинг Сақифнинг жинояти сабабли ушладим», — дедилар. Сўнг ундан юз ўгириб кетдилар. Шунда у (яна) овоз бериб: «Ё Муҳаммад, ё Муҳаммад!» — деди. Расулуллоҳ ﷺ раҳмдил ва меҳрибон эдилар, шу сабаб унинг олдига қайтдилар ва: «Сенга нима бўлди?» — дедилар. У: «Мен мусулмонман», — деди. (У зот): «Буни ўзинг ўзингга эга ҳолингда айтганингда эди, бутун нажотга эришар эдинг», — дедилар. Сўнг юз ўгириб кетдилар. У (яна) овоз бериб: «Ё Муҳаммад, ё Муҳаммад!» — деди. (У зот) унинг олдига келдилар ва: «Сенга нима бўлди?» — дедилар. У: «Мен очман, мени овқатлантир, мен чанқаганман, менга сув бер», — деди. (У зот): «Бу — сенинг ҳожатинг», — дедилар. Сўнг у икки киши (эвазига) бандаликдан озод қилинди. (Ровий) деди: Ансорлардан бир аёл асир олинган ва ал-Азбў ҳам қўлга киритилган эди. Аёл боғланган ҳолатда эди, қавм эса чорваларини уйлари олдида (кечқурун) дам олдириб туришар эди. Бир кечаси (аёл) боғланган жойидан қутулиб, туяларнинг олдига келди. У қайси туяга яқинлашса, у бўкирар, шу сабаб уни қўйиб, охири ал-Азбўнинг олдига етиб келди — у эса бўкирмади. (Ровий) деди: у (туя) кўниккан, итоаткор эди. (Аёл) унинг орқасига ўтириб, сўнг уни ҳайдади, у (туя) йўлга тушди. (Қавм) буни сезиб, уни излашди, лекин (аёл) уларни ожиз қолдирди. (Ровий) деди: (Аёл) Аллоҳга, агар Аллоҳ уни шу (туя) устида нажот берса, албатта уни сўйишни назр қилган эди. Мадинага етиб келганида, одамлар уни кўриб: «Бу ал-Азбў-ку, Расулуллоҳ ﷺ нинг туяси!» — дейишди. (Аёл): «Агар Аллоҳ уни шу (туя) устида нажот берса, албатта уни сўйишни назр қилган», — деди. Шунда (одамлар) Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб, буни у зотга айтишди. (У зот): «Субҳаналлоҳ! У (туя)га нақадар ёмон мукофот берибди! У Аллоҳга, агар Аллоҳ уни шу (туя) устида нажот берса, албатта уни сўйишни назр қилибди. Маъсиятдаги назрни бажариш йўқ, банда эга бўлмаган нарсада ҳам (назр бажариш йўқ)», — дедилар. Ибн Ҳужрнинг ривоятида: «Аллоҳга маъсиятда назр йўқ», — дейилган.